2.4 - দেবা মনুষ্য়াঃ পিতরঃ - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয় সংহিতা পাঠঃ
Kanda 2 - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
krishna yajurvedeeya taittireeya samhitaayaa-ndviteeyakaande chaturthah prashnah - ishtividhaanam
o-nnamah paramaatmane, shree mahaaganapataye namah, shree gurubhyo namah । ha̠ri̠h om ॥
de̠vaa ma̍nu̠shyaa̎h pi̠tara̠ste̎-'nyata̍ aasa̠nnasu̍raa̠ rakshaagm̍si pishaa̠chaaste̎ 'nyata̠steshaa̎-nde̠vaanaa̍mu̠ta yadalpa̠m lohi̍ta̠maku̍rva̠-nta-drakshaagm̍si̠ raatree̍bhirasubhna̠-ntaan-thsu̠bdhaa-nmri̠taana̠bhi vyau̎chchha̠-tte de̠vaa a̍vidu̠ryo vai no̠-'ya-mmri̠yate̠ rakshaagm̍si̠ vaa i̠ma-nghna̠nteeti̠ te rakshaa̠g̠syupaa̍mantrayanta̠ taanya̍bruva̠n. vara̍m vrinaamahai̠ ya- [yat, asu̍raa̠n jayaa̍ma̠] 1
-dasu̍raa̠n jayaa̍ma̠ tanna̍-ssa̠haasa̠diti̠ tato̠ vai de̠vaa asu̍raanajaya̠-nte-'su̍raan ji̠tvaarakshaa̠g̠syapaa̍nudanta̠ taani̠ rakshaa̠g̠syanri̍tama ka̠rteti̍ sama̠nta-nde̠vaa-nparya̍visha̠-nte de̠vaa a̠gnaava̍naathanta̠ te̎-'gnaye̠ prava̍te puro̠daasha̍ma̠shtaaka̍paala̠-nnira̍vapanna̠gnaye̍ vibaa̠dhava̍te̠-'gnaye̠ pratee̍kavate̠ yada̠gnaye̠ prava̍te ni̠rava̍pa̠n̠. yaanye̠va pu̠rastaa̠-drakshaa̠g̠- [pu̠rastaa̠-drakshaa̠g̍msi, aa̠sa̠ntaani̠ tena̠] 2
-syaasa̠ntaani̠ tena̠ praanu̍danta̠ yada̠gnaye̍ vibaa̠dhava̍te̠ yaanye̠vaabhito̠ rakshaa̠g̠syaasa̠-ntaani̠ tena̠ vya̍baadhanta̠ yada̠gnaye̠ pratee̍kavate̠ yaanye̠va pa̠shchaa-drakshaa̠g̠syaasa̠-ntaani̠ tenaapaa̍nudanta̠ tato̍ de̠vaa abha̍va̠-nparaasu̍raa̠ yo bhraatri̍vyavaa̠n-thsyaa-thsa spardha̍maana e̠tayeshtyaa̍ yajetaa̠gnaye̠ prava̍te puro̠daasha̍ma̠shtaaka̍paala̠-nnirva̍peda̠gnaye̍ vibaa̠dhava̍te̠- [vibaa̠dhava̍te̠, a̠gnaye̠ pratee̍kavate̠] 3
-'gnaye̠ pratee̍kavate̠ yada̠gnaye̠ prava̍te ni̠rvapa̍ti̠ ya e̠vaasmaa̠chchhreyaa̠n-bhraatri̍vya̠sta-ntena̠ pranu̍date̠ yada̠gnaye̍ vibaa̠dhava̍te̠ ya e̠vaine̍na sa̠drinta-ntena̠ vi baa̍dhate̠ yada̠gnaye̠ pratee̍kavate̠ ya e̠vaasmaa̠-tpaapee̍yaa̠-nta-ntenaapa̍ nudate̠ pra shreyaagm̍sa̠-mbhraatri̍vya-nnuda̠teti̍ sa̠drisha̍-nkraamati̠ naina̠-mpaapee̍yaanaapnoti̠ ya e̠vam mvi̠dvaane̠tayeshtyaa̠ yaja̍te ॥ 4 ॥ (vri̠naa̠ma̠hai̠ yat - pu̠rastaa̠-drakshaagm̍si- vapeda̠gnaye̍ vibaa̠dhava̍ta - e̠vam - cha̠tvaari̍ cha) (a. 1)
de̠vaa̠su̠raa-ssamya̍ttaa aasa̠-nte de̠vaa a̍bruva̠n̠. yo no̍ vee̠ryaa̍vattama̠stamanu̍ sa̠maara̍bhaamahaa̠ iti̠ ta indra̍mabruva̠-ntvam vai no̍ vee̠ryaa̍vattamo-'si̠ tvaamanu̍ sa̠maara̍bhaamahaa̠ iti̠ so̎-'bravee-tti̠sro ma̍ i̠maasta̠nuvo̍ vee̠ryaa̍vatee̠staah pree̍nee̠taathaa-su̍raana̠bhi bha̍vishya̠theti̠ taa vai broo̠heetya̍bruvanni̠yamagm̍ ho̠mugi̠yam vi̍mri̠dheya-mi̍ndri̠yaava̠tee- [-mi̍ndri̠yaava̠tee, itya̍bravee̠tta] 5
-tya̍bravee̠tta indraa̍yaagm ho̠muche̍ puro̠daasha̠mekaa̍dashakapaala̠-nnira̍vapa̠nnindraa̍ya vaimri̠dhaaye-ndraa̍yendri̠yaava̍te̠ yadindraa̍yaagm ho̠muche̍ ni̠rava̍pa̠nnagmha̍sa e̠va tenaa̍muchyanta̠ yadindraa̍ya vai mri̠dhaaya̠ mridha̍ e̠va tenaapaa̎ghnata̠yadindraa̍yendri̠yaava̍ta indri̠yame̠va tenaa̠-''tmanna̍dadhata̠ traya̍strigmshatkapaala-mpuro̠daasha̠-nnira̍vapa̠-ntraya̍strigmsha̠dvai de̠vataa̠staa indra̍ aa̠tmannanu̍ sa̠maara̍bhamyata̠ bhootyai̠ [bhootyai̎, taam vaava] 6
