মূক পংচ শতি 4 - কটাক্ষ শতকম্
Sri Mooka Pancha Shati · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
mohaandhakaaranivaham vinihantumeede mookaatmanaamapi mahaakavitaavadaanyaan । shreekaanchideshashishireekritijaagarookaan ekaamranaathataruneekarunaavalokaan ॥1॥
maatarjayanti mamataagrahamokshanaani maahendraneelaruchishikshanadakshinaani । kaamaakshi kalpitajagattrayarakshanaani tvadveekshanaani varadaanavichakshanaani ॥2॥
aanangatantravidhidarshitakaushalaanaam aanandamandaparighoornitamantharaanaam । taaralyamamba tava taaditakarnaseemnaam kaamaakshi khelati kataakshanireekshanaanaam ॥3॥
kallolitena karunaarasavellitena kalmaashitena kamaneeyamridusmitena । maamanchitena tava kinchana kunchitena kaamaakshi tena shishireekuru veekshitena ॥4॥
saahaayyakam gatavatee muhurarjanasya mandasmitasya paritoshitabheemachetaah । kaamaakshi paandavachamooriva taavakeenaa karnaantikam chalati hanta kataakshalakshmeeh ॥5॥
astam kshanaannayatu me paritaapasooryam aanandachandramasamaanayataam prakaasham । kaalaandhakaarasushumaam kalayandigante kaamaakshi komalakataakshanishaagamaste ॥6॥
taataankamauktikaruchaankuradantakaantih kaarunyahastipashikhaamaninaadhiroodhah । unmoolayatvashubhapaadapamasmadeeyam kaamaakshi taavakakataakshamatangajetandrah ॥7॥
chhaayaabharane jagataam paritaapahaaree taatankaratnamanitallajapallavashreeh । kaarunyanaama vikiranmakarandajaalam kaamaakshi raajati kataakshasuradrumaste ॥8॥
sooryaashrayapranayinee manikundalaamshu- lauhityakokanadakaananamaananeeyaa । yaantee tava smaraharaananakaantisindhum kaamaakshi raajati kataakshakalindakanyaa ॥9॥
praapnoti yam sukritinam tava pakshapaataat kaamaakshi veekshanavilaasakalaapurandhree । sadyastameva kila muktivadhoorvrineete tasmaannitaantamanayoridamaikamatyam ॥10॥
yaantee sadaiva marutaamanukoolabhaavam bhroovallishakradhanurullasitaa rasaardraa । kaamaakshi kautukatarangitaneelakanthaa kaadambineeva tava bhaati kataakshamaalaa ॥11॥
gangaambhasi smitamaye tapanaatmajeva gangaadharorasi navotpalamaalikeva । vaktraprabhaasarasi shaivalamandaleeva kaamaakshi raajati kataaksharuchichchataa te ॥12॥
samskaaratah kimapi kandalitaan rasajna- kedaaraseemni sudhiyaamupabhogayogyaan । kalyaanasooktilahareekalamaankuraannah kaamaakshi pakshmalayatu tvadapaangameghah ॥13॥
chaanchalyameva niyatam kalayanprakrityaa maalinyabhooh shratipathaakramajaagarookah । kaivalyameva kimu kalpayate nataanaam kaamaakshi chitramapi te karunaakataakshah ॥14॥
sanjeevane janani chootashileemukhasya sammohane shashikishorakashekharasya । samstambhane cha mamataagrahacheshtitasya kaamaakshi veekshanakalaa paramaushadham te ॥15॥
neelo'pi raagamadhikam janayanpuraareh lolo'pi bhaktimadhikaam dridhayannaraanaam । vakro'pi devi namataam samataam vitanvan kaamaakshi nrityatu mayi tvadapaangapaatah ॥16॥
kaamadruho hridayayantranajaagarookaa kaamaakshi chanchaladriganchalamekhalaa te । aashcharyamamba bhajataam jhatiti svakeeya- samparka eva vidhunoti samastabandhaan ॥17॥
kuntheekarotu vipadam mama kunchitabhroo- chaapaanchitah shritavidehabhavaanuraagah । rakshopakaaramanisham janayanjagatyaam kaamaakshi raama iva te karunaakataakshah ॥18॥
