বিদুর নীতি - উদ্য়োগ পর্বম্, অধ্য়ায়ঃ 38
Vidura Neethi · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
॥ iti shreemahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduravaakye ashtatrimsho'dhyaayah ॥
vidura uvaacha
oordhvam praanaa hyutkraamanti yoonah sthavira aayati । pratyutthaanaabhivaadaabhyaam punastaanpatipadyate ॥ 1॥
peetham dattvaa saadhave'bhyaagataaya aaneeyaapah parinirnijya paadau । sukham prishtvaa prativedyaatma samstham tato dadyaadannamavekshya dheerah ॥ 2॥
yasyodakam madhuparkam cha gaam cha na mantravitpratigrihnaati gehe । lobhaadbhayaadarthakaarpanyato vaa tasyaanartham jeevitamaahuraaryaah ॥ 3॥
chikitsakah shakya kartaavakeernee stenah krooro madyapo bhroonahaa cha । senaajeevee shrutivikraayakash cha bhrisham priyo'pyatithirnodakaarhah ॥ 4॥
avikreyam lavanam pakvamannam dadhi ksheeram madhu tailam ghritam cha । tilaa maamsam moolaphalaani shaakam raktam vaasah sarvagandhaa gudash cha ॥ 5॥
aroshano yah samaloshta kaanchanah praheena shoko gatasandhi vigrahah । nindaa prashamsoparatah priyaapriye charannudaaseenavadesha bhikshukah ॥ 6॥
neevaara moolenguda shaakavrittih susamyataatmaagnikaaryeshvachodyah । vane vasannatithishvapramatto dhurandharah punyakridesha taapasah ॥ 7॥
apakritvaa buddhimato doorastho'smeeti naashvaset । deerghau buddhimato baahoo yaabhyaam himsati himsitah ॥ 8॥
na vishvasedavishvaste vishvaste naativishvaset । vishvaasaadbhayamutpannam moolaanyapi nikrintati ॥ 9॥
aneershyurguptadaarah syaatsamvibhaagee priyamvadah । shlakshno madhuravaakstreenaam na chaasaam vashago bhavet ॥ 10॥
poojaneeyaa mahaabhaagaah punyaashcha grihadeeptayah । striyah shriyo grihasyoktaastasmaadrakshyaa visheshatah ॥ 11॥
piturantahpuram dadyaanmaaturdadyaanmahaanasam । goshu chaatmasamam dadyaatsvayameva krishim vrajet । bhrityairvanijyaachaaram cha putraih seveta braahmanaan ॥ 12॥
adbhyo'gnirbrahmatah kshatramashmano lohamutthitam । teshaam sarvatragam tejah svaasu yonishu shaamyati ॥ 13॥
nityam santah kule jaataah paavakopama tejasah । kshamaavanto niraakaaraah kaashthe'gniriva sherate ॥ 14॥
yasya mantram na jaananti baahyaashchaabhyantaraash cha ye । sa raajaa sarvatashchakshushchiramaishvaryamashnute ॥ 15॥
karishyanna prabhaasheta kritaanyeva cha darshayet । dharmakaamaartha kaaryaani tathaa mantro na bhidyate ॥ 16॥
giriprishthamupaaruhya praasaadam vaa rahogatah । aranye nihshalaake vaa tatra mantro vidheeyate ॥ 17॥
naasuhritparamam mantram bhaarataarhati veditum । apandito vaapi suhritpandito vaapyanaatmavaan । amaatye hyarthalipsaa cha mantrarakshanameva cha ॥ 18॥
kritaani sarvakaaryaani yasya vaa paarshadaa viduh । goodhamantrasya nripatestasya siddhirasamshayam ॥ 19॥
aprashastaani karmaani yo mohaadanutishthati । sa teshaam viparibhramshe bhrashyate jeevitaadapi ॥ 20॥
karmanaam tu prashastaanaamanushthaanam sukhaavaham । teshaamevaananushthaanam pashchaattaapakaram mahat ॥ 21॥
sthaanavriddha kshayajnasya shaadgunya viditaatmanah । anavajnaata sheelasya svaadheenaa prithivee nripa ॥ 22॥
amoghakrodhaharshasya svayam krityaanvavekshinah । aatmapratyaya koshasya vasudheyam vasundharaa ॥ 23॥
naamamaatrena tushyeta chhatrena cha maheepatih । bhrityebhyo visrijedarthaannaikah sarvaharo bhavet ॥ 24॥
braahmano braahmanam veda bhartaa veda striyam tathaa । amaatyam nripatirveda raajaa raajaanameva cha ॥ 25॥
na shatrurankamaapanno moktavyo vadhyataam gatah । ahataaddhi bhayam tasmaajjaayate nachiraadiva ॥ 26॥