taam vaava de̠vaa viji̍ti-mutta̠maa-masu̍rai̠-rvya̍jayanta̠yo bhraatri̍vyavaa̠nth- syaa-thsa spardha̍maana e̠tayeshtyaa̍ yaje̠tendraa̍yaagm ho̠muche̍ puro̠daasha̠mekaa̍dashakapaala̠-nnirva̍pe̠dindraa̍ya vaimri̠dhaayendraa̍yendri̠yaava̠te-'gm ha̍saa̠ vaa e̠sha gri̍hee̠to yasmaa̠chchhreyaa̠-nbhraatri̍vyo̠yadindraa̍yaagm ho̠muche̍ ni̠rvapa̠tyagmha̍sa e̠va tena̍ muchyatemri̠dhaa vaa e̠sho̍-'bhisha̍nno̠ yasmaa̎-thsamaa̠neshva̠nya-shshreyaa̍nu̠taa- [shreyaa̍nu̠ta, a-'bhraa̍trivyo̠] 7
-'bhraa̍trivyo̠ yadindraa̍ya vaimri̠dhaaya̠ mridha̍ e̠va tenaapa̍ hate̠yadindraa̍yendri̠yaava̍ta indri̠yame̠va tenaa̠tma-ndha̍tte̠ traya̍strigmshatkapaala-mpuro̠daasha̠-nnirva̍pati̠ traya̍strigmsha̠dvai de̠vataa̠staa e̠va yaja̍maana aa̠tmannanu̍ sa̠maara̍bhamyate̠ bhootyai̠ saa vaa e̠shaa viji̍ti̠rnaameshti̠rya e̠vam vi̠dvaane̠tayeshtyaa̠ yaja̍ta utta̠maame̠va viji̍ti̠-mbhraatri̍vyena̠ vi ja̍yate ॥ 8 ॥ (i̠ndri̠yaava̍tee̠ - bhootyaa̍ - u̠tai - kaa̠nna pa̍nchaa̠shachcha̍) (a. 2)
de̠vaa̠su̠raa-ssamya̍ttaa aasa̠-nteshaa̎-ngaaya̠tryojo̠ bala̍mindri̠yam vee̠rya̍-mpra̠jaa-mpa̠shoon-thsa̠grimhyaa̠ ''daayaa̍-pa̠kramyaa̍tishtha̠-tte̍-'manyanta yata̠raan. vaa i̠yamu̍paava̠rthsyati̠ ta i̠da-mbha̍vishya̠nteeti̠ taam vya̍hvayanta̠ vishva̍karma̠nniti̍ de̠vaa daabheetyasu̍raa̠-ssaa naanya̍ta̠raagshcha̠-nopaava̍rtata̠ te de̠vaa e̠ta-dyaju̍rapashya̠nnojo̍-'si̠ saho̍-'si̠ bala̍masi̠ [bala̍masi, bhraajo̍-'si] 9
bhraajo̍-'si de̠vaanaa̠-ndhaama̠ naamaa̍-'si̠ vishva̍masi vi̠shvaayu̠-ssarva̍masi sa̠rvaayu̍rabhi̠bhooriti̠ vaava de̠vaa asu̍raanaa̠mojo̠ bala̍mindri̠yam vee̠rya̍-mpra̠jaa-mpa̠shoona̍vrinjata̠ ya-dgaa̍ya̠trya̍pa̠kramyaati̍shtha̠-ttasmaa̍de̠taa-ngaa̍ya̠treeteeshti̍maahu-ssamvathsa̠ro vai gaa̍ya̠tree sa̍mvathsa̠ro vai tada̍pa̠kramyaa̍tishtha̠-dyade̠tayaa̍ de̠vaa asu̍raanaa̠mojo̠ bala̍mindri̠yam vee̠rya̍- [bala̍mindri̠yam vee̠rya̎m, pra̠jaa-mpa̠shoo-] 10
-mpra̠jaa-mpa̠shoo-navri̍njata̠ tasmaa̍de̠taagm sa̍mva̠rga iteeshti̍maahu̠ryo bhraatri̍vyavaa̠nthsyaa-thsaspardha̍maana e̠tayeshtyaa̍ yajetaa̠gnaye̍ samva̠rgaaya̍ puro̠daasha̍ma̠shtaaka̍paala̠-nnirva̍pe̠ttagmshri̠tamaasa̍nname̠tena̠ yaju̍shaa̠-'bhi mri̍she̠doja̍ e̠va bala̍mindri̠yam vee̠rya̍-mpra̠jaa-mpa̠shoo-nbhraatri̍vyasya vrinkte̠ bhava̍tyaa̠tmanaa̠ paraa̎sya̠ bhraatri̍vyo bhavati ॥ 11 (bala̍masye̠ - tayaa̍ de̠vaa asu̍raanaa̠mojo̠ bala̍mindri̠yam vee̠rya̍m - pancha̍chatvaarigmshachcha) (a. 3)
pra̠jaapa̍tih pra̠jaa a̍srijata̠ taa a̍smaa-thsri̠shtaah paraa̍cheeraaya̠-ntaa yatraava̍sa̠-ntato̍ ga̠rmududa̍tishtha̠-ttaa briha̠spati̍shchaa̠nvavai̍taa̠gm̠ so̎-'bravee̠-dbriha̠spati̍ra̠nayaa̎ tvaa̠ prati̍shthaa̠nyatha̍ tvaa pra̠jaa u̠paava̍rthsya̠nteeti̠ ta-mpraati̍shtha̠-ttato̠ vai pra̠jaapa̍ti-mpra̠jaa u̠paava̍rtanta̠ yah pra̠jaakaa̍ma̠-ssyaa-ttasmaa̍ e̠ta-mpraa̍jaapa̠tya-ngaa̎rmu̠ta-ncha̠ru-nnirva̍pe-tpra̠jaapa̍ti- [-nirva̍pe-tpra̠jaapa̍tim, e̠va svena̍] 12
