भर्तृहरेः शतक त्रिशति - शृंगार शतकम्
Bhartruhari Shataka Trishati · पारंपरिक भक्ति पाठ
shambhusvayambhuharayo harinekshanaanaam yenaakriyanta satatam grihakumbhadaasaah । vaachaam agocharacharitravichitritaaya tasmai namo bhagavate makaradhvajaaya ॥ 2.1 ॥
smitena bhaavena cha lajjayaa bhiyaa paraanmukhairardhakataakshaveekshanaih । vachobhireershyaakalahena leelayaa samastabhaavaih khalu bandhanam striyah ॥ 2.2 ॥
bhroochaaturyaatkushchitaakshaah kataakshaah snigdhaa vaacho lajjitaantaashcha haasaah । leelaamandam prasthitam cha sthitam cha streenaam etadbhooshanam chaayudham cha ॥ 2.3 ॥
kvachitsabhroobhangaih kvachidapi cha lajjaaparigataih kvachidbhooritrastaih kvachidapi cha leelaavilalitaih । kumaareenaam etairmadanasubhagairnetravalitaih sphuranneelaabjaanaam prakaraparikeernaa iva dishah ॥ 2.4 ॥
vaktram chandravikaasi pankajapareehaasakshame lochane varnah svarnam apaakarishnuralineejishnuh kachaanaam chayah । bakshojaavibhakumbhavibhramaharau gurvee nitambasthalee vaachaam haari cha maardavam yuvateeshu svaabhaavikam mandanam ॥ 2.5 ॥
smitakinchinmugdham saralataralo drishtivibhavah parispando vaachaam abhinavavilaasoktisarasah । gataanaam aarambhah kisalayitaleelaaparikarah sprishantyaastaarunyam kim iva na hi ramyam mrigadrishah ॥ 2.6 ॥
drashtavyeshu kim uttamam mrigadrishah premaprasannam mukham ghraataveshvapi kim tadaasyapavanah shravyeshu kim tadvachah । kim svaadyeshu tadoshthapallavarasah sprishyeshu kim tadvapurdhyeyam kim navayauvane sahridayaih sarvatra tadvibhramaah ॥ 2.7 ॥
etaashchaladvalayasamhatimekhalotthajhankaara noopuraparaajitaraajahamsyah । kurvanti kasya na mano vivasham tarunyo vitrastamugdhaharineesadrishaih kataakshaih ॥ 2.8 ॥
kunkumapankakalankitadehaa gaurapayodharakampitahaaraa । noopurahamsaranatpadmaa kam na vasheekurute bhuvi raamaa ॥ 2.9 ॥
noonam hi te kavivaraa vipareetavaacho ye nityam aahurabalaa iti kaamineestaah । yaabhirvilolitarataarakadrishtipaataih shakraadayo'pi vijitaastvabalaah katham taah ॥ 2.10 ॥
noonam aajnaakarastasyaah subhruvo makaradhvajah । yatastannetrasanchaarasoochiteshu pravartate ॥ 2.11 ॥
keshaah samyaminah shruterapi param paaram gate lochane antarvaktram api svabhaavashuchibheeh keernam dvijaanaam ganaih । muktaanaam satataadhivaasaruchirau vakshojakumbhaavimaavittham tanvi vapuh prashaantam api teraagam karotyeva nah ॥ 2.12 ॥
mugdhe dhaanushkataa keyam apoorvaa tvayi drishyate । yayaa vidhyasi chetaamsi gunaireva na saayakaih ॥ 2.13 ॥
sati pradeepe satyagnau satsu taaraaraveendushu । vinaa me mrigashaavaakshyaa tamobhootam idam jagat ॥ 2.14 ॥
udvrittah stanabhaara esha tarale netre chale bhroolate raagaadhishthitam oshthapallavam idam kurvantu naama vyathaam । saubhaagyaaksharamaalikeva likhitaa pushpaayudhena svayam madhyasthaapi karoti taapam adhikam romaavalih kena saa ॥ 2.15 ॥
mukhena chandrakaantena mahaaneelaih shiroruhaih । karaabhyaam padmaraagaabhyaam reje ratnamayeeva saa ॥ 2.16 ॥
