4.6 - अश्मन्नूर्जं पर्वते - कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय संहिता पाठः
Kanda 4 - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita · पारंपरिक भक्ति पाठ
krishna yajurvedeeya taittireeya samhitaayaa-nchaturthakaande shashthah prashnah - parishechana-samskaaraabhidhaanam
o-nnamah paramaatmane, shree mahaaganapataye namah, shree gurubhyo namah । ha̠ri̠h om ॥
ashma̠nnoorja̠-mparva̍te shishriyaa̠naam vaate̍ pa̠rjanye̠ varu̍nasya̠ shushme̎ । a̠dbhya osha̍dheebhyo̠ vana̠spati̠bhyo-'dhi̠ sambhri̍taa̠-ntaa-nna̠ isha̠moorja̍-ndhatta maruta-ssagm raraa̠naah ॥ ashmagg̍ste̠ kshuda̠mu-nte̠ shugri̍chchhatu̠ ya-ndvi̠shmah ॥ sa̠mu̠drasya̍ tvaa̠-'vaaka̠yaa-'gne̠ pari̍ vyayaamasi । paa̠va̠ko a̠smabhyagm̍ shi̠vo bha̍va ॥ hi̠masya̍ tvaa ja̠raayu̠naa-'gne̠ pari̍ vyayaamasi । paa̠va̠ko a̠smabhyagm̍ shi̠vo bha̍va ॥ upa̠- [upa̍, jmannupa̍] 1
-jmannupa̍ veta̠se-'va̍ttara-nna̠deeshvaa । agne̍ pi̠ttama̠paama̍si ॥ mandoo̍ki̠ taabhi̠raa ga̍hi̠ sema-nno̍ ya̠jnam । paa̠va̠kava̍rnagm shi̠va-nkri̍dhi ॥ paa̠va̠ka aa chi̠taya̍ntyaa kri̠paa । kshaama̍-nruru̠cha u̠shaso̠ na bhaa̠nunaa̎ ॥ toorva̠-nna yaama̠nneta̍shasya̠ noo rana̠ aa yo ghri̠ne । na ta̍trishaa̠no a̠jara̍h ॥ agne̍ paavaka ro̠chishaa̍ ma̠ndrayaa̍ deva ji̠hvayaa̎ । aa de̠vaan [aa de̠vaan, va̠kshi̠ yakshi̍ cha ।] 2
va̍kshi̠ yakshi̍ cha ॥ sa na̍h paavaka deedi̠vo-'gne̍ de̠vaagm i̠haa-'' va̍ha । upa̍ ya̠jnagm ha̠vishcha̍ nah ॥ a̠paami̠da-nnyaya̍nagm samu̠drasya̍ ni̠vesha̍nam । a̠nya-nte̍ a̠sma-tta̍pantu he̠taya̍h paava̠ko a̠smabhyagm̍ shi̠vo bha̍va ॥ nama̍ste̠ hara̍se sho̠chishe̠ nama̍ste astva̠rchishe̎ । a̠nya-nte̍ a̠sma-tta̍pantu he̠taya̍h paava̠ko a̠smabhyagm̍ shi̠vo bha̍va ॥ nri̠shade̠ va- [nri̠shade̠ vat, a̠phsu̠shade̠ va-dva̍na̠sade̠] 3
-da̍phsu̠shade̠ va-dva̍na̠sade̠ va-dba̍rhi̠shade̠ vat-thsu̍va̠rvide̠ vat ॥ ye de̠vaa de̠vaanaa̎m ya̠jniyaa̍ ya̠jniyaa̍naagm samva-thsa̠reena̠mupa̍ bhaa̠gamaasa̍te । a̠hu̠taado̍ ha̠visho̍ ya̠jne a̠smin-thsva̠ya-nju̍huddhva̠-mmadhu̍no ghri̠tasya̍ ॥ ye de̠vaa de̠veshvadhi̍ deva̠tvamaaya̠n̠ ye brahma̍nah pura e̠taaro̍ a̠sya । yebhyo̠ narte pava̍te̠ dhaama̠ ki-ncha̠na na te di̠vo na pri̍thi̠vyaa adhi̠ snushu̍ ॥ praa̠na̠daa [praa̠na̠daah, a̠paa̠na̠daa vyaa̍na̠daa-] 4
a̍paana̠daa vyaa̍na̠daa-shcha̍kshu̠rdaa va̍rcho̠daa va̍rivo̠daah । a̠nya-nte̍ a̠sma-tta̍pantu he̠taya̍h paava̠ko a̠smabhyagm̍ shi̠vo bha̍va ॥ a̠gnisti̠gmena̍ sho̠chishaa̠ yagmsa̠dvishva̠-nnya̍trina̎m । a̠gnirno̍ vagmsate ra̠yim ॥ sainaa-'nee̍kena suvi̠datro̍ a̠sme yashtaa̍ de̠vaagm aaya̍jishtha-ssva̠sti । ada̍bdho go̠paa u̠ta na̍h para̠spaa agne̎ dyu̠madu̠ta re̠va-ddi̍deehi ॥ 5 ॥ (upa̍-de̠vaan-vat-praa̍na̠daa-shchatu̍shchatvaarigmshachcha) (a. 1)
ya i̠maa vishvaa̠ bhuva̍naani̠ juhva̠drishi̠r̠hotaa̍ nisha̠saadaa̍ pi̠taa na̍h । sa aa̠shishaa̠ dravi̍nami̠chchhamaa̍nah parama̠chchhado̠ vara̠ aa vi̍vesha ॥ vi̠shvaka̍rmaa̠ mana̍saa̠ yadvihaa̍yaa dhaa̠taa vi̍dhaa̠taa pa̍ra̠mota sa̠ndrik । teshaa̍mi̠shtaani̠ sami̠shaa ma̍danti̠ yatra̍ sapta̠r̠shee-npa̠ra eka̍maa̠huh ॥ yo na̍h pi̠taa ja̍ni̠taa yo vi̍dhaa̠taa yo na̍-ssa̠to a̠bhyaa sajja̠jaana̍ । 6
