তৈত্তিরীয় উপনিষদ্ - ভৃগুবল্লী
Vedic · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
(tai.aa.9.1.1)
om sa̠ha naa̍vavatu । sa̠ha nau̍ bhunaktu । sa̠ha vee̠rya̍-nkaravaavahai । te̠ja̠svinaa̠vadhee̍tamastu̠ maa vi̍dvishaa̠vahai̎ । om shaanti̠-shshaanti̠-shshaanti̍h ॥
bhrigu̠rvai vaa̍ru̠nih । varu̍na̠-mpita̍ra̠mupa̍sasaara । adhee̍hi bhagavo̠ brahmeti̍ । tasmaa̍ e̠tatpro̍vaacha । anna̍-mpraa̠na-nchakshu̠shshrotra̠-mmano̠ vaacha̠miti̍ । tagm ho̍vacha । yato̠ vaa i̠maani̠ bhootaa̍ni̠ jaaya̍nte । yena̠ jaataa̍ni̠ jeeva̍nti । yatpraya̍ntya̠bhisamvi̍shanti । tadviji̍jnaasasva । tadbrahmeti̍ । sa tapo̍-'tapyata । sa tapa̍sta̠ptvaa ॥ 1 ॥ iti prathamo-'nuvaakah ॥
anna̠-mbrahmeti̠ vya̍jaanaat । a̠nnaaddhye̍va khalvi̠maani̠ bhutaa̍ni̠ jaaya̍nte । anne̍na̠ jaataa̍ni̠ jeeva̍nti । anna̠-mpraya̍ntya̠bhisamvi̍sha̠nteeti̍ । tadvi̠jnaaya̍ । puna̍re̠va varu̍na̠-mpita̍ra̠mupa̍sasaara । adhee̍hi bhagavo̠ brahmeti̍ । tagm ho̍vacha । tapa̍saa̠ brahma̠ viji̍jnaasasva । tapo̠ brahmeti̍ । sa tapo̍-'tapyata । sa tapa̍sta̠ptvaa ॥ 1 ॥ iti dviteeyo-'nuvaakah ॥
praa̠no bra̠hmeti̠ vya̍jaanaat । praa̠naaddhye̍va khalvi̠maani̠ bhootaa̍ni̠ jaaya̍nte । praa̠nena̠ jaataa̍ni̠ jeeva̍nti । praa̠na-mpraya̍ntya̠bhisamvi̍sha̠nteeti̍ । tadvi̠jnaaya̍ । puna̍re̠va varu̍na̠-mpita̍ra̠mupa̍sasaara । adhee̍hi bhagavo̠ brahmeti̍ । tagm ho̍vacha । tapa̍saa̠ brahma̠ viji̍jnaasasva । tapo̠ brahmeti̍ । sa tapo̍-'tapyata । sa tapa̍sta̠ptvaa ॥ 1 ॥ iti triteeyo-'nuvaakah ॥
mano̠ brahmeti̠ vya̍jaanaat । mana̍so̠ hye̍va khalvi̠maani̠ bhootaa̍ni̠ jaaya̍nte । mana̍saa̠ jaataa̍ni̠ jeeva̍nti । mana̠h praya̍ntya̠bhisamvi̍sha̠nteeti̍ । tadvi̠jnaaya̍ । puna̍re̠va varu̍na̠-mpita̍ra̠mupa̍sasaara । adhee̍hi bhagavo̠ brahmeti̍ । tagm ho̍vacha । tapa̍saa̠ brahma̠ viji̍jnaasasva । tapo̠ brahmeti̍ । sa tapo̍-'tapyata । sa tapa̍sta̠ptvaa ॥ 1 ॥ iti chaturtho-'nuvakah ॥
vi̠jnaana̠-mbrahmeti̠ vya̍jaanaat । vi̠jnaanaa̠ddhye̍va khalvi̠maani̠ bhootaa̍ni̠ jaaya̍nte । vi̠jnaane̍na̠ jaataa̍ni̠ jeeva̍nti । vi̠jnaana̠-mpraya̍ntya̠bhisamvi̍sha̠nteeti̍ । tadvi̠jnaaya̍ । puna̍re̠va varu̍na̠-mpita̍ra̠mupa̍sasaara । adhee̍hi bhagavo̠ brahmeti̍ । tagm ho̍vacha । tapa̍saa̠ brahma̠ viji̍jnaasasva । tapo̠ brahmeti̍ । sa tapo̍-'tapyata । sa tapa̍sta̠ptvaa ॥ 1 ॥ iti panchamo-'nuvakah ॥