daivateshu cha yatnena raajasu braahmaneshu cha । niyantavyah sadaa krodho vriddhabaalaatureshu cha ॥ 27॥
nirartham kalaham praajno varjayenmoodha sevitam । keertim cha labhate loke na chaanarthena yujyate ॥ 28॥
prasaado nishphalo yasya krodhashchaapi nirarthakah । na tam bhartaaramichchanti shandham patimiva striyah ॥ 29॥
na buddhirdhanalaabhaaya na jaadyamasamriddhaye । lokaparyaaya vrittaantam praajno jaanaati netarah ॥ 30॥
vidyaa sheelavayovriddhaanbuddhivriddhaamshcha bhaarata । dhanaabhijana vriddhaamshcha nityam moodho'vamanyate ॥ 31॥
anaarya vrittamapraajnamasooyakamadhaarmikam । anarthaah kshipramaayaanti vaagdushtam krodhanam tathaa ॥ 32॥
avisamvaadanam daanam samayasyaavyatikramah । aavartayanti bhootaani samyakpranihitaa cha vaak ॥ 33॥
avisamvaadako dakshah kritajno matimaanrijuh । api sanksheena kosho'pi labhate parivaaranam ॥ 34॥
dhritih shamo damah shaucham kaarunyam vaaganishthuraa । mitraanaam chaanabhidrohah sataitaah samidhah shriyah ॥ 35॥
asamvibhaagee dushtaatmaa kritaghno nirapatrapah । taadrinnaraadhamo loke varjaneeyo naraadhipa ॥ 36॥
na sa raatrau sukham shete sa sarpa iva veshmani । yah kopayati nirdosham sa dosho'bhyantaram janam ॥ 37॥
yeshu dushteshu doshah syaadyogakshemasya bhaarata । sadaa prasaadanam teshaam devataanaamivaacharet ॥ 38॥
ye'rthaah streeshu samaasaktaah prathamotpatiteshu cha । ye chaanaarya samaasaktaah sarve te samshayam gataah ॥ 39॥
yatra stree yatra kitavo yatra baalo'nushaasti cha । majjanti te'vashaa deshaa nadyaamashmaplavaa iva ॥ 40॥
prayojaneshu ye saktaa na vishesheshu bhaarata । taanaham panditaanmanye visheshaa hi prasanginah ॥ 41॥
yam prashamsanti kitavaa yam prashamsanti chaaranaah । yam prashamsanti bandhakyo na sa jeevati maanavah ॥ 42॥
hitvaa taanparameshvaasaanpaandavaanamitaujasah । aahitam bhaarataishvaryam tvayaa duryodhane mahat ॥ 43॥
tam drakshyasi paribhrashtam tasmaattvam nachiraadiva । aishvaryamadasammoodham balim lokatrayaadiva ॥ 44॥
॥ iti shreemahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduravaakye ashtatrimsho'dhyaayah ॥ 38॥
বিদুর নীতি - উদ্য়োগ পর্বম্, অধ্য়ায়ঃ 38 সম্পর্কে
This is chapter 38 of the Udyoga Parva of the Mahabharata, part of Vidura Niti. Vidura begins with courtesy toward elders and guests: when an elder approaches, a young person's life-breath rises up and is restored by standing up and greeting him; a good guest should be offered a seat, water to wash his feet and kind inquiry after his welfare. He goes on to speak of whom not to trust or employ, the value of keeping counsel secret, how a king should guard his kingdom with care, and the qualities of a wise ruler.
উৎস: Mahabharata, Udyoga Parva, Prajagara Parva, chapter 38
কখন পাঠ করবেন: In reading and study of the Mahabharata, and in talks on ethics and good conduct.
আপনি কি জানেন?
- Its verse on rising to greet elders, "Urdhvam prana hy utkramanti", is often quoted on respect for elders.
- Vidura Niti, chapters 33 to 40 of the Udyoga Parva, is Vidura's night-long counsel to the troubled King Dhritarashtra.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
What should one do when an elder approaches?
Rise and greet him respectfully.
How should a guest be welcomed?
With a seat, water for the feet and kind inquiry.
Where is this chapter from?
Mahabharata, Udyoga Parva, chapter 38.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।