yo de̠vaanaa̎-nnaama̠dhaa eka̍ e̠va tagm sa̍mpra̠shna-mbhuva̍naa yantya̠nyaa ॥ ta aa-'ya̍janta̠ dravi̍na̠gm̠ sama̍smaa̠ risha̍ya̠h poorve̍ jari̠taaro̠ na bhoo̠naa । a̠soortaa̠ soortaa̠ raja̍so vi̠maane̠ ye bhoo̠taani̍ sa̠makri̍nvanni̠maani̍ ॥ na tam vi̍daatha̠ ya i̠da-nja̠jaanaa̠nya-dyu̠shmaaka̠manta̍ra-mbhavaati । nee̠haa̠rena̠ praavri̍taa̠ jalpyaa̍ chaasu̠tripa̍ uktha̠ shaasa̍shcharanti ॥ pa̠ro di̠vaa pa̠ra e̠naa [pa̠ra e̠naa, pri̠thi̠vyaa pa̠ro] 7
pri̍thi̠vyaa pa̠ro de̠vebhi̠rasu̍rai̠rguhaa̠ yat । kagg svi̠dgarbha̍-mpratha̠ma-nda̍ddhra̠ aapo̠ yatra̍ de̠vaa-ssa̠maga̍chchhanta̠ vishve̎ ॥ tamidgarbha̍-mpratha̠ma-nda̍ddhra̠ aapo̠ yatra̍ de̠vaa-ssa̠maga̍chchhanta̠ vishve̎ । a̠jasya̠ naabhaa̠vaddhyeka̠-marpi̍ta̠m yasmi̍nni̠dam vishva̠-mbhuva̍na̠madhi̍ shri̠tam ॥ vi̠shvaka̍rmaa̠ hyaja̍nishta de̠va aadi-dga̍ndha̠rvo a̍bhava-ddvi̠teeya̍h । tri̠teeya̍h pi̠taa ja̍ni̠tausha̍dheenaa- [pi̠taa ja̍ni̠tausha̍dheenaam, a̠paa-ngarbha̠m vya̍dadhaa-tpuru̠traa ।] 8
-ma̠paa-ngarbha̠m vya̍dadhaa-tpuru̠traa ॥ chakshu̍shah pi̠taa mana̍saa̠ hi dheero̍ ghri̠tame̍ne ajana̠nna̍maane । ya̠dedantaa̠ ada̍drigmhanta̠ poorva̠ aadi-ddyaavaa̍prithi̠vee a̍prathetaam ॥ vi̠shvata̍-shchakshuru̠ta vi̠shvato̍mukho vi̠shvato̍hasta u̠ta vi̠shvata̍spaat । sa-mbaa̠hubhyaa̠-nnama̍ti̠ sa-mpata̍trai̠ rdyaavaa̍prithi̠vee ja̠naya̍-nde̠va eka̍h ॥ kigg svi̍daasee-dadhi̠shthaana̍-maa̠rambha̍na-nkata̠ma-thsvi̠-tkimaa̍seet । yadee̠ bhoomi̍-nja̠naya̍- [yadee̠ bhoomi̍-nja̠nayann̍, vi̠shvaka̍rmaa̠] 9
-nvi̠shvaka̍rmaa̠ vi dyaamaurno̎-nmahi̠naa vi̠shvacha̍kshaah ॥ kigg svi̠dvana̠-nka u̠ sa vri̠ksha aa̍see̠dyato̠ dyaavaa̍prithi̠vee ni̍shtata̠kshuh । manee̍shino̠ mana̍saa pri̠chchhatedu̠ tadyada̠ddhyati̍shtha̠-dbhuva̍naani dhaa̠rayann̍ ॥ yaa te̠ dhaamaa̍ni para̠maani̠ yaa-'va̠maa yaa ma̍ddhya̠maa vi̍shvakarmannu̠temaa । shikshaa̠ sakhi̍bhyo ha̠vishi̍ svadhaava-ssva̠yam ya̍jasva ta̠nuva̍-njushaa̠nah ॥ vaa̠chaspati̍m vi̠shvaka̍rmaana-moo̠taye̍ [-moo̠taye̎, ma̠no̠yuja̠m vaaje̍] 10
mano̠yuja̠m vaaje̍ a̠dyaa hu̍vema । sa no̠ nedi̍shthaa̠ hava̍naani joshate vi̠shvasha̍bhoo̠mrava̍se saa̠dhuka̍rmaa ॥ vishva̍karman. ha̠vishaa̍ vaavridhaa̠na-ssva̠yam ya̍jasva ta̠nuva̍-njushaa̠nah । muhya̍ntva̠nye a̠bhita̍-ssa̠patnaa̍ i̠haasmaaka̍-mma̠ghavaa̍ soo̠rira̍stu ॥ vishva̍karman. ha̠vishaa̠ vardha̍nena traa̠taara̠mindra̍-makrinorava̠ddhyam । tasmai̠ visha̠-ssama̍namanta poo̠rveera̠yamu̠gro vi̍ha̠vyo̍ yathaa-'sa̍t ॥ sa̠mu̠draaya̍ va̠yunaa̍ya̠ sindhoo̍naa̠-mpata̍ye̠ nama̍h । na̠deenaa̠gm̠ sarvaa̍saa-mpi̠tre ju̍hu̠taa vi̠shvaka̍rmane̠ vishvaa-'haama̍rtyagm ha̠vih ॥ 11 ॥ (ja̠jaanai̠ - nau - sha̍dheenaa̠m - bhoomi̍-nja̠naya̍ - nnoo̠taye̠ - namo̠ - nava̍ cha) (a. 2)
ude̍namutta̠raa-nna̠yaagne̍ ghritenaa-''huta । raa̠yasposhe̍na̠ sagm sri̍ja pra̠jayaa̍ cha̠ dhane̍na cha ॥ indre̠ma-mpra̍ta̠raa-nkri̍dhi sajaa̠taanaa̍-masadva̠shee । same̍na̠m varcha̍saa srija de̠vebhyo̍ bhaaga̠dhaa a̍sat ॥ yasya̍ ku̠rmo ha̠virgri̠he tama̍gne vardhayaa̠ tvam । tasma̍ de̠vaa adhi̍ bravanna̠ya-ncha̠ brahma̍na̠spati̍h ॥ udu̍ tvaa̠ vishve̍ de̠vaa [vishve̍ de̠vaah, agne̠ bhara̍ntu̠ chitti̍bhih ।] 12
