श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - एकादशोऽध्यायः
Sri Krishna · पारंपरिक भक्ति पाठ
ஓம் ஶ்ரீ பரமாத்மனே நம: அத² ஏகாத³ஶோத்⁴யாய: । விஶ்வரூபஸந்த³ர்ஶனயோக³:
அர்ஜுன உவாச
மத³னுக்³ரஹாய பரமம் கு³ஹ்யமத்⁴யாத்மஸஞ்ஜ்ஞிதம் । யத்த்வயோக்தம் வசஸ்தேன மோஹோயம் விக³தோ மம ॥ 1
ப⁴வாப்யயௌ ஹி பூ⁴தானாம் ஶ்ருதௌ விஸ்தரஶோ மயா । த்வத்த: கமலபத்ராக்ஷ மாஹாத்ம்யமபி சாவ்யயம் ॥ 2 ॥
ஏவமேதத்³யதா²த்த² த்வமாத்மானம் பரமேஶ்வர । த்³ரஷ்டுமிச்சா²மி தே ரூபமைஶ்வரம் புருஷோத்தம ॥ 3 ॥
மன்யஸே யதி³ தச்ச²க்யம் மயா த்³ரஷ்டுமிதி ப்ரபோ⁴ । யோகே³ஶ்வர ததோ மே த்வம் த³ர்ஶயாத்மானமவ்யயம் ॥ 4 ॥
ஶ்ரீப⁴க³வானுவாச
பஶ்ய மே பார்த² ரூபாணி ஶதஶோத² ஸஹஸ்ரஶ: । நானாவிதா⁴னி தி³வ்யானி நானாவர்ணாக்ருதீனி ச ॥ 5
பஶ்யாதி³த்யான்வஸூன்ருத்³ரானஶ்வினௌ மருதஸ்ததா² । ப³ஹூன்யத்³ருஷ்டபூர்வாணி பஶ்யாஶ்சர்யாணி பா⁴ரத ॥ 6 ॥
இஹைகஸ்த²ம் ஜக³த்க்ருத்ஸ்னம் பஶ்யாத்³ய ஸசராசரம் । மம தே³ஹே கு³டா³கேஶ யச்சான்யத்³த்³ரஷ்டுமிச்ச²ஸி ॥ 7 ॥
ந து மாம் ஶக்யஸே த்³ரஷ்டுமனேனைவ ஸ்வசக்ஷுஷா । தி³வ்யம் த³தா³மி தே சக்ஷு: பஶ்ய மே யோக³மைஶ்வரம் ॥ 8 ॥
ஸஞ்ஜய உவாச
ஏவமுக்த்வா ததோ ராஜன்மஹாயோகே³ஶ்வரோ ஹரி: । த³ர்ஶயாமாஸ பார்தா²ய பரமம் ரூபமைஶ்வரம் ॥ 9
அனேகவக்த்ரனயன-மனேகாத்³பு⁴தத³ர்ஶனம் । அனேகதி³வ்யாப⁴ரணம் தி³வ்யானேகோத்³யதாயுத⁴ம் ॥ 1௦ ॥
தி³வ்யமால்யாம்ப³ரத⁴ரம் தி³வ்யக³ந்தா⁴னுலேபனம் । ஸர்வாஶ்சர்யமயம் தே³வமனந்தம் விஶ்வதோமுக²ம் ॥ 11 ॥
தி³வி ஸூர்யஸஹஸ்ரஸ்ய ப⁴வேத்³யுக³பது³த்தி²தா । யதி³ பா⁴: ஸத்³ருஶீ ஸா ஸ்யாத்³பா⁴ஸஸ்தஸ்ய மஹாத்மன: ॥ 12 ॥
தத்ரைகஸ்த²ம் ஜக³த்க்ருத்ஸ்னம் ப்ரவிப⁴க்தமனேகதா⁴ । அபஶ்யத்³தே³வதே³வஸ்ய ஶரீரே பாண்ட³வஸ்ததா³ ॥ 13 ॥
தத: ஸ விஸ்மயாவிஷ்டோ ஹ்ருஷ்டரோமா த⁴னஞ்ஜய: । ப்ரணம்ய ஶிரஸா தே³வம் க்ருதாஞ்ஜலிரபா⁴ஷத ॥ 14 ॥
அர்ஜுன உவாச
பஶ்யாமி தே³வாம்ஸ்தவ தே³வ தே³ஹே ஸர்வாம்ஸ்ததா² பூ⁴தவிஶேஷஸங்கா⁴ன்। ப்³ரஹ்மாணமீஶம் கமலாஸனஸ்த²-ம்ருஷீம்ஶ்ச ஸர்வானுரகா³ம்ஶ்ச தி³வ்யான் ॥ 15
