ऋग्वेद संध्यावंदनम्
Nitya Parayana · पारंपरिक भक्ति पाठ
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ।
ശരീരശുദ്ധിഃ അപവിത്രഃ പവിത്രോ വാ സർവാവസ്ഥാം ഗതോഽപി വാ । യഃ സ്മരേത്പുംഡരീകാക്ഷം സ ബാഹ്യാഭ്യംതരഃ ശുചിഃ ॥ പുംഡരീകാക്ഷ പുംഡരീകാക്ഷ പുംഡരീകാക്ഷായ നമഃ ।
ആചമനമ് ഓം കേശവായ സ്വാഹാ । ഓം നാരായണായ സ്വാഹാ । ഓം മാധവായ സ്വാഹാ । ഓം ഗോവിംദായ നമഃ । ഓം-വിഁഷ്ണവേ നമഃ । ഓം മധുസൂദനായ നമഃ । ഓം ത്രിവിക്രമായ നമഃ । ഓം-വാഁമനായ നമഃ । ഓം ശ്രീധരായ നമഃ । ഓം ഹൃഷീകേശായ നമഃ । ഓം പദ്മനാഭായ നമഃ । ഓം ദാമോദരായ നമഃ । ഓം സംകര്ഷണായ നമഃ । ഓം-വാഁസുദേവായ നമഃ । ഓം പ്രദ്യുമ്നായ നമഃ । ഓം അനിരുദ്ധായ നമഃ । ഓം പുരുഷോത്തമായ നമഃ । ഓം അഥോക്ഷജായ നമഃ । ഓം നാരസിംഹായ നമഃ । ഓം അച്യുതായ നമഃ । ഓം ജനാര്ദനായ നമഃ । ഓം ഉപേംദ്രായ നമഃ । ഓം ഹരയേ നമഃ । ഓം ശ്രീ കൃഷ്ണായ നമഃ ।
ഭൂതോച്ചാടനമ് ഉത്തിഷ്ഠംതു ഭൂതപിശാചാഃ യ ഏതേ ഭൂമിഭാരകാഃ । ഏതേഷാമവിരോധേന ബ്രഹ്മകര്മ സമാരഭേ ॥
ആസന സംസ്കാരമ് ഓം പൃഥ്വീതി മംത്രസ്യ । മേരുപൃഷ്ഠ ഋഷിഃ । കൂര്മോ ദേവതാ । സുതലം ഛംദഃ । ആസനേ വിനിയോഗഃ । അനംതാസനായ നമഃ । ഓം പൃഥ്വി ത്വയാ ധൃതാ ലോകാ ദേവി ത്വം-വിഁഷ്ണുനാ ധൃതാ । ത്വം ച ധാരയ മാം ദേവി പവിത്രം കുരു ചാസനമ് ॥
പ്രാണായാമമ് പ്രണവസ്യ പരബ്രഹ്മ ഋഷിഃ । പരമാത്മാ ദേവതാ । ദൈവീ ഗായത്രീ ഛംദഃ । പ്രാണായാമേ വിനിയോഗഃ ॥ ഓം ഭൂഃ । ഓം ഭുവഃ । ഓം സ്വഃ । ഓം മഹഃ । ഓം ജനഃ । ഓം തപഃ । ഓം സ॒ത്യമ് । ഓം തത്സ॑വി॒തുർവരേ᳚ണ്യം॒ ഭര്ഗോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ ധീമഹി ധീയോ॒ യോ നഃ॑ പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് । ഓം ആപോ॒ ജ്യോതീ॒ രസോ॒ഽമൃതം॒ ബ്രഹ്മ॒ ഭുര്ഭുവ॒സ്സ്വ॒രോമ് ॥
സംകല്പമ് (ദേശകാല സംകീര്തന) ശ്രീ ശുഭേ ശോഭനേ മുഹൂര്തേ വിഷ്ണോരാജ്ഞയാ അത്ര പൃഥിവ്യാം ജംബൂദ്വീപേ ഭരതവര്ഷേ ഭരതഖംഡേ മേരോഃ ദക്ഷിണ ദിഗ്ഭാഗേ ശ്രീശൈലസ്യ …….. പ്രദേശേ, …….. നദ്യോഃ മധ്യദേശേ ലക്ഷ്മീനിവാസ ഗൃഹേ, സമസ്ത ദേവതാ ബ്രാഹ്മണ ഹരിഹരസന്നിധൌ, ആദ്യ ബ്രഹ്മണഃ ദ്വിതീയേ പരാര്ഥേ ശ്രീ ശ്വേതവരാഹകല്പേ വൈവസ്വത മന്വംതരേ കലിയുഗേ പ്രഥമപാദേ അസ്മിന് വര്തമാന വ്യാവഹാരിക ചാംദ്രമാനേന ശ്രീ …… സംവഁത്സരേ …… അയനേ …… ഋതൌ …… മാസേ …… പക്ഷേ …… തിഥൌ …… വാസരേ ശുഭനക്ഷത്രേ ശുഭയോഗേ ശുഭകരണ ഏവം ഗുണ വിശേഷണ വിശിഷ്ടായാം ശുഭതിഥൌ ശ്രീലക്ഷ്മീനാരായണ [ശ്രീപരമേശ്വര] പ്രീത്യര്ഥം പ്രാതഃ/മാധ്യാഹ്നിക/സായം സംധ്യാമുപാശിഷ്യേ ।