agne̠ bhara̍ntu̠ chitti̍bhih । sa no̍ bhava shi̠vata̍ma-ssu̠pratee̍ko vi̠bhaava̍suh ॥ pancha̠ disho̠ daivee̎rya̠jnama̍vantu de̠veerapaama̍ti-ndurma̠ti-mbaadha̍maanaah । raa̠yasposhe̍ ya̠jnapa̍ti-maa̠bhaja̍nteeh ॥ raa̠yasposhe̠ adhi̍ ya̠jno a̍sthaa̠-thsami̍ddhe a̠gnaavadhi̍ maamahaa̠nah । u̠kthapa̍tra̠ eedyo̍ gribhee̠tasta̠pta-ngha̠rma-mpa̍ri̠grihyaa̍yajanta ॥ oo̠rjaa ya-dya̠jnamasha̍manta de̠vaa daivyaa̍ya dha̠rtre joshtre̎ । de̠va̠shree-shshreema̍naa-shsha̠tapa̍yaah [de̠va̠shree-shshreema̍naa-shsha̠tapa̍yaah, pa̠ri̠grihya̍] 13
pari̠grihya̍ de̠vaa ya̠jnamaa̍yann ॥ soorya̍rashmi̠r̠hari̍keshah pu̠rastaa̎-thsavi̠taa jyoti̠ruda̍yaa̠gm̠ aja̍sram । tasya̍ poo̠shaa pra̍sa̠vam yaa̍ti de̠va-ssa̠pamshya̠n vishvaa̠ bhuva̍naani go̠paah ॥ de̠vaa de̠vebhyo̍ addhva̠ryanto̍ asthurvee̠tagm sha̍mi̠tre sha̍mi̠taa ya̠jaddhyai̎ । tu̠reeyo̍ ya̠jno yatra̍ ha̠vyameti̠ tata̍h paava̠kaa aa̠shisho̍ no jushantaam ॥ vi̠maana̍ e̠sha di̠vo maddhya̍ aasta aapapri̠vaa-nroda̍see a̠ntari̍ksham । sa vi̠shvaachee̍ra̠bhi- [sa vi̠shvaachee̍ra̠bhi, cha̠shte̠ ghri̠taachee̍ranta̠raa] 14
-cha̍shte ghri̠taachee̍ranta̠raa poorva̠mapa̍ra-ncha ke̠tum ॥ u̠kshaa sa̍mu̠dro a̍ru̠na-ssu̍pa̠rnah poorva̍sya̠ yoni̍-mpi̠turaa vi̍vesha । maddhye̍ di̠vo nihi̍ta̠h prishni̠rashmaa̠ vi cha̍krame̠ raja̍sah paa̠tyantau̎ ॥ indra̠m vishvaa̍ aveevridhan-thsamu̠dravya̍chasa̠-ngira̍h । ra̠theeta̍magm rathee̠naam vaajaa̍naa̠gm̠ satpa̍ti̠-mpati̎m ॥ su̠mna̠hoorya̠jno de̠vaagm aa cha̍ vaksha̠dyaksha̍da̠gnirde̠vo de̠vaagm aa cha̍ vakshat ॥ vaaja̍sya maa prasa̠veno̎-dgraa̠bheno-da̍grabheet । athaa̍ sa̠patnaa̠gm̠ indro̍ me nigraa̠bhenaadha̍raagm akah ॥ u̠dgraa̠bha-ncha̍ nigraa̠bha-ncha̠ brahma̍ de̠vaa a̍veevridhann । athaa̍ sa̠patnaa̍nindraa̠gnee me̍ vishoo̠cheenaa̠n vya̍syataam ॥ 15 ॥ (de̠vaah - sha̠tapa̍yaa - a̠bhi - vaaja̍sya̠ - shadvigm̍shatishcha ) (a. 3)
aa̠shu-shshishaa̍no vrisha̠bho na yu̠ddhmo gha̍naagha̠nah, kshobha̍na-shcharshanee̠naam । sa̠nkranda̍no-'nimi̠sha e̍ka vee̠ra-shsha̠tagm senaa̍ ajaya-thsaa̠kamindra̍h ॥ sa̠nkranda̍nenaa nimi̠shena̍ ji̠shnunaa̍ yutkaa̠rena̍ dushchyava̠nena̍ dhri̠shnunaa̎ । tadindre̍na jayata̠ ta-thsa̍haddhva̠m yudho̍ nara̠ ishu̍hastena̠ vrishnaa̎ ॥ sa ishu̍hastai̠-ssa ni̍sha̠ngibhi̍rva̠shee saggsra̍shtaa̠ sa yudha̠ indro̍ ga̠nena̍ । sa̠gm̠sri̠shta̠ji-thso̍ma̠paa baa̍husha̠rdhyoo̎rdhvadha̍nvaa̠ prati̍hitaabhi̠rastaa̎ ॥ briha̍spate̠ pari̍ deeyaa̠ [pari̍ deeya, rathe̍na] 16
rathe̍na raksho̠haa 'mitraagm̍ apa̠ baadha̍maanah । pra̠bha̠njan-thsenaa̎h pramri̠no yu̠dhaa jaya̍nna̠smaaka̍-meddhyavi̠taa rathaa̍naam ॥ go̠tra̠bhida̍-ngo̠vida̠m vajra̍baahu̠-njaya̍nta̠majma̍ pramri̠nanta̠-moja̍saa । i̠magm sa̍jaataa̠ anu̍veera-yaddhva̠mindragm̍ sakhaa̠yo-'nu̠ sagm ra̍bhaddhvam ॥ ba̠la̠vi̠jnaa̠yah-sthavi̍ra̠h pravee̍ra̠-ssaha̍svaan. vaa̠jee saha̍maana u̠grah । a̠bhivee̍ro a̠bhisa̍tvaa saho̠jaa jaitra̍mindra̠ ratha̠maati̍shtha go̠vit ॥ a̠bhi go̠traani̠ saha̍saa̠ gaaha̍maano-'daa̠yo [gaaha̍maano-'daa̠yah, vee̠ra-shsha̠tama̍nyu̠rindra̍h ।] 17