-me̠va svena̍ bhaaga̠dheye̠nopa̍ dhaavati̠ sa e̠vaasmai̎ pra̠jaa-mpraja̍nayatipra̠jaapa̍tih pa̠shoona̍srijata̠ te̎-'smaa-thsri̠shtaah para̎mcha aaya̠-nte yatraava̍sa̠-ntato̍ ga̠rmududa̍tishtha̠-ttaa-npoo̠shaa chaa̠nvavai̍taa̠gm̠ so̎-'bravee-tpoo̠shaa-'nayaa̍ maa̠ prati̠shthaatha̍ tvaa pa̠shava̍ u̠paava̍rthsya̠nteeti̠ maa-mprati̠shtheti̠ somo̎-'bravee̠-nmama̠ vaa [-mama̠ vai, a̠kri̠shta̠pa̠chyamityu̠bhau] 13
a̍krishtapa̠chyamityu̠bhau vaa̠-mprati̍shthaa̠neetya̍bravee̠-ttau praati̍shtha̠-ttato̠ vai pra̠jaapa̍ti-mpa̠shava̍ u̠paava̍rtanta̠ yah pa̠shukaa̍ma̠-ssyaa-ttasmaa̍ e̠tagm so̍maapau̠shna-ngaa̎rmu̠ta-ncha̠ru-nnirva̍pe-thsomaapoo̠shanaa̍ve̠va svena̍ bhaaga̠dheye̠nopa̍ dhaavati̠ taave̠vaasmai̍ pa̠shoo-npraja̍nayata̠-ssomo̠ vai re̍to̠dhaah poo̠shaa pa̍shoo̠naa-mpra̍janayi̠taa soma̍ e̠vaasmai̠ reto̠ dadhaa̍ti poo̠shaa pa̠shoo-npraja̍nayati ॥ 14 ॥ (va̠pe̠-tpra̠jaapa̍ti̠m - mvai - dadhaa̍ti poo̠shaa - treeni̍ cha) (a. 4)
agne̠ gobhi̍rna̠ aa ga̠heendo̍ pu̠shtyaa ju̍shasva nah । indro̍ dha̠rtaa gri̠heshu̍ nah ॥ sa̠vi̠taa ya-ssa̍ha̠sriya̠-ssa no̍ gri̠heshu̍ raaranat । aa poo̠shaa e̠tvaa vasu̍ ॥ dhaa̠taa da̍daatu no ra̠yimeeshaa̍no̠ jaga̍ta̠spati̍h । sa na̍h poo̠rnena̍ vaavanat ॥ tvashtaa̠ yo vri̍sha̠bho vrishaa̠ sa no̍ gri̠heshu̍ raaranat । sa̠hasre̍naa̠yute̍na cha ॥ yena̍ de̠vaa a̠mrita̍- [a̠mrita̎m, dee̠rghagg shravo̍ di̠vyaira̍yanta ।] 15
-ndee̠rghagg shravo̍ di̠vyaira̍yanta । raaya̍sposha̠ tvama̠smabhya̠-ngavaa̎mku̠lmi-njee̠vasa̠ aa yu̍vasva ॥ a̠gni rgri̠hapa̍ti̠-ssomo̍ vishva̠vani̍-ssavi̠taa su̍me̠dhaa-ssvaahaa̎ ॥ agne̍ grihapate̠ yaste̠ ghrityo̍ bhaa̠gastena̠ saha̠ oja̍ aa̠krama̍maanaaya dhehi̠ shraishthyaa̎tpa̠tho maa yo̍sha-mmoo̠rdhaa bhoo̍yaasa̠gg̠ svaahaa̎ ॥ 16 ॥ (a̠mrita̍ - ma̠shtaatrigm̍shachcha) (a. 5)
chi̠trayaa̍ yajeta pa̠shukaa̍ma i̠yam vai chi̠traa yadvaa a̠syaam vishva̍-mbhoo̠tamadhi̍ pra̠jaaya̍te̠ te ne̠yanchi̠traa ya e̠vam vi̠dvaag shchi̠trayaa̍ pa̠shukaa̍mo̠ yaja̍te̠ pra pra̠jayaa̍ pa̠shubhi̍ rmithu̠nai rjaa̍yate̠ praivaagne̠yena̍ vaapayati̠ reta̍-ssau̠myena̍ dadhaati̠ reta̍ e̠va hi̠ta-ntvashtaa̍ roo̠paani̠ vi ka̍rotisaarasva̠tau bha̍vata e̠tadvai daivya̍-mmithu̠na-ndaivya̍me̠vaasmai̍ [-daivya̍me̠vaasmai̎, mi̠thu̠na-mma̍ddhya̠to] 17
mithu̠na-mma̍ddhya̠to da̍dhaati̠ pushtyai̎ pra̠jana̍naaya sineevaa̠lyai cha̠rurbha̍vati̠ vaagvai si̍neevaa̠lee pushti̠h khalu̠ vai vaakpushti̍me̠va vaacha̠mupai̎tyai̠ndra u̍tta̠mo bha̍vati̠ tenai̠va tanmi̍thu̠nagm sa̠ptaitaani̍ ha̠veegmshi̍ bhavanti sa̠pta graa̠myaah pa̠shava̍-ssa̠ptaara̠nyaa-ssa̠pta chhandaag̍syu̠-bhaya̠syaa-va̍ruddhyaa̠ athai̠taa aahu̍tee rjuhotye̠te vai de̠vaah pushti̍pataya̠sta e̠vaa smi̠-npushti̍-ndadhati̠ pushya̍ti pra̠jayaa̍ pa̠shubhi̠ratho̠ yade̠taa aahu̍tee rju̠hoti̠ prati̍shthityai ॥ 18 ॥ (a̠smai̠ - ta e̠va - dvaada̍sha cha) (a. 6)
maa̠ru̠tama̍si ma̠rutaa̠mojo̠-'paa-ndhaaraa̎-mbhindhi ra̠maya̍ta maruta-shshye̠namaa̠yina̠-mmano̍java sa̠m vrisha̍nagm suvri̠ktim ॥ yena̠ shardha̍ u̠gramava̍-srishta̠meti̠ tada̍shvinaa̠ pari̍ dhattagg sva̠sti । pu̠ro̠vaa̠to varsha̍nji̠nvaraa̠vri-thsvaahaa̍ vaa̠taavad- varsha̍nnu̠graraa̠vri-thsvaahaa̎ sta̠naya̠n varsha̍-nbhee̠maraa̠vathsvaahaa̍ 'nasha̠nya̍va̠sphoorja̍n-di̠dyu-dvarsha̍n-tve̠sharaa̠vri-thsvaahaa̍ 'tiraa̠tra̠m varsha̍-npoo̠rtiraa̠vri- [-poo̠rtiraa̠vrit, svaahaa̍ ba̠hu] 19
