MuhurtaNow

श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - त्रयोदशोऽध्यायः

Sri Krishna · पारंपरिक भक्ति पाठ

ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ അഥ ത്രയോദശോഽധ്യായഃ । ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിഭാഗയോഗഃ

ശ്രീഭഗവാനുവാച

ഇദം ശരീരം കൌംതേയ ക്ഷേത്രമിത്യഭിധീയതേ । ഏതദ്യോ വേത്തി തം പ്രാഹുഃ ക്ഷേത്രജ്ഞ ഇതി തദ്വിദഃ ॥ 1

ക്ഷേത്രജ്ഞം ചാപി മാം വിദ്ധി സർവക്ഷേത്രേഷു ഭാരത । ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോര്ജ്ഞാനം യത്തജ്ജ്ഞാനം മതം മമ ॥ 2 ॥

തത്ക്ഷേത്രം യച്ച യാദൃക്ച യദ്വികാരി യതശ്ച യത് । സ ച യോ യത്പ്രഭാവശ്ച തത്സമാസേന മേ ശൃണു ॥ 3 ॥

ഋഷിഭിര്ബഹുധാ ഗീതം ഛംദോഭിർവിവിധൈഃ പൃഥക് । ബ്രഹ്മസൂത്രപദൈശ്ചൈവ ഹേതുമദ്ഭിർവിനിശ്ചിതൈഃ ॥ 4 ॥

മഹാഭൂതാന്യഹംകാരോ ബുദ്ധിരവ്യക്തമേവ ച । ഇംദ്രിയാണി ദശൈകം ച പംച ചേംദ്രിയഗോചരാഃ ॥ 5 ॥

ഇച്ഛാ ദ്വേഷഃ സുഖം ദുഃഖം സംഘാതശ്ചേതനാ ധൃതിഃ । ഏതത്ക്ഷേത്രം സമാസേന സവികാരമുദാഹൃതമ് ॥ 6 ॥

അമാനിത്വമദംഭിത്വമഹിംസാ ക്ഷാംതിരാര്ജവമ് । ആചാര്യോപാസനം ശൌചം സ്ഥൈര്യമാത്മവിനിഗ്രഹഃ ॥ 7 ॥

ഇംദ്രിയാര്ഥേഷു വൈരാഗ്യമനഹംകാര ഏവ ച । ജന്മ-മൃത്യു-ജരാ-വ്യാധി-ദുഃഖദോഷാനുദര്ശനമ് ॥ 8 ॥

അസക്തിരനഭിഷ്വംഗഃ പുത്രദാരഗൃഹാദിഷു । നിത്യം ച സമചിത്തത്വ-മിഷ്ടാനിഷ്ടോപപത്തിഷു ॥ 9 ॥

മയി ചാനന്യയോഗേന ഭക്തിരവ്യഭിചാരിണീ । വിവിക്തദേശസേവിത്വ-മരതിര്ജനസംസദി ॥ 10 ॥

അധ്യാത്മജ്ഞാനനിത്യത്വം തത്ത്വജ്ഞാനാര്ഥദര്ശനമ് । ഏതജ്ജ്ഞാനമിതി പ്രോക്തമജ്ഞാനം യദതോഽന്യഥാ ॥ 11 ॥

ജ്ഞേയം യത്തത്പ്രവക്ഷ്യാമി യജ്ജ്ഞാത്വാമൃതമശ്നുതേ । അനാദിമത്പരം ബ്രഹ്മ ന സത്തന്നാസദുച്യതേ ॥ 12 ॥

സർവതഃപാണിപാദം തത്സർവതോഽക്ഷിശിരോമുഖമ് । സർവതഃശ്രുതിമല്ലോകേ സർവമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി ॥ 13 ॥

സർവേംദ്രിയഗുണാഭാസം സർവേംദ്രിയവിവര്ജിതമ് । അസക്തം സർവഭൃച്ചൈവ നിര്ഗുണം ഗുണഭോക്തൃ ച ॥ 14 ॥

ബഹിരംതശ്ച ഭൂതാനാമചരം ചരമേവ ച । സൂക്ഷ്മത്വാത്തദവിജ്ഞേയം ദൂരസ്ഥം ചാംതികേ ച തത് ॥ 15 ॥

അവിഭക്തം ച ഭൂതേഷു വിഭക്തമിവ ച സ്ഥിതമ് । ഭൂതഭര്തൃ ച തജ്ജ്ഞേയം ഗ്രസിഷ്ണു പ്രഭവിഷ്ണു ച ॥ 16 ॥

ജ്യോതിഷാമപി തജ്ജ്യോതിസ്തമസഃ പരമുച്യതേ । ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം ജ്ഞാനഗമ്യം ഹൃദി സർവസ്യ വിഷ്ഠിതമ് ॥ 17 ॥

ഇതി ക്ഷേത്രം തഥാ ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം ചോക്തം സമാസതഃ । മദ്ഭക്ത ഏതദ്വിജ്ഞായ മദ്ഭാവായോപപദ്യതേ ॥ 18 ॥

പ്രകൃതിം പുരുഷം ചൈവ വിദ്ധ്യനാദി ഉഭാവപി । വികാരാംശ്ച ഗുണാംശ്ചൈവ വിദ്ധി പ്രകൃതിസംഭവാന് ॥ 19 ॥