മാര്ജനമ് ആപോഹിഷ്ഠേതി തൃചസ്യ അംബരീഷഃ സിംധുദ്വീപ ഋഷിഃ । ആപോ ദേവതാ । ഗായത്രീ ഛംദഃ । മാര്ജനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ആപോ॒ ഹിഷ്ഠാ മ॑യോ॒ഭുവഃ॑ । താ ന॑ ഊ॒ര്ജേ ദ॑ധാതന । മ॒ഹേരണാ॑യ॒ ചക്ഷ॑സേ । യോ വഃ॑ ശി॒വത॑മോ॒ രസഃ॑ । തസ്യ॑ ഭാജയതേ॒ ഹ നഃ॑ । ഉ॒ശ॒തീരി॑വ മാ॒ത॑രഃ । തസ്മാ॒ അരം॑ഗമാമവഃ । യസ്യ॒ ക്ഷയാ॑യ॒ ജിന്വ॑ഥ । ആപോ॑ ജ॒നയ॑ഥാ ച നഃ ।
മംത്രാചമനമ് (പ്രാതഃ കാലേ) സൂര്യശ്ചേത്യസ്യ മംത്രസ്യ । നാരായണ ഋഷിഃ । സൂര്യമാമന്യു മന്യുപതയോ രാത്രിര്ദേവതാ । പ്രകൃതിശ്ഛംദഃ । മംത്രാചമനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം സൂര്യശ്ച മാ മന്യുശ്ച മന്യുപതയശ്ച മന്യു॑ കൃതേ॒ഭ്യഃ । പാപേഭ്യോ॑ രക്ഷം॒താമ് । യദ്രാത്രിയാ പാപ॑മകാ॒ര്ഷമ് । മനസാ വാചാ॑ ഹസ്താ॒ഭ്യാമ് । പദ്ഭ്യാമുദരേ॑ണ ശി॒ശ്നാ । രാത്രി॒സ്തദ॑വലും॒പതു । യത്കിംച॑ ദുരി॒തം മയി॑ । ഇദമഹം മാമമൃ॑ത യോ॒നൌ । സൂര്യേ ജ്യോതിഷി ജുഹോ॑മി സ്വാ॒ഹാ ।
(മധ്യാഹ്ന കാലേ) ആപഃ പുനംത്വിത്യസ്യ മംത്രസ്യ । പൂത ഋഷിഃ । ആപോ ദേവതാ । അഷ്ഠീ ഛംദഃ । അപാം പ്രാശനേ വിനിയോഗഃ ।
ഓം ആപഃ॑ പുനംതു പൃഥി॒വീം പൃ॑ഥി॒വീ പൂ॒താ പു॑നാതു॒ മാമ് । പു॒നംതു॒ ബ്രഹ്മ॑ണ॒സ്പതി॒ര്ബ്രഹ്മ॑പൂ॒താ പു॑നാതു॒ മാമ് ॥ യദുച്ഛി॑ഷ്ട॒മഭോ᳚ജ്യം॒-യഁദ്വാ॑ ദു॒ശ്ചരി॑തം॒ മമ॑ । സർവം॑ പുനംതു॒ മാമാപോ॑ഽസ॒താം ച॑ പ്രതി॒ഗ്രഹം॒ സ്വാഹാ᳚ ॥
(സായം കാലേ) അഗ്നിശ്ചേത്യസ്യ മംത്രസ്യ । നാരായണ ഋഷിഃ । അഗ്നിമാമന്യു മന്യുപതയോ അഹര്ദേവതാ । പ്രകൃതിശ്ഛംദഃ । മംത്രാചമനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം അഗ്നിശ്ച മാ മന്യുശ്ച മന്യുപതയശ്ച മന്യു॑ കൃതേ॒ഭ്യഃ । പാപേഭ്യോ॑ രക്ഷം॒താമ് । യദഹ്നാ പാപ॑മകാ॒ര്ഷമ് । മനസാ വാചാ॑ ഹസ്താ॒ഭ്യാമ് । പദ്ഭ്യാമുദരേ॑ണ ശി॒ശ്നാ । അഹ॒സ്തദ॑വലും॒പതു । യത്കിംച॑ ദുരി॒തം മയി॑ । ഇ॒ദമ॒ഹം മാമമൃ॑ത യോ॒നൌ । സത്യേ ജ്യോതിഷി ജുഹോ॑മി സ്വാ॒ഹാ ।
ആചമ്യ ॥
പുനര്മാര്ജനമ് ആപോഹിഷ്ഠേതി നവര്ചസ്യ സൂക്തസ്യ । അംബരീഷ സിംധുദ്വീപ ഋഷിഃ । ആപോ ദേവതാ । ഗായത്രീ ഛംദഃ । പംചമീ വര്ധമാനാ । സപ്തമീ പ്രതിഷ്ഠാ । അംത്യേ ദ്വേ അനുഷ്ടുഭൌ । പുനര്മാര്ജനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ആപോ॒ ഹിഷ്ഠാ മ॑യോ॒ഭുവഃ॑ । താ ന॑ ഊ॒ര്ജേ ദ॑ധാതന । മ॒ഹേരണാ॑യ॒ ചക്ഷ॑സേ । യോ വഃ॑ ശി॒വത॑മോ॒ രസഃ॑ । തസ്യ॑ ഭാജയതേ॒ ഹ നഃ॑ । ഉ॒ശ॒തീരി॑വ മാ॒ത॑രഃ । തസ്മാ॒ അരം॑ഗമാമവഃ । യസ്യ॒ ക്ഷയാ॑യ॒ ജിന്വ॑ഥ । ആപോ॑ ജ॒നയ॑ഥാ ച നഃ ।