-thsvaahaa̍ ba̠hu haa̠yama̍vrishaa̠diti̍ shru̠taraa̠vri-thsvaahaa̠ ''tapa̍ti̠ varsha̍n-vi̠raadaa̠vri-thsvaahaa̍ 'va̠sphoorja̍n-di̠dyu-dvarsha̍-nbhoo̠taraa̠vri-thsvaahaa̠maandaa̠ vaashaa̠-shshundhyoo̠raji̍raah । jyoti̍shmatee̠-stama̍svaree̠-runda̍tee̠-ssuphe̍naah । mitra̍bhrita̠h, kshatra̍bhrita̠-ssuraa̎shtraa i̠ha maa̍-'vata ॥vrishno̠ ashva̍sya sa̠ndaana̍masi̠ vrishtyai̠ tvopa̍ nahyaami ॥ 20 ॥ (poo̠rtiraa̠vri-d- dvicha̍tvaarigmshachcha) (a. 7)
devaa̍ vasavyaa̠ agne̍ soma soorya ॥ devaa̎-shsharmanyaa̠ mitraa̍varunaa-'ryamann ॥ devaa̎-ssapeeta̠yo 'paa̎-nnapaadaashuhemann । u̠dno da̍ttoda̠dhi-mbhi̍ntta di̠vah pa̠rjanyaa̍da̠ntari̍kshaat-prithi̠vyaastato̍ no̠ vrishtyaa̍-'vata ॥ divaa̍ chi̠ttama̍h krinvanti pa̠rjanye̍no-davaa̠hena̍ । pri̠thi̠veem ya-dvyu̠ndanti̍ ॥ aaya-nnara̍-ssu̠daana̍vo dadaa̠shushe̍ di̠vah kosha̠machu̍chyavuh । vi pa̠rjanyaa̎-ssrijanti̠ roda̍see̠ anu̠ dhanva̍naa yanti [ ] 21
vri̠shtaya̍h ॥ udee̍rayathaa maruta-ssamudra̠to yoo̠yam vri̠shtim va̍rshayathaa pureeshinah । na vo̍ dasraa̠ upa̍ dasyanti dhe̠nava̠-shshubha̍m yaa̠taamanu̠ rathaa̍ avrithsata ॥ sri̠jaa vri̠shti-ndi̠va aa-'dbhi-ssa̍mu̠dra-mpri̍na ॥ a̠bjaa a̍si prathama̠jaa bala̍masi samu̠driya̎m ॥ unna̍mbhaya prithi̠vee-mbhi̠ndheeda-ndi̠vya-nnabha̍h । u̠dno di̠vyasya̍ no de̠heeshaa̍no̠ visri̍jaa̠ driti̎m ॥ ye de̠vaa di̠vibhaa̍gaa̠ ye̎-'ntari̍ksha bhaagaa̠ ye pri̍thi̠vi bhaa̍gaah । ta i̠mam ya̠jnama̍vantu̠ ta i̠da-nkshetra̠maa vi̍shantu̠ ta i̠da-nkshetra̠manu̠ vi vi̍shantu ॥ 22 ॥ (ya̠nti̠ - de̠vaa - vigm̍sha̠tishcha̍) (a. 8)
maa̠ru̠tama̍si ma̠rutaa̠moja̠ iti̍ kri̠shnam vaasa̍h kri̠shnatoo̍sha̠-mpari̍ dhatta e̠tadvai vrishtyai̍ roo̠pagm saroo̍pa e̠va bhoo̠tvaa pa̠rjanya̍m varshayatira̠maya̍ta maruta-shshye̠namaa̠yina̠miti̍ pashchaadvaa̠ta-mprati̍ meevati purovaa̠tame̠va ja̍nayati va̠r̠shasyaa va̍ruddhyai vaatanaa̠maani̍ juhoti vaa̠yurvai vrishtyaa̍ eeshe vaa̠yume̠va svena̍ bhaaga̠dheye̠nopa̍ dhaavati̠ sa e̠vaasmai̍ pa̠rjanya̍m varshayatya̠shtau [varshayatya̠shtau, ju̠ho̠ti̠ chata̍sro̠ vai] 23
ju̍hoti̠ chata̍sro̠ vai disha̠shchata̍sro-'vaantaradi̠shaa di̠gbhya e̠va vrishti̠gm̠ sa-mpra chyaa̍vayati krishnaaji̠ne samyau̍ti ha̠vire̠vaaka̍rantarve̠di samyau̠tya va̍ruddhyai̠ yatee̍naama̠dyamaa̍naanaagm shee̠r̠shaani̠ paraa̍-'pata̠nte kha̠rjooraa̍ abhava̠n-teshaa̠gm̠ rasa̍ oo̠rdhvo̍-'pata̠t-taani̍ ka̠reeraa̎nya-bhavan-thsau̠myaani̠ vai ka̠reeraa̍ni sau̠myaa khalu̠ vaa aahu̍ti rdi̠vo vrishti̍-nchyaavayati̠ yatka̠reeraa̍ni̠ bhava̍nti [ ] 24
sau̠myayai̠vaa-''hu̍tyaa di̠vo vrishti̠mava̍ rundhe̠ madhu̍shaa̠ sam yau̎tya̠paam vaa e̠sha osha̍dheenaa̠gm̠ raso̠ yanmaddhva̠dbhya e̠vausha̍dheebhyo varsha̠tyatho̍ a̠dbhya e̠vausha̍dheebhyo̠ vrishti̠ni-nna̍yati̠ maandaa̠ vaashaa̠ iti̠ samyau̍ti naama̠dheyai̍re̠vainaa̠ achchhai̠tyatho̠ yathaa̎ broo̠yaadasaa̠ veheetye̠vame̠vainaa̍ naama̠dheyai̠raa - [naama̠dheyai̠raa, chyaa̠va̠ya̠ti̠ vrishno̠] 25