அனேகபா³ஹூத³ரவக்த்ரனேத்ரம் பஶ்யாமி த்வாம் ஸர்வதோனந்தரூபம்। நாந்தம் ந மத்⁴யம் ந புனஸ்தவாதி³ம் பஶ்யாமி விஶ்வேஶ்வர விஶ்வரூப ॥ 16 ॥
கிரீடினம் க³தி³னம் சக்ரிணம் ச தேஜோராஶிம் ஸர்வதோ தீ³ப்திமந்தம்। பஶ்யாமி த்வாம் து³ர்னிரீக்ஷ்யம் ஸமந்தாத்³தீ³ப்தானலார்கத்³யுதிமப்ரமேயம் ॥ 17 ॥
த்வமக்ஷரம் பரமம் வேதி³தவ்யம் த்வமஸ்ய விஶ்வஸ்ய பரம் நிதா⁴னம்। த்வமவ்யய: ஶாஶ்வதத⁴ர்மகோ³ப்தா ஸனாதனஸ்த்வம் புருஷோ மதோ மே ॥ 18 ॥
அனாதி³மத்⁴யாந்தமனந்தவீர்ய-மனந்தபா³ஹும் ஶஶிஸூர்யனேத்ரம்। பஶ்யாமி த்வாம் தீ³ப்தஹுதாஶவக்த்ரம் ஸ்வதேஜஸா விஶ்வமித³ம் தபந்தம் ॥ 19 ॥
த்³யாவாப்ருதி²வ்யோரித³மந்தரம் ஹி வ்யாப்தம் த்வயைகேன தி³ஶஶ்ச ஸர்வா:। த்³ருஷ்ட்வாத்³பு⁴தம் ரூபமுக்³ரம் தவேத³ம் லோகத்ரயம் ப்ரவ்யதி²தம் மஹாத்மன் ॥ 2௦ ॥
அமீ ஹி த்வாம் ஸுரஸங்கா⁴ விஶந்தி கேசித்³பீ⁴தா: ப்ராஞ்ஜலயோ க்³ருணந்தி। ஸ்வஸ்தீத்யுக்த்வா மஹர்ஷிஸித்³த⁴ஸங்கா⁴: ஸ்துவந்தி த்வாம் ஸ்துதிபி⁴: புஷ்கலாபி⁴: ॥ 21 ॥
ருத்³ராதி³த்யா வஸவோ யே ச ஸாத்⁴யா விஶ்வேஶ்வினௌ மருதஶ்சோஷ்மபாஶ்ச। க³ந்த⁴ர்வயக்ஷாஸுரஸித்³த⁴ஸங்கா⁴ வீக்ஷந்தே த்வாம் விஸ்மிதாஶ்சைவ ஸர்வே ॥ 22 ॥
ரூபம் மஹத்தே ப³ஹுவக்த்ரனேத்ரம் மஹாபா³ஹோ ப³ஹுபா³ஹூருபாத³ம்। ப³ஹூத³ரம் ப³ஹுத³ம்ஷ்ட்ராகராலம் த்³ருஷ்ட்வா லோகா: ப்ரவ்யதி²தாஸ்ததா²ஹம் ॥ 23 ॥
நப⁴:ஸ்ப்ருஶம் தீ³ப்தமனேகவர்ணம் வ்யாத்தானனம் தீ³ப்தவிஶாலனேத்ரம்। த்³ருஷ்ட்வா ஹி த்வாம் ப்ரவ்யதி²தாந்தராத்மா த்⁴ருதிம் ந விந்தா³மி ஶமம் ச விஷ்ணோ ॥ 24 ॥
த³ம்ஷ்ட்ராகராலானி ச தே முகா²னி த்³ருஷ்ட்வைவ காலானலஸம்னிபா⁴னி। தி³ஶோ ந ஜானே ந லபே⁴ ச ஶர்ம ப்ரஸீத³ தே³வேஶ ஜக³ன்னிவாஸ ॥ 25 ॥
அமீ ச த்வாம் த்⁴ருதராஷ்ட்ரஸ்ய புத்ரா: ஸர்வே ஸஹைவாவனிபாலஸங்கை⁴:। பீ⁴ஷ்மோ த்³ரோண: ஸூதபுத்ரஸ்ததா²ஸௌ ஸஹாஸ்மதீ³யைரபி யோத⁴முக்²யை: ॥ 26 ॥
வக்த்ராணி தே த்வரமாணா விஶந்தி த³ம்ஷ்ட்ராகராலானி ப⁴யானகானி। கேசித்³விலக்³னா த³ஶனாந்தரேஷு ஸந்த்³ருஶ்யந்தே சூர்ணிதைருத்தமாங்கை³: ॥ 27 ॥
யதா² நதீ³னாம் ப³ஹவோம்பு³வேகா³: ஸமுத்³ரமேவாபி⁴முகா² த்³ரவந்தி। ததா² தவாமீ நரலோகவீரா விஶந்தி வக்த்ராண்யபி⁴விஜ்வலந்தி ॥ 28 ॥