ഓം ശം നോ॑ ദേ॒വീര॒ഭിഷ്ട॑യ॒ ആപോ॑ ഭവംതു പീ॒തയേ॑ । ശം-യോഁര॒ഭി സ്ര॑വംതു നഃ ॥ ഈശാ॑നാ॒ വാര്യാ॑ണാം॒ ക്ഷയം॑തീശ്ചര്ഷണീ॒നാമ് । അ॒പോ യാ॑ചാമി ഭേഷ॒ജമ് ॥ അ॒പ്സു മേ॒ സോമോ॑ അബ്രവീദം॒തർവിശ്വാ॑നി ഭേഷ॒ജാ । അ॒ഗ്നിം ച॑ വി॒ശ്വശം॑ഭുവമ് ॥ ആപഃ॑ പൃണീ॒ത ഭേ॑ഷ॒ജം-വഁരൂ॑ഥം ത॒ന്വേ॒ 3॒ മമ॑ । ജ്യോക്ച॒ സൂര്യം॑ ദൃ॒ശേ ॥ ഇ॒ദമാ॑പഃ॒ പ്രവ॑ഹത॒ യത്കിം ച॑ ദുരി॒തം മയി॑ । യദ്വാ॒ഹമ॑ഭിദു॒ദ്രോഹ॒ യദ്വാ॑ ശേ॒പ ഉ॒താനൃ॑തമ് ॥ ആപോ॑ അ॒ദ്യാന്വ॑ചാരിഷം॒ രസേ॑ന॒ സമ॑ഗസ്മഹി । പയ॑സ്വാനഗ്ന॒ ആ ഗ॑ഹി॒ തം മാ॒ സം സൃ॑ജ॒ വര്ച॑സാ ॥ സ॒സൃഷീ॒സ്തദ॑പസോ॒ ദിവാ॒നക്തം॑ച സ॒സൃഷീഃ᳚ । വരേ॑ണ്യ ക്ര॒തൂരഹ॑മാ ദേ॒വീ॒ രവ॑സേ ഹുവേ ॥
പാപപുരുഷ വിസര്ജനമ് ഋതം ചേത്യസ്യ മംത്രസ്യ । അഘമര്ഷണ ഋഷിഃ । ഭാവവൃത്തോ ദേവതാ । അനുഷ്ടുപ് ഛംദഃ । മമ പാപപുരുഷ ജല വിസര്ജനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ഋ॒തം ച॑ സ॒ത്യം ചാ॒ഭീ॑ദ്ധാ॒ത്തപ॒സോഽധ്യ॑ജായത । തതോ॒ രാത്ര്യ॑ജായത॒ തതഃ॑ സമു॒ദ്രോ അ॑ര്ണ॒വഃ । സ॒മു॒ദ്രാദ॑ര്ണ॒വാദധി॑ സംവഁഥ്സ॒രോ അ॑ജായത ॥ അ॒ഹോ॒രാ॒ത്രാണി॑ വി॒ദധ॒ദ്വിശ്വ॑സ്യ മിഷ॒തോ വ॒ശീ । സൂ॒ര്യാ॒ചം॒ദ്ര॒മസൌ॑ ധാ॒താ യ॑ഥാപൂ॒ർവമ॑കല്പയത് । ദിവം॑ ച പൃഥി॒വീം ചാം॒തരി॑ക്ഷ॒മഥോ॒ സ്വഃ॑ ॥
ആചമ്യ ॥
പ്രാണായാമമ് ॥
അര്ഘ്യപ്രദാനമ് പൂർവോക്ത ഏവം ഗുണ വിശേഷണ വിശിഷ്ടായാം ശുഭതിഥൌ ശ്രീലക്ഷ്മീനാരായണ പ്രീത്യര്ഥം പ്രാതഃ/മാധ്യാഹ്നിക/സായം സംധ്യാര്ഘ്യ പ്രദാനം കരിഷ്യേ ॥
(പ്രാതഃ കാലേ) തത്സവിതുരിത്യസ്യ മംത്രസ്യ । വിശ്വാമിത്ര ഋഷിഃ । സവിതാ ദേവതാ । ഗായത്രീ ഛംദഃ । പ്രാതഃ സംധ്യാര്ഘ്യപ്രദാനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ഭൂര്ഭുവഃ॒ സ്വഃ॑ । തത്സ॑വി॒തുർവരേ॑ണ്യം॒ ഭര്ഗോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ ധീമഹി । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ പ്രചോ॒ദയാ॑ത് ॥ (ഋ.3.62.10)
[ പ്രാതഃ സംധ്യാംഗ മുഖ്യകാലാതിക്രമണ ദോഷപരിഹാരാര്ഥം പ്രായശ്ചിത്തര്ഘ്യ പ്രദാനം കരിഷ്യേ । യദദ്യകച്ചേത്യസ്യ മംത്രസ്യ । കുത്സ ഋഷിഃ । സവിതാ ദേവതാ । ഗായത്രീ ഛംദഃ । പ്രാതഃ സംധ്യാംഗ പ്രായശ്ചിത്താര്ഘ്യപ്രദാനേ വിനിയോഗഃ । യദ॒ദ്യ കച്ച॑ വൃത്രഹന്നു॒ദഗാ॑ അ॒ഭിസൂ॑ര്യ । സർവം॒ തദിം॑ദ്ര തേ॒ വശേ॑ । ]
(മധ്യാഹ്ന കാലേ) ഹംസശ്ശുചിഷദിത്യസ്യ മംത്രസ്യ । ഗൌതമപുത്രോ വാമദേവ ഋഷിഃ । സൂര്യോ ദേവതാ । ജഗതീ ഛംദഃ । മാധ്യാഹ്നിക സംധ്യാര്ഘ്യ പ്രദാനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ഹം॒സശ്ശു॑ചി॒ഷദ്വസു॑രംതരിക്ഷ॒ സദ്ധോ॑ താവേദി॒ഷദതി॑ഥിര്ദുരോണ॒ സത് । നൃ॒ഷദ്വ॑ര॒ സദൃ॑ത॒ സദ്വ്യോ॑മ॒ സദ॒ബ്ജാ ഗോ॒ജാ ഋ॑ത॒ജാ അ॑ദ്രി॒ജാ ഋ॒തം ബൃ॒ഹത് । ഇതി പ്രഥമാര്ഘ്യമ് ॥
ആകൃഷ്ണേനേത്യസ്യ മംത്രസ്യ । ഹിരണ്യ സ്തൂപ ഋഷിഃ । സവിതാ ദേവതാ । ത്രിഷ്ടുപ്ഛംദഃ । മാധ്യാഹ്നിക സംധ്യാര്ഘ്യ പ്രദാനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ആകൃ॒ഷ്ണേന॒ രജ॑സാ॒ വര്ത॑മാനോ നിവേ॒ശയ॑ന്ന॒മൃതം॒ മര്ത്യം॑ച । ഹി॒ര॒ണ്യ യേ॑ന സവി॒താ രഥേ॒നാഽഽദേ॒വോ യാ॑തി॒ഭുവ॑നാനി॒ പശ്യന്॑ । ഇതി ദ്വിതീയാര്ഘ്യമ് ॥
