ಕಠೋಪನಿಷದ್ - ಅಧ್ಯಾಯ 2, ವಳ್ಳೀ 3
Vedic · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ಅಧ್ಯಾಯ 2 ವಲ್ಲೀ 3
ಊರ್ಧ್ವಮೂಲೋಽವಾಕ್ಶಾಖ ಏಷೋಽಶ್ವತ್ಥಃ ಸನಾತನಃ। ತದೇವ ಶುಕ್ರಂ ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ತದೇವಾಮೃತಮುಚ್ಯತೇ। ತಸ್ಮಿಂಲ್ಲೋಁಕಾಃ ಶ್ರಿತಾಃ ಸರ್ವೇ ತದು ನಾತ್ಯೇತಿ ಕಶ್ಚನ। ಏತದ್ವೈ ತತ್ ॥1॥
ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಜಗತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣ ಏಜತಿ ನಿಃಸೃತಂ। ಮಹದ್ ಭಯಂ-ವಁಜ್ರಮುದ್ಯತಂ-ಯಁ ಏತದ್ವಿದುರಮೃತಾಸ್ತೇ ಭವಂತಿ ॥2॥
ಭಯಾದಸ್ಯಾಗ್ನಿಸ್ತಪತಿ ಭಯಾತ್ತಪತಿ ಸೂರ್ಯಃ। ಭಯಾದಿಂದ್ರಶ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುರ್ಧಾವತಿ ಪಂಚಮಃ ॥3॥
ಇಹ ಚೇದಶಕದ್