MuhurtaNow

विश्वकर्म सूक्तम्

Nitya Parayana · पारंपरिक भक्ति पाठ

(tai. sam. 1.4.6) ya i̠maa vishvaa̠ bhuva̍naani̠ juhva̠drishi̠rhotaa̍ nisha̠saadaa̍ pi̠taa na̍h । sa aa̠shishaa̠ dravi̍nami̠chchhamaa̍nah parama̠chchhado̠ vara̠ aa vi̍vesha ॥ 1

vi̠shvaka̍rmaa̠ mana̍saa̠ yadvihaa̍yaa dhaa̠taa vi̍dhaa̠taa pa̍ra̠mota sa̠ndrik । teshaa̍mi̠shtaani̠ sami̠shaa ma̍danti̠ yatra̍ sapta̠rsheenpa̠ra eka̍maa̠huh ॥ 2

yo na̍h pi̠taa ja̍ni̠taa yo vi̍dhaa̠taa yo na̍-ssa̠to a̠bhyaa sajja̠jaana̍ । yo de̠vaanaa̍-nnaama̠dhaa eka̍ e̠va tagm sa̍mpra̠shnambhuva̍naa yantya̠nyaa ॥ 3

ta aaya̍janta̠ dravi̍na̠gm sama̍smaa̠ risha̍ya̠h poorve̍ jari̠taaro̠ na bhoo̠naa । a̠soortaa̠ soortaa̠ raja̍so vi̠maane̠ ye bhoo̠taani̍ sa̠makri̍nvanni̠maani̍ ॥ 4

na tam vi̍daatha̠ ya i̠da-nja̠jaanaa̠nyadyu̠shmaaka̠manta̍rambhavaati । nee̠haa̠rena̠ praavri̍taa jalpyaa̍ chaasu̠tripa̍ uktha̠shaasa̍shcharanti ॥ 5

pa̠ro di̠vaa pa̠ra e̠naa pri̍thi̠vyaa pa̠ro de̠vebhi̠rasu̍rai̠rguhaa̠ yat । kagm svi̠dgarbha̍-mpratha̠ma-nda̍dhra̠ aapo̠ yatra̍ de̠vaa-ssa̠maga̍chchhanta̠ vishve ॥ 6

tamidgarbha̍mpratha̠ma-nda̍dhra̠ aapo̠ yatra̍ de̠vaa-ssa̠maga̍chchhanta̠ vishve̍ । a̠jasya̠ naabhaa̠vadhyeka̠marpi̍ta̠m yasmi̍nni̠dam vishva̠mbhuvana̠madhi̍ shri̠tam ॥ 7

vi̠shvaka̍rmaa̠ hyaja̍nishta de̠va aadidga̍ndha̠rvo a̍bhavaddvi̠teeya̍h । tri̠teeya̍h pi̠taa ja̍ni̠tausha̍dheenaama̠paa-ngarbha̠m vya̍dadhaatpuru̠traa ॥ 8

chakshu̍shah pi̠taa mana̍saa̠ hi dheero̍ ghri̠tame̍ne ajana̠nnanna̍maane । ya̠dedantaa̠ ada̍drigmhanta̠ poorva̠ aadiddyaavaa̍prithi̠vee a̍prathetaam ॥ 9

vi̠shvata̍shchakshuru̠ta vi̠shvato̍mukho vi̠shvato̍hasta u̠ta vi̠shvata̍spaat । sambaa̠hubhyaa̠-nnama̍ti̠ sampata̍trai̠rdyaavaa̍prithi̠vee ja̠naya̍nde̠va eka̍h ॥ 10

kigm svi̍daaseedadhi̠shthaana̍maa̠rambha̍na-nkata̠matsvi̠tkimaa̍seet । yadee̠ bhoomi̍-nja̠naya̍nvi̠shvaka̍rmaa̠ vi dyaamaurno̍nmahi̠naa vi̠shvacha̍kshaah ॥ 11

kigm svi̠dvana̠-nka u̠ sa vri̠ksha aa̍see̠dyato̠ dyaavaa̍prithi̠vee ni̍shtata̠kshuh । manee̍shino̠ mana̍saa pri̠chchhatedu̠ tadyada̠dhyati̍shtha̠dbhuva̍naani dhaa̠rayan̍ ॥ 12

yaa te̠ dhaamaa̍ni para̠maani̠ yaava̠maa yaa ma̍dhya̠maa vi̍shvakarmannu̠temaa । shikshaa̠ sakhi̍bhyo ha̠vishi̍ svadhaava-ssva̠yam ya̍jasva ta̠nuva̍-njushaa̠nah ॥ 13

vaa̠chaspati̍m vi̠shvaka̍rmaanamoo̠taye̍ mano̠yuja̠m vaaje̍ a̠dyaa hu̍vema । sa no̠ nedi̍shthaa̠ hava̍naani joshate vi̠shvasha̍mbhoo̠rava̍se saa̠dhuka̍rmaa ॥ 14

vishva̍karmanha̠vishaa̍ vaavridhaa̠na-ssva̠yam ya̍jasva ta̠nuva̍-njushaa̠nah । muhya̍ntva̠nye a̠bhita̍-ssa̠patnaa̍ i̠haasmaaka̍mma̠ghavaa̍ soo̠rira̍stu ॥ 15

vishva̍karmanha̠vishaa vardha̍nena traa̠taara̠mindra̍makrinorava̠dhyam । tasmai̠ visha̠-ssama̍namanta poo̠rveera̠yamu̠gro vi̍ha̠vyo̍ yathaasa̍t ॥ 16

sa̠mu̠draaya̍ va̠yunaa̍ya̠ sindhoo̍naa̠mpata̍ye̠ nama̍h । na̠deenaa̠gm sarvaa̍saampi̠tre ju̍hu̠taa vi̠shvaka̍rmane̠ vishvaahaama̍rtyagm ha̠vih ।

विश्वकर्म सूक्तम् के बारे में

The Vishvakarma Suktam is a Vedic hymn to Vishvakarma, "the maker of all", the divine architect who fashioned the universe. It begins "Ya ima vishva bhuvanani juhvat": the seer and priest, our father, who offered all these worlds into the fire of sacrifice and then entered them. It asks what was the ground, the material and the way by which he made earth and heaven, and praises him as the creator and sustainer, with eyes, faces, arms and feet on every side.

कब पढ़ें: On Vishwakarma Puja (in September) and Vishwakarma Jayanti, at the start of building work, and in Vedic recitation.

क्या आप जानते हैं?

  • It is found in the Rig Veda (10.81 and 10.82) and in the Taittiriya Samhita of the Krishna Yajur Veda.
  • Vishvakarma is honoured by craftspeople, engineers and builders, who worship their tools on his day.
  • Its image of the creator with eyes and arms on every side echoes the Purusha Suktam.

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

Who is Vishvakarma?

The divine architect, "the maker of all", who fashioned the universe.

Where is the sukta found?

Rig Veda 10.81 to 10.82, and the Taittiriya Samhita.

Who especially honours Vishvakarma?

Craftspeople, engineers and builders.

उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।