shreekaamakoti shivalochanashoshitasya shringaarabeejavibhavasya punahprarohe । premaambhasaardramachiraatprachurena shanke kedaaramamba tava kevaladrishtipaatam ॥19॥
maahaatmyashevadhirasau tava durvilanghya- samsaaravindhyagirikunthanakelichunchuh । dhairyaambudhim pashupateshchulakeekaroti kaamaakshi veekshanavijrimbhanakumbhajanmaa ॥20॥
peeyooshavarshavashishiraa sphutadutpalashree- maitree nisargamadhuraa kritataarakaaptih । kaamaakshi samshritavatee vapurashtamoorteh jyotsnaayate bhagavati tvadapaangamaalaa ॥21॥
amba smarapratibhatasya vapurmanojnam ambhojakaananamivaanchitakantakaabham । bhringeeva chumbati sadaiva sapakshapaataa kaamaakshi komalaruchistvadapaangamaalaa ॥22॥
keshaprabhaapatalaneelavitaanajaale kaamaakshi kundalamanichchavideepashobhe । shanke kataaksharuchirangatale kripaakhyaa shailooshikaa natati shankaravallabhe te ॥23॥
atyantasheetalamatandrayatu kshanaardham astokavibhramamanangavilaasakandam । alpasmitaadritamapaarakripaapravaaham akshiprarohamachiraanmayi kaamakoti ॥24॥
mandaaksharaagataraleekritipaaratantryaat kaamaakshi mantharataraam tvadapaangadolaam । aaruhya mandamatikautukashaali chakshuh aanandameti muhurardhashashaankamauleh ॥25॥
traiyambakam tripurasundari harmyabhoomi- rangam vihaarasarasee karunaapravaahah । daasaashcha vaasavamukhaah paripaalaneeyam kaamaakshi vishvamapi veekshanabhoobhritaste ॥26॥
vaageeshvaree sahacharee niyamena lakshmeeh bhroovallareevashakaree bhuvanaani geham । roopam trilokanayanaamritamamba teshaam kaamaakshi yeshu tava veekshanapaaratantree ॥27॥
maaheshvaram jhatiti maanasameenamamba kaamaakshi dhairyajaladhau nitaraam nimagnam । jaalena shrinkhalayati tvadapaanganaamnaa vistaaritena vishamaayudhadaashako'sau ॥28॥
unmathya bodhakamalaakaaramamba jaadya- stamberamam mama manovipine bhramantam । kuntheekurushva tarasaa kutilaagraseemnaa kaamaakshi taavakakataakshamahaankushena ॥29॥
udvellitastabakitairlalitairvilaasaih utthaaya devi tava gaadhakataakshakunjaat । dooram palaayayatu mohamrigeekulam me kaamaakshi stavaramanugrahakesareendrah ॥30॥
snehaadritaam vidalitotpalakantichoraam jetaarameva jagadeeshvari jetukaamah । maanoddhato makaraketurasau dhuneete kaamaakshi taavakakataakshakripaanavalleem ॥31॥
shrauteem vrajannapi sadaa saranim muneenaam kaamaakshi santatamapi smritimaargagaamee । kautilyamamba kathamasthirataam cha dhatte chauryam cha pankajaruchaam tvadapaangapaatah ॥32॥
nityam shretuh parichitau yatamaanameva neelotpalam nijasameepanivaasalolam । preetyaiva paathayati veekshanadeshikendrah kaamaakshee kintu tava kaalimasampradaayam ॥33॥
bhraantvaa muhuh stabakitasmitaphenaraashau kaamaakshi vaktraruchisanchayavaariraashau । aanandati tripuramardananetralakshmeeh aalambya devi tava mandamapaangasetum ॥34॥
shyaamaa tava tripurasundari lochanashreeh kaamaakshi kandalitamedurataarakaantih । jyotsnaavatee smitaruchaapi katham tanoti spardhaamaho kuvalayaishcha tathaa chakoraih ॥35॥
kaalaanjanam cha tava devi nireekshanam cha kaamaakshi saamyasaranim samupaiti kaantyaa । nishsheshanetrasulabham jagateeshu poorva- manyattrinetrasulabham tuhinaadrikanye ॥36॥