gurunaa stanabhaarena mukhachandrena bhaasvataa । shanaishcharaabhyaam paadaabhyaam reje grahamayeeva saa ॥ 2.17 ॥
tasyaah stanau yadi ghanau jaghanam cha haari vaktram cha chaaru tava chitta kim aakulatvam । punyam kurushva yadi teshu tavaasti vaanchhaa punyairvinaa na hi bhavanti sameehitaarthaah ॥ 2.18 ॥
ime taarunyashreenavaparimalaah praudhasurataprataapa praarambhaah smaravijayadaanapratibhuvah । chiram chetashchoraa abhinavavikaaraikaguravo vilaasavyaapaaraah kim api vijayante mrigadrishaam ॥ 2.19 ॥
pranayamadhuraah premodgaaraa rasaashrayataam gataah phanitimadhuraa mugdhapraayaah prakaashitasammadaah । prakritisubhagaa visrambhaardraah smarodayadaayinee rahasi kim api svairaalaapaa haranti mrigeedrishaam ॥ 2.20 ॥
vishramya vishramya vanadrumaanaam chhaayaasu tanvee vichachaara kaachit । stanottareeyena karoddhritena nivaarayantee shashino mayookhaan ॥ 2.21 ॥
adarshane darshanamaatrakaamaa drishtvaa parishvangasukhaikalolaa । aalingitaayaam punaraayataakshyaamaashaasmahe vigrahayorabhedam ॥ 2.22 ॥
maalatee shirasi jrimbhanam mukhe chandanam vapushi kunkumaavilam । vakshasi priyatamaa madaalasaa svarga esha parishishta aagamah ॥ 2.23 ॥
praanmaam eti manaaganaagatarasam jaataabhilaashaam tatah savreedam tadanu shlathodyamam atha pradhvastadhairyam punah । premaardram sprihaneeyanirbhararahah kreedaapragalbham tato nihsangaangavikarshanaadhikasukharamyam kulastreeratam ॥ 2.24 ॥
urasi nipatitaanaam srastadhammillakaanaam mukulitanayanaanaam kinchidunmeelitaanaam । upari suratakhedasvinnagandasthalaanaamadhara madhu vadhoonaam bhaagyavantah pibanti ॥ 2.25 ॥
aameelitanayanaanaam yah surataraso'nu samvidam bhaati । mithurairmitho'vadhaaritamavitatham idam eva kaamanirbarhanam ॥ 2.26 ॥
idam anuchitam akramashcha pumsaam yadiha jaraasvapi manmathaa vikaaraah । tadapi cha na kritam nitambineenaam stanapatanaavadhi jeevitam ratam vaa ॥ 2.27 ॥
raajastrishnaamburaasherna hi jagati gatah kashchidevaavasaanam ko vaartho'rthaih prabhootaih svavapushi galite yauvane saanuraage । gachchaamah sadma yaavadvikasitanayanendeevaraalokineenaamaakramyaakramya roopam jhatiti na jarayaa lupyate preyaseenaam ॥ 2.28 ॥
raagasyaagaaram ekam narakashatamahaaduhkhasampraaptiheturmohasyotpatti beejam jaladharapatalam jnaanataaraadhipasya । kandarpasyaikamitram prakatitavividhaspashtadoshaprabandham loke'sminna hyarthavrajakulabhavanayauvanaadanyadasti ॥ 2.29 ॥
shringaaradrumaneerade prasrimarakreedaarasasrotasi pradyumnapriyabaandhave chaturavaanmuktaaphalodanvati । tanveenetrachakorapaavanavidhau saubhaagyalakshmeenidhau dhanyah ko'pi na vikriyaam kalayati praapte nave yauvane ॥ 2.30 ॥
samsaare'sminnasaare kunripatibhavanadvaarasevaakalankavyaasanga vyastadhairyam katham amaladhiyo maanasam samvidadhyuh । yadyetaah prodyadindudyutinichayabhrito na syurambhojanetraah prenkhatkaancheekalaapaah stanabharavinamanmadhyabhaajastarunyah ॥ 2.31 ॥