aa̠na̠ndo bra̠hmeti̠ vya̍jaanaat । aa̠nandaa̠ddhye̍va khalvi̠maani̠ bhootaa̍ni̠ jaaya̍nte । aa̠na̠ndena̠ jaataa̍ni̠ jeeva̍nti । aa̠na̠nda-mpraya̍ntya̠bhisamvi̍sha̠nteeti̍ । saishaa bhaa̎rga̠vee vaa̍ru̠nee vi̠dyaa । pa̠ra̠me vyo̍ma̠nprati̍shthitaa । sa ya e̠vam veda̠ prati̍tishthati । anna̍vaanannaa̠do bha̍vati । ma̠haanbha̍vati pra̠jayaa̍ pa̠shubhi̍rbrahmavarcha̠sena̍ । ma̠haankee̠rtyaa ॥ 1 ॥ iti shashtho-'nuvaakah ॥
anna̠-nna ni̍ndyaat । tadvra̠tam । praa̠no vaa annam̎ । sharee̍ramannaa̠dam । praa̠ne sharee̍ra̠-mprati̍shthitam । sharee̍re praa̠nah prati̍shthitah । tade̠tadanna̠manne̠ prati̍shthitam । sa ya e̠tadanna̠manne̠ prati̍shthita̠m veda̠ prati̍tishthati । anna̍vaanannaa̠do bha̍vati । ma̠haanbha̍vati pra̠jayaa̍ pa̠shubhi̍rbrahmavarcha̠sena̍ । ma̠haankee̠rtyaa ॥ 1 ॥ iti saptamo-'nuvaakah ॥
anna̠-nna pari̍chaksheeta । tadvra̠tam । aapo̠ vaa annam̎ । jyoti̍rannaa̠dam । a̠psu jyoti̠h prati̍shthitam । jyoti̠shyaapa̠h prati̍shthitaah । tade̠tadanna̠manne̠ prati̍shthitam । sa ya e̠tadanna̠manne̠ prati̍shthita̠m veda̠ prati̍tishthati । anna̍vaanannaa̠do bha̍vati । mahaa̠nbha̍vati pra̠jayaa̍ pa̠shubhi̍rbrahmavarcha̠sena̍ । ma̠haankee̠rtyaa ॥ 1 ॥ ityashtamo-'nuvaakah ॥
anna̍-mba̠hu ku̍rveeta । tadvra̠tam । pri̠thi̠vee vaa annam̎ । aa̠kaa̠sho̎-'nnaa̠dah । pri̠thi̠vyaamaa̍kaa̠shah prati̍shthitah । aa̠kaa̠she pri̍thi̠vee prati̍shthitaa । tade̠tadanna̠manne̠ prati̍shthitam । sa ya e̠tadanna̠manne̠ prati̍shthita̠m veda̠ prati̍tishthati । anna̍vaanannaa̠do bha̍vati । ma̠haanbha̍vati pra̠jayaa̍ pa̠shubhi̍rbrahmavarcha̠sena̍ । ma̠haankee̠rtyaa ॥ 1 ॥ iti navamo-'nuvaakah ॥
na kanchana vasatau pratyaa̍chakshee̠ta । tadvra̠tam । tasmaadyayaa kayaa cha vidhayaa bahva̍nna-mpraa̠pnuyaat । araadhyasmaa annami̍tyaacha̠kshate । etadvai mukhato̎-'nnagm raa̠ddham । mukhato-'smaa a̍nnagm raa̠dhyate । etadvai madhyato̎-'nnagm raa̠ddham । madhyato-'smaa a̍nnagm raa̠dhyate । etadvaa antato̎-'nnagm raa̠ddham । antato-'smaa a̍nnagm raa̠dhyate ॥ 1 ॥ ya e̍vam ve̠da । kshema i̍ti vaa̠chi । yogakshema iti praa̍naapaa̠nayoh । karme̍ti ha̠stayoh । gatiri̍ti paa̠dayoh । vimuktiri̍ti paa̠yau । iti maanushee̎ssamaa̠jnaah । atha dai̠veeh । triptiri̍ti vri̠shtau । balami̍ti vi̠dyuti ॥ 2 ॥ yasha i̍ti pa̠shushu । jyotiriti na̍kshatre̠shu । prajaatiramritamaananda i̍tyupa̠sthe । sarvami̍tyaakaa̠she । tatpratishthetyu̍paasee̠ta । pratishthaa̍vaanbha̠vati । tanmaha ityu̍paasee̠ta । ma̍haanbha̠vati । tanmana ityu̍paasee̠ta । maana̍vaanbha̠vati ॥ 3 ॥ tannama ityu̍paasee̠ta । namyante̎-'smai kaa̠maah । tadbrahmetyu̍paasee̠ta । brahma̍vaanbha̠vati । tadbrahmanah parimara ityu̍paasee̠ta । paryena-mmriyante dvishanta̍ssapa̠tnaah । pari ye̎-'priyaa̎ bhraatri̠vyaah । sa yashchaa̍ya-mpu̠rushe । yashchaasaa̍vaadi̠tye । sa eka̍h ॥ 