chyaa̍vayati̠ vrishno̠ ashva̍sya sa̠ndaana̍masi̠ vrishtyai̠ tvopa̍ nahyaa̠meetyaa̍ha̠ vrishaa̠ vaa ashvo̠ vrishaa̍ pa̠rjanya̍h kri̠shna i̍va̠ khalu̠ vai bhoo̠tvaa va̍rshati roo̠penai̠vaina̠gm̠ sama̍rdhayati va̠r̠shasyaa va̍ruddhyai ॥ 26 ॥ (a̠shtau - bhava̍nti - naama̠dheyai̠rai - kaa̠nna tri̠gm̠shachcha̍) (a. 9)
devaa̍ vasavyaa̠ devaa̎-shsharmanyaa̠ devaa̎-ssapeetaya̠ ityaa ba̍ddhnaati de̠vataa̍bhire̠vaanva̠ham vrishti̍michchhati̠ yadi̠ varshe̠t-taava̍tye̠va ho̍ta̠vya̍m yadi̠ na varshe̠chchhvo bhoo̠te ha̠virnirva̍pedahoraa̠tre vai mi̠traavaru̍naavahoraa̠traabhyaa̠-nkhalu̠ vai pa̠rjanyo̍ varshati̠ nakta̍m vaa̠ hi divaa̍ vaa̠ varsha̍ti mi̠traavaru̍naave̠va svena̍ bhaaga̠dheye̠nopa̍ dhaavati̠ taave̠vaasmaa̍ [taave̠vaasmai̎, a̠ho̠raa̠traabhyaa̎m-] 27
ahoraa̠traabhyaa̎-mpa̠rjanyam̍ mvarshayato̠-'gnaye̍ dhaama̠chchhade̍ puro̠daasha̍ma̠shtaaka̍paala̠-nnirva̍penmaaru̠tagm sa̠ptaka̍paalagm sau̠ryameka̍kapaalama̠gnirvaa i̠to vrishti̠mudee̍rayati ma̠ruta̍-ssri̠shtaa-nna̍yanti ya̠daa khalu̠ vaa a̠saavaa̍di̠tyo nya̍m-ra̠shmibhi̍h paryaa̠varta̠te-'tha̍varshatidhaama̠chchhadi̍va̠ khalu̠ vai bhoo̠tvaa va̍rshatye̠taa vai de̠vataa̠ vrishtyaa̍ eeshate̠ taa e̠va svena̍ bhaaga̠dheye̠nopa̍ dhaavati̠ taa [bhaaga̠dheye̠nopa̍ dhaavati̠ taah, e̠vaasmai̍] 28
e̠vaasmai̍ pa̠rjanya̍m varshayantyu̠taa va̍rshishya̠n varsha̍tye̠va sri̠jaa vri̠shti-ndi̠va aa-'dbhi-ssa̍mu̠dra-mpri̠netyaa̍he̠maashchai̠vaa-mooshchaa̠pa-ssama̍rdhaya̠tyatho̍ aa̠bhire̠vaa-moorachchhai̎tya̠bjaa a̍si prathama̠jaa bala̍masi samu̠driya̠mityaa̍ha yathaaya̠jure̠vaita-dunna̍-mbhaya prithi̠veemiti̍ varshaa̠hvaa-nju̍hotye̠shaa vaa osha̍dheenaam vrishti̠vani̠stayai̠va vrishti̠maa chyaa̍vayati̠ ye de̠vaa di̠vibhaa̍gaa̠ iti̍ krishnaaji̠namava̍ dhoonotee̠ma e̠vaasmai̍ lo̠kaah pree̠taa a̠bheeshtaa̍ bhavanti ॥ 29 ॥ (a̠smai̠ - dhaa̠va̠ti̠ taa - vaa - eka̍vigmshatishcha ) (a. 10)
sarvaa̍ni̠ chhandaag̍sye̠tasyaa̠-mishtyaa̍-ma̠noochyaa̠neetyaa̍hu-stri̠shtubho̠ vaa e̠tadvee̠rya̍m ya-tka̠kudu̠shnihaa̠ jaga̍tyai̠ yadu̍shniha-ka̠kubhaa̍va̠nvaaha̠ tenai̠va sarvaa̍ni̠ chhandaa̠g̠syava̍ rundhe gaaya̠tree vaa e̠shaa yadu̠shnihaa̠ yaani̍ cha̠tvaaryaddhya̠ksharaa̍ni̠ chatu̍shpaada e̠va te pa̠shavo̠yathaa̍ puro̠daashe̍ puro̠daasho-'ddhye̠vame̠va ta-dyad-ri̠chyaddhya̠ksharaa̍ni̠ yajjaga̍tyaa [yajjaga̍tyaa, pa̠ri̠da̠ddhyaadanta̍m-] 30
parida̠ddhyaadanta̍m ya̠jna-nga̍maye-ttri̠shtubhaa̠ pari̍ dadhaateendri̠yam vai vee̠rya̍-ntri̠shtugi̍ndri̠ya e̠va vee̠rye̍ ya̠jna-mprati̍shthaapayati̠ naanta̍-ngamaya̠tyagne̠ tree te̠ vaaji̍naa̠ tree sha̠dhastheti̠ triva̍tyaa̠ pari̍ dadhaati saroopa̠tvaaya̠ sarvo̠ vaa e̠sha ya̠jno ya-ttrai̍dhaata̠veeya̠-nkaamaa̍ya-kaamaaya̠ prayu̍jyate̠ sarve̎bhyo̠ hi kaame̎bhyo ya̠jnah pra̍yu̠jyate̎ traidhaata̠veeye̍na yajetaabhi̠chara̠n-thsarvo̠ vaa [sarvo̠ vai, e̠sha] 31
e̠sha ya̠jno ya-ttrai̍dhaata̠veeya̠gm̠ sarve̍nai̠vaina̍m ya̠jnenaa̠bhi cha̍rati strinu̠ta e̠vaina̍me̠tayai̠va ya̍jetaabhicha̠ryamaa̍na̠-ssarvo̠ vaa e̠sha ya̠jno ya-ttrai̍dhaata̠veeya̠gm̠ sarve̍nai̠va ya̠jnena̍ yajate̠ naina̍mabhi̠chara̎n-thstrinuta e̠tayai̠va ya̍jeta sa̠hasre̍na ya̠kshyamaa̍na̠h prajaa̍tame̠vaina̍-ddadaatye̠tayai̠va ya̍jeta sa̠hasre̍nejaa̠no-'nta̠m vaa e̠sha pa̍shoo̠naa-nga̍chchhati̠ [-ga̍chchhati, ya-ssa̠hasre̍na̠] 32
