कठोपनिषद् - अध्याय 1, वल्ली 1
Vedic · पारंपरिक भक्ति पाठ
adhyaaya 1 vallee 1
om ushan ha vai vaajashravasa-ssarvavedasa-ndadau। tasya ha nachiketaa naama putra aasa ॥1॥
tam ha kumaaram santa-ndakshinaasu neeyamaanaasu shraddhaa-''vivesha। so-'manyata ॥2॥
peetodakaa jagdhatrinaa dugdhadohaa nirindriyaah। anandaa naama te lokaastaansa gachchhati taa dadat ॥3॥
sa hovaacha pitara-ntata kasmai maa-ndaasyaseeti। dviteeya-ntriteeya-ntam hovaacha mrityave tvaa dadaameeti ॥4॥
bahoonaamemi prathamo bahoonaamemi madhyamah। kim svidyamasya kartavyam yanmayaadya karishyati ॥5॥
anupashya yathaa poorve pratipashya tathaa-'pare। sasyamiva martyah pachyate sasyamivaajaayate punah ॥6॥
vaishvaanarah pravishatyatithirbraahmano grihaan। tasyaitaam shaanti-nkurvanti hara vaivasvatodakam ॥7॥
aashaaprateekshe sangatam soonritaa-ncheshtaapoorve putrapashoomshcha sarvaan। etad vrinkte purushasyaalpamedhaso yasyaanashnanvasati braahmano grihe ॥8॥
tisro raatreeryadavaatseergrihe me-'nashnanbrahmannatithirnamasyah। namaste-'stu brahmansvasti me-'stu tasmaatprati treenvaraanvrineeshva ॥9॥
shaantasankalpa-ssumanaa yathaa syaadveetamanyurgautamo maabhi mrityo। tvatprasrishta-mmaabhivadetprateeta etattrayaanaa-mprathamam varam vrine ॥10॥
yathaa purastaad bhavitaa prateeta auddaalakiraarunirmatprasrishtah। sukham raatree-shshayitaa veetamanyustvaa-ndadrishivaanmrityumukhaatpramuktam ॥11॥
svarge loke na bhaya-nkinchanaasti na tatra tva-nna jarayaa bibheti। ubhe teertvaa-'shanaayaapipaase shokaatigo modate svargaloke ॥12॥
sa tvamagnim svargyamadhyeshi mrityo prabroohi tvam shraddadhaanaaya mahyam। svargalokaa amritatva-mbhajanta etad dviteeyena vrine varena ॥13॥
pra te braveemi tadu me nibodha svargyamagni-nnachiketah prajaanan। anantalokaaptimatho pratishthaam viddhi tvameta-nnihita-nguhaayaam ॥14॥
lokaadimagni-ntamuvaacha
tasmai yaa ishtakaa yaavateervaa yathaa vaa। sa chaapi tatpratyavadadyathoktamathaasya mrityuh punarevaaha tushtah ॥15
tamabraveetpreeyamaano mahaatmaa vara-ntavehaadya dadaami bhooyah। tavaiva naamnaa bhavitaa-'yamagni-ssrinkaa-nchemaamanekaroopaa-ngrihaana ॥16॥
trinaachiketastribhiretya sandhi-ntrikarmakrittarati janmamrityoo। brahmajajna-ndevameedyam viditvaa nichaayyemaam shaantimatyantameti ॥17॥
trinaachiketastrayametadviditvaa ya evam vidvaamshchinute naachiketam। sa mrityupaashaanpuratah pranodya shokaatigo modate svargaloke ॥18॥
esha te-'gnirnachiketa-ssvargyo yamavrineethaa dviteeyena varena। etamagni-ntavaiva pravakshyanti janaasastriteeyam vara-nnachiketo vrineeshva ॥19॥
yeya-mprete vichikitsaa manushye-'steetyeke naayamasteeti chaike। etadvidyaamanushishtastvayaa-'ham varaanaamesha varastriteeyah ॥20॥
devairatraapi vichikitsita-mpuraa na hi suvijneyamanuresha dharmah। anyam vara-nnachiketo vrineeshva maa moparotseerati maa srijainam ॥21॥
devairatraapi vichikitsita-nkila tva-ncha mrityo yanna sujneyamaattha। vaktaa chaasya tvaadriganyo na labhyo naanyo varastulya etasya kashchit ॥22॥
shataayushah putrapautraanvrineeshva bahoonpashoonhastihiranyamashvaan। bhoomermahadaayatanam vrineeshva svaya-ncha jeeva sharado yaavadichchasi ॥23॥
etattulyam yadi manyase varam vrineeshva vitta-nchirajeevikaa-ncha। mahaabhoomau nachiketastvamedhi kaamaanaa-ntvaa-nkaamabhaaja-nkaromi ॥24॥
ye ye kaamaa durlabhaa martyaloke sarvaankaamaamshchhandatah praarthayasva। imaa raamaa-ssarathaa-ssatooryaa na heedrishaa lambhaneeyaa manushyaih। aabhirmatprattaabhih parichaarayasva nachiketo marana-mmaa-'nupraaksheeh ॥25॥
shvobhaavaa martyasya yadantakaitatsarvendriyaanaa-njarayanti tejah। api sarva-njeevitamalpameva tavaiva vaahaastava nrityageete ॥26॥
na vittena tarpaneeyo manushyo lapsyaamahe vittamadraakshma chettvaa। jeevishyaamo yaavadeeshishyasi tvam varastu me varaneeya-ssa eva ॥27॥
ajeeryataamamritaanaamupetya jeeryanmartyah kvadhassthah prajaanan। abhidhyaayanvarnaratipramodaanatideerghe jeevite ko rameta ॥28॥
yasminnidam vichikitsanti mrityo yatsaamparaaye mahati broohi nastat। yo-'yam varo goodhamanupravishto naanya-ntasmaannachiketaa vrineete ॥29॥
कठोपनिषद् - अध्याय 1, वल्ली 1 के बारे में
This is the first section of the Katha Upanishad (chapter 1, valli 1), the opening of the story of Nachiketa. Vajashravas, performing a sacrifice in which he is to give away all he owns, gives only old, barren cows. His young son Nachiketa, troubled, asks again and again, "To whom will you give me?", and the angry father replies, "To Death I give you." Nachiketa goes to the house of Yama and waits three nights without food while Yama is away. To make amends, Yama offers three boons: Nachiketa asks first for his father's peace of mind, then for the knowledge of the sacred fire that leads to heaven, and finally for the truth of what happens after death.
स्रोत: Krishna Yajurveda, Katha Upanishad 1.1
कब पढ़ें: In Upanishad study and Vedic chanting.
क्या आप जानते हैं?
- The fire altar Yama teaches here is named after the boy: the "Nachiketa fire".
- Yama tries to tempt Nachiketa away from his third question with wealth and pleasures, but he refuses, which leads into the teaching of the next sections.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
Why does Nachiketa go to Yama?
His angry father says, "To Death I give you."
How many boons does Yama offer?
Three.
What is the third boon Nachiketa asks?
The truth of what happens after death.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।