dhoomaankuro makaraketanapaavakasya kaamaakshi netraruchineelimachaaturee te । atyantamadbhutamidam nayanatrayasya harshodayam janayate harunaankamauleh ॥37॥
aarabhbhaleshasamaye tava veekshanassa kaamaakshi mookamapi veekshanamaatranamram । sarvajnataa sakalalokasamakshameva keertisvayamvaranamaalyavatee vrineete ॥38॥
kaalaambuvaaha uva te paritaapahaaree kaamaakshi pushkaramadhahkurute kataakhxshah । poorvah param kshanaruchaa samupaiti maitree- manyastu sa.tataruchim prakateekaroti ॥39॥
sookshme'pi durgamatare'pi guruprasaada- saahaayyakena vicharannapavargamaarge । samsaarapankanichaye na patatyamoom te kaamaakshi gaadhamavalambya kataakshayashtim ॥40॥
kaamaakshi santatamasau harineelaratna- stambhe kataaksharuchipunjamaye bhavatyaah । baddho'pi bhaktinigalairmama chittahastee stambham cha bandhamapi munchati hanta chitram ॥41॥
kaamaakshi kaashnaryamapi santatamanjanam cha bibhrannisargataralo'pi bhavatkataakshah । vaimalyamanvahamananjanataa cha bhooyah sthairyam cha bhaktahridayaaya katham dadaati ॥42॥
mandasmitastabakitam manikundalaamshu- stomapravaalaruchiram shishireekritaasham । kaamaakshi raajati kataaksharucheh kadambam udyaanamamba karunaaharinekshanaayaah ॥43॥
kaamaakshi taavakakataakshamahendraneela- simhaasanam shritavato makaradhvajasya । saamraajyamangalavidhau munikundalashreeh neeraajanotsavatarangitadeepamaalaa ॥44॥
maatah kshanam snapaya maam tava veekshitena mandaakshitena sujanairaparokshitena । kaamaakshi karmatimirotkarabhaaskarena shreyaskarena madhupadyutitaskarena ॥45॥
premaapagaapayasi majjanamaarachayya yuktah smitaamshukritabhasmavilepanena । kaamaakshi kundalamanidyutibhirjataalah shreekanthameva bhajate tava drishtipaatah ॥46॥
kaivalyadaaya karunaarasakinkaraaya kaamaakshi kandalitavibhramashankaraaya । aalokanaaya tava bhaktashivankaraaya maatarnamo'stu paratantritashankaraaya ॥47॥
saamraajyamangalavidhau makaradhvajasya lolaalakaalikritatoranamaalyashobhe । kaameshvari prachaladutpalavaijayantee- chaaturyameti tava chanchaladrishtipaatah ॥48॥
maargena manjukachakaantitamovritena mandaayamaanagamanaa madanaaturaasau । kaamaakshi drishtirayate tava shankaraaya sanketabhoomimachiraadabhisaarikeva ॥49॥
vreedanuvrittiramaneekritasaahacharyaa shaivaalitaam galaruchaa shashishekharasya । kaamaakshi kaantisaraseem tvadapaangalakshmeeh mandam samaashrayati majjanakhelanaaya ॥50॥
kaashaayamamshukamiva prakatam dadhaano maanikyakundalaruchim mamataavirodhee । shrutyantaseemani ratah sutaraam chakaasti kaamaakshi taavakakataakshayateeshvaro'sau ॥51॥
paashaana eva harineelamanirdineshu pramlanataam kuvalayam prakateekaroti । naumittiko jaladamechakimaa tataste kaamaakshi shoonyamupamanamapaangalakshmyaah ॥52॥
shringaaravibhramavatee sutaraam salajjaa naasaagramauktikaruchaa kritamandahaasaa । shyaamaa kataakshasushamaa tava yuktametat kaamaakshi chumbati digambaravaktrabimbam ॥53॥
neelotpalena madhupena cha drishtipaatah kaamaakshi tulya iti te kathamaamananti । shaityena nindayati yadanvahamindupaadaan paathoruhena yadasau kalahaayate cha ॥54॥
