तैत्तिरीय उपनिषद् - आनन्दवल्ली
Vedic · पारंपरिक भक्ति पाठ
(tai. aa. 8-1-1)
om sa̠ha naa̍vavatu । sa̠ha nau̍ bhunaktu । sa̠ha vee̠rya̍-nkaravaavahai । te̠ja̠svinaa̠vadhee̍tamastu̠ maa vi̍dvishaa̠vahai̎ । om shaanti̠-shshaanti̠-shshaanti̍h ॥
bra̠hma̠vidaa̎pnoti̠ param̎ । tade̠shaa-'bhyu̍ktaa । sa̠tya-njnaa̠nama̍na̠nta-mbrahma̍ । yo veda̠ nihi̍ta̠-nguhaa̍yaa-mpara̠me vyo̍mann । so̎-'shnu̠te sarvaa̠nkaamaa̎nthsa̠ha । brahma̍naa vipa̠shchiteti̍ ॥ tasmaa̠dvaa e̠tasmaa̍daa̠tmana̍ aakaa̠shassambhoo̍tah । aa̠kaa̠shaadvaa̠yuh । vaa̠yora̠gnih । a̠gneraapa̍h । a̠dbhyah pri̍thi̠vee । pri̠thi̠vyaa osha̍dhayah । osha̍dhee̠bhyo-'nnam̎ । annaa̠tpuru̍shah । sa vaa esha purusho-'nna̍rasa̠mayah । tasyeda̍meva̠ shirah । aya-ndakshi̍nah pa̠kshah । ayamutta̍rah pa̠kshah । ayamaatmaa̎ । ida-mpuchchha̍-mprati̠shthaa । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 1 ॥ iti prathamo-'nuvaakah ॥
annaa̠dvai pra̠jaah pra̠jaaya̍nte । yaah kaashcha̍ prithi̠veeg shri̠taah । atho̠ anne̍nai̠va jee̍vanti । athai̍na̠dapi̍ yantyanta̠tah । anna̠g̠m hi bhoo̠taanaa̠-njyeshtham̎ । tasmaa̎thsarvausha̠dhamu̍chyate । sarva̠m vai te-'nna̍maapnuvanti । ye-'nna̠-mbrahmo̠paasa̍te । anna̠g̠m hi bhoo̠taanaa̠-njyeshtham̎ । tasmaa̎thsarvausha̠dhamu̍chyate । annaa̎dbhoo̠taani̠ jaaya̍nte । jaataa̠nyanne̍na vardhante । adyate-'tti cha̍ bhootaa̠ni । tasmaadanna-ntaduchya̍ta i̠ti । tasmaadvaa etasmaadanna̍rasa̠mayaat । anyo-'ntara aatmaa̎ praana̠mayah । tenai̍sha poo̠rnah । sa vaa esha purushavi̍dha e̠va । tasya puru̍shavi̠dhataam । anvaya̍-mpurusha̠vidhah । tasya praana̍ eva̠ shirah । vyaano dakshi̍nah pa̠kshah । apaana utta̍rah pa̠kshah । aakaa̍sha aa̠tmaa । prithivee puchchha̍-mprati̠shthaa । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 1 ॥ iti dviteeyo-'nuvaakah ॥
praa̠na-nde̠vaa anu̠praana̍nti । ma̠nu̠shyaa̎h pa̠shava̍shcha̠ ye । praa̠no hi bhoo̠taanaa̠maayu̍h । tasmaa̎thsarvaayu̠shamu̍chyate । sarva̍me̠va ta̠ aayu̍ryanti । ye praa̠na-mbrahmo̠paasa̍te । praano hi bhootaa̍naamaa̠yuh । tasmathsarvayushamuchya̍ta i̠ti । tasyaisha eva shaaree̍ra aa̠tmaa । ya̍h poorva̠sya । tasmaadvaa etasmaa̎tpraana̠mayaat । anyo-'ntara aatmaa̍ mano̠mayah । tenai̍sha poo̠rnah । sa vaa esha purushavi̍dha e̠va । tasya puru̍shavi̠dhataam । anvaya̍-mpurusha̠vidhah । tasya yaju̍reva̠ shirah । rigdakshi̍nah pa̠kshah । saamotta̍rah pa̠kshah । aade̍sha aa̠tmaa । atharvaangirasah puchchha̍-mprati̠shthaa । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 1 ॥ iti triteeyo-'nuvaakah ॥
yato̠ vaacho̠ niva̍rtante । apraa̎pya̠ mana̍saa sa̠ha । aananda-mbrahma̍no vi̠dvaan । na bibheti kadaa̍chane̠ti । tasyaisha eva shaaree̍ra aa̠tmaa । ya̍h poorva̠sya । tasmaadvaa etasmaa̎nmano̠mayaat । anyo-'ntara aatmaa vi̍jnaana̠mayah । tenai̍sha poo̠rnah । sa vaa esha purushavi̍dha e̠va । tasya puru̍shavi̠dhataam । anvaya̍-mpurusha̠vidhah । tasya shra̍ddhaiva̠ shirah । rita-ndakshi̍nah pa̠kshah । satyamutta̍rah pa̠kshah । yo̍ga aa̠tmaa । mahah puchchha̍-mprati̠shthaa । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 1 ॥ iti chaturtho-'nuvakah ॥