vee̠ra-shsha̠tama̍nyu̠rindra̍h । du̠shchya̠va̠nah pri̍tanaa̠shaada̍ yu̠ddhyo̎-smaaka̠gm̠ senaa̍ avatu̠ pra yu̠thsu ॥ indra̍ aasaam-ne̠taa briha̠spati̠ rdakshi̍naa ya̠jnah pu̠ra e̍tu̠ soma̍h । de̠va̠se̠naanaa̍-mabhibhanjatee̠naa-njaya̍nteenaa-mma̠ruto̍ ya̠ntvagre̎ ॥ indra̍sya̠ vrishno̠ varu̍nasya̠ raajna̍ aadi̠tyaanaa̎-mma̠rutaa̠gm̠ shardha̍ u̠gram । ma̠haama̍nasaa-mbhuvanachya̠vaanaa̠-nghosho̍ de̠vaanaa̠-njaya̍taa̠ muda̍sthaat ॥ a̠smaaka̠-mindra̠-ssamri̍teshu dhva̠jeshva̠smaaka̠m yaa isha̍va̠staa ja̍yantu । 18
a̠smaaka̍m vee̠raa utta̍re bhavantva̠smaanu̍ devaa avataa̠ have̍shu ॥ uddha̍rshaya maghava̠nnaa-yu̍dhaa̠-nyuthsatva̍naa-mmaama̠kaanaa̠-mmahaagm̍si । udvri̍trahan vaa̠jinaa̠m vaaji̍naa̠nyu-drathaa̍naa̠-njaya̍taametu̠ ghosha̍h ॥ upa̠ preta̠ jaya̍taa narassthi̠raa va̍-ssantu baa̠hava̍h । indro̍ va̠-shsharma̍ yachchha tvanaa-dhri̠shyaa yathaasa̍tha ॥ ava̍srishtaa̠ paraa̍ pata̠ shara̍vye̠ brahma̍ sagmshitaa । gachchhaa̠-'mitraa̠-npra- [gachchhaa̠-'mitraa̠-npra, vi̠sha̠ maishaa̠-] 19
-vi̍sha̠ maishaa̠-nkancha̠nochchhi̍shah ॥ marmaa̍ni te̠ varma̍bhishchhaadayaami̠ soma̍stvaa̠ raajaa̠ 'mrite̍naa̠bhi-va̍staam । u̠rorvaree̍yo̠ vari̍vaste astu̠ jaya̍nta̠-ntvaamanu̍ madantu de̠vaah ॥ yatra̍ baa̠naa-ssa̠mpata̍nti kumaa̠raa vi̍shi̠khaa i̍va । indro̍ na̠statra̍ vritra̠haa vi̍shvaa̠haa sharma̍ yachchhatu ॥ 20 ॥ (dee̠yaa̠ - 'daa̠yo - ja̍yantva̠ - mitraa̠-npra - cha̍tvaari̠gm̠shachcha̍) (a. 4)
praachee̠manu̍ pra̠disha̠-mprehi̍ vi̠dvaana̠gnera̍gne pu̠ro a̍gnirbhave̠ha । vishvaa̠ aashaa̠ deedyaa̍no̠ vi bhaa̠hyoorja̍-nno dhehi dvi̠pade̠ chatu̍shpade ॥ krama̍ddhvama̠gninaa̠ naaka̠mukhya̠gm̠ haste̍shu̠ bibhra̍tah । di̠vah pri̠shthagm suva̍rga̠tvaa mi̠shraa de̠vebhi̍raaddhvam ॥ pri̠thi̠vyaa a̠hamuda̠ntari̍ksha̠-maa-'ru̍ha-ma̠ntari̍kshaa̠-ddiva̠maa-'ru̍ham । di̠vo naaka̍sya pri̠shthaa-thsuva̠rjyoti̍ragaa- [pri̠shthaa-thsuva̠rjyoti̍ragaam, a̠ham ।] 21
-ma̠ham ॥ suva̠ryanto̠ naape̎kshanta̠ aa dyaagm ro̍hanti̠ roda̍see । ya̠jnam ye vi̠shvato̍dhaara̠gm̠ suvi̍dvaagmso viteni̠re ॥ agne̠ prehi̍ pratha̠mo de̍vaya̠taa-nchakshu̍rde̠vaanaa̍mu̠ta martyaa̍naam । iya̍kshamaanaa̠ bhrigu̍bhi-ssa̠joshaa̠-ssuva̍ryantu̠ yaja̍maanaa-ssva̠sti ॥ nakto̠shaasaa̠ sama̍nasaa̠ viroo̍pe dhaa̠paye̍te̠ shishu̠mekagm̍ samee̠chee । dyaavaa̠ kshaamaa̍ ru̠kmo a̠ntarvi bhaa̍ti de̠vaa a̠gni-ndhaa̍raya-ndravino̠daah ॥ agne̍ sahasraaksha [agne̍ sahasraaksha, sha̠ta̠moo̠rdha̠nchha̠ta-nte̎] 22
shatamoordhanchha̠ta-nte̎ praa̠naa-ssa̠hasra̍mapaa̠naah । tvagm saa̍ha̠srasya̍ raa̠ya ee̍shishe̠ tasmai̍ te vidhema̠ vaajaa̍ya̠ svaahaa̎ ॥ su̠pa̠rno̍-'si ga̠rutmaa̎-nprithi̠vyaagm see̍da pri̠shthe pri̍thi̠vyaa-ssee̍da bhaa̠saa-'ntari̍ksha̠maa pri̍na̠ jyoti̍shaa̠ diva̠mutta̍bhaana̠ teja̍saa̠ disha̠ u-ddrigm̍ha ॥ aa̠juhvaa̍na-ssu̠pratee̍kah pu̠rastaa̠dagne̠ svaam yoni̠maa see̍da saa̠ddhyaa । a̠smin-thsa̠dhasthe̠ addhyutta̍rasmi̠n vishve̍ devaa̠ [addhyutta̍rasmi̠n vishve̍ devaah, yaja̍maanashcha seedata ।] 23 yaja̍maanashcha seedata ॥ preddho̍ agne deedihi pu̠ro no-'ja̍srayaa soo̠rmyaa̍ yavishtha । tvaagm shashva̍nta̠ upa̍ yanti̠ vaajaa̎h ॥ vi̠dhema̍ te para̠me janma̍nnagne vi̠dhema̠ stomai̠rava̍re sa̠dhasthe̎ । yasmaa̠-dyone̍ru̠daari̍thaa̠ yaje̠ ta-mpratve ha̠veegmshi̍ juhure̠ sami̍ddhe ॥ taagm sa̍vi̠turvare̎nyasya chi̠traamaa-'ham vri̍ne suma̠tim vi̠shvaja̍nyaam । yaama̍sya̠ kanvo̠ adu̍ha̠-tprapee̍naagm sa̠hasra̍dhaaraa̠- [sa̠hasra̍dhaaraam, paya̍saa ma̠hee-ngaam ।] 24