തത്സവിതുരിത്യസ്യ മംത്രസ്യ । വിശ്വാമിത്ര ഋഷിഃ । സവിതാ ദേവതാ । ഗായത്രീ ഛംദഃ । മാധ്യാഹ്നിക സംധ്യാര്ഘ്യപ്രദാനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ഭൂര്ഭുവഃ॒ സ്വഃ॑ । തത്സ॑വി॒തുർവരേ॑ണ്യം॒ ഭര്ഗോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ ധീമഹി । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ പ്രചോ॒ദയാ॑ത് । ഇതി തൃതീയാര്ഘ്യമ് ॥
[ മാധ്യാഹ്നിക സംധ്യാംഗ മുഖ്യകാലാതിക്രമണ ദോഷപരിഹാരാര്ഥം പ്രായശ്ചിത്തര്ഘ്യ പ്രദാനം കരിഷ്യേ । പ്രാതര്ദേവീത്യസ്യ മംത്രസ്യ । അഭിതപ ഋഷിഃ । സൂര്യോ ദേവതാ । ത്രിഷ്ടുപ് ഛംദഃ । മാധ്യാഹ്നിക സംധ്യാംഗ പ്രായശ്ചിത്താര്ഘ്യ പ്രദാനേ വിനിയോഗഃ । ഓം പ്രാ॒തര്ദേ॒വീമദി॑തിം ജോഹവീമി മ॒ധ്യംദി॑ന॒ ഉദി॑താ॒ സൂര്യ॑സ്യ । രാ॒യേ മി॑ത്രാ വരുണാ സ॒ർവതാ॒തേ॑ളേ തോ॒കായ॒ തന॑യായ॒ ശം-യോഃ ഁ। ]
(സായം കാലേ) തത്സവിതുരിത്യസ്യ മംത്രസ്യ । വിശ്വാമിത്ര ഋഷിഃ । സവിതാ ദേവതാ । ഗായത്രീ ഛംദഃ । സായം സംധ്യാര്ഘ്യപ്രദാനേ വിനിയോഗഃ ॥
ഓം ഭൂര്ഭുവഃ॒ സ്വഃ॑ । തത്സ॑വി॒തുർവരേ॑ണ്യം॒ ഭര്ഗോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ ധീമഹി । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ പ്രചോ॒ദയാ॑ത് ॥
[ സായം സംധ്യാംഗ മുഖ്യകാലാതിക്രമണ ദോഷപരിഹാരാര്ഥം പ്രായശ്ചിത്തര്ഘ്യ പ്രദാനം കരിഷ്യേ । ഉദ്ഘേദഭീത്യസ്യ മംത്രസ്യ । കുത്സ ഋഷിഃ । സവിതാ ദേവതാ । ഗായത്രീ ഛംദഃ । സായം സംധ്യാംഗ പ്രായശ്ചിത്താര്ഘ്യ പ്രദാനേ വിനിയോഗഃ । ഓം ഉദ്ഘേദ॒ഭിശ്രു॒താ മ॑ഘം-വൃഁഷ॒ഭം നര്യാ᳚പസമ് । അസ്താ᳚ര മേഷി സൂര്യ । ]
ആത്മപ്രദക്ഷിണ ബ്രഹ്മൈവ സത്യം ബ്രഹ്മൈവാഹമ് । യോസാവാദിത്യോ ഹിരണ്മയഃ പുരുഷഃ സ ഏവാഹമസ്മി । അ॒സാവാ॑ദി॒ത്യോ ബ്ര॒ഹ്മ ॥
ആചമ്യ ॥
പ്രാണായാമമ് ॥
[ തര്പണം – പൂർവോക്ത ഏവം ഗുണ വിശേഷണ വിശിഷ്ടായാം ശുഭതിഥൌ ശ്രീലക്ഷ്മീനാരായണ പ്രീത്യര്ഥം പ്രാതഃ/മാധ്യാഹ്നിക/സായം സംധ്യാംഗ തര്പണം കരിഷ്യേ । (പ്രാതഃ കാലേ) സംധ്യാം തര്പയാമി । ഗായത്രീം തര്പയാമി । ബ്രാഹ്മീം തര്പയാമി । നിമൃജീം തര്പയാമി । (മധ്യാഹ്ന കാലേ) സംധ്യാം തര്പയാമി । സാവിത്രീം തര്പയാമി । രൌദ്രീം തര്പയാമി । നിമൃജീം തര്പയാമി । (സായം കാലേ) സംധ്യാം തര്പയാമി । സരസ്വതീം തര്പയാമി । വൈഷ്ണവീം തര്പയാമി । നിമൃജീം തര്പയാമി । ]
