प्रश्नोपनिषद् - चतुर्थः प्रश्नः
Vedic · पारंपरिक भक्ति पाठ
chaturthah prashnah
atha hainam sauryaayani gaargyah paprachchha। bhagavannetasmi-npurushe kaani svapanti kaanyasminjaagrati katara esha deva-ssvapnaa-npashyati kasyaitatsukha-mbhavati kasminnu sarve sampratishthitaa bhavanteeti ॥1॥
tasmai sa hovaacha। yatha gaargya mareechayo-'rkasyaasta-ngachchhata-ssarvaa etasmimstejomandala ekeebhavanti। taah punah punarudayatah pracharantyevam ha vai ta-thsarva-mpare deve manasyekeebhavati। tena tarhyesha purusho na shrinoti na pashyati na jighrati na rasayate na sprishate naabhivadate naadatte naanandayate na visrijate neyaayate svapiteetyaachakshate ॥2॥
praanaagraya evaitasmi-npure jaagrati। gaarhapatyo ha vaa esho-'paano vyaano-'nvaahaaryapachano yad gaarhapatyaa-tpraneeyate pranayanaadaahavaneeyah praanah ॥3॥
yaduchchhvaasanisshvaasaavetaavaahutee sama-nnayateeti sa samaanah। mano ha vaava yajamaanah ishtaphalamevodaana-ssa enam yajamaanamaharaharbrahma gamayati ॥4॥
atraisha deva-ssvapne mahimaanamanubhavati। yad drishta-ndrishtamanupashyati shrutam shrutamevaarthamanushrinoti deshadigantaraishcha pratyanubhoota-mpunah punah pratyanubhavati drishta-nchaadrishta-ncha shruta-nchaashruta-nchaanubhoota-nchaananubhoota-ncha sachchaasachcha sarva-mpashyati sarvah pasyati ॥5॥
sa yadaa tejasaabhibhooto bhavatyatraisha deva-ssvapnaa-nna pashyatyatha yadaitasminshareere etatsukha-mbhavati ॥6॥
sa yathaa sobhya vayaamsi vasovriksham sampratishthante evam ha vai ta-thsarva-mpara aatmani sampratishthate ॥7॥
prithivee cha prithiveemaatraa chaapashchaapomaatraa cha tejashcha tejomaatraa cha vaayushcha vaayumaatraa chaakaashashchaakaashamaatraa cha chakshushcha drashtavya-ncha shrotra-ncha shrotavya-ncha ghraana-ncha ghraatavya-ncha rasashcha rasayitavya-ncha tvakcha sparshayitavya-ncha vaakcha vaktavya-ncha hastau chaadaatavya-nchopasthashchaanandayitavya-ncha paayushcha visarjayitavya-ncha yaadau cha gantavya-ncha manashcha mantavya-ncha buddhishcha boddhavya-nchaahankaarashchaahankartavya-ncha chitta-ncha chetayitavya-ncha tejashcha vidyotayitavya-ncha praanashcha vidyaarayitavya-ncha ॥8॥
esha hi drashta sprashtaa shrotaa ghraataa rasayitaa mantaa boddhaa kartaa vijnaanaatmaa purushah। sa pare-'kshara aatmani sampratishthate ॥9॥
paramevaakshara-mpratipadyate sa yo ha vai tadachchhaayamashareeramlohitam shubhramaksharam vedayate yastu somya sa sarvajna-ssarvo bhavati tadesha shlokah ॥10॥
vijnaanaatmaa saha devaishcha sarvaih praanaa bhutaani sampratishthanti yatra। tadaksharam vedayate yastu somya sa sarvajna-ssarvamevaavivesheti ॥11॥
प्रश्नोपनिषद् - चतुर्थः प्रश्नः के बारे में
The fourth question of the Prashna Upanishad. Sauryayani Gargya asks what sleeps in a person and what stays awake, who sees dreams, and in whom all these come to rest. Pippalada explains waking, dreaming and deep sleep: in deep sleep the senses merge in the mind and the person rests in the Self. He ends by saying that one who knows the imperishable, in which the knowing self and all the breaths and elements rest, knows all.
स्रोत: Atharva Veda, Prashna Upanishad, question 4
कब पढ़ें: In Upanishad study and Vedic recitation, and in Vedanta classes.
क्या आप जानते हैं?
- Waking, dream and deep sleep are the three states later analysed in the Mandukya Upanishad.
- The Prashna Upanishad belongs to the Atharva Veda; six seekers each put one question (prashna) to the sage Pippalada.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
Who asks the fourth question?
Sauryayani Gargya.
What is it about?
Sleep, dreams and deep sleep, and what rests in the Self.
What happens in deep sleep, according to Pippalada?
The senses merge in the mind and the person rests in the Self.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।