-mpaya̍saa ma̠hee-ngaam ॥ sa̠pta te̍ agne sa̠midha̍-ssa̠pta ji̠hvaa-ssa̠ptarsha̍ya-ssa̠pta dhaama̍ pri̠yaani̍ । sa̠pta hotraa̎-ssapta̠dhaa tvaa̍ yajanti sa̠pta yonee̠raa pri̍nasvaa ghri̠tena̍ ॥ ee̠dri-nchaa̎nyaa̠dri-nchai̍taa̠drincha̍ prati̠dri-ncha̍ mi̠tashcha̠ sammi̍tashcha̠ sabha̍raah ॥ shu̠krajyo̍tishcha chi̠trajyo̍tishcha sa̠tyajyo̍tishcha̠ jyoti̍shmaagshcha sa̠tyashcha̍rta̠paashchaatyagm̍haah । 25
ri̠ta̠jichcha̍ satya̠jichcha̍ sena̠jichcha̍ su̠shena̠shchaantya̍mitrashcha doo̠re a̍mitrashcha ga̠nah ॥ ri̠tashcha̍ sa̠tyashcha̍ dhru̠vashcha̍ dha̠runa̍shcha dha̠rtaa cha̍ vidha̠rtaa cha̍ vidhaara̠yah ॥ ee̠drikshaa̍sa etaa̠drikshaa̍sa oo̠ shuna̍-ssa̠drikshaa̍sa̠h prati̍sadrikshaasa̠ eta̍na । mi̠taasa̍shcha̠ sammi̍taasashcha na oo̠taye̠ sabha̍raso maruto ya̠jne a̠sminnindra̠-ndaivee̠rvisho̍ ma̠ruto-'nu̍vartmaano̠ yathendra̠-ndaivee̠rvisho̍ ma̠ruto-'nu̍vartmaana e̠vami̠mam yaja̍maana̠-ndaivee̎shcha̠ visho̠ maanu̍shee̠shchaanu̍vartmaano bhavantu ॥ 26 ॥ (a̠gaa̠gm̠ - sa̠ha̠sraa̠ksha̠ - de̠vaa̠h - sa̠hasra̍dhaaraa̠ - matyagm̍haa̠ - anu̍vartmaana̠h - shoda̍sha cha) (a. 5)
jee̠moota̍syeva bhavati̠ pratee̍ka̠m yadva̠rmee yaati̍ sa̠madaa̍mu̠pasthe̎ । anaa̍viddhayaa ta̠nuvaa̍ jaya̠ tvagm sa tvaa̠ varma̍no mahi̠maa pi̍partu ॥ dhanva̍naa̠ gaa dhanva̍naa̠-''ji-nja̍yema̠ dhanva̍naa tee̠vraa-ssa̠mado̍ jayema । dhanu̠-shshatro̍rapakaa̠ma-nkri̍noti̠ dhanva̍naa̠ sarvaa̎h pra̠disho̍ jayema ॥ va̠kshyantee̠vedaa ga̍neeganti̠ karna̍-mpri̠yagm sakhaa̍ya-mparishasvajaa̠naa । yoshe̍va shinkte̠ vita̠taa-'dhi̠ dhanva̠- [dhanvann̍, jyaa i̠yagm] 27
-njyaa i̠yagm sama̍ne paa̠raya̍ntee ॥ te aa̠chara̍ntee̠ sama̍neva̠ yoshaa̍ maa̠teva̍ pu̠tra-mbi̍bhritaamu̠pasthe̎ । apa̠ shatroon̍ viddhyataagm samvidaa̠ne aartnee̍ i̠me vi̍shphu̠rantee̍ a̠mitraan̍ ॥ ba̠hvee̠naa-mpi̠taa ba̠hura̍sya pu̠trashchi̠shchaa kri̍noti̠ sama̍naa-'va̠gatya̍ । i̠shu̠dhi-ssankaa̠h prita̍naashcha̠ sarvaa̎h pri̠shthe nina̍ddho jayati̠ prasoo̍tah ॥ rathe̠ tishtha̍-nnayati vaa̠jina̍h pu̠ro yatra̍yatra kaa̠maya̍te sushaara̠thih । a̠bheeshoo̍naa-mmahi̠maana̍- [mahi̠maana̎m, pa̠naa̠ya̠ta̠ mana̍h] 28
-mpanaayata̠ mana̍h pa̠shchaadanu̍ yachchhanti ra̠shmaya̍h ॥ tee̠vraa-nghoshaa̎n krinvate̠ vrisha̍paana̠yo-'shvaa̠ rathe̍bhi-ssa̠ha vaa̠jaya̍ntah । a̠va̠kraama̍nta̠h prapa̍daira̠mitraa̎n kshi̠nanti̠ shatroo̠gm̠rana̍pavyayantah ॥ ra̠tha̠vaaha̍nagm ha̠vira̍sya̠ naama̠ yatraa-''yu̍dha̠-nnihi̍tamasya̠ varma̍ । tatraa̠ ratha̠mupa̍ sha̠gmagm sa̍dema vi̠shvaahaa̍ va̠yagm su̍mana̠syamaa̍naah ॥ svaa̠du̠sha̠gm̠ sada̍h pi̠taro̍ vayo̠dhaah kri̍chchhre̠shrita̠-shshaktee̍vanto gabhee̠raah । chi̠trase̍naa̠ ishu̍balaa̠ amri̍ddhraa-ssa̠tovee̍raa u̠ravo̎ vraatasaa̠haah ॥ braahma̍naasa̠h [braahma̍naasah, pita̍ra̠-] 29
pita̍ra̠-ssomyaa̍sa-shshi̠ve no̠ dyaavaa̍prithi̠vee a̍ne̠hasaa̎ । poo̠shaa na̍h paatu duri̠taadri̍taavridho̠ rakshaa̠ maaki̍rno a̠ghashagm̍sa eeshata ॥ su̠pa̠rnam va̍ste mri̠go a̍syaa̠ danto̠ gobhi̠-ssanna̍ddhaa patati̠ prasoo̍taa । yatraa̠ nara̠-ssa-ncha̠ vi cha̠ drava̍nti̠ tatraa̠smabhya̠misha̍va̠-shsharma̍ yagmsann ॥ rijee̍te̠ pari̍ vringdhi̠ no-'shmaa̍ bhavatu nasta̠nooh । somo̠ adhi̍ braveetu̠ no-'di̍ti̠- [no-'di̍tih, sharma̍ yachchhatu ।] 30
