MuhurtaNow

বিদুর নীতি - উদ্য়োগ পর্বম্, অধ্য়ায়ঃ 35

Vidura Neethi · প্রথাগত ভক্তিপাঠ

॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി വിദുരഹിതവാക്യേ പംചത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥

ധൃതരാഷ്ട്ര ഉവാച

ബ്രൂഹി ഭൂയോ മഹാബുദ്ധേ ധര്മാര്ഥസഹിതം വചഃ । ശ‍ഋണ്വതോ നാസ്തി മേ തൃപ്തിർവിചിത്രാണീഹ ഭാഷസേ ॥ 1॥

വിദുര ഉവാച

സർവതീര്ഥേഷു വാ സ്നാനം സർവഭൂതേഷു ചാര്ജവമ് । ഉഭേ ഏതേ സമേ സ്യാതാമാര്ജവം വാ വിശിഷ്യതേ ॥ 2॥

ആര്ജവം പ്രതിപദ്യസ്വ പുത്രേഷു സതതം വിഭോ । ഇഹ കീര്തിം പരാം പ്രാപ്യ പ്രേത്യ സ്വര്ഗമവാപ്സ്യസി ॥ 3॥

യാവത്കീര്തിര്മനുഷ്യസ്യ പുണ്യാ ലോകേഷു ഗീയതേ । താവത്സ പുരുഷവ്യാഘ്ര സ്വര്ഗലോകേ മഹീയതേ ॥ 4॥

അത്രാപ്യുദാഹരംതീമമിതിഹാസം പുരാതനമ് । വിരോചനസ്യ സംവാദം കേശിന്യര്ഥേ സുധന്വനാ ॥ 5॥

കേശിന്യുവാച

കിം ബ്രാഹ്മണാഃ സ്വിച്ഛ്രേയാംസോ ദിതിജാഃ സ്വിദ്വിരോചന । അഥ കേന സ്മ പര്യംകം സുധന്വാ നാധിരോഹതി ॥ 6॥

വിരോചന ഉവാച

പ്രാജാപത്യാ ഹി വൈ ശ്രേഷ്ഠാ വയം കേശിനി സത്തമാഃ । അസ്മാകം ഖല്വിമേ ലോകാഃ കേ ദേവാഃ കേ ദ്വിജാതയഃ ॥ 7॥

കേശിന്യുവാച

ഇഹൈവാസ്സ്വ പ്രതീക്ഷാവ ഉപസ്ഥാനേ വിരോചന । സുധന്വാ പ്രാതരാഗംതാ പശ്യേയം വാം സമാഗതൌ ॥ 8॥

വിരോചന ഉവാച

തഥാ ഭദ്രേ കരിഷ്യാമി യഥാ ത്വം ഭീരു ഭാഷസേ । സുധന്വാനം ച മാം ചൈവ പ്രാതര്ദ്രഷ്ടാസി സംഗതൌ ॥ 9॥

വിദുര ഉവാച

അന്വാലഭേ ഹിരണ്മയം പ്രാഹ്രാദേഽഹം തവാസനമ് । ഏകത്വമുപസംപന്നോ ന ത്വാസേയം ത്വയാ സഹ ॥ 10॥

വിരോചന ഉവാച

അന്വാഹരംതു ഫലകം കൂര്ചം വാപ്യഥ വാ ബൃസീമ് । സുധന്വന്ന ത്വമര്ഹോഽസി മയാ സഹ സമാസനമ് ॥ 11॥

സുധന്വോവാച । പിതാപി തേ സമാസീനമുപാസീതൈവ മാമധഃ । ബാലഃ സുഖൈധിതോ ഗേഹേ ന ത്വം കിം ചന ബുധ്യസേ ॥ 12॥

വിരോചന ഉവാച

ഹിരണ്യം ച ഗവാശ്വം ച യദ്വിത്തമസുരേഷു നഃ । സുധന്വന്വിപണേ തേന പ്രശ്നം പൃച്ഛാവ യേ വിദുഃ ॥ 13॥

സുധന്വോവാച । ഹിരണ്യം ച ഗവാശ്വം ച തവൈവാസ്തു വിരോചന । പ്രാണയോസ്തു പണം കൃത്വാ പ്രശ്നം പൃച്ഛാവ യേ വിദുഃ ॥ 14॥