யதா² ப்ரதீ³ப்தம் ஜ்வலனம் பதங்கா³ விஶந்தி நாஶாய ஸம்ருத்³த⁴வேகா³:। ததை²வ நாஶாய விஶந்தி லோகாஸ்தவாபி வக்த்ராணி ஸம்ருத்³த⁴வேகா³: ॥ 29 ॥
லேலிஹ்யஸே க்³ரஸமான: ஸமந்தால்லோகான்ஸமக்³ரா-ன்வத³னைர்ஜ்வலத்³பி⁴:। தேஜோபி⁴ராபூர்ய ஜக³த்ஸமக்³ரம் பா⁴ஸஸ்தவோக்³ரா: ப்ரதபந்தி விஷ்ணோ ॥ 3௦ ॥
ஆக்²யாஹி மே கோ ப⁴வானுக்³ரரூபோ நமோஸ்து தே தே³வவர ப்ரஸீத³। விஜ்ஞாதுமிச்சா²மி ப⁴வந்தமாத்³யம் ந ஹி ப்ரஜானாமி தவ ப்ரவ்ருத்திம் ॥ 31 ॥
ஶ்ரீப⁴க³வானுவாச
காலோஸ்மி லோகக்ஷயக்ருத்ப்ரவ்ருத்³தோ⁴ லோகான்ஸமாஹர்துமிஹ ப்ரவ்ருத்த:। ருதேபி த்வாம் ந ப⁴விஷ்யந்தி ஸர்வே யேவஸ்தி²தா: ப்ரத்யனீகேஷு யோதா⁴: ॥ 32
தஸ்மாத்த்வமுத்திஷ்ட² யஶோ லப⁴ஸ்வ ஜித்வா ஶத்ரூன்பு⁴ங்க்ஷ்வ ராஜ்யம் ஸம்ருத்³த⁴ம்। மயைவைதே நிஹதா: பூர்வமேவ நிமித்தமாத்ரம் ப⁴வ ஸவ்யஸாசின் ॥ 33 ॥
த்³ரோணம் ச பீ⁴ஷ்மம் ச ஜயத்³ரத²ம் ச கர்ணம் ததா²ன்யானபி யோத⁴வீரான்। மயா ஹதாம்ஸ்த்வம் ஜஹி மா வ்யதி²ஷ்டா² யுத்⁴யஸ்வ ஜேதாஸி ரணே ஸபத்னான் ॥ 34 ॥
ஸஞ்ஜய உவாச
ஏதச்ச்²ருத்வா வசனம் கேஶவஸ்ய க்ருதாஞ்ஜலிர்வேபமான: கிரீடீ। நமஸ்க்ருத்வா பூ⁴ய ஏவாஹ க்ருஷ்ணம் ஸக³த்³க³த³ம் பீ⁴தபீ⁴த: ப்ரணம்ய ॥ 35
அர்ஜுன உவாச
ஸ்தா²னே ஹ்ருஷீகேஶ தவ ப்ரகீர்த்யா ஜக³த்ப்ரஹ்ருஷ்யத்யனுரஜ்யதே ச। ரக்ஷாம்ஸி பீ⁴தானி தி³ஶோ த்³ரவந்தி ஸர்வே நமஸ்யந்தி ச ஸித்³த⁴ஸங்கா⁴: ॥ 36
கஸ்மாச்ச தே ந நமேரன்மஹாத்மன்க³ரீயஸே ப்³ரஹ்மணோப்யாதி³கர்த்ரே। அனந்த தே³வேஶ ஜக³ன்னிவாஸ த்வமக்ஷரம் ஸத³ஸத்தத்பரம் யத் ॥ 37 ॥
த்வமாதி³தே³வ: புருஷ: புராணஸ்த்வமஸ்ய விஶ்வஸ்ய பரம் நிதா⁴னம்। வேத்தாஸி வேத்³யம் ச பரம் ச தா⁴ம த்வயா ததம் விஶ்வமனந்தரூப ॥ 38 ॥
வாயுர்யமோக்³னிர்வருண: ஶஶாங்க: ப்ரஜாபதிஸ்த்வம் ப்ரபிதாமஹஶ்ச। நமோ நமஸ்தேஸ்து ஸஹஸ்ரக்ருத்வ: புனஶ்ச பூ⁴யோபி நமோ நமஸ்தே ॥ 39 ॥
நம: புரஸ்தாத³த² ப்ருஷ்ட²தஸ்தே நமோஸ்து தே ஸர்வத ஏவ ஸர்வ। அனந்தவீர்யாமிதவிக்ரமஸ்த்வம் ஸர்வம் ஸமாப்னோஷி ததோஸி ஸர்வ: ॥ 4௦ ॥