-shsharma̍ yachchhatu ॥ aa ja̍nghanti̠ saanve̍shaa-nja̠ghanaa̠gm̠ upa̍ jighnate । ashvaa̍jani̠ prache̍ta̠so-'shvaa̎m-thsa̠mathsu̍ chodaya ॥ ahi̍riva bho̠gaih parye̍ti baa̠hu-njyaayaa̍ he̠ti-mpa̍ri̠baadha̍maanah । ha̠sta̠ghno vishvaa̍ va̠yunaa̍ni vi̠dvaa-npumaa̠-npumaagm̍sa̠-mpari̍ paatu vi̠shvata̍h ॥ vana̍spate vee̠dva̍ngo̠ hi bhoo̠yaa a̠sma-thsa̍khaa pra̠tara̍na-ssu̠veera̍h । gobhi̠-ssanna̍ddho asi vee̠daya̍svaa-''sthaa̠taa te̍ jayatu̠ jetvaa̍ni ॥ di̠vah pri̍thi̠vyaah pa- [pari̍, oja̠ u-dbhri̍ta̠m-] 31
-ryoja̠ u-dbhri̍ta̠m vana̠spati̍bhya̠h paryaabhri̍ta̠gm̠ saha̍h । a̠paamo̠jmaana̠-mpari̠ gobhi̠raavri̍ta̠mindra̍sya̠ vajragm̍ ha̠vishaa̠ ratha̍m yaja ॥ indra̍sya̠ vajro̍ ma̠rutaa̠manee̍ka-mmi̠trasya̠ garbho̠ varu̍nasya̠ naabhi̍h । semaa-nno̍ ha̠vyadaa̍ti-njushaa̠no deva̍ ratha̠ prati̍ ha̠vyaa gri̍bhaaya ॥ upa̍ shvaasaya prithi̠veemu̠ta dyaa-mpu̍ru̠traa te̍ manutaa̠m vishthi̍ta̠-njaga̍t । sa du̍ndubhe sa̠joorindre̍na de̠vairdoo̠raa- [de̠vairdoo̠raat, davee̍yo̠] 32
-ddavee̍yo̠ apa̍sedha̠ shatroon̍ ॥ aa kra̍ndaya̠ bala̠mojo̍ na̠ aa dhaa̠ nishta̍nihi duri̠taa baadha̍maanah । apa̍ protha dundubhe du̠chchhunaagm̍ i̠ta indra̍sya mu̠shtira̍si vee̠daya̍sva ॥ aa-'moora̍ja pra̠tyaava̍rtaye̠maah ke̍tu̠ma-ddu̍ndu̠bhi rvaa̍vadeeti । samashva̍parnaa̠shchara̍nti no̠ naro̠-'smaaka̍mindra ra̠thino̍ jayantu ॥ 33 ॥ (dhanva̍n - mahi̠maana̠m - braahma̍naa̠so - 'di̍tih - prithi̠vyaah pari̍ - doo̠raa - deka̍chatvaarigmshachcha) (a. 6)
yadakra̍ndah pratha̠ma-njaaya̍maana u̠dyan-thsa̍mu̠draadu̠ta vaa̠ puree̍shaat । shye̠nasya̍ pa̠kshaa ha̍ri̠nasya̍ baa̠hoo u̍pa̠stutya̠-mmahi̍ jaa̠ta-nte̍ arvann ॥ ya̠mena̍ da̠tta-ntri̠ta e̍namaayuna̠gindra̍ ena-mpratha̠mo addhya̍tishthat । ga̠ndha̠rvo a̍sya rasha̠naama̍-gribhnaa̠-thsooraa̠dashva̍m vasavo̠ nira̍tashta ॥ asi̍ ya̠mo asyaa̍di̠tyo a̍rva̠nnasi̍ tri̠to guhye̍na vra̠tena̍ । asi̠ some̍na sa̠mayaa̠ vipri̍kta [vipri̍ktah, aa̠huste̠ treeni̍ di̠vi bandha̍naani ।] 34
aa̠huste̠ treeni̍ di̠vi bandha̍naani ॥ treeni̍ ta aahurdi̠vi bandha̍naani̠ treenya̠phsu treenya̠nta-ssa̍mu̠dre । u̠teva̍ me̠ varu̍nashchhan-thsyarva̠n̠. yatraa̍ ta aa̠huh pa̍ra̠ma-nja̠nitra̎m ॥ i̠maa te̍ vaajinnava̠maarja̍naanee̠maa sha̠phaanaagm̍ sani̠turni̠dhaanaa̎ । atraa̍ te bha̠draa ra̍sha̠naa a̍pashyamri̠tasya̠ yaa a̍bhi̠raksha̍nti go̠paah ॥ aa̠tmaana̍-nte̠ mana̍saa̠-''raada̍jaanaama̠vo di̠vaa [ ] 35
pa̠taya̍nta-mpata̠ngam । shiro̍ apashya-mpa̠thibhi̍-ssu̠gebhi̍rare̠nubhi̠rjeha̍maana-mpata̠tri ॥ atraa̍ te roo̠pamu̍tta̠mama̍pashya̠-njigee̍shamaanami̠sha aa pa̠de goh । ya̠daa te̠ marto̠ anu̠ bhoga̠maana̠daadi-dgrasi̍shtha̠ osha̍dheerajeegah ॥ anu̍ tvaa̠ ratho̠ anu̠ maryo̍ arva̠nnanu̠ gaavo-'nu̠ bhaga̍h ka̠neenaa̎m । anu̠ vraataa̍sa̠stava̍ sa̠khyamee̍yu̠ranu̍ de̠vaa ma̍mire vee̠rya̍- [vee̠rya̎m, te ।] 36
-nte ॥ hira̍nyashri̠ngo-'yo̍ asya̠ paadaa̠ mano̍javaa̠ ava̍ra̠ indra̍ aaseet । de̠vaa ida̍sya havi̠radya̍maaya̠n̠. yo arva̍nta-mpratha̠mo a̠ddhyati̍shthat ॥ ee̠rmaantaa̍sa̠-ssili̍kamaddhyamaasa̠-ssagm shoora̍naaso di̠vyaaso̠ atyaa̎h । ha̠gm̠saa i̍va shreni̠sho ya̍tante̠ yadaakshi̍shurdi̠vya-majma̠mashvaa̎h ॥ tava̠ sharee̍ra-mpatayi̠shnva̍rva̠-ntava̍ chi̠ttam vaata̍ iva̠ dhrajee̍maan । tava̠ shringaa̍ni̠ vishthi̍taa puru̠traa-'ra̍nyeshu̠ jarbhu̍raanaa charanti ॥ upa̠ [upa̍, praagaa̠chchhasa̍nam-] 37