കാര്യകാരണകര്തൃത്വേ ഹേതുഃ പ്രകൃതിരുച്യതേ । പുരുഷഃ സുഖദുഃഖാനാം ഭോക്തൃത്വേ ഹേതുരുച്യതേ ॥ 20 ॥

പുരുഷഃ പ്രകൃതിസ്ഥോ ഹി ഭുംക്തേ പ്രകൃതിജാന്ഗുണാന് । കാരണം ഗുണസംഗോഽസ്യ സദസദ്യോനിജന്മസു ॥ 21 ॥

ഉപദ്രഷ്ടാനുമംതാ ച ഭര്താ ഭോക്താ മഹേശ്വരഃ । പരമാത്മേതി ചാപ്യുക്തോ ദേഹേഽസ്മിന്പുരുഷഃ പരഃ ॥ 22 ॥

യ ഏവം വേത്തി പുരുഷം പ്രകൃതിം ച ഗുണൈഃ സഹ । സർവഥാ വര്തമാനോഽപി ന സ ഭൂയോഽഭിജായതേ ॥ 23 ॥

ധ്യാനേനാത്മനി പശ്യംതി കേചിദാത്മാനമാത്മനാ । അന്യേ സാംഖ്യേന യോഗേന കര്മയോഗേന ചാപരേ ॥ 24 ॥

അന്യേ ത്വേവമജാനംതഃ ശ്രുത്വാന്യേഭ്യ ഉപാസതേ । തേഽപി ചാതിതരംത്യേവ മൃത്യും ശ്രുതിപരായണാഃ ॥ 25 ॥

യാവത്സംജായതേ കിംചിത്സത്ത്വം സ്ഥാവരജംഗമമ് । ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞസംയോഗാത്തദ്വിദ്ധി ഭരതര്ഷഭ ॥ 26 ॥

സമം സർവേഷു ഭൂതേഷു തിഷ്ഠംതം പരമേശ്വരമ് । വിനശ്യത്സ്വവിനശ്യംതം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി ॥ 27 ॥

സമം പശ്യന്ഹി സർവത്ര സമവസ്ഥിതമീശ്വരമ് । ന ഹിനസ്ത്യാത്മനാത്മാനം തതോ യാതി പരാം ഗതിമ് ॥ 28 ॥

പ്രകൃത്യൈവ ച കര്മാണി ക്രിയമാണാനി സർവശഃ । യഃ പശ്യതി തഥാത്മാനമകര്താരം സ പശ്യതി ॥ 29 ॥

യദാ ഭൂതപൃഥഗ്ഭാവ-മേകസ്ഥമനുപശ്യതി । തത ഏവ ച വിസ്താരം ബ്രഹ്മ സംപദ്യതേ തദാ ॥ 30 ॥

അനാദിത്വാന്നിര്ഗുണത്വാ-ത്പരമാത്മായമവ്യയഃ । ശരീരസ്ഥോഽപി കൌംതേയ ന കരോതി ന ലിപ്യതേ ॥ 31 ॥

യഥാ സർവഗതം സൌക്ഷ്മ്യാദാകാശം നോപലിപ്യതേ । സർവത്രാവസ്ഥിതോ ദേഹേ തഥാത്മാ നോപലിപ്യതേ ॥ 32 ॥

യഥാ പ്രകാശയത്യേകഃ കൃത്സ്നം ലോകമിമം രവിഃ । ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രീ തഥാ കൃത്സ്നം പ്രകാശയതി ഭാരത ॥ 33 ॥

ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞയോ-രേവമംതരം ജ്ഞാനചക്ഷുഷാ । ഭൂതപ്രകൃതിമോക്ഷം ച യേ വിദുര്യാംതി തേ പരമ് ॥ 34 ॥

ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസൂപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ ക്ഷേത്രക്ഷേത്രജ്ഞവിഭാഗയോഗോ നാമ ത്രയോദശോഽധ്യായഃ ॥13 ॥

श्रीमद्भगवद्गीता मूलम् - त्रयोदशोऽध्यायः के बारे में

The thirteenth chapter of the Bhagavad Gita, Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yoga, distinguishes the field (kshetra) from the knower of the field (kshetrajna). "This body is called the field, and the one who knows it is called the knower of the field," says Krishna, "and know me as the knower in all fields." He lists the qualities that make up true knowledge, humility, non-violence, patience, steadiness, detachment and devotion, describes Brahman as having hands and feet everywhere yet free of all senses, and explains prakriti (nature) and purusha (spirit), saying that one who sees the Lord equally in all beings truly sees.

स्रोत: Mahabharata, Bhishma Parva (Bhagavad Gita, chapter 13)

कब पढ़ें: In daily Gita reading, on Gita Jayanti and Ekadashi.

क्या आप जानते हैं?

  • Verses 7 to 11, beginning "Amanitvam adambhitvam", list twenty qualities that make up true knowledge.
  • Verse 27 says that one who sees the Supreme Lord dwelling equally in all beings, imperishable among the perishing, truly sees.

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

What is the field (kshetra)?

The body.

Who is the knower of the field?

The Self, and the Lord as the knower in all fields.

Which qualities make up true knowledge?

Humility, non-violence, patience, steadiness and others.

उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।