വിരോചന ഉവാച

ആവാം കുത്ര ഗമിഷ്യാവഃ പ്രാണയോർവിപണേ കൃതേ । ന ഹി ദേവേഷ്വഹം സ്ഥാതാ ന മനുഷ്യേഷു കര്ഹി ചിത് ॥ 15

സുധന്വോവാച । പിതരം തേ ഗമിഷ്യാവഃ പ്രാണയോർവിപണേ കൃതേ । പുത്രസ്യാപി സ ഹേതോര്ഹി പ്രഹ്രാദോ നാനൃതം വദേത് ॥ 16॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

ഇമൌ തൌ സംപ്രദൃശ്യേതേ യാഭ്യാം ന ചരിതം സഹ । ആശീവിഷാവിവ ക്രുദ്ധാവേകമാര്ഗമിഹാഗതൌ ॥ 17॥

കിം വൈ സഹൈവ ചരതോ ന പുരാ ചരതഃ സഹ । വിരോചനൈതത്പൃച്ഛാമി കിം തേ സഖ്യം സുധന്വനാ ॥ 18॥

വിരോചന ഉവാച

ന മേ സുധന്വനാ സഖ്യം പ്രാണയോർവിപണാവഹേ । പ്രഹ്രാദ തത്ത്വാമൃപ്ച്ഛാമി മാ പ്രശ്നമനൃതം വദീഃ ॥ 19॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

ഉദകം മധുപര്കം ചാപ്യാനയംതു സുധന്വനേ । ബ്രഹ്മന്നഭ്യര്ചനീയോഽസി ശ്വേതാ ഗൌഃ പീവരീ കൃതാ ॥ 20॥

സുധന്വോവാച । ഉദകം മധുപര്കം ച പഥ ഏവാര്പിതം മമ । പ്രഹ്രാദ ത്വം തു നൌ പ്രശ്നം തഥ്യം പ്രബ്രൂഹി പൃച്ഛതോഃ ॥ 21॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

പുര്തോ വാന്യോ ഭവാന്ബ്രഹ്മന്സാക്ഷ്യേ ചൈവ ഭവേത്സ്ഥിതഃ । തയോർവിവദതോഃ പ്രശ്നം കഥമസ്മദ്വിഭോ വദേത് ॥ 22॥

അഥ യോ നൈവ പ്രബ്രൂയാത്സത്യം വാ യദി വാനൃതമ് । ഏതത്സുധന്വന്പൃച്ഛാമി ദുർവിവക്താ സ്മ കിം വസേത് ॥ 23॥

സുധന്വോവാച । യാം രാത്രിമധിവിന്നാ സ്ത്രീ യാം ചൈവാക്ഷ പരാജിതഃ । യാം ച ഭാരാഭിതപ്താംഗോ ദുർവിവക്താ സ്മ താം വസേത് ॥ 24॥

നഗരേ പ്രതിരുദ്ധഃ സന്ബഹിര്ദ്വാരേ ബുഭുക്ഷിതഃ । അമിത്രാന്ഭൂയസഃ പശ്യംദുർവിവക്താ സ്മ താം വസേത് ॥ 25॥

പംച പശ്വനൃതേ ഹംതി ദശ ഹംതി ഗവാനൃതേ । ശതമശ്വാനൃതേ ഹംതി സഹസ്രം പുരുഷാനൃതേ ॥ 26॥

ഹംതി ജാതാനജാതാംശ്ച ഹിരണ്യാര്ഥോഽനൃതം വദന് । സർവം ഭൂമ്യനൃതേ ഹംതി മാ സ്മ ഭൂമ്യനൃതം വദീഃ ॥ 27॥

പ്രഹ്ലാദ ഉവാച

മത്തഃ ശ്രേയാനംഗിരാ വൈ സുധന്വാ ത്വദ്വിരോചന । മാതാസ്യ ശ്രേയസീ മാതുസ്തസ്മാത്ത്വം തേന വൈ ജിതഃ ॥ 28॥

വിരോചന സുധന്വായം പ്രാണാനാമീശ്വരസ്തവ । സുധന്വന്പുനരിച്ഛാമി ത്വയാ ദത്തം വിരോചനമ് ॥ 29॥