siddhaadhyaasitakandare haravrishaskandhaavarugnadrume gangaadhautashilaatale himavatah sthaane sthite shreyasi । kah kurveeta shirah pranaamamalinam mlaanam manasvee jano yadvitrastakurangashaavanayanaa na syuh smaraastram striyah ॥ 2.32 ॥
samsaara tava paryantapadavee na daveeyasee । antaraa dustaraa na syuryadi te madirekshanaam ॥ 2.33 ॥
disha vanaharineebhyo vamshakaandachchaveenaam kavalam upalakotichchinnamoolam kushaanaam । shakayuvatikapolaapaandutaamboolavalleedalam arunanakhaagraih paatitam vaa vadhoobhyah ॥ 2.34 ॥
asaaraah sarve te virativirasaah paapavishayaa jugupsyantaam yadvaa nanu sakaladoshaaspadam iti । tathaapyetadbhoomau nahi parahitaatpunyam adhikam na chaasminsamsaare kuvalayadrisho ramyam aparam ॥ 2.35 ॥
etatkaamaphalo loke yaddvayorekachittataa । anyachittakrite kaame shavayoriva sangamah ॥ 2.35.1 ॥
maatsaryam utsaarya vichaarya kaaryamaaryaah samaryaadam idam vadantu । sevyaa nitambaah kim u bhoodharaanaamata smarasmeravilaasineenaam ॥ 2.36 ॥
samsaare svapnasaare parinatitarale dve gatee panditaanaam tattvajnaanaamritaambhahplavalalitadhiyaam yaatu kaalah kathanchit । no chenmugdhaanganaanaam stanajaghanaghanaabhogasambhogineenaam sthoolopasthasthaleeshu sthagitakaratalasparshaleelodyamaanaam ॥ 2.37 ॥
aavaasah kriyataam gange paapahaarini vaarini । stanadvaye tarunyaa vaa manohaarini haarini ॥ 2.38 ॥
kim iha bahubhiruktairyuktishoonyaih pralaapairdvayam iha purushaanaam sarvadaa sevaneeyam । abhinavamadaleelaalaalasam sundareenaam stanabharaparikhinnam yauvanam vaa vanam vaa ॥ 2.39 ॥
satyam janaa vachmi na pakshapaataal lokeshu saptasvapi tathyam etat । naanyanmanohaari nitambineebhyo duhkhaikaheturna cha kashchidanyah ॥ 2.40 ॥
kaantetyutpalalochaneti vipulashroneebharetyunnamatpeenottunga payodhareti samukhaambhojeti subhrooriti । drishtvaa maadyati modate'bhiramate prastauti vidvaanapi pratyakshaashuchibhastrikaam striyam aho mohasya dushcheshtitam ॥ 2.41 ॥
smritaa bhavati taapaaya drishtaa chonmaadakaarinee । sprishtaa bhavati mohaaya saa naama dayitaa katham ॥ 2.42 ॥
taavadevaamritamayee yaavallochanagocharaa । chakshushpathaadateetaa tu vishaadapyatirichyate ॥ 2.43 ॥
naamritam na visham kinchidetaam muktvaa nitambineem । saivaamritalataa raktaa viraktaa vishavallaree ॥ 2.44 ॥
aavartah samshayaanaam avinayabhuvanam pattanam saahasaanaam doshaanaam sannidhaanam kapatashatamayam kshetram apratyayaanaam । svargadvaarasya vighno narakapuramukha sarvamaayaakarandam streeyantram kena srishtam visham amritamayam praanilokasya paashah ॥ 2.45 ॥
no satyena mrigaanka esha vadaneebhooto na chendeevaradvandvam lochanataam gata na kanakairapyangayashtih kritaa । kintvevam kavibhih prataaritamanaastattvam vijaanannapi tvanmaamsaasthimayam vapurmrigadrishaam mando janah sevate ॥ 2.46 ॥
leelaavateenaam sahajaa vilaasaasta eva moodhasya hridi sphuranti । raago nalinyaa hi nisargasiddhastatra bhramtyeva vrithaa shadanghrih ॥ 2.47 ॥
sammohayanti madayanti vidambayanti nirbhartsyanti ramayanti vishaadayanti । etaah pravishya sadayam hridayam naraanaam kim naama vaamanayanaa na samaacharanti ॥ 2.47.1 ॥