ya-ssa̠hasre̍na̠ yaja̍te pra̠jaapa̍ti̠h khalu̠ vai pa̠shoona̍srijata̠ taagstrai̍dhaata̠ veeye̍-nai̠vaasri̍jata̠ ya e̠vam vi̠dvaag strai̍dhaata̠veeye̍napa̠shukaa̍mo̠ yaja̍te̠ yasmaa̍de̠va yone̎h pra̠jaapa̍tih pa̠shoonasri̍jata̠ tasmaa̍de̠vainaa̎m-thsrijata̠ upai̍na̠mutta̍ragm sa̠hasra̍-nnamati de̠vataa̎bhyo̠ vaa e̠sha aa vri̍shchyate̠ yo ya̠kshya ityu̠ktvaa na yaja̍te traidhaata̠veeye̍na yajeta̠ sarvo̠ vaa e̠sha ya̠jno [ya̠jnah, ya-ttrai̍dhaata̠veeya̠gm̠] 33
ya-ttrai̍dhaata̠veeya̠gm̠ sarve̍nai̠va ya̠jnena̍ yajate̠ na de̠vataa̎bhya̠ aa vri̍shchyate̠ dvaada̍shakapaalah puro̠daasho̍ bhavati̠ te traya̠shchatu̍shkapaalaa-strishshamriddha̠tvaaya̠ traya̍h puro̠daashaa̍ bhavanti̠ traya̍ i̠me lo̠kaa e̠shaam lo̠kaanaa̠maaptyaa̠ utta̍ra-uttaro̠ jyaayaa̎-nbhavatye̠vami̍va̠ heeme lo̠kaa ya̍va̠mayo̠ maddhya̍ e̠tadvaa a̠ntari̍kshasya roo̠pagm samri̍ddhyai̠ sarve̍shaamabhiga̠maya̠nnava̍ dya̠tyachha̍bantkaara̠gm̠ hira̍nya-ndadaati̠ teja̍ e̠vaa- [e̠va, ava̍ rundhe] 34
-'va̍ rundhe taa̠rpya-nda̍daati pa̠shoone̠vaava̍ rundhe dhe̠nu-nda̍daatyaa̠shisha̍ e̠vaava̍ rundhe̠ saamno̠ vaa e̠sha varno̠ yaddhira̍nya̠m yaju̍shaa-ntaa̠rpyamu̍kthaama̠daanaa̎-ndhe̠nure̠taane̠va sarvaa̠n̠. varnaa̠nava̍ rundhe ॥ 35 ॥ (jaga̍tyaa - 'bhi̠chara̠n-thsarvo̠ vai - ga̍chchhati - ya̠jna - steja̍ e̠va - tri̠gm̠shachcha̍) (a. 11)
tvashtaa̍ ha̠tapu̍tro̠ veendra̠gm̠ soma̠maa-'ha̍ra̠-ttasmi̠nnindra̍ upaha̠vamai̎chchhata̠ ta-nnopaa̎hvayata pu̠tra-mme̍-'vadhee̠riti̠ sa ya̍jnavesha̠sa-nkri̠tvaa praa̠sahaa̠ soma̍mapiba̠-ttasya̠ yada̠tyashi̍shyata̠ ta-ttvashtaa̍-''hava̠neeya̠mupa̠ praava̍rtaya̠-thsvaahendra̍shatrurvardha̠sveti̠ sa yaava̍doo̠rdhvah pa̍raa̠viddhya̍ti̠ taava̍ti sva̠yame̠va vya̍ramata̠ yadi̍ vaa̠ taava̍-tprava̠na- [taava̍-tprava̠nam, aasee̠dyadi̍] 36
-maasee̠dyadi̍ vaa̠ taava̠daddhya̠gneraasee̠-thsa sa̠mbhava̍nna̠gneeshomaa̍va̠bhi sama̍bhava̠-thsa i̍shumaa̠trami̍shumaatra̠m vishva̍nnavardhata̠ sa i̠maam lo̠kaana̍vrino̠dya-di̠maam lo̠kaanavri̍no̠-tta-dvri̠trasya̍ vritra̠tva-ntasmaa̠dindro̍-'bibhe̠dapi̠ tvashtaa̠ tasmai̠ tvashtaa̠ vajra̍masincha̠-ttapo̠ vai sa vajra̍ aasee̠-ttamudya̍ntu̠-nnaasha̍kno̠datha̠ vai tarhi̠ vishnu̍- [vishnu̍h, a̠nyaa] 37
-ra̠nyaa de̠vataa̍ ''see̠-thso̎-'bravee̠-dvishna̠vehee̠damaa ha̍rishyaavo̠ yenaa̠yami̠damiti̠sa vishnu̍stre̠dhaa-''tmaana̠m vinya̍dhatta prithi̠vyaa-ntritee̍yama̠ntari̍kshe̠ tritee̍ya-ndi̠vi tritee̍ya-mabhiparyaava̠rtaa-ddhyabi̍bhe̠dyat-pri̍thi̠vyaa-ntritee̍ya̠maasee̠-ttenendro̠ vajra̠muda̍yachchha̠-dvishnva̍nusthita̠-sso̎-'bravee̠nmaa me̠ pra haa̠rasti̠ vaa i̠da- [vaa i̠dam, mayi̍ vee̠rya̍-nta-tte̠] 38
-mmayi̍ vee̠rya̍-nta-tte̠ pradaa̎syaa̠meeti̠ tada̍smai̠ praaya̍chchha̠-tta-tpratya̍grihnaa̠dadhaa̠ meti̠ ta-dvishna̠ve-'ti̠ praaya̍chchha̠-tta-dvishnu̠h pratya̍grihnaa-da̠smaasvindra̍ indri̠ya-nda̍dhaa̠tviti̠ yada̠ntari̍kshe̠ tritee̍ya̠maasee̠-ttenendro̠ vajra̠muda̍yachchha̠-dvishnva̍nusthita̠-sso̎-'bravee̠nmaa me̠ prahaa̠rasti̠ vaa i̠da- [vaa i̠dam, mayi̍ vee̠rya̍-nta-tte̠] 39