സുധന്വോവാച । യദ്ധര്മമവൃണീഥാസ്ത്വം ന കാമാദനൃതം വദീഃ । പുനര്ദദാമി തേ തസ്മാത്പുത്രം പ്രഹ്രാദ ദുര്ലഭമ് ॥ 30॥

ഏഷ പ്രഹ്രാദ പുത്രസ്തേ മയാ ദത്തോ വിരോചനഃ । പാദപ്രക്ഷാലനം കുര്യാത്കുമാര്യാഃ സന്നിധൌ മമ ॥ 31॥

വിദുര ഉവാച

തസ്മാദ്രാജേംദ്ര ഭൂമ്യര്ഥേ നാനൃതം വക്തുമര്ഹസി । മാ ഗമഃ സ സുതാമാത്യോഽത്യയം പുത്രാനനുഭ്രമന് ॥ 32॥

ന ദേവാ യഷ്ടിമാദായ രക്ഷംതി പശുപാലവത് । യം തു രക്ഷിതുമിച്ഛംതി ബുദ്ധ്യാ സംവിഭജംതി തമ് ॥ 33॥

യഥാ യഥാ ഹി പുരുഷഃ കല്യാണേ കുരുതേ മനഃ । തഥാ തഥാസ്യ സർവാര്ഥാഃ സിധ്യംതേ നാത്ര സംശയഃ ॥ 34॥

ന ഛംദാംസി വൃജിനാത്താരയംതി ആയാവിനം മായയാ വര്തമാനമ് । നീഡം ശകുംതാ ഇവ ജാതപക്ഷാശ് ഛംദാംസ്യേനം പ്രജഹത്യംതകാലേ ॥ 35॥

മത്താപാനം കലഹം പൂഗവൈരം ഭാര്യാപത്യോരംതരം ജ്ഞാതിഭേദമ് । രാജദ്വിഷ്ടം സ്ത്രീപുമാംസോർവിവാദം വര്ജ്യാന്യാഹുര്യശ്ച പംഥാഃ പ്രദുഷ്ഠഃ ॥ 36॥

സാമുദ്രികം വണിജം ചോരപൂർവം ശലാക ധൂര്തം ച ചികിത്സകം ച । അരിം ച മിത്രം ച കുശീലവം ച നൈതാന്സാഖ്യേഷ്വധികുർവീത സപ്ത ॥ 37॥

മാനാഗ്നിഹോത്രമുത മാനമൌനം മാനേനാധീതമുത മാനയജ്ഞഃ । ഏതാനി ചത്വാര്യഭയംകരാണി ഭയം പ്രയച്ഛംത്യയഥാ കൃതാനി ॥ 38॥

അഗാര ദാഹീ ഗരദഃ കുംഡാശീ സോമവിക്രയീ । പർവ കാരശ്ച സൂചീ ച മിത്ര ധ്രുക്പാരദാരികഃ ॥ 39॥

ഭ്രൂണഹാ ഗുരു തല്പീ ച യശ്ച സ്യാത്പാനപോ ദ്വിജഃ । അതിതീക്ഷ്ണശ്ച കാകശ്ച നാസ്തികോ വേദ നിംദകഃ ॥ 40॥

സ്രുവ പ്രഗ്രഹണോ വ്രാത്യഃ കീനാശശ്ചാര്ഥവാനപി । രക്ഷേത്യുക്തശ്ച യോ ഹിംസ്യാത്സർവേ ബ്രഹ്മണ്ഹണൈഃ സമാഃ ॥ 41॥

തൃണോക്ലയാ ജ്ഞായതേ ജാതരൂപം യുഗേ ഭദ്രോ വ്യവഹാരേണ സാധുഃ । ശൂരോ ഭയേഷ്വര്ഥകൃച്ഛ്രേഷു ധീരഃ കൃച്ഛ്രാസ്വാപത്സു സുഹൃദശ്ചാരയശ് ച ॥ 42॥

ജരാ രൂപം ഹരതി ഹി ധൈര്യമാശാ മൃത്യുഃ പ്രാണാംധര്മചര്യാമസൂയാ । ക്രോധഃ ശ്രിയം ശീലമനാര്യ സേവാ ഹ്രിയം കാമഃ സർവമേവാഭിമാനഃ ॥ 43॥