yadetatpoornendudyutiharam udaaraakriti param mukhaabjam tanvangyaah kila vasati yatraadharamadhu । idam tatkim paakadrumaphalam idaaneem atirasavyateete'smin kaale visham iva bhavishytyasukhadam ॥ 2.48 ॥
unmeelattrivaleetaranganilayaa prottungapeenastanadvandvenodgata chakravaakayugalaa vaktraambujodbhaasinee । kaantaakaaradharaa nadeeyam abhitah krooraatra naapekshate samsaaraarnavamajjanam yadi tadaa doorena santyajyataam ॥ 2.49 ॥
jalpanti saardham anyena pashyantyanyam savibhramaah । hridgatam chintayantyanyam priyah ko naama yoshitaam ॥ 2.50 ॥
madhu tishthati vaachi yoshitaam hridi haalaahalam eva kevalam । ataeva nipeeyate'dharo hridayam mushtibhireva taadyate ॥ 2.51 ॥
apasara sakhe dooraadasmaatkataakshavishaanalaat prakritivishamaadyoshitsarpaadvilaasaphanaabhritah । itaraphaninaa dashtah shakyashchikitsitum aushadhaishchatur vanitaabhogigrastam hi mantrinah ॥ 2.52 ॥
vistaaritam makaraketanadheevarena streesanjnitam badisham atra bhavaamburaashau । yenaachiraattadadharaamishalolamartya matsyaanvikrishya vipachatyanuraagavahnau ॥ 2.53 ॥
kaamineekaayakaantaare kuchaparvatadurgame । maa sanchara manah paantha tatraaste smarataskarah ॥ 2.54 ॥
vyaadeerghena chalena vaktragatinaa tejasvinaa bhoginaa neelaabjadyutinaahinaa param aham drishto na tachchakshushaa । drishte santi chikitsakaa dishi dishi praayena dhanaarthino mugdhaakshakshanaveekshitasya na hi me vaidyo na chaapyaushadham ॥ 2.55 ॥
iha hi madhurageetam nrityam etadraso'yam sphurati parimalo'sau sparsha esha stanaanaam । iti hataparamaarthairindriyairbhraamyamaanah svahitakaranadhoortaih panchabhirvanchito'smi ॥ 2.56 ॥
na gamyo mantraanaam na cha bhavati bhaishajyavishayo na chaapi pradhvamsam vrajati vividhaih shaantikashataih । bhramaaveshaadange kam api vidadhadbhangam asakrit smaraapasmaaro'yam bhramayati drisham ghoornayati cha ॥ 2.57 ॥
jaatyandhaaya cha durmukhaaya cha jaraajeernaa khilaangaaya cha graameenaaya cha dushkulaaya cha galatkushthaabhibhootaaya cha । yachchanteeshu manoharam nijavapulakshmeelavashraddhayaa panyastreeshu vivekakalpalatikaashastreeshu raajyeta kah ॥ 2.58 ॥
veshyaasau madanajvaalaa roope'ndhanavivardhitaa । kaamibhiryatra hooyante yauvanaani dhanaani cha ॥ 2.59 ॥
kashchumbati kulapurusho veshyaadharapallavam manojnam api । chaarabhatachorachetakanatavitanishtheevanasharaavam ॥ 2.60 ॥
dhanyaasta eva dhavalaayatalochanaanaam taarunyadarpaghanapeenapayodharaanaam । kshaamodaropari lasattrivaleelataanaam drishtvaakritim vikritim eti mano na yeshaam ॥ 2.61 ॥
baale leelaamukulitam amee mantharaa drishtipaataah kim kshipyante viramavirama vyartha esha shramaste । sampratyanye vayam uparatam baalyam aasthaa vanaante ksheeno mohastrinam iva jagajjaalam aalokayaamah ॥ 2.62 ॥
iyam baalaa maam pratyanavaratam indeevaradalaprabhaa cheeram chakshuh kshipati kim abhipretam anayaa । gato moho'smaakam smarashabarabaanavyatikarajvara jvaalaa shaantaa tadapi na varaakee viramati ॥ 2.63 ॥