ഗായത്രീ ആവാഹനമ് ഓമിത്യേകാക്ഷ॑രം ബ്ര॒ഹ്മ । അഗ്നിര്ദേവതാ । ബ്രഹ്മ॑ ഇത്യാ॒ര്ഷമ് । ഗായത്രീ ഛംദഃ । പരമാത്മം॑ സരൂ॒പമ് । സായുജ്യം-വിഁ ॑നിയോ॒ഗമ് । ആയാ॑തു॒ വര॑ദാ ദേ॒വീ॒ അ॒ക്ഷരം॑ ബ്രഹ്മ॒ സമ്മി॑തമ് । ഗാ॒യ॒ത്രീം᳚ ഛംദ॑സാം മാ॒തേദം ബ്ര॑ഹ്മ ജു॒ഷസ്വ॑ മേ । യദഹ്നാ᳚ത്കുരു॑തേ പാ॒പം॒ തദഹ്നാ᳚ത്പ്രതി॒ മുച്യ॑തേ । യദ്രാത്രിയാ᳚ത്കുരു॑തേ പാ॒പം॒ തദ്രാത്രിയാ᳚ത്പ്രതി॒ മുച്യ॑തേ । സർവ॑വ॒ര്ണേ മ॑ഹാദേ॒വി॒ സം॒ധ്യാ വി॑ദ്യേ സ॒രസ്വ॑തി । ഓജോ॑ഽസി॒ സഹോ॑ഽസി॒ ബലമ॑സി॒ ഭ്രാജോ॑ഽസി ദേ॒വാനാം॒ ധാമ॒നാമാ॑സി വിശ്വ॑മസി വി॒ശ്വായുഃ॒ സർവ॑മസി സ॒ർവായുരഭിഭൂരോമ് ।
ഗായത്രീമാവാ॑ഹയാ॒മി॒ । സാവിത്രീമാവാ॑ഹയാ॒മി॒ । സരസ്വതീമാവാ॑ഹയാ॒മി॒ । ഛംദര്ഷീനാവാ॑ഹയാ॒മി॒ । ശ്രിയമാവാ॑ഹയാ॒മി॒ । [ ബലമാവാ॑ഹയാ॒മി॒ । ]
ഗായത്ര്യാ ഗായത്രീ ഛംദോ വിശ്വാമിത്ര ഋഷിഃ സവിതാ ദേവതാ അഗ്നിര്മുഖം ബ്രഹ്മാ ശിരോ വിഷ്ണുര് ഹൃദയം രുദ്രഃ ശിഖാ പൃഥിവീ യോനിഃ പ്രാണാപാനവ്യാനോദാന സമാനാ സ പ്രാണാ ശ്വേതവര്ണാ സാംഖ്യായന സഗോത്രാ ഗായത്രീ ചതുർവിംശത്യക്ഷരാ ത്രിപദാ॑ ഷട്കു॒ക്ഷിഃ॒ പംചശീര്ഷോപനയനേ വി॑നിയോ॒ഗഃ ॥
പൂർവോക്ത ഏവം ഗുണ വിശേഷണ വിശിഷ്ടായാം ശുഭതിഥൌ ശ്രീലക്ഷ്മീനാരായണ പ്രീത്യര്ഥം പ്രാതഃ/മാധ്യാഹ്നിക/സായം സംധ്യാംഗ യഥാശക്തി ഗായത്രീ മഹാമംത്രജപം കരിഷ്യേ ॥
കരന്യാസമ് ഓം തത്സ॑വിതുഃ॒ ബ്രഹ്മാത്മനേ അംഗുഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ । വരേ᳚ണ്യം॒-വിഁഷ്ണ്വാത്മനേ തര്ജനീഭ്യാം നമഃ । ഭര്ഗോ॑ ദേവ॒സ്യ॑ രുദ്രാത്മനേ മധ്യമാഭ്യാം നമഃ । ധീ॒മഹി സത്യാത്മനേ അനാമികാഭ്യാം നമഃ । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ ജ്ഞാനാത്മനേ കനിഷ്ഠികാഭ്യാം നമഃ । പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് സർവാത്മനേ കരതല കരപൃഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ ।
അംഗന്യാസമ് ഓം തത്സവിതുഃ॒ ബ്രഹ്മാത്മനേ ഹൃദയായ നമഃ । വരേ᳚ണ്യം॒-വിഁഷ്ണ്വാത്മനേ ശിരസേ സ്വാഹാ । ഭര്ഗോ॑ ദേവ॒സ്യ॑ രുദ്രാത്മനേ ശിഖായൈ വഷട് । ധീ॒മഹി സത്യാത്മനേ കവചായ ഹുമ് । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ ജ്ഞാനാത്മനേ നേത്രത്രയായ വൌഷട് । പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് സർവാത്മനേ അസ്ത്രായ ഫട് । ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വരോം ഇതി ദിഗ്ബംധഃ ॥
ധ്യാനമ് മുക്താ വിദ്രുമ ഹേമനീല ധവളച്ഛായൈര്മുഖൈസ്ത്രീക്ഷണൈഃ യുക്താമിംദു നിബദ്ധ രത്നമകുടാം തത്ത്വാര്ഥ വര്ണാത്മികാമ് । ഗായത്രീം-വഁരദാഭയാംകുശ കശാശ്ശുഭ്രംകപാലം ഗദാം ശംഖം ചക്രമഥാരവിംദയുഗളം ഹസ്തൈർവഹംതീം ഭജേ ॥
ധ്യേയസ്സദാ സവിതൃമംഡലമധ്യവര്തീ നാരായണസ്സരസിജാസന സന്നിവിഷ്ടഃ । കേയൂരവാന് മകരകുംഡലവാന് കിരീടീ ഹാരീ ഹിരണ്മയ വപുര്ധൃതശംഖചക്രഃ ॥