ശ്രീര്മംഗലാത്പ്രഭവതി പ്രാഗല്ഭ്യാത്സംപ്രവര്ധതേ । ദാക്ഷ്യാത്തു കുരുതേ മൂലം സംയമാത്പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 44॥

അഷ്ടൌ ഗുണാഃ പുരുഷം ദീപയംതി പ്രജ്ഞാ ച കൌല്യം ച ദമഃ ശ്രുതം ച । പരാക്രമശ്ചാബഹു ഭാഷിതാ ച ദാനം യഥാശക്തി കൃതജ്ഞതാ ച ॥ 45॥

ഏതാന്ഗുണാംസ്താത മഹാനുഭാവാന് ഏകോ ഗുണഃ സംശ്രയതേ പ്രസഹ്യ । രാജാ യദാ സത്കുരുതേ മനുഷ്യം സർവാന്ഗുണാനേഷ ഗുണോഽതിഭാതി ॥ 46॥

അഷ്ടൌ നൃപേമാനി മനുഷ്യലോകേ സ്വര്ഗസ്യ ലോകസ്യ നിദര്ശനാനി । ചത്വാര്യേഷാമന്വവേതാനി സദ്ഭിശ് ചത്വാര്യേഷാമന്വവയംതി സംതഃ ॥ 47॥

യജ്ഞോ ദാനമധ്യയനം തപശ് ച ചത്വാര്യേതാന്യന്വവേതാനി സദ്ഭിഃ । ദമഃ സത്യമാര്ജവമാനൃശംസ്യം ചത്വാര്യേതാന്യന്വവയംതി സംതഃ ॥ 48॥

ന സാ സഭാ യത്ര ന സംതി വൃദ്ധാ ന തേ വൃദ്ധാ യേ ന വദംതി ധര്മമ് । നാസൌ ഹര്മോ യതന സത്യമസ്തി ന തത്സത്യം യച്ഛലേനാനുവിദ്ധമ് ॥ 49॥

സത്യം രൂപം ശ്രുതം വിദ്യാ കൌല്യം ശീലം ബലം ധനമ് । ശൌര്യം ച ചിരഭാഷ്യം ച ദശഃ സംസര്ഗയോനയഃ ॥ 50॥

പാപം കുർവന്പാപകീര്തിഃ പാപമേവാശ്നുതേ ഫലമ് । പുണ്യം കുർവന്പുണ്യകീര്തിഃ പുണ്യമേവാശ്നുതേ ഫലമ് ॥ 51॥

പാപം പ്രജ്ഞാം നാശയതി ക്രിയമാണം പുനഃ പുനഃ । നഷ്ടപ്രജ്ഞഃ പാപമേവ നിത്യമാരഭതേ നരഃ ॥ 52॥

പുണ്യം പ്രജ്ഞാം വര്ധയതി ക്രിയമാണം പുനഃ പുനഃ । വൃദ്ധപ്രജ്ഞഃ പുണ്യമേവ നിത്യമാരഭതേ നരഃ ॥ 53॥

അസൂയകോ ദംദ ശൂകോ നിഷ്ഠുരോ വൈരകൃന്നരഃ । സ കൃച്ഛ്രം മഹദാപ്നോതോ നചിരാത്പാപമാചരന് ॥ 54॥

അനസൂയഃ കൃതപ്രജ്ഞഃ ശോഭനാന്യാചരന്സദാ । അകൃച്ഛ്രാത്സുഖമാപ്നോതി സർവത്ര ച വിരാജതേ ॥ 55॥

പ്രജ്ഞാമേവാഗമയതി യഃ പ്രാജ്ഞേഭ്യഃ സ പംഡിതഃ । പ്രാജ്ഞോ ഹ്യവാപ്യ ധര്മാര്ഥൌ ശക്നോതി സുഖമേധിതുമ് ॥ 56॥

ദിവസേനൈവ തത്കുര്യാദ്യേന രാതൌ സുഖം വസേത് । അഷ്ട മാസേന തത്കുര്യാദ്യേന വര്ഷാഃ സുഖം വസേത് ॥ 57॥