praagaa̠chchhasa̍nam vaa̠jyarvaa̍ deva̠dreechaa̠ mana̍saa̠ deeddhyaa̍nah । a̠jah pu̠ro nee̍yate̠ naabhi̍ra̠syaanu̍ pa̠shchaa-tka̠vayo̍ yanti re̠bhaah ॥ upa̠ praagaa̎-tpara̠mam ya-thsa̠dhastha̠marvaa̠gm̠ achchhaa̍ pi̠tara̍-mmaa̠tara̍-ncha । a̠dyaa de̠vaan jushta̍tamo̠ hi ga̠myaa athaa-''shaa̎ste daa̠shushe̠ vaaryaa̍ni ॥ 38 ॥ (vipri̍kto - di̠vaa - vee̠rya̍ - mupai - kaa̠nnacha̍tvaari̠gm̠shachcha̍) (a. 7)
maa no̍ mi̠tro varu̍no arya̠maa-''yurindra̍ ribhu̠kshaa ma̠ruta̠h pari̍ khyann । ya-dvaa̠jino̍ de̠vajaa̍tasya̠ sapte̎h prava̠kshyaamo̍ vi̠dathe̍ vee̠ryaa̍ni ॥ yanni̠rnijaa̠ rekna̍saa̠ praavri̍tasya raa̠ti-ngri̍bhee̠taa-mmu̍kha̠to naya̍nti । supraa̍na̠jo memya̍-dvi̠shvaroo̍pa indraapoo̠shnoh pri̠yamapye̍ti̠ paatha̍h ॥ e̠sha chchhaaga̍h pu̠ro ashve̍na vaa̠jinaa̍ poo̠shno bhaa̠go nee̍yate vi̠shvade̎vyah । a̠bhi̠priya̠m ya-tpu̍ro̠daasha̠marva̍taa̠ tvashte- [tvashtet, e̠na̠gm̠ sau̠shra̠va̠saaya̍ jinvati ।] 39
-de̍nagm saushrava̠saaya̍ jinvati ॥ yaddha̠vishya̍mritu̠sho de̍va̠yaana̠-ntrirmaanu̍shaa̠h paryashva̠-nnaya̍nti । atraa̍ poo̠shnah pra̍tha̠mo bhaa̠ga e̍ti ya̠jna-nde̠vebhya̍h prative̠daya̍nna̠jah ॥ hotaa̎-'ddhva̠ryuraava̍yaa agnimi̠ndho graa̍vagraa̠bha u̠ta shaggstaa̠ suvi̍prah । tena̍ ya̠jnena̠ sva̍rankritena̠ svi̍shtena va̠kshanaa̠ aa pri̍naddhvam ॥ yoo̠pa̠vra̠skaa u̠ta ye yoo̍pavaa̠haashcha̠shaala̠m ye a̍shvayoo̠paaya̠ taksha̍ti । ye chaarva̍te̠ pacha̍nagm sa̠bhamra̍ntyu̠to [ ] 40
teshaa̍-ma̠bhigoo̎rtirna invatu ॥ upa̠ praagaa̎-thsu̠manme̍-'dhaayi̠ manma̍ de̠vaanaa̠maashaa̠ upa̍ vee̠tapri̍shthah । anve̍na̠m vipraa̠ risha̍yo madanti de̠vaanaa̎-mpu̠shte cha̍krimaa su̠bandhu̎m ॥ ya-dvaa̠jino̠ daama̍ sa̠daanna̠marva̍to̠ yaa shee̍rsha̠nyaa̍ rasha̠naa rajju̍rasya । yadvaa̍ ghaasya̠ prabhri̍tamaa̠sye̍ trina̠gm̠ sarvaa̠ taa te̠ api̍ de̠veshva̍stu ॥ yadashva̍sya kra̠visho̠ [yadashva̍sya kra̠visha̍h, makshi̠kaa-''sha̠] 41
makshi̠kaa-''sha̠ yadvaa̠ svarau̠ svadhi̍tau ri̠ptamasti̍ । yaddhasta̍yo-shshami̠turyanna̠kheshu̠ sarvaa̠ taa te̠ api̍ de̠veshva̍stu ॥ yadoova̍ddhyamu̠dara̍syaapa̠vaati̠ ya aa̠masya̍ kra̠visho̍ ga̠ndho asti̍ । su̠kri̠taa tachchha̍mi̠taara̍h krinvantoo̠ta medhagm̍ shrita̠paaka̍-mpachantu ॥ ya-tte̠ gaatraa̍da̠gninaa̍ pa̠chyamaa̍naada̠bhi shoola̠-nniha̍tasyaava̠dhaava̍ti । maa ta-dbhoomyaa̠maa shri̍sha̠ ( )-nmaa trine̍shu de̠vebhya̠stadu̠shadbhyo̍ raa̠tama̍stu ॥ 42 ॥ (i - du̠to - kra̠visha̍h - shrishath - sa̠pta cha̍) (a. 8)
ye vaa̠jina̍-mpari̠pashya̍nti pa̠kvam ya ee̍maa̠hu-ssu̍ra̠bhirnirha̠reti̍ । ye chaarva̍to maagmsabhi̠kshaamu̠paasa̍ta u̠to teshaa̍ma̠bhigoo̎rtirna invatu ॥ yanneeksha̍na-mmaa̠g̠spacha̍nyaa u̠khaayaa̠ yaa paatraa̍ni yoo̠shna aa̠secha̍naani । oo̠shma̠nyaa̍-'pi̠dhaanaa̍ charoo̠naama̠nkaa-ssoo̠naah pari̍ bhoosha̠ntyashva̎m ॥ ni̠krama̍na-nni̠shada̍nam vi̠varta̍na̠m yachcha̠ padbee̍sha̠marva̍tah । yachcha̍ pa̠pau yachcha̍ ghaa̠si- [ghaa̠sim, ja̠ghaasa̠ sarvaa̠ taa] 43