[മുദ്രാപ്രദര്ശനമ് സുമുഖം സംപുടം ചൈവ വിതതം-വിഁസ്തൃതം തഥാ । ദ്വിമുഖം ത്രിമുഖം ചൈവ ചതുഃ പംചമുഖം തഥാ । ഷണ്മുഖോഽധോമുഖം ചൈവ വ്യാപികാംജലികം തഥാ । ശകടം-യഁമപാശം ച ഗ്രഥിതം സമ്മുഖോന്മുഖമ് । പ്രലംബം മുഷ്ടികം ചൈവ മത്സ്യഃ കൂര്മോ വരാഹകമ് । സിംഹാക്രാംതം മഹാക്രാംതം മുദ്ഗരം പല്ലവം തഥാ । ചതുർവിംശതി മുദ്രാ വൈ ഗായത്ര്യാം സുപ്രതിഷ്ഠിതാഃ । ഇതി മുദ്രാ ന ജാനാതി ഗായത്രീ നിഷ്ഫലാഭവേത് ।]
ഗായത്രീ മംത്രമ് ഓം ഭൂര്ഭുവഃ॒ സ്വഃ॑ । തത്സ॑വിതു॒ർവരേ᳚ണ്യ॒മ് । ഭ॒ര്ഗോ॑ ദേ॒വസ്യ॑ ധീ॒മഹി । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് ॥
കരന്യാസമ് ഓം തത്സ॑വിതുഃ॒ ബ്രഹ്മാത്മനേ അംഗുഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ । വരേ᳚ണ്യം॒-വിഁഷ്ണ്വാത്മനേ തര്ജനീഭ്യാം നമഃ । ഭര്ഗോ॑ ദേവ॒സ്യ॑ രുദ്രാത്മനേ മധ്യമാഭ്യാം നമഃ । ധീ॒മഹി സത്യാത്മനേ അനാമികാഭ്യാം നമഃ । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ ജ്ഞാനാത്മനേ കനിഷ്ഠികാഭ്യാം നമഃ । പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് സർവാത്മനേ കരതല കരപൃഷ്ഠാഭ്യാം നമഃ ।
അംഗന്യാസമ് ഓം തത്സവിതുഃ॒ ബ്രഹ്മാത്മനേ ഹൃദയായ നമഃ । വരേ᳚ണ്യം॒-വിഁഷ്ണ്വാത്മനേ ശിരസേ സ്വാഹാ । ഭര്ഗോ॑ ദേവ॒സ്യ॑ രുദ്രാത്മനേ ശിഖായൈ വഷട് । ധീ॒മഹി സത്യാത്മനേ കവചായ ഹുമ് । ധിയോ॒ യോ നഃ॑ ജ്ഞാനാത്മനേ നേത്രത്രയായ വൌഷട് । പ്രചോ॒ദയാ᳚ത് സർവാത്മനേ അസ്ത്രായ ഫട് । ഭൂര്ഭുവ॒സ്സ്വരോം ഇതി ദിഗ്വിമോകഃ ॥
[ഉത്തരമുദ്രാ പ്രദര്ശനമ് സുരഭിഃ ജ്ഞാന ചക്രം ച യോനിഃ കൂര്മോഽഥ പംകജമ് । ലിംഗം നിര്യാണ മുദ്രാ ചേത്യഷ്ടമുദ്രാഃ പ്രകീര്തിതാഃ ।]
സൂര്യോപസ്ഥാനമ് ജാതവേദസേത്യസ്യ മംത്രസ്യ കശ്യപ ഋഷിഃ । ദുര്ഗാജാതവേദാഗ്നിര്ദേവതാ । ത്രിഷ്ടുപ് ഛംദഃ । സൂര്യോപസ്ഥാനേ വിനിയോഗഃ । ഓം ജാ॒തവേ᳚ദസേ സുനവാമ॒ സോമ॑മരാതീയ॒തോ നിദ॑ഹാതി॒ വേദഃ॑ । സ നഃ॑ പര്ഷ॒ദതി॑ ദു॒ര്ഗാണി॒ വിശ്വാ᳚ നാ॒വേവ॒ സിംധും᳚ ദുരി॒താഽത്യ॒ഗ്നിഃ ॥
ത്ര്യംബകമിതി മംത്രസ്യ । മൈത്രാ വരുണിർവസിഷ്ഠ ഋഷിഃ । രുദ്രോ ദേവതാ । അനുഷ്ടുപ് ഛംദഃ । ഉപസ്ഥാനേ വിനിയോഗഃ । ഓം ത്ര്യം॑ബകം-യഁജാമഹേ സു॒ഗംധിം॑ പുഷ്ടി॒വര്ധ॑നമ് । ഉ॒ർവാ॒രു॒കമി॑വ॒ ബംധ॑നാന്മൃ॒ത്യോര്മൃ॑ക്ഷീയ॒ മാഽമൃതാ॑ത് ।
[തച്ഛംയോഁരിത്യസ്യ മംത്രസ്യ । ശമ്യുര ഋഷിഃ । വിശ്വേദേവാഃ ദേവതാ । ശക്വരീ ഛംദഃ । ശാംത്യര്ഥേ ഉപസ്ഥാനേ വിനിയോഗഃ । ഓം തച്ഛം॒-യോഁരാവൃ॑ണീമഹേ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞായ॑ । ഗാ॒തും-യഁ॒ജ്ഞ॑പതയേ । ദൈവീഃ᳚ സ്വ॒സ്തിര॑സ്തു നഃ । സ്വ॒സ്തിര്മാനു॑ഷേഭ്യഃ । ഊ॒ര്ധ്വം ജി॑ഗാതു ഭേഷ॒ജമ് । ശം നോ᳚ അസ്തു ദ്വി॒പദേ॒ । ശം ചതു॑ഷ്പദേ ।]