-mmayi̍ vee̠rya̍-nta-tte̠ pra daa̎syaa̠meeti̠ tada̍smai̠ praaya̍chchha̠-tta-tpratya̍grihnaa̠-ddvirmaa̍-'dhaa̠ iti̠ ta-dvishna̠ve-'ti̠ praaya̍chchha̠-tta-dvishnu̠h pratya̍grihnaada̠smaasvindra̍ indri̠ya-nda̍dhaa̠tviti̠ yaddi̠vi tritee̍ya̠maasee̠-ttenendro̠ vajra̠muda̍yachchha̠-dvishnva̍nusthita̠-sso̎-'bravee̠nmaa me̠ prahaa̠ryenaa̠ha- [prahaa̠ryenaa̠ham, i̠damasmi̠ ta-tte̠] 40
-mi̠damasmi̠ ta-tte̠ pradaa̎syaa̠meeti̠ tvee(3) itya̍bravee-thsa̠ndhaa-ntu sanda̍dhaavahai̠ tvaame̠va pravi̍shaa̠neeti̠ yanmaa-mpra̍vi̠sheh ki-mmaa̍ bhunjyaa̠ itya̍bravee̠-ttvaame̠vendhee̍ya̠ tava̠ bhogaa̍ya̠ tvaa-mpravi̍sheya̠mitya̍bravee̠-ttam vri̠trah praavi̍shadu̠dara̠m vai vri̠trah, kshu-tkhalu̠ vai ma̍nu̠shya̍sya̠ bhraatri̍vyo̠ ya [bhraatri̍vyo̠ yah, e̠vam veda̠ hanti̠] 41
e̠vam veda̠ hanti̠ kshudha̠-mbhraatri̍vya̠-ntada̍smai̠ praaya̍chchha̠tta-tpratya̍grihnaa̠t- trirmaa̍-'dhaa̠ iti̠ ta-dvishna̠ve-'ti̠ praaya̍chchha̠-tta-dvishnu̠h pratya̍grihnaada̠smaasvindra̍ indri̠ya-nda̍dhaa̠tviti̠ yattrih praaya̍chchha̠-ttrih pra̠tyagri̍hnaa̠-tta-ttri̠dhaato̎stridhaatu̠tvam ya-dvishnu̍ra̠nvati̍shthata̠ vishna̠ve-'ti̠ praaya̍chchha̠-ttasmaa̍daindraavaishna̠vagm ha̠virbha̍vati̠ yadvaa i̠da-nkincha̠ tada̍smai̠ ta-tpraaya̍chchha̠-dricha̠-ssaamaa̍ni̠ yajoogm̍shi sa̠hasra̠m vaa a̍smai̠ ta-tpraaya̍chchha̠-ttasmaa̎-thsa̠hasra̍dakshinam ॥ 42 ॥ (pra̠va̠nam - mvishnu̠- rvaa i̠da- mi̠da - ma̠ham - myo - bha̍va̠ - tyeka̍ vigmshatishcha) (a. 12)
de̠vaa vai raa̍ja̠nyaa̎-jjaaya̍maanaa-dabibhayu̠-stama̠ntare̠va santa̠-ndaamnaa 'pau̎mbha̠n-thsa vaa e̠sho-'po̎bdho jaayate̠ ya-draa̍ja̠nyo̍ yadvaa e̠sho-'na̍pobdho̠ jaaye̍ta vri̠traa-nghnagg shcha̍re̠dya-nkaa̠maye̍ta raaja̠nya̍mana̍pobdho jaayeta vri̠traa-nghnagg shcha̍re̠diti̠ tasmaa̍ e̠tamai̎mdraa baarhaspa̠tya-ncha̠ru-nnirva̍pedai̠ndro vai raa̍ja̠nyo̎ brahma̠ briha̠spati̠ rbrahma̍nai̠vaina̠-ndaamno̠-'pombha̍naa-nmunchati hira̠nmaya̠-ndaama̠ dakshi̍naa saa̠kshaade̠vaina̠-ndaamno̠-'pombha̍naa-nmunchati ॥ 43 ॥ (e̠na̠m - dvaada̍sha cha) (a. 13)
navo̍navo bhavati̠ jaaya̍maa̠no-'hnaa̎-nke̠turu̠shasaa̍ me̠tyagre̎ । bhaa̠ga-nde̠vebhyo̠ vida̍dhaatyaa̠ya-npracha̠ndramaa̎stirati dee̠rghamaayu̍h ॥ yamaa̍di̠tyaa a̠gm̠shumaa̎pyaa̠yaya̍nti̠ yamakshi̍ta̠-makshi̍taya̠h piba̍nti । tena̍ no̠ raajaa̠ varu̍no̠ briha̠spati̠raa pyaa̍yayantu̠ bhuva̍nasya go̠paah ॥praachyaa̎-ndi̠shi tvami̍ndraasi̠ raajo̠todee̎chyaam vritrahan vritra̠haa-'si̍ । yatra̠ yanti̍ sro̠tyaasta- [yanti̍ sro̠tyaastat, ji̠ta-nte̍] 44
-jji̠ta-nte̍ dakshina̠to vri̍sha̠bha e̍dhi̠ havya̍h ॥ indro̍ jayaati̠ na paraa̍ jayaataa adhiraa̠jo raaja̍su raajayaati । vishvaa̠ hi bhoo̠yaah prita̍naa abhi̠shteeru̍pa̠sadyo̍ nama̠syo̍ yathaa-'sa̍t ॥ a̠syede̠va prari̍riche mahi̠tva-ndi̠vah pri̍thi̠vyaah parya̠ntari̍kshaat । sva̠raadindro̠ dama̠ aa vi̠shvagoo̎rta-ssva̠rirama̍tro vavakshe̠ ranaa̍ya ॥ a̠bhi tvaa̍ shoora nonu̠mo-'du̍gdhaa iva dhe̠nava̍h । eeshaa̍na- [eeshaa̍nam, a̠sya] 45