kim kandarpa karam kadarthayasi re kodandatankaaritam re re kokila komalam kalaravam kim vaa vrithaa jalpasi । mugdhe snigdhavidagdhachaarumadhurairlolaih kataakshairalam chetashchumbitachandrachoodacharanadhyaanaamritam vartate ॥ 2.64 ॥
virahe'pi sangamah khalu parasparam sangatam mano yeshaam । hridayam api vighattitam chet sangee viraham visheshayati ॥ 2.65 ॥
kim gatena yadi saa na jeevati praaniti priyatamaa tathaapi kim । ityudeekshya navameghamaalikaam na prayaati pathikah svamandiram ॥ 2.66 ॥
viramata budhaa yoshitsangaatsukhaatkshanabhanguraat kuruta karunaamaitreeprajnaavadhoojanasangamam । na khalu narake haaraakraantam ghanastanamandalam sharanam athavaa shroneebimbam rananmanimekhalam ॥ 2.67 ॥
yadaa yogaabhyaasavyasanakrishayoraatmamanasoravichchinnaa maitree sphurati kritinastasya kim u taih । priyaanaam aalaapairadharamadhubhirvaktravidhubhih sanishvaasaamodaih sakuchakalashaashleshasurataih ॥ 2.68 ॥
yadaaseedajnaanam smaratimirasanchaarajanitam tadaa drishtanaareemayam idam ashesham jagaditi । idaaneem asmaakam patutaravivekaanjanajushaam sameebhootaa drishtistribhuvanam api brahma manute ॥ 2.69 ॥
taavadeva kritinaam api sphuratyesha nirmalavivekadeepakah । yaavadeva na kurangachakshushaam taadyate chatulalochanaanchalaih ॥ 2.70 ॥
vachasi bhavati sangatyaagam uddishya vaartaa shrutimukharamukhaanaam kevalam panditaanaam । jaghanam arunaratnagranthikaancheekalaapam kuvalayanayanaanaam ko vihaatum samarthah ॥ 2.71 ॥
svaparaprataarako'sau nindati yo'leekapandito yuvateeh । yasmaattapaso'pi phalam svargah svarge'pi chaapsarasah ॥ 2.72 ॥
mattebhakumbhadalane bhuvi santi dheeraah kechitprachandamrigaraajavadhe'pi dakshaah । kintu braveemi balinaam puratah prasahya kandarpadarpadalane viralaa manushyaah ॥ 2.73 ॥
sanmaarge taavadaaste prabhavati cha narastaavadevendriyaanaam lajjaam taavadvidhatte vinayam api samaalambate taavadeva । bhroochaapaakrishtamuktaah shravanapathagataa neelapakshmaana ete yaavalleelaavateenaam hridi na dhritimusho drishtibaanaah patanti ॥ 2.74 ॥
unmattapremasamrambhaad aarabhante yadanganaah । tatra pratyooham aadhaatum brahmaapi khalu kaatarah ॥ 2.75 ॥
taavanmahattvam paandityam kuleenatvam vivekitaa । yaavajjvalati naangeshu hatah pancheshupaavakah ॥ 2.76 ॥
shaastrajno'pi prathitavinayo'pyaatmabodho'pi baadham samsaare'sminbhavati viralo bhaajanam sadgateenaam । yenaitasminnirayanagaradvaaram udghaatayantee vaamaaksheenaam bhavati kutilaa bhroolataa kunchikeva ॥ 2.77 ॥
krishah kaanah khanjah shravanarahitah puchchavikalo vranee pooyaklinnah krimikulashatairaavritatanuh । kshudhaa kshaamo jeernah pitharakakapaalaarpitagalah shuneem anveti shvaa hatam api cha hantyeva madanah ॥ 2.78 ॥
streemudraam kusumaayudhasya jayineem sarvaarthasampatkareem ye moodhaah pravihaaya yaanti kudhiyo mithyaaphalaanveshinah । te tenaiva nihatya nirdayataram nagneekritaa munditaah kechitpanchashikheekritaashcha jatilaah kaapaalikaashchaapare ॥ 2.79 ॥
