MuhurtaNow

বিশ্বকর্ম সূক্তম্

Nitya Parayana · প্রথাগত ভক্তিপাঠ

(तै. सं. 1.4.6) य इ॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि॒ जुह्व॒दृषि॒र्होता॑ निष॒सादा॑ पि॒ता नः॑ । स आ॒शिषा॒ द्रवि॑णमि॒च्छमा॑नः परम॒च्छदो॒ वर॒ आ वि॑वेश ॥ 1

वि॒श्वक॑र्मा॒ मन॑सा॒ यद्विहा॑या धा॒ता वि॑धा॒ता प॑र॒मोत सं॒दृक् । तेषा॑मि॒ष्टानि॒ समि॒षा म॑दंति॒ यत्र॑ सप्त॒र्षीन्प॒र एक॑मा॒हुः ॥ 2

यो नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता यो वि॑धा॒ता यो नः॑ स॒तो अ॒भ्या सज्ज॒जान॑ । यो दे॒वानां॑ नाम॒धा एक॑ ए॒व तग्ं सं॑प्र॒श्नंभुव॑ना यंत्य॒न्या ॥ 3

त आय॑जंत॒ द्रवि॑ण॒ग्ं सम॑स्मा॒ ऋष॑यः॒ पूर्वे॑ जरि॒तारो॒ न भू॒ना । अ॒सूर्ता॒ सूर्ता॒ रज॑सो वि॒माने॒ ये भू॒तानि॑ स॒मकृ॑ण्वन्नि॒मानि॑ ॥ 4

न तं-विँ॑दाथ॒ य इ॒दं ज॒जाना॒न्यद्यु॒ष्माक॒मंत॑रंभवाति । नी॒हा॒रेण॒ प्रावृ॑ता जल्प्या॑ चासु॒तृप॑ उक्थ॒शास॑श्चरंति ॥ 5

प॒रो दि॒वा प॒र ए॒ना पृ॑थि॒व्या प॒रो दे॒वेभि॒रसु॑रै॒र्गुहा॒ यत् । कग्ं स्वि॒द्गर्भं॑ प्रथ॒मं द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒मग॑च्छंत॒ विश्वे ॥ 6

तमिद्गर्भं॑प्रथ॒मं द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒मग॑च्छंत॒ विश्वे॑ । अ॒जस्य॒ नाभा॒वध्येक॒मर्पि॑तं॒-यँस्मि॑न्नि॒दं-विँश्वं॒भुवन॒मधि॑ श्रि॒तम् ॥ 7

वि॒श्वक॑र्मा॒ ह्यज॑निष्ट दे॒व आदिद्गं॑ध॒र्वो अ॑भवद्द्वि॒तीयः॑ । तृ॒तीयः॑ पि॒ता ज॑नि॒तौष॑धीनाम॒पां गर्भं॒-व्यँ॑दधात्पुरु॒त्रा ॥ 8

चक्षु॑षः पि॒ता मन॑सा॒ हि धीरो॑ घृ॒तमे॑ने अजन॒न्नन्न॑माने । य॒देदंता॒ अद॑दृग्ंहंत॒ पूर्व॒ आदिद्द्यावा॑पृथि॒वी अ॑प्रथेताम् ॥ 9

वि॒श्वत॑श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑हस्त उ॒त वि॒श्वत॑स्पात् । संबा॒हुभ्यां॒ नम॑ति॒ संपत॑त्रै॒र्द्यावा॑पृथि॒वी ज॒नयं॑दे॒व एकः॑ ॥ 10

किग्ं स्वि॑दासीदधि॒ष्ठान॑मा॒रंभ॑णं कत॒मत्स्वि॒त्किमा॑सीत् । यदी॒ भूमिं॑ ज॒नय॑न्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि द्यामौर्णो॑न्महि॒ना वि॒श्वच॑क्षाः ॥ 11

किग्ं स्वि॒द्वनं॒ क उ॒ स वृ॒क्ष आ॑सी॒द्यतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी नि॑ष्टत॒क्षुः । मनी॑षिणो॒ मन॑सा पृ॒च्छतेदु॒ तद्यद॒ध्यति॑ष्ठ॒द्भुव॑नानि धा॒रयन्॑ ॥ 12

या ते॒ धामा॑नि पर॒माणि॒ याव॒मा या म॑ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा । शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑ स्वधावः स्व॒यं-यँ॑जस्व त॒नुवं॑ जुषा॒णः ॥ 13

वा॒चस्पतिं॑-विँ॒श्वक॑र्माणमू॒तये॑ मनो॒युजं॒-वाँजे॑ अ॒द्या हु॑वेम । स नो॒ नेदि॑ष्ठा॒ हव॑नानि जोषते वि॒श्वशं॑भू॒रव॑से सा॒धुक॑र्मा ॥ 14

विश्व॑कर्मन्ह॒विषा॑ वावृधा॒नः स्व॒यं-यँ॑जस्व त॒नुवं॑ जुषा॒णः । मुह्यं॑त्व॒न्ये अ॒भितः॑ स॒पत्ना॑ इ॒हास्माक॑म्म॒घवा॑ सू॒रिर॑स्तु ॥ 15

विश्व॑कर्मन्ह॒विषा वर्ध॑नेन त्रा॒तार॒मिंद्र॑मकृणोरव॒ध्यम् । तस्मै॒ विशः॒ सम॑नमंत पू॒र्वीर॒यमु॒ग्रो वि॑ह॒व्यो॑ यथास॑त् ॥ 16

स॒मु॒द्राय॑ व॒युना॑य॒ सिंधू॑नां॒पत॑ये॒ नमः॑ । न॒दीना॒ग्ं सर्वा॑सांपि॒त्रे जु॑हु॒ता वि॒श्वक॑र्मणे॒ विश्वाहाम॑र्त्यग्ं ह॒विः ।

বিশ্বকর্ম সূক্তম্ সম্পর্কে

The Vishvakarma Suktam is a Vedic hymn to Vishvakarma, "the maker of all", the divine architect who fashioned the universe. It begins "Ya ima vishva bhuvanani juhvat": the seer and priest, our father, who offered all these worlds into the fire of sacrifice and then entered them. It asks what was the ground, the material and the way by which he made earth and heaven, and praises him as the creator and sustainer, with eyes, faces, arms and feet on every side.

কখন পাঠ করবেন: On Vishwakarma Puja (in September) and Vishwakarma Jayanti, at the start of building work, and in Vedic recitation.

আপনি কি জানেন?

  • It is found in the Rig Veda (10.81 and 10.82) and in the Taittiriya Samhita of the Krishna Yajur Veda.
  • Vishvakarma is honoured by craftspeople, engineers and builders, who worship their tools on his day.
  • Its image of the creator with eyes and arms on every side echoes the Purusha Suktam.

প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন

Who is Vishvakarma?

The divine architect, "the maker of all", who fashioned the universe.

Where is the sukta found?

Rig Veda 10.81 to 10.82, and the Taittiriya Samhita.

Who especially honours Vishvakarma?

Craftspeople, engineers and builders.

উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।