भावनोपनिषद्
Vedic · पारंपरिक भक्ति पाठ
ಶ್ರೀಗುರುಃ ಸರ್ವಕಾರಣಭೂತಾ ಶಕ್ತಿಃ ॥1॥
ಕೇನ ನವರಂಧ್ರರೂಪೋ ದೇಹಃ। ನವಶಕ್ತಿರೂಪಂ ಶ್ರೀಚಕ್ರಮ। ವಾರಾಹೀ ಪಿತೃರೂಪಾ। ಕುರುಕುಲ್ಲಾ ಬಲಿದೇವತಾ ಮಾತಾ। ಪುರುಷಾರ್ಥಾಃ ಸಾಗರಾಃ। ದೇಹೋ ನವರತ್ನದ್ವೀಪಃ। ಆಧಾರನವಕಮುದ್ರಾ: ಶಕ್ತಯಃ। ತ್ವಗಾದಿಸಪ್ತಧಾತುಭಿರ-ನೇಕೈಃ ಸಂಯುಁಕ್ತಾಃ ಸಂಕಲ್ಪಾಃ ಕಲ್ಪತರವಃ। ತೇಜ: ಕಲ್ಪಕೋದ್ಯಾನಂ।ರಸನಯಾ ಭಾವ್ಯಮಾನಾ ಮಧುರಾಮ್ಲತಿಕ್ತ-ಕಟುಕಷಾಯಲವಣಭೇದಾಃ ಷಡ್ರಸಾಃ ಷಡೃತವಃ । ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಃ ಪೀಠಂ। ಕುಂಡಲಿನೀ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿರ್ಗೃಹಂ। ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿರ್ಮಹಾತ್ರಿಪುರಸುಂದರೀ। ಜ್ಞಾತಾ ಹೋತಾ ಜ್ಞಾನಮಗ್ನಿಃ ಜ್ಞೇಯಂ ಹವಿಃ। ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಜ್ಞೇಯಾನಾಮಭೇದಭಾವನಂ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪೂಜನಂ। ನಿಯತಿಸಹಿತಾಃ ಶ್ರ್ಋಂಗಾರಾದಯೋ ನವ ರಸಾ ಅಣಿಮಾದಯಃ। ಕಾಮಕ್ರೋಧಲೋಭಮೋಹಮದ-ಮಾತ್ಸರ್ಯಪುಣ್ಯಪಾಪಮಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಯಾದ್ಯಷ್ಟಶಕ್ತಯಃ । ಪೃಥಿವ್ಯಪ್ತೇಜೋವಾಯ್ವಾಕಾಶಶ್ರೋತ್ರತ್ವಕ್ಚಕ್ಷುರ್ಜಿಹ್ವಾಘ್ರಾಣವಾ-ಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪಾಯೂಪಸ್ಥಮನೋವಿಕಾರಾಃ ಷೋಡಶ ಶಕ್ತಯಃ । ವಚನಾದಾನಗಮನವಿಸರ್ಗಾನಂದಹಾನೋಪೇಕ್ಷಾಬುದ್ಧಯೋ-ಽನಂಗಕುಸುಮಾದಿಶಕ್ತಯೋಽಷ್ಟೌ। ಅಲಂಬುಸಾ ಕುಹೂರ್ವಿಶ್ವೋದರೀ ವರುಣಾ ಹಸ್ತಿಜಿಹ್ವಾ ಯಶಸ್ವತ್ಯಶ್ವಿನೀ ಗಾಂಧಾರೀ ಪೂಷಾ ಶಂಖಿನೀ ಸರಸ್ವತೀಡಾ ಪಿಂಗಲಾ ಸುಷುಮ್ನಾ ಚೇತಿ ಚತುರ್ದಶ ನಾಡ್ಯಃ। ಸರ್ವಸಂಕ್ಷೋಭಿಣ್ಯಾದಿಚತುರ್ದಶಾರಗಾ ದೇವತಾಃ। ಪ್ರಾಣಾಪಾನವ್ಯಾನೋದಾನಸಮಾನನಾಗಕೂರ್ಮಕೃಕರದೇವದತ್ತಧನಂಜಯಾ ಇತಿ ದಶ ವಾಯವಃ । ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿ-ಪ್ರದಾ ದೇವ್ಯೋ ಬಹಿರ್ದಶಾರಗಾ ದೇವತಾಃ। ಏತದ್ವಾಯುದಶಕಸಂಸರ್ಗೋಪಾಥಿಭೇದೇನ ರೇಚಕಪೂರಕಶೋಷಕದಾಹಕ-ಪ್ಲಾವಕಾ ಅಮೃತಮಿತಿ ಪ್ರಾಣಮುಖ್ಯತ್ವೇನ ಪಂಚವಿಧೋಽಸ್ತಿ । ಕ್ಷಾರಕೋ ದಾರಕಃ ಕ್ಷೋಭಕೋ ಮೋಹಕೋ ಜೃಂಭಕ ಇತ್ಯಪಾಲನಮುಖ್ಯತ್ವೇನ ಪಂಚವಿಧೋಽಸ್ತಿ । ತೇನ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮೋಹಕೋ ದಾಹಕೋ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಜ್ಯಲೇಹ್ಯಚೋಷ್ಯಪೇಯಾ-ತ್ಮಕಂ ಚತುರ್ವಿಧಮನ್ನಂ ಪಾಚಯತಿ। ಏತಾ ದಶ ವಹ್ನಿಕಲಾಃ ಸರ್ವಾತ್ವಾದ್ಯಂತರ್ದಶಾರಗಾ ದೇವತಾಃ। ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖೇಚ್ಛಾಸತ್ತ್ವರಜಸ್ತಮೋಗುಣಾ ವಶಿನ್ಯಾದಿಶಕ್ತಯೋಽಷ್ಟೌ। ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗಂಧಾಃ ಪಂಚತನ್ಮಾತ್ರಾಃ ಪಂಚ ಪುಷ್ಪಬಾಣಾ ಮನ ಇಕ್ಷುಧನುಃ। ವಶ್ಯೋ ಬಾಣೋ ರಾಗಃ ಪಾಶಃ। ದ್ವೇಷೋಽಂಕುಶಃ। ಅವ್ಯಕ್ತಮಹತ್ತತ್ತ್ವಮಹದಹಂಕಾರ ಇತಿ ಕಾಮೇಶ್ವರೀವಜ್ನೇಶ್ವರೀಭಗಮಾಲಿನ್ಯೋಽಂತಸ್ತ್ರಿಕೋಣಾಗ್ನಗಾ ದೇವತಾಃ । ಪಂಚದಶತಿಥಿರೂಪೇಣ ಕಾಲಸ್ಯ ಪರಿಣಾಮಾವಲೋಕನಸ್ಥಿತಿಃ ಪಂಚದಶ ನಿತ್ಯಾ ಶ್ರದ್ಧಾನುರೂಪಾಧಿದೇವತಾ। ತಯೋಃ ಕಾಮೇಶ್ವರೀ ಸದಾನಂದಘನಾ ಪರಿಪೂರ್ಣಸ್ವಾತ್ಮೈಕ್ಯರೂಪಾ ದೇವತಾ ॥2॥
ಸಲಿಲಮಿತಿ ಸೌಹಿತ್ಯಕಾರಣಂ ಸತ್ತ್ವಮ್ । ಕರ್ತವ್ಯಮಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಭಾವನಾಯುಕ್ತ ಉಪಚಾರಃ। ಅಸ್ತಿ ನಾಸ್ತೀತಿ ಕರ್ತವ್ಯತಾ ಉಪಚಾರಃ। ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯಂತ:ಕರಣಾನಾಂ ರೂಪಗ್ರಹಣಯೋಗ್ಯತಾಽಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾವಾಹನಂ। ತಸ್ಯ ವಾಹ್ಯಾಭ್ಯಂತಃಕರಣಾನಾಮೇಕರೂಪವಿಷಯಗ್ರಹಣಮಾಸನಂ। ರಕ್ತಶುಕ್ಲಪದೈಕೀಕರಣಂ ಪಾದ್ಯಂ। ಉಜ್ಜ್ವಲದಾ-ಮೋದಾನಂದಾಸನದಾನಮರ್ಘ್ಯಂ। ಸ್ವಚ್ಛಂ ಸ್ವತ:ಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾಚಮನೀಯಂ। ಚಿಚ್ಚಂದ್ರಮಯೀತಿ ಸರ್ವಾಂಗಸ್ತ್ರವಣಂ ಸ್ನಾನಂ। ಚಿದಗ್ನಿಸ್ವರೂಪಪರಮಾನಂದಶಕ್ತಿಸ್ಫುರಣಂ-ವಁಸ್ತ್ರಂ। ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಧಾ ಭಿನ್ನತ್ವೇನೇಚ್ಛಾಜ್ಞಾನ-ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕಬ್ರಹ್ಮಗ್ರಂಥಿಮದ್ರಸತಂತುಬ್ರಹ್ಮನಾಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಂ। ಸ್ವವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಸ್ತುಸಂಗರಹಿತಸ್ಮರಣಂ-ವಿಁಭೂಷಣಂ। ಸ್ವಚ್ಛಸ್ವಪರಿಪೂರ್ಣತಾಸ್ಮರಣಂ ಗಂಧಃ । ಸಮಸ್ತವಿಷಯಾಣಾಂ ಮನಸಃ ಸ್ಥೈರ್ಯೇಣಾನುಸಂಧಾನಂ ಕುಸುಮಮ್ । ತೇಷಾಮೇವ ಸರ್ವದಾ ಸ್ವೀಕರಣಂ ಧೂಪಃ । ಪವನಾವಚ್ಛಿನ್ನೋರ್ಧ್ವಗ್ವಲನಸಚ್ಚಿದುಲ್ಕಾಕಾಶದೇಹೋ ದೀಪಃ । ಸಮಸ್ತಯಾತಾಯಾ-ತವರ್ಜ್ಯಂ ನೈವೇದ್ಯಮ್ । ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯಾಣಾಮೇಕೀಕರಣಂ ತಾಂಬೂಲಂ। ಮೂಲಾಧಾರಾದಾಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರಪರ್ಯಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರಾದಾ-ಮೂಲಾಧಾರಪರ್ಯಂತಂ ಗತಾಗತರೂಪೇಣ ಪ್ರಾದಕ್ಷಿಣ್ಯಂ। ತುರ್ಯಾವಸ್ಥಾ ನಮಸ್ಕಾರಃ । ದೇಹಶೂನ್ಯಪ್ರಮಾತೃತಾನಿಮಜ್ಜನಂ ಬಲಿಹರಣಂ। ಸತ್ಯಮಸ್ತಿ ಕರ್ತವ್ಯಮಕರ್ತವ್ಯಮೌದಾಸೀನ್ಯನಿತ್ಯಾತ್ಮವಿಲಾಪನಂ ಹೋಮಃ। ಸ್ವಯಂ ತತ್ಪಾದುಕಾ-ನಿಮಜ್ಜನಂ ಪರಿಪೂರ್ಣಧ್ಯಾನಂ॥3॥
ಏವಂ ಮುಹೂರ್ತತ್ರಯಂ ಭಾವನಾಪರೋ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತೋ ಭವತಿ। ತಸ್ಯ ದೇವತಾತ್ಮೈಕ್ಯಸಿದ್ಧಿಃ। ಚಿಂತಿತಕಾರ್ಯಾಣ್ಯ-ಯತ್ನೇನ ಸಿದ್ಧಯಂತಿ। ಸ ಏವ ಶಿವಯೋಗೀತಿ ಕಥ್ಯತೇ ॥4॥
भावनोपनिषद् के बारे में
The Bhavana Upanishad is a short Upanishad of the Sri Vidya tradition that teaches inner worship (bhavana), seeing one's own body as the Sri Chakra. It begins "Sriguruh sarvakarana bhuta shaktih": the guru is the Shakti who is the cause of all. It then maps the body with its nine openings onto the Sri Chakra and its nine enclosures, and the parts of the self onto its deities, and says that one who meditates in this way, even for a short time, becomes free while living.
कब पढ़ें: In Sri Vidya worship and study, usually under the guidance of a teacher.
क्या आप जानते हैं?
- It belongs to the Atharva Veda tradition, and Bhaskararaya wrote a well-known commentary on it.
- It teaches that the true Sri Chakra is one's own body, and worship is an inner act of awareness.
- Like other Sri Vidya texts, it is traditionally studied with a guru.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What does "bhavana" mean here?
Inner contemplation, seeing one's body as the Sri Chakra.
How does it begin?
By calling the guru the Shakti who is the cause of all.
Who commented on it?
Bhaskararaya, the great Sri Vidya scholar.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।