നമോ ബ്രഹ്മണേ ഇത്യസ്യ മംത്രസ്യ പ്രജാപതി ഋഷിഃ വിശ്വേദേവാഃ ദേവതാ । ജഗതീഃ ഛംദഃ പ്രദക്ഷിണേ വിനിയോഗഃ । ഓം നമോ᳚ ബ്ര॒ഹ്മണേ॒ നമോ᳚ഽസ്ത്വ॒ഗ്നയേ॒ നമഃ॑ പൃഥി॒വ്യൈ നമ॒ ഓഷ॑ധീഭ്യഃ । നമോ᳚ വാ॒ചേ നമോ᳚ വാ॒ചസ്പ॑തയേ॒ നമോ॒ വിഷ്ണ॑വേ മഹ॒തേ ക॑രോമി ॥
ദിഗ്ദേവതാ നമസ്കാരഃ ഓം നമഃ॒ പ്രാച്യൈ॑ ദി॒ശേ യാശ്ച॑ ദേ॒വതാ॑ ഏ॒തസ്യാം॒ പ്രതി॑വസംത്യേ॒ താഭ്യ॑ശ്ച॒ നമഃ । ഓം നമോ॒ ദക്ഷി॑ണായൈ ദി॒ശേ യാശ്ച॑ ദേ॒വതാ॑ ഏ॒തസ്യാം॒ പ്രതി॑വസംത്യേ॒ താഭ്യ॑ശ്ച॒ നമഃ । ഓം നമഃ॒ പ്രതീ᳚ച്യൈ ദി॒ശേ യാശ്ച॑ ദേ॒വതാ॑ ഏ॒തസ്യാം॒ പ്രതി॑വസംത്യേ॒ താഭ്യ॑ശ്ച॒ നമഃ । ഓം നമ॒ ഉദീ᳚ച്യൈ ദി॒ശേ യാശ്ച॑ ദേ॒വതാ॑ ഏ॒തസ്യാം॒ പ്രതി॑വസംത്യേ॒ താഭ്യ॑ശ്ച॒ നമഃ । ഓം നമ॑ ഊ॒ര്ധ്വാ॑യൈ ദി॒ശേ യാശ്ച॑ ദേ॒വതാ॑ ഏ॒തസ്യാം॒ പ്രതി॑വസംത്യേ॒ താഭ്യ॑ശ്ച॒ നമഃ । ഓം നമോഽധ॑രായൈ ദി॒ശേ യാശ്ച॑ ദേ॒വതാ॑ ഏ॒തസ്യാം॒ പ്രതി॑വസംത്യേ॒ താഭ്യ॑ശ്ച॒ നമഃ । ഓം നമോ॑ഽവാംത॒രായൈ॑ ദി॒ശേ യാശ്ച॑ ദേ॒വതാ॑ ഏ॒തസ്യാം॒ പ്രതി॑വസംത്യേ॒ താഭ്യ॑ശ്ച॒ നമഃ ॥
ഋഷി ദേവതാദി നമസ്കാരഃ നമോ ഗംഗായമുനയോര്മധ്യേ യേ॑ വ॒സംതി॒ തേ മേ പ്രസന്നാത്മാനശ്ചിരം ജീവിതം-വഁ ॑ര്ധയം॒തി॒ നമോ ഗംഗായമുനയോര്മുനി॑ഭ്യശ്ച॒ നമോ॒ നമോ ഗംഗായമുനയോര്മുനി॑ഭ്യശ്ച നമഃ ।
ഓം സംധ്യാ॑യൈ നമഃ । സാവി॑ത്ര്യൈ നമഃ । ഗായ॑ത്ര്യൈ നമഃ । സര॑സ്വത്യൈ നമഃ । സർവാ᳚ഭ്യോ ദേ॒വതാ᳚ഭ്യോ॒ നമഃ । ദേ॒വേഭ്യോ॒ നമഃ । ഋഷി॑ഭ്യോ॒ നമഃ । മുനി॑ഭ്യോ॒ നമഃ । ഗുരു॑ഭ്യോ॒ നമഃ । മാതൃ॑ഭ്യോ॒ നമഃ । പിതൃ॑ഭ്യോ॒ നമഃ । കാമോഽകാരിഷീ᳚ന്നമോ॒ നമഃ । മന്യുരകാരിഷീ᳚ന്നമോ॒ നമഃ ।
യാം॒ സദാ॑ സർവ॑ഭൂതാ॒നി॒ ച॒രാ॑ണി സ്ഥാ॒വരാ॑ണി ച । സായം॑ പ്രാ॒തര്ന॑മസ്യം॒തി സാ॒മാ॒ സംധ്യാ॑ഽഭിര॑ക്ഷതു ॥
ദേവതാ സ്മരണമ് ബ്രഹ്മണ്യോ ദേവകീപുത്രോ ബ്രഹ്മണ്യോ മധുസൂദനഃ । ബ്രഹ്മണ്യഃ പുംഡരീകാക്ഷോ ബ്രഹ്മണ്യോ വിഷ്ണുരച്യുതഃ ॥ നമോ ബ്രഹ്മണ്യദേവായ ഗോബ്രാഹ്മണഹിതായ ച । ജഗദ്ധിതായ കൃഷ്ണായ ഗോവിംദായ നമോ നമഃ ॥ ക്ഷീരേണ സ്നാപിതേ ദേവീ ചംദനേന വിലേപിതേ । ബില്വപത്രാര്ചിതേ ദേവീ ദുര്ഗേഽഹം ശരണം ഗതഃ ॥
ഗായത്രീ പ്രസ്ഥാന പ്രാര്ഥനാ ഉ॒ത്തമേ॑ ശിഖ॑രേ ജാ॒തേ॒ ഭൂ॒മ്യാം പ॑ർവത॒ മൂര്ധ॑നി । ബ്രാ॒ഹ്മണേ॑ഭ്യോഽഭ്യ॑നുജ്ഞാ॒താ॒ ഗ॒ച്ഛദേ॑വി യ॒ഥാ സു॑ഖമ് ॥
സ്തുതോ മയാ വരദാ വേ॑ദമാ॒താ॒ പ്രചോദയംതീ പവനേ᳚ ദ്വിജാ॒താ । ആയുഃ പൃഥിവ്യാം ദ്രവിണം ബ്ര॑ഹ്മവ॒ര്ചസം മഹ്യം ദത്വാ പ്രയാതും ബ്ര॑ഹ്മലോ॒കമ് ॥
നാരായണ നമസ്കൃതി നമോഽസ്ത്വനംതായ സഹസ്ര മൂര്തയേ സഹസ്ര പാദാക്ഷി ശിരോരു ബാഹവേ । സഹസ്രനാമ്നേ പുരുഷായ ശാശ്വതേ സഹസ്ര കോടീ യുഗധാരിണേ നമഃ ॥
ഭൂമ്യാകാശാഭിവംദനമ് ഇ॒ദം ദ്യാ॑വാ പൃഥി॒വീ സ॒ത്യമ॑സ്തു । പിത॒ര്മാത॒ര്യദി॒ഹോപ॑ബ്രുവേ വാ॑മ് । ഭൂ॒തം ദേ॒വാനാ॑മവ॒മേ അവോ॑ഭിഃ । വിദ്യാമേ॒ഷം-വൃഁ॒ജി॑നം ജീ॒രദാ॑നുമ് ।