vishvaamitraparaasharaprabhritayo vaataambuparnaashanaaste'pi streemukhapankajam sulalitam drishtvaiva moham gataah । shaalyannam saghritam payodadhiyutam ye bhunjate maanavaasteshaam indriyanigraho yadi bhavedvindhyah plavetsaagare ॥ 2.80 ॥
parimalabhrito vaataah shaakhaa navaankurakotayo madhuravirutotkanthaa vaachah priyaah pikapakshinaam । viralasuratasvedodgaaraa vadhoovadanendavah prasarati madhau raatryaam jaato na kasya gunodayah ॥ 2.81 ॥
madhurayam madhurairapi kokilaa kalaravairmalayasya cha vaayubhih । virahinah prahinasti shareerino vipadi hanta sudhaapi vishaayate ॥ 2.82 ॥
aavaasah kilakinchitasya dayitaapaarshve vilaasaalasaah karne kokilakaamineekalaravah smero lataamandapah । goshthee satkavibhih samam katipayairmugdhaah sudhaamshoh karaah keshaanchitsukhayanti chaatra hridayam chaitre vichitraah kshapaah ॥ 2.83 ॥
paantha streevirahaanalaahutikalaam aatanvatee manjareemaakandeshu pikaanganaabhiradhunaa sotkantham aalokyate । apyete navapaatalaaparimalapraagbhaarapaatachcharaa vaantiklaantivitaanataanavakritah shreekhandashailaanilaah ॥ 2.84 ॥
prathitah pranayavateenaam taavatpadam aatanotu hridi maanah । bhavati na yaavachchandanataru surabhirmalayapavamaanah ॥ 2.85 ॥
sahakaarakusumakesaranikara bharaamodamoorchchhitadigante । madhuramadhuravidhuramadhupe madhau bhavetkasya notkanthaa ॥ 2.86 ॥
achchaachchachandanarasaardrataraa mrigaakshyo dhaaraagrihaani kusumaani cha kaumudee cha । mando marutsumanasah shuchi harmyaprishtham greeshme madam cha madanam cha vivardhayanti ॥ 2.87 ॥
srajo hridyaamodaa vyajanapavanashchandrakiranaah paraagah kaasaaro malayajarajah sheedhu vishadam । shuchih saudhotsangah pratanu vasanam pankajadrisho nidaagharitaavetadvilasati labhante sukritinah ॥ 2.88 ॥
sudhaashubhram dhaama sphuradamalarashmih shashadharah priyaavaktraambhojam malayajarajashchaatisurabhih । srajo hridyaamodaastadidam akhilam raagini jane karotyantah kshobham na tu vishayasamsargavimukhe ॥ 2.89 ॥
taruneeveshoddeepitakaamaa vikasajjaateepushpasugandhih । unnatapeenapayodharabhaaraa praavrittanute kasya na harsham ॥ 2.90 ॥
viyadupachitamegham bhoomayah kandalinyo navakutajakadambaamodino gandhavaahaah । shikhikulakalakekaaraavaramyaa vanaantaah sukhinam asukhinam vaa sarvam utkanthayanti ॥ 2.91 ॥
upari ghanam ghanapatalam tiryaggirayo'pi nartitamayooraah । kshitirapi kandaladhavalaa drishtim pathikah kva paatayati ॥ 2.92 ॥
ito vidyudvalleevilasitam itah ketakitaroh sphurangandhah prodyajjaladaninadasphoorjitam itah । itah kekikreedaakalakalaravah pakshmaladrishaam katham yaasyantyete virahadivasaah sambhritarasaah ॥ 2.93 ॥
asoochisanchaare tamasi nabhasi praudhajaladadhvanipraye tasmin patati drishadaam neeranichaye । idam saudaaminyaah kanakakamaneeyam vilasitam mudam cha glaanim cha prathayati pathishveva sudrishaam ॥ 2.94 ॥