-nja̠ghaasa̠ sarvaa̠ taa te̠ api̍ de̠veshva̍stu ॥ maa tvaa̠-'gni-rdhva̍nayi-ddhoo̠maga̍ndhi̠rmokhaa bhraaja̍ntya̠bhi vi̍kta̠ jaghri̍h । i̠shtam vee̠tama̠bhigoo̎rta̠m vasha̍tkrita̠-nta-nde̠vaasa̠h prati̍ gribhna̠ntyashva̎m ॥ yadashvaa̍ya̠ vaasa̍ upastri̠nantya̍dheevaa̠sam yaa hira̍nyaanyasmai । sa̠ndaana̠marva̍nta̠-mpadbee̍sha-mpri̠yaa de̠veshvaa yaa̍mayanti ॥ ya-tte̍ saa̠de maha̍saa̠ shookri̍tasya̠ paarshni̍yaa vaa̠ kasha̍yaa [vaa̠ kasha̍yaa, vaa̠ tu̠toda̍ ।] 44
vaa tu̠toda̍ । sru̠cheva̠ taa ha̠visho̍ addhva̠reshu̠ sarvaa̠ taa te̠ brahma̍naa soodayaami ॥ chatu̍strigmsha-dvaa̠jino̍ de̠vaba̍ndho̠-rvankree̠-rashva̍sya̠ svadhi̍ti̠-ssame̍ti । achchhi̍draa̠ gaatraa̍ va̠yunaa̍ krinota̠ paru̍shparuranu̠ghushyaa̠ vi sha̍sta ॥ eka̠stvashtu̠rashva̍syaa visha̠staa dvaa ya̠ntaaraa̍ bhavata̠statha̠rtuh । yaa te̠ gaatraa̍naamritu̠thaa kri̠nomi̠ taataa̠ pindaa̍naa̠-mpra ju̍homya̠gnau ॥ maa tvaa̍ tapa- [tapat, pri̠ya aa̠tmaa-] 45
-tpri̠ya aa̠tmaa-'pi̠yanta̠-mmaa svadhi̍tista̠nuva̠ aa ti̍shthipa-tte । maa te̍ gri̠ddhnu-ra̍visha̠staa-'ti̠haaya̍ chhi̠draa gaatraa̎nya̠sinaa̠ mithoo̍ kah ॥ na vaa u̍ve̠tanmri̍yase̠ na ri̍shyasi de̠vaagm ide̍shi pa̠thibhi̍-ssu̠gebhi̍h । haree̍ te̠ yunjaa̠ prisha̍tee abhootaa̠mupaa̎sthaa-dvaa̠jee dhu̠ri raasa̍bhasya ॥ su̠gavya̍-nno vaa̠jee svashvi̍ya-mpu̠gm̠sah pu̠traagm u̠ta vi̍shvaa̠pushagm̍ ra̠yim । a̠naa̠gaa̠stva-nno̠ adi̍tih krinotu ksha̠tra-nno̠ ashvo̍ vanataagm ha̠vishmaan̍ ॥ 46 ॥ (ghaa̠sim-kasha̍yaa - tapa-d- ra̠yim - nava̍ cha ) (a. 9)
(ashma̠n - ya i̠mo - de̍na - maa̠shuh - praachee̎m - jee̠moota̍sya̠ - yadakra̍ndo̠ - maa no̍ mi̠tro - ye vaa̠jina̠m - nava̍)
(ashma̍n - mano̠yuja̠m - praachee̠manu̠ - sharma̍ yachchhatu̠ - teshaa̍ma̠bhigoo̎rti̠h - shatcha̍tvaarigmshat)
(ashma̍n, ha̠vishmaan̍)
॥ hari̍h om ॥
॥ krishna yajurvedeeya taittireeya samhitaayaa-nchaturtha kaande shashthah prashna-ssamaaptah ॥ o-nnamah paramaatmane , shree mahaaganapataye namah , shree gurubhyo namah , ha̠ri̠h om
4.6 - अश्मन्नूर्जं पर्वते - कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय संहिता पाठः के बारे में
This is the sixth prashna of the fourth kanda of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita, giving the mantras for sprinkling and consecrating the completed fire altar (parishechana) in the agnichayana. It opens "Asmann urjam parvate shishriyanam", praising the strength that rests in the stone and the mountain, and includes the hymns to Vishvakarman, the all-maker, the architect of the universe.
स्रोत: Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita 4.6
कब पढ़ें: In Vedic chanting and in traditional study of the Taittiriya Samhita.
क्या आप जानते हैं?
- Vishvakarman, "the maker of all", is praised in the Vedas as the creator who shaped the world.
- The fourth kanda gives the mantras of the agnichayana, and the fifth explains them.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What does this prashna cover?
Sprinkling and consecrating the completed fire altar.
Which Veda is it from?
The Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita 4.6.
What is a prashna?
A chapter of a Vedic text.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।
और भक्ति पाठ