ആകാശാത്പതിതം തോയം-യഁഥാ ഗച്ഛതി സാഗരമ് । സർവദേവ നമസ്കാരഃ കേശവം പ്രതിഗച്ഛതി ॥
സർവവേദേഷു യത്പുണ്യം സർവതീര്ഥേഷു യത്ഫലമ് । തത്ഫലം സമവാപ്നോതി സ്തുത്വാ ദേവം ജനാര്ദനമ് ॥ വാസനാദ്വാസുദേവസ്യ വാസിതം തേ ജഗത്ത്രയമ് । സർവഭൂത നിവാസോഽസി വാസുദേവ നമോഽസ്തു തേ ॥
അഭിവാദനമ് ചതുസ്സാഗര പര്യംതം ഗോബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ ശുഭം ഭവതു ॥ …… പ്രവരാന്വിത …… സ ഗോത്രഃ ആശ്വലായനസൂത്രഃ ഋക് ശാഖാധ്യായീ …….. ശര്മാഽഹം ഭോ അഭിവാദയേ ॥
ആചമ്യ ॥
സമര്പണമ് യസ്യ സ്മൃത്യാച നാമോക്ത്യാ തപഃ സംധ്യാ ക്രിയാദിഷു । ന്യൂനം സംപൂര്ണതാം-യാഁതി സദ്യോവംദേ തമച്യുതമ് ॥ മംത്രഹീനം ക്രിയാഹീനം ഭക്തിഹീനം രമാപതേ । യത്കൃതം തു മയാദേവ പരിപൂര്ണം തദസ്തു തേ ॥
അനേന പ്രാതഃ/മാധ്യാഹ്നിക/സായം സംധ്യാവംദനേന ഭഗവാന് സർവാത്മകഃ ശ്രീ ലക്ഷ്മീനാരായണഃ പ്രീയതാമ് । സുപ്രീതോ വരദോ ഭവതു ।
ആബ്രഹ്മലോകാദാശേഷാദാലോകാലോക പർവതാത് । യേ സംതി ബ്രാഹണാ ദേവാസ്തേഭ്യോ നിത്യം നമോ നമഃ ॥ കായേന വാചാ മനസേംദ്രിയൈർവാ ബുദ്ധ്യാത്മനാ വാ പ്രകൃതേഃ സ്വഭാവാത് । കരോമി യദ്യത്സകലം പരസ്മൈ നാരായണായേതി സമര്പയാമി ॥
സർവം ശ്രീമന്നാരായണാര്പണമസ്തു ॥
ऋग्वेद संध्यावंदनम् के बारे में
This is the Sandhya Vandanam of the Rig Veda, the daily rite of worship at dawn, noon and dusk for followers of the Rig Veda. It begins with the purification verse "Apavitrah pavitro va": whether pure or impure, in whatever state, one who remembers the lotus-eyed Lord is purified within and without. It continues with achamana, pranayama, marjana with water mantras, the arghya to the Sun, Gayatri japa and upasthana with Rig Vedic hymns, and ends by offering everything to Narayana.
कब पढ़ें: Daily at dawn, noon and dusk, by those of the Rig Veda who have received the sacred thread.
क्या आप जानते हैं?
- The upasthana (worship of the Sun) uses hymns from the Rig Veda, such as those to Mitra and Varuna.
- The opening verse, "Apavitrah pavitro va", is used for purification at the start of many rites.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
Which Veda does this Sandhya Vandanam follow?
The Rig Veda.
How does it begin?
With the purification verse "Apavitrah pavitro va".
How does it end?
By offering everything to Narayana.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।