ஸகே²தி மத்வா ப்ரஸப⁴ம் யது³க்தம் ஹே க்ருஷ்ண ஹே யாத³வ ஹே ஸகே²தி। அஜானதா மஹிமானம் தவேத³ம் மயா ப்ரமாதா³த்ப்ரணயேன வாபி ॥ 41 ॥
யச்சாவஹாஸார்த²மஸத்க்ருதோஸி விஹாரஶய்யாஸனபோ⁴ஜனேஷு। ஏகோத²வாப்யச்யுத தத்ஸமக்ஷம் தத்க்ஷாமயே த்வாமஹமப்ரமேயம் ॥ 42 ॥
பிதாஸி லோகஸ்ய சராசரஸ்ய த்வமஸ்ய பூஜ்யஶ்ச கு³ருர்க³ரீயான்। ந த்வத்ஸமோஸ்த்யப்⁴யதி⁴க: குதோன்யோ லோகத்ரயேப்யப்ரதிமப்ரபா⁴வ ॥ 43 ॥
தஸ்மாத்ப்ரணம்ய ப்ரணிதா⁴ய காயம் ப்ரஸாத³யே த்வாமஹமீஶமீட்³யம்। பிதேவ புத்ரஸ்ய ஸகே²வ ஸக்²யு: ப்ரிய: ப்ரியாயார்ஹஸி தே³வ ஸோடு⁴ம் ॥ 44 ॥
அத்³ருஷ்டபூர்வம் ஹ்ருஷிதோஸ்மி த்³ருஷ்ட்வா ப⁴யேன ச ப்ரவ்யதி²தம் மனோ மே। ததே³வ மே த³ர்ஶய தே³வரூபம் ப்ரஸீத³ தே³வேஶ ஜக³ன்னிவாஸ ॥ 45 ॥
கிரீடினம் க³தி³னம் சக்ரஹஸ்தமிச்சா²மி த்வாம் த்³ரஷ்டுமஹம் ததை²வ। தேனைவ ரூபேண சதுர்பு⁴ஜேன ஸஹஸ்ரபா³ஹோ ப⁴வ விஶ்வமூர்தே ॥ 46 ॥
ஶ்ரீப⁴க³வானுவாச
மயா ப்ரஸன்னேன தவார்ஜுனேத³ம் ரூபம் பரம் த³ர்ஶிதமாத்மயோகா³த்। தேஜோமயம் விஶ்வமனந்தமாத்³யம் யன்மே த்வத³ன்யேன ந த்³ருஷ்டபூர்வம் ॥ 47
ந வேத³யஜ்ஞாத்⁴யயனைர்ன தா³னைர்ன ச க்ரியாபி⁴ர்ன தபோபி⁴ருக்³ரை:। ஏவம்ரூப: ஶக்ய அஹம் ந்ருலோகே த்³ரஷ்டும் த்வத³ன்யேன குருப்ரவீர ॥ 48 ॥
மா தே வ்யதா² மா ச விமூட⁴பா⁴வோ த்³ருஷ்ட்வா ரூபம் கோ⁴ரமீத்³ருங்மமேத³ம்। வ்யபேதபீ⁴: ப்ரீதமனா: புனஸ்த்வம் ததே³வ மே ரூபமித³ம் ப்ரபஶ்ய ॥ 49 ॥
ஸஞ்ஜய உவாச
இத்யர்ஜுனம் வாஸுதே³வஸ்ததோ²க்த்வா ஸ்வகம் ரூபம் த³ர்ஶயாமாஸ பூ⁴ய:। ஆஶ்வாஸயாமாஸ ச பீ⁴தமேனம் பூ⁴த்வா புன: ஸௌம்யவபுர்மஹாத்மா ॥ 5௦
அர்ஜுன உவாச
த்³ருஷ்ட்வேத³ம் மானுஷம் ரூபம் தவ ஸௌம்யம் ஜனார்த³ன । இதா³னீமஸ்மி ஸம்வ்ருத்த: ஸசேதா: ப்ரக்ருதிம் க³த: ॥ 51
ஶ்ரீப⁴க³வானுவாச
ஸுது³ர்த³ர்ஶமித³ம் ரூபம் த்³ருஷ்டவானஸி யன்மம । தே³வா அப்யஸ்ய ரூபஸ்ய நித்யம் த³ர்ஶனகாங்க்ஷிண: ॥ 52
நாஹம் வேதை³ர்ன தபஸா ந தா³னேன ந சேஜ்யயா । ஶக்ய ஏவம்விதோ⁴ த்³ரஷ்டும் த்³ருஷ்டவானஸி மாம் யதா² ॥ 53 ॥
ப⁴க்த்யா த்வனன்யயா ஶக்ய அஹமேவம்விதோ⁴ர்ஜுன । ஜ்ஞாதும் த்³ரஷ்டும் ச தத்த்வேன ப்ரவேஷ்டும் ச பரந்தப ॥ 54 ॥