vi̠jnaana̍m ya̠jna-nta̍nute । karmaa̍ni tanu̠te-'pi̍ cha । vi̠jnaana̍-nde̠vaassarve̎ । brahma̠ jyeshtha̠mupaa̍sate । vi̠jnaana̠-mbrahma̠ chedveda̍ । tasmaa̠chchenna pra̠maadya̍ti । sha̠reere̍ paapma̍no hi̠tvaa । sarvaankaamaanthsamashnu̍ta i̠ti । tasyaisha eva shaaree̍ra aa̠tmaa । ya̍h poorva̠sya । tasmaadvaa etasmaadvi̍jnaana̠mayaat । anyo-'ntara aatmaa̍-''nanda̠mayah । tenai̍sha poo̠rnah । sa vaa esha purushavi̍dha e̠va । tasya puru̍shavi̠dhataam । anvaya̍-mpurusha̠vidhah । tasya priya̍meva̠ shirah । modo dakshi̍nah pa̠kshah । pramoda utta̍rah pa̠kshah । aana̍nda aa̠tmaa । brahma puchchha̍-mprati̠shthaa । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 1 ॥ iti panchamo-'nuvaakah ॥
asa̍nne̠va sa̍ bhavati । asa̠dbrahmeti̠ veda̠ chet । asti brahmeti̍ chedve̠da । santamena-ntato vi̍duri̠ti । tasyaisha eva shaaree̍ra aa̠tmaa । ya̍h poorva̠sya । athaato̍-'nupra̠shnaah । u̠taavi̠dvaana̠mum lo̠ka-mpretya̍ । kashcha̠na ga̍chchha̠tee(3) । aaho̍ vi̠dvaana̠mum lo̠ka-mpretya̍ । kashchi̠thsama̍shnu̠taa(3) u̠ । so̍-'kaamayata । ba̠husyaa̠-mprajaa̍ye̠yeti̍ । sa tapo̍-'tapyata । sa tapa̍sta̠ptvaa । i̠dagm sarva̍masrijata । yadi̠da-nkincha̍ । tathsri̠shtvaa । tade̠vaanu̠praavi̍shat । tada̍nu pra̠vishya̍ । sachcha̠ tyachchaa̍bhavat । ni̠rukta̠-nchaani̍rukta-ncha । ni̠laya̍na̠-nchaani̍layana-ncha । vi̠jnaana̠-nchaavi̍jnaana-ncha । satya-nchaanrita-ncha sa̍tyama̠bhavat । yadi̍da-nki̠ncha । tatsatyami̍tyaacha̠kshate । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 1 ॥ iti shashtho-'nuvaakah ॥
asa̠dvaa i̠damagra̍ aaseet । tato̠ vai sada̍jaayata । tadaatmaanagg svaya̍maku̠ruta । tasmaattathsukritamuchya̍ta i̠ti । yadvai̍ tathsu̠kritam । ra̍so vai̠ sah । rasagg hyevaayam labdhvaa-''na̍ndee bha̠vati । ko hyevaanyaa̎tkah praa̠nyaat । yadesha aakaasha aana̍ndo na̠ syaat । esha hyevaa-''na̍ndayaa̠ti । ya̠daa hye̍vaisha̠ etasminnadrishye-'naatmye-'nirukte-'nilayane-'bhayam prati̍shthaam vi̠ndate । atha so-'bhaya-nga̍to bha̠vati । ya̠daa hye̍vaisha̠ etasminnudaramanta̍ra-nku̠rute । atha tasya bha̍ya-mbha̠vati । tattveva bhayam vidusho-'ma̍nvaana̠sya । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 1 ॥ iti saptamo-'nuvaakah ॥
bhee̠shaa-'smaa̠dvaata̍h pavate । bhee̠shode̍ti̠ soorya̍h । bheeshaa-'smaadagni̍shchendra̠shcha । mrityurdhaavati pancha̍ma i̠ti । saishaa-''nandasya meemaag̍msaa bha̠vati । yuvaa syaathsaadhuyu̍vaa-'dhyaa̠yakah । aashishtho dridhishtho̍ bali̠shthah । tasyeya-mprithivee sarvaa vittasya̍ poornaa̠ syaat । sa eko maanusha̍ aana̠ndah । te ye shata-mmaanushaa̍ aana̠ndaah ॥ 1 ॥ sa eko manushyagandharvaanaa̍maana̠ndah । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shata-mmanushyagandharvaanaa̍maana̠ndaah । sa eko devagandharvaanaa̍maana̠ndah । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shata-ndevagandharvaanaa̍maana̠ndaah । sa ekah pitrinaa-nchiralokalokaanaa̍maana̠ndah । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shata-mpitrinaa-nchiralokalokaanaa̍maana̠ndaah । sa eka aajaanajaanaa-ndevaanaa̍maana̠ndah ॥ 2 ॥ shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shatamaajaanajaanaa-ndevaanaa̍maana̠ndaah । sa ekah karmadevaanaa-ndevaanaa̍maana̠ndah । ye karmanaa devaana̍piya̠nti । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shata-nkarmadevaanaa-ndevaanaa̍maana̠ndaah । sa eko devaanaa̍maana̠ndah । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shata-ndevaanaa̍maana̠ndaah । sa eka indra̍syaa-''na̠ndah ॥ 3 ॥ shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shatamindra̍syaa-''na̠ndaah । sa eko brihaspate̍raana̠ndah । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shata-mbrihaspate̍raana̠ndaah । sa ekah prajaapate̍raana̠ndah । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya । te ye shata-mprajaapate̍raana̠ndaah । sa eko brahmana̍ aana̠ndah । shrotriyasya chaakaama̍hata̠sya ॥ 4 ॥ sa yashchaa̍ya-mpu̠rushe । yashchaasaa̍vaadi̠tye । sa eka̍h । sa ya̍ eva̠mvit । asmaallo̍kaatpre̠tya । etamannamayamaatmaanamupa̍sankraa̠mati । eta-mpraanamayamaatmaanamupa̍sankraa̠mati । eta-mmanomayamaatmaanamupa̍sankraa̠mati । etam vijnaanamayamaatmaanamupa̍sankraa̠mati । etamaanandamayamaatmaanamupa̍sankraa̠mati । tadapyesha shlo̍ko bha̠vati ॥ 5 ॥ ityashtamo-'nuvaakah ॥
yato̠ vaacho̠ niva̍rtante । apraa̎pya̠ mana̍saa sa̠ha । aananda-mbrahma̍no vi̠dvaan । na bibheti kuta̍shchane̠ti । etagm ha vaava̍ na ta̠pati । kimahagm saadhu̍ naaka̠ravam । kimaha-mpaapamakara̍vami̠ti । sa ya evam vidvaanete aatmaa̍nagg spri̠nute । u̠bhe hye̍vaisha̠ ete aatmaa̍nagg spri̠nute । ya e̠vam veda̍ । ityu̍pa̠nisha̍t ॥ 1 ॥ iti navamo-'nuvaakah ॥
om sa̠ha naa̍vavatu । sa̠ha nau̍ bhunaktu । sa̠ha vee̠rya̍-nkaravaavahai । te̠ja̠svinaa̠vadhee̍tamastu̠ maa vi̍dvishaa̠vahai̎ । om shaanti̠-shshaanti̠-shshaanti̍h ॥
॥ hari̍h om ॥ ॥ shree krishnaarpanamastu ॥
तैत्तिरीय उपनिषद् - आनन्दवल्ली के बारे में
The Ananda Valli (also called Brahmananda Valli) is the second chapter of the Taittiriya Upanishad, part of the Taittiriya Aranyaka of the Krishna Yajurveda. After the peace chant "Saha navavatu", it declares: "The knower of Brahman attains the highest. Brahman is truth, knowledge, infinity." It traces creation from the Self to space, air, fire, water, earth, plants, food and the human being, then teaches the five sheaths, of food, breath, mind, understanding and bliss, and measures human joy up to the bliss of Brahman, "from which words turn back, with the mind, not reaching it".
स्रोत: Krishna Yajurveda, Taittiriya Aranyaka 8 (Taittiriya Upanishad, chapter 2)
कब पढ़ें: In Vedic chanting, in Upanishad study, and in traditional recitation after the Shiksha Valli.
क्या आप जानते हैं?
- Its teaching of the five koshas (pancha kosha) is one of the most quoted ideas in Vedanta and yoga.
- Its "ananda mimamsa" multiplies human joy by a hundred again and again to describe the bliss of one who knows Brahman.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What is the Ananda Valli?
The second chapter of the Taittiriya Upanishad.
How does it define Brahman?
"Satyam jnanam anantam brahma": truth, knowledge, infinity.
What are the five koshas?
The sheaths of food, breath, mind, understanding and bliss.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।