പൂർവേ വയസി തത്കുര്യാദ്യേന വൃദ്ധസുഖം വസേത് । യാവജ്ജീവേന തത്കുര്യാദ്യേന പ്രേത്യ സുഖം വസേത് ॥ 58॥

ജീര്ണമന്നം പ്രശംസംതി ഭാര്യം ച ഗതയൌവനാമ് । ശൂരം വിഗതസംഗ്രാമം ഗതപാരം തപസ്വിനമ് ॥ 59॥

ധനേനാധര്മലബ്ധേന യച്ഛിദ്രമപിധീയതേ । അസംവൃതം തദ്ഭവതി തതോഽന്യദവദീര്യതേ ॥ 60॥

ഗുരുരാത്മവതാം ശാസ്താ ശാസാ രാജാ ദുരാത്മനാമ് । അഥ പ്രച്ഛന്നപാപാനാം ശാസ്താ വൈവസ്വതോ യമഃ ॥ 61॥

ഋഷീണാം ച നദീനാം ച കുലാനാം ച മഹാമനാമ് । പ്രഭവോ നാധിഗംതവ്യഃ സ്ത്രീണാം ദുശ്ചരിതസ്യ ച ॥ 62॥

ദ്വിജാതിപൂജാഭിരതോ ദാതാ ജ്ഞാതിഷു ചാര്ജവീ । ക്ഷത്രിയഃ സ്വര്ഗഭാഗ്രാജംശ്ചിരം പാലയതേ മഹീമ് ॥ 63॥

സുവര്ണപുഷ്പാം പൃഥിവീം ചിന്വംതി പുരുഷാസ്ത്രയഃ । ശൂരശ്ച കൃതവിദ്യശ്ച യശ്ച ജാനാതി സേവിതുമ് ॥ 64॥

ബുദ്ധിശ്രേഷ്ഠാനി കര്മാണി ബാഹുമധ്യാനി ഭാരത । താനി ജംഘാ ജഘന്യാനി ഭാരപ്രത്യവരാണി ച ॥ 65॥

ദുര്യോധനേ ച ശകുനൌ മൂഢേ ദുഃശാസനേ തഥാ । കര്ണേ ചൈശ്വര്യമാധായ കഥം ത്വം ഭൂതിമിച്ഛസി ॥ 66॥

സർവൈര്ഗുണൈരുപേതാശ്ച പാംഡവാ ഭരതര്ഷഭ । പിതൃവത്ത്വയി വര്തംതേ തേഷു വര്തസ്വ പുത്രവത് ॥ 67॥

॥ ഇതി ശ്രീമഹാഭാരതേ ഉദ്യോഗപർവണി പ്രജാഗരപർവണി വിദുരഹിതവാക്യേ പംചത്രിംശോഽധ്യായഃ ॥ 35॥

বিদুর নীতি - উদ্য়োগ পর্বম্, অধ্য়ায়ঃ 35 সম্পর্কে

This is chapter 35 of the Udyoga Parva of the Mahabharata, part of Vidura Niti. Dhritarashtra says, "Speak again, wise one; I am never satisfied hearing your words." Vidura says that bathing at all the holy places and being honest with all beings are equal, or honesty may be greater, and urges the king to be straightforward with his sons. He tells the story of Prahlada, asked to judge between his own son Virochana and the brahmana Sudhanva, who spoke the truth against his son, and teaches that truth must be spoken even when it costs us.

উৎস: Mahabharata, Udyoga Parva, Prajagara Parva, chapter 35

কখন পাঠ করবেন: In reading and study of the Mahabharata, and in talks on ethics and good conduct.

আপনি কি জানেন?

  • Prahlada's truthful judgment against his own son is one of the classic stories of honesty in the Mahabharata.
  • Vidura Niti, chapters 33 to 40 of the Udyoga Parva, is Vidura's night-long counsel to the troubled King Dhritarashtra.

প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন

What does Vidura compare to bathing at all holy places?

Honesty toward all beings.

Whose story does Vidura tell?

Prahlada's truthful judgment between Virochana and Sudhanva.

Where is this chapter from?

Mahabharata, Udyoga Parva, chapter 35.

উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।