oshthaprabhaapatalavidrumamudrite te bhroovalliveechisubhage mukhakaantisindhau । kaamaakshi vaaribharapooranalambamaana- kaalaambuvaahasaranim labhate kataakshah ॥55॥
mandasmitairdhavalitaa manikundalaamshu- samparkalohitaruchistvadapaangadhaaraa । kaamaakshi mallikusumairnavapallavaishcha neelotpalaishcha rachiteva vibhaati maalaa ॥56॥
kaamaakshi sheetalakripaarasanirjharaambhah- samparkapakshmalaruchistvadapaangamaalaa । gobhih sadaa purariporabhilashyamaanaa doorvaakadambakavidambanamaatanoti ॥57॥
hritpankajam mama vikaasayatu pramushna- nnullaasamutpalaruchestamasaam niroddhaa । doshaanushangajadataam jagataam dhunaanah kaamaakshi veekshanavilaasadinodayaste ॥58॥
chakshurvimohayati chandravibhooshanasya kaamaakshi taavakakataakshatamahprarohah । pratyanmukham tu nayanam stimitam muneenaam praakaashyameva nayateeti param vichitram ॥59॥
kaamaakshi veekshanaruchaa yudhi nirjitam te neelotpalam niravasheshagataabhimaanam । aagatya tatparisaram shravanavatamsa- vyojena noonamabhayaarthanamaatanoti ॥60॥
aashcharyamamba madaanaabhyudayaavalambah kaamaakshi chanchalanireekshanavibhramaste । dhairyam vidhooya tanute hridi raagabandham shambhostadeva vipareetatayaa muneenaam ॥61॥
jantoh sakritpranamato jagadeedyataam cha tejaasvitaam cha nishitaam cha matim sabhaayaam । kaamaakshi maakshikajhareemiva vaikhareem cha lakshmeem cha pakshmalayati kshanaveekshanam te ॥62॥
kaadambinee kimayate na jalaanushangam bhringaavalee kimurareekurute na padmam । kim vaa kalindatanayaa sahate na bhangam kaamaakshi nishchayapadam na tavaakshilakshmeeh ॥63॥
kaakolapaavakatrineekarane'pi dakshah kaamaakshi baalakasudhaakarashekharasya । atyantasheetalatamo'pyanupaaratam te chittam vimohayati chitramayam kataakshah ॥64॥
kaarpanyapooraparivardhitamamba moha- kandodgatam bhavamayam vishapaadapam me । tungam chhinattu tuhinaadrisute bhavatyaah kaancheepureshvari kataakshakuthaaradhaaraa ॥65॥
kaamaakshi ghorabhavarogachikitsanaartha- mabhyarthya deshikakataakshabhishakprasaadaat । tatraapi devi labhate sukritee kadaachi- danyasya durlabhamapaangamahaushadham te ॥66॥
kaamaakshi deshikakripaankuramaashrayanto naanaataponiyamanaashitapaashabandhaah । vaasaalayam tava kataakshamamum mahaanto labdhvaa sukham samaadhiyo vicharanti loke ॥67॥
saakootasamlapitasambhritamugdhahaasam vreedaanuraagasahachaari vilokanam te । kaamaakshi kaamaparipanthini maaraveera- saamraajyavibhramadashaam saphaleekaroti ॥68॥
kaamaakshi vibhramabalaikanidhirvidhaaya bhroovallichaapakutileekritimeva chitram । svaadheenataam tava ninaaya shashaankamaule- rangaardharaajyasukhalaabhamapaangaveerah ॥69॥
kaamaankuraikanilayastava drishtipaatah kaamaakshi bhaktamanasaam pradadaatu kaamaan । raagaanvitah svayamapi prakateekaroti vairaagyameva kathamesha mahaamuneenaam ॥70॥
kaalaambuvaahanivahaih kalahaayate te kaamaakshi kaalimamadena sadaa kataakshah । chitram tathaapi nitaraamamumeva drishtvaa sotkantha eva ramate kila neelakanthah ॥71॥
kaamaakshi manmatharipum prati maarataapa- mohaandhakaarajaladaagamanena nrityan । dushkarmakanchukikulam kabaleekarotu vyaamishramechakaruchistvadapaangakekee ॥72॥