4 ॥ sa ya̍ eva̠m vit । asmaamllo̍kaatpre̠tya । etamannamaya-maatmaanamupa̍sankra̠mya । eta-mpraanamaya-maatmaanamupa̍sankra̠mya । eta-mmanomaya-maatmaanamupa̍sankra̠mya । etam vijnaanamaya-maatmaanamupa̍sankra̠mya । etamaanandamaya-maatmaanamupa̍sankra̠mya । imaamllokaankaamaannee -kaamaroopya̍nu-sa̠ncharann । etathsaama gaa̍yannaa̠ste । haa(3) vu̠ haa(3) vu̠ haa(3) vu̍ ॥ 5 ॥ a̠hamanna-ma̠hamanna-ma̠hamannam । a̠hamannaa̠do(3)-'̠hamannaa̠do(3)-'̠hamannaa̠dah । a̠hagg shloka̠krida̠hagg shloka̠krida̠hagg shloka̠krit । a̠hamasmi prathamajaa ritaa(3) sya̠ । poorva-ndevebhyo amritasya naa(3) bhaa̠yi̠ । yo maa dadaati sa ideva maa(3) vaa̠h । a̠hamanna̠-manna̍-ma̠danta̠maa(3) dmi̠ । aha̠m vishva̠-mbhuva̍na̠-mabhya̍bha̠vaam । suva̠rna jyotee̎h । ya e̠vam veda̍ । ityu̍pa̠nisha̍t ॥ 6 ॥ iti dashamo-'nuvaakah ॥
om sa̠ha naa̍vavatu । sa̠ha nau̍ bhunaktu । sa̠ha vee̠rya̍-nkaravaavahai । te̠ja̠svinaa̠vadhee̍tamastu̠ maa vi̍dvishaa̠vahai̎ । om shaanti̠-shshaanti̠-shshaanti̍h ॥
॥ hari̍h om ॥ ॥ shree krishnaarpanamastu ॥
তৈত্তিরীয় উপনিষদ্ - ভৃগুবল্লী সম্পর্কে
The Bhrigu Valli is the third and last chapter of the Taittiriya Upanishad, part of the Taittiriya Aranyaka (9). Bhrigu, son of Varuna, goes to his father and says, "Teach me Brahman." Varuna gives him a clue: that from which beings are born, by which they live and into which they return, that is Brahman; seek it through tapas (deep reflection). Again and again Bhrigu reflects and returns, discovering in turn that Brahman is food, breath, mind and understanding, until at last he realises that Brahman is bliss (ananda). The chapter ends with vows about food, "do not despise food; make food plentiful", and a joyful song of oneness.
উৎস: Krishna Yajurveda, Taittiriya Aranyaka 9 (Taittiriya Upanishad, chapter 3)
কখন পাঠ করবেন: In Upanishad study and Vedic chanting.
আপনি কি জানেন?
- Its definition of Brahman, "yato va imani bhutani jayante", is the basis of the second sutra of the Brahma Sutras.
- The step-by-step discovery from food to bliss mirrors the five koshas taught in the Ananda Valli.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
Who teaches Bhrigu?
His father, Varuna.
What does Bhrigu finally realise Brahman to be?
Bliss (ananda).
What vow about food does it teach?
"Do not despise food; make food plentiful."
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।