aasaarena na harmyatah priyatamairyaatum bahih shakyate sheetotkampanimittam aayatadrishaa gaadham samaalingyate । jaataah sheekarasheetalaashcha marutoratyantakhedachchido dhanyaanaam bata durdinam sudinataam yaati priyaasangame ॥ 2.95 ॥
ardham suptvaa nishaayaah sarabhasasurataayaasasannashlathaangaprodbhootaasahya trishno madhumadanirato harmyaprishthe vivikte । sambhogaklaantakaantaashithilabhujalataavarjitam karkareeto jyotsnaabhinnaachchadhaaram pibati na salilam shaaradam mandapunyah ॥ 2.96 ॥
hemante dadhidugdhasarpirashanaa maanjishthavaasobhritah kaashmeeradravasaandradigdhavapushashchhinnaa vichitrai rataih । vrittorustanakaaminojanakritaashleshaa grihaabhyantare taambooleedalapoogapooritamukhaa dhanyaah sukham sherate ॥ 2.97 ॥
praduyatpraudhapriyangudyutibhriti vikasatkundamaadyaddvirephe kaale praaleyavaataprachalavilasitodaaramandaaradhaamni । yeshaam no kanthalagnaa kshanam api tuhinakshodadakshaa mrigaakshee tesaam aayaamayaamaa yamasadanasamaa yaaminee yaati yoonaam ॥ 2.98 ॥
chumbanto gandabhitteeralakavati mukhe seetkritaanyaadadhaanaa vakshahsootkanchukeshu stanabharapulakodbhedam aapaadayantah । ooroonaakampayantah prithujaghanatataatsramsayanto'mshukaani vyaktam kaantaajanaanaam vitacharitabhritah shaishiraa vaanti vaataah ॥ 2.99 ॥
keshaanaakulayandrisho mukulayanvaaso balaadaakshipannaatanvan pulakodgamam prakatayannaavegakampam shanaih । baaram baaram udaaraseetkritakrito dantachchadaanpeedayan praayah shaishira esha samprati marutkaantaasu kaantaayate ॥ 2.100 ॥
yadyasya naasti ruchiram tasmimstasya sprihaa manojne'pi । ramaneeye'pi sudhaamshau na manahkaamah sarojinyaah ॥ 2.101 ॥
vairaagye sancharatyeko neetau bhramati chaaparah । shringaare ramate kashchidbhuvi bhedaah parasparam ॥ 2.102 ॥
भर्तृहरेः शतक त्रिशति - शृंगार शतकम् के बारे में
The Shringara Shataka, "a hundred verses on love", is one of the three centuries (Shataka Trayam) of verses by the poet Bhartrihari, the others being the Niti Shataka on conduct and the Vairagya Shataka on dispassion. In polished Sanskrit verse it explores the power and beauty of love and the charm of women, the seasons of desire and the pain of separation, but it also looks at desire with clear eyes, showing how it binds the mind, and gradually turns toward the dispassion that the third century celebrates.
रचयिता: Bhartrihari
कब पढ़ें: In the study of classical Sanskrit poetry and in reflection on the nature of desire.
क्या आप जानते हैं?
- Bhartrihari is traditionally identified as a king who renounced his throne, and his three Shatakas trace a path from worldly life to renunciation.
- Many verses of the Shataka Trayam are among the best-known subhashitas (wise sayings) in Sanskrit.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What is the Shringara Shataka about?
The power and beauty of love, and its limits.
What are Bhartrihari's three Shatakas?
Niti, Shringara and Vairagya.
How many verses does a shataka have?
About a hundred.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।