மத்கர்மக்ருன்மத்பரமோ மத்³ப⁴க்த: ஸங்க³வர்ஜித: । நிர்வைர: ஸர்வபூ⁴தேஷு ய: ஸ மாமேதி பாண்ட³வ ॥ 55 ॥
ஓம் தத்ஸதி³தி ஶ்ரீமத்³ப⁴க³வத்³கீ³தாஸூபனிஷத்ஸு ப்³ரஹ்மவித்³யாயாம் யோக³ஶாஸ்த்ரே ஶ்ரீக்ருஷ்ணார்ஜுனஸம்வாதே³ விஶ்வரூபத³ர்ஶனயோகோ³ நாமைகாத³ஶோத்⁴யாய: ॥11 ॥
श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - एकादशोऽध्यायः के बारे में
The eleventh chapter of the Bhagavad Gita, Vishvarupa Darshana Yoga, is the vision of Krishna's cosmic form. Arjuna, his delusion gone, asks to see Krishna's divine form; Krishna gives him divine sight, and Arjuna sees the whole universe in Krishna's body, the gods, the sages, all beings, with countless arms, faces and eyes, blazing like a thousand suns, and the warriors of both armies rushing into his mouths. Awestruck and afraid, Arjuna praises him and begs to see his gentle four-armed form again.
स्रोत: Mahabharata, Bhishma Parva (Bhagavad Gita, chapter 11)
कब पढ़ें: In daily Gita reading, on Gita Jayanti and Ekadashi.
क्या आप जानते हैं?
- Verse 12 says that if a thousand suns rose at once in the sky, their light might resemble the radiance of that great Being.
- Krishna declares "kalo'smi", "I am Time, the destroyer of the worlds", a line made famous worldwide by J. Robert Oppenheimer.
- Krishna tells Arjuna to be only an instrument (nimitta matram) of what is already ordained.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What does Arjuna see in this chapter?
Krishna's cosmic form, containing the whole universe.
What does Krishna call himself?
"Kalo'smi": I am Time, the destroyer of the worlds.
What does Arjuna ask at the end?
To see Krishna's gentle four-armed form again.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।
और भक्ति पाठ