-ma̠sya jaga̍ta-ssuva̠rdrisha̠meeshaa̍namindra ta̠sthusha̍h ॥ tvaamiddhi havaa̍mahe saa̠taa vaaja̍sya kaa̠rava̍h । tvaam vri̠treshvi̍ndra̠ satpa̍ti̠-nnara̠stvaa-nkaashthaa̠svarva̍tah ॥ yaddyaava̍indratesha̠tagm sha̠ta-mbhoomee̍ru̠ta syuh । na tvaa̍ vajrin-thsa̠hasra̠gm̠ sooryaa̠ anu̠ na jaa̠tama̍shta̠ roda̍see ॥ pibaa̠ soma̍mindra̠ manda̍tu tvaa̠ yante̍ su̠shaava̍ harya̠shvaadri̍h । 46
so̠turbaa̠hubhyaa̠gm̠ suya̍to̠ naarvaa̎ ॥ re̠vatee̎rna-ssadha̠maada̠ indre̍ santu tu̠vivaa̍jaah । kshu̠manto̠ yaabhi̠rmade̍ma ॥ uda̍gne̠ shucha̍ya̠stava̠ , vi jyoti̠sho,du̠ tya-njaa̠tave̍dasagmsa̠pta tvaa̍ ha̠rito̠ rathe̠ vaha̍nti deva soorya । sho̠chishke̍sham vichakshana ॥ chi̠tra-nde̠vaanaa̠muda̍gaa̠danee̍ka̠-nchakshu̍rmi̠trasya̠ varu̍nasyaa̠-'gneh । aa-'praa̠ dyaavaa̍prithi̠vee a̠ntari̍ksha̠gm̠ soorya̍ aa̠tmaa jaga̍tasta̠sthusha̍- [jaga̍tasta̠sthusha̍h, cha ।] 47
-shcha ॥ vishve̍ de̠vaa ri̍taa̠vridha̍ ri̠tubhi̍r-havana̠shruta̍h । ju̠shantaa̠m yujya̠-mpaya̍h ॥ vishve̍ devaa-shshrinu̠temagm hava̍-mme̠ ye a̠ntari̍kshe̠ ya upa̠ dyavi̠shtha । ye a̍gniji̠hvaa u̠ta vaa̠ yaja̍traa aa̠sadyaa̠smi-nba̠r̠hishi̍ maadayaddhvam ॥ 48 ॥ (ta - deeshaa̍na̠ - madri̍ - sta̠sthusha̍ - stri̠gm̠shachcha̍) (a. 14)
(de̠vaa ma̍nu̠shyaa̍ - devasu̠raa a̍bruvan - devaasu̠raasteshaa̎-ngaaya̠tree - pra̠jaapa̍ti̠staa yatraa-' - gne̠ gobhi̍h - chi̠trayaa̍ - maaru̠tam - devaa̍ vasavyaa̠ agne̍ - maaru̠tamiti̠ - devaa̍ vasavyaa̠ devaa̎-shsharmanyaa̠h - sarvaa̍ni̠ - tvashtaa̍ ha̠tapu̍tro - de̠vaa vai raa̍ja̠nyaa̎n - navo̍nava̠ - shchatu̍rdasha )
(de̠vaa ma̍nu̠shyaa̎h - pra̠jaa-mpa̠shun - devaa̍ vasavyaah - parida̠dhyadi̠da- masmya̠ - shtaa cha̍tvaarigmshat )
(de̠vaa ma̍nu̠shyaa̍, maadayadhvam)
॥ hari̍h om ॥
॥ krishna yajurvedeeya taittireeya samhitaayaa-ndviteeyakaande chaturthah prashna-ssamaaptah ॥
2.4 - দেবা মনুষ্য়াঃ পিতরঃ - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয় সংহিতা পাঠঃ সম্পর্কে
This is the fourth prashna of the second kanda of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita, on the ishtis, smaller offerings made for particular wishes (ishti vidhanam). It opens with the story of the gods, men and ancestors (deva manushyah pitarah) and goes on to describe offerings made for rain, for prosperity, for victory and other aims, with the mantras and the deities to whom each is made.
উৎস: Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita 2.4
কখন পাঠ করবেন: In Vedic chanting and in traditional study of the Taittiriya Samhita.
আপনি কি জানেন?
- Ishtis are simpler offerings than the great soma sacrifices, often made with cakes of rice or barley.
- The Karira ishti for rain is one of the well-known rites described in this part of the Samhita.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
What are ishtis?
Smaller Vedic offerings made for particular aims.
How does this prashna open?
With "deva manushyah pitarah", gods, men and ancestors.
Which Veda is it from?
The Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita 2.4.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