kaamaakshi manmathariporavalokaneshu kaantam payojamiva taavakamakshipaatam । premaagamo divasavadvikacheekaroti lajjaabharo rajanivanmukuleekaroti ॥73॥
mooko virinchati param purushah kuroopah kandarpati tridasharaajati kimpachaanah । kaamaakshi kevalamupakramakaala eva leelaatarangitakataaksharuchah kshanam te ॥74॥
neelaalakaa madhukaranti manojnanaasaa- muktaaruchah prakatakandabisaankuranti । kaarunyamamba makarandati kaamakoti manye tatah kamalameva vilochanam te ॥75॥
aakaankshyamaanaphaladaanavichakshanaayaah । kaamaakshi taavakakataakshakakaamadhenoh । samparka eva kathamamba vimuktapaasha- bandhaah sphutam tanubhritah pashutaam tyajanti ॥76॥
samsaaragharmaparitaapajushaam naraanaam kaamaakshi sheetalataraani tavekshitaani । chandraatapanti ghanachandanakardamanti muktaagunanti himavaarinishechananti ॥77॥
premaamburaashisatatasnapitaani chitram kaamaakshi taavakakataakshanireekshanaani । sandhukshayanti muhurindhanaraashireetyaa maaradruho manasi manmathachitrabhaanum ॥78॥
kaalaanjanapratibhatam kamaneeyakaantyaa kandarpatantrakalayaa kalitaanubhaavam । kaancheevihaararasike kalushaartichoram kallolayasva mayi te karunaakataaksham ॥79॥
kraantena manmathadena vimohyamaana- svaantena chootatarumoolagatasya pumsah । kaantena kinchidavalokaya lochanasya praantena maam janani kaanchipureevibhooshe ॥80॥
kaamaakshi ko'pi sujanaastvadapaangasange kanthena kandalitakaalimasampradaayaah । uttamsakalpitachakorakutumbaposhaa naktandivasaprasavabhoonayanaa bhavanti ॥81॥
neelotpalaprasavakaantinirdashanena kaarunyavibhramajushaa tava veekshanena । kaamaakshi karmajaladheh kalasheesutena paashatrayaadvayamamee parimochaneeyaah ॥82॥
atyantachanchalamakritrimamanjanam kim jhankaarabhangirahitaa kimu bhringamaalaa । dhoomaankurah kimu hutaashanasangaheenah kaamaakshi netraruchineelimakandalee te ॥83॥
kaamaakshi nityamayamanjalirastu mukti- beejaaya vibhramamadodayaghoornitaaya । kandarpadarpapunarudbhavasiddhidaaya kalyaanadaaya tava devi driganchalaaya ॥84॥
darpaankuro makaraketanavibhramaanaam nindaankuro vidalitotpalachaatureenaam । deepaankuro bhavatamisrakadambakaanaam kaamaakshi paalayatu maam tvadapaangapaatah ॥85॥
kaivalyadivyamanirohanaparvatebhyah kaarunyanirjharapayahkritamanjanebhyah । kaamaakshi kinkaritashankaramaanasebhya- stebhyo namo'stu tava veekshanavibhramebhyah ॥86॥
alpeeya eva navamutpalamamba heenaa meenasya vaa saraniramburuhaam cha kim vaa । doore mrigeedrigasamanjasamanjanam cha kaamaakshi veekshanaruchau tava tarkayaamah ॥87॥
mishreebhavadgaralapankilashankaroras- seemaangane kimapi rinkhanamaadadhaanah । helaavadhootalalitashravanotpalo'sau kaamaakshi baala iva raajati te kataakshah ॥88॥
praudhikaroti vidushaam navasooktidhaatee- chootaataveeshu budhakokilalaalyamaanam । maadhveerasam parimalam cha nirargalam te kaamaakshi veekshanavilaasavasantalakshmeeh ॥89॥
koolankasham vitanute karunaambuvarshee saarasvatam sukritinah sulabham pravaaham । tuchchheekaroti yamunaambutarangabhangeem kaamaakshi kim tava kataakshamahaambuvaahah ॥90॥
jagarti devi karunaashukasundaree te taatankaratnaruchidaadimakhandashone । kaamaakshi nirbharakataakshamareechipunja- maahendraneelamanipanjaramadhyabhaage ॥91॥
kaamaakshi satkuvalayasya sagotrabhaavaa- daakraamati shrutimasau tava drishtipaatah । kincha sphutam kutilataam prakateekaroti bhroovallareeparichitasya phalam kimetat ॥92॥
eshaa tavaakshisushamaa vishamaayudhasya naaraachavarshalaharee nagaraajakanye । shanke karoti shatadhaa hridi dhairyamudraam shreekaamakoti yadasau shishiraamshumauleh ॥93॥
baanena pushpadhanushah parikalpyamaana- traanena bhaktamanasaam karunaakarena । konena komaladrishastava kaamakoti shonena shoshaya shive mama shokasindhum ॥94॥
maaradruhaa mukutaseemani laalyamaane mandaakineepayasi te kutilam charishnuh । kaamaakshi koparabhasaadvalamaanameena- sandehamankurayati kshanamakshipaatah ॥95॥
kaamaakshi samvalitamauktikakundalaamshu- chanchatsitashravanachaamarachaatureekah । stambhe nirantaramapaangamaye bhavatyaa baddhashchakaasti makaradhvajamattahastee ॥96॥
yaavatkataaksharajaneesamayaagamaste kaamaakshi taavadachiraannamataam naraanaam । aavirbhavatyamritadeedhitibimbamamba samvinmayam hridayapoorvagireendrashringe ॥97॥
kaamaakshi kalpavitapeeva bhavatkataaksho ditsuh samastavibhavam namataam naraanaam । bhringasya neelanalinasya cha kaantisampa- tsarvasvameva harateeti param vichitram ॥98॥
atyantasheetalamanargalakarmapaaka- kaakolahaari sulabham sumanobhiretat । peeyooshameva tava veekshanamamba kintu kaamaakshi neelamidamityayameva bhedah ॥99॥
ajnaatabhaktirasamaprasaradviveka- matyantagarvamanadheetasamastashaastram । apraaptasatyamasameepagatam cha mukteh kaamaakshi naiva tava sprihayati drishtipaatah ॥100॥
(kaamaakshi maamavatu te karunaakataakshah) paatena lochanaruchestava kaamakoti potena patakapayodhibhayaaturaanaam । pootena tena navakaanchanakundalaamshu- veetena sheetalaya bhoodharakanyake maam ॥101॥
॥ iti kataakshashatakam sampoornam ॥
মূক পংচ শতি 4 - কটাক্ষ শতকম্ সম্পর্কে
The Kataksha Shatakam, "a hundred verses on the glance", is the fourth of the five shatakas of the Mooka Panchashati, in praise of Goddess Kamakshi of Kanchipuram. Every verse celebrates the side-long glance of her eyes: dark as a blue sapphire, it destroys the darkness of delusion, makes even the mute into great poets, frees us from the grip of "mine", and protects the three worlds.
রচয়িতা: Mooka Kavi, by tradition
কখন পাঠ করবেন: On Fridays and Purnima, during Navaratri, and at Kanchipuram.
আপনি কি জানেন?
- Tradition says the poet Mooka was born mute and burst into these 500 verses when Kamakshi's grace touched him.
- Its very first verse refers to this, praising the glance that makes "even the mute" generous poets.
- The five shatakas are Arya, Padaravinda, Stuti, Kataksha and Mandasmita.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
What does "Kataksha" mean?
A side-long glance, here the gracious glance of Goddess Kamakshi.
Who was Mooka?
A poet who, by tradition, was born mute and gained speech by Kamakshi's grace.
Which part of the Mooka Panchashati is this?
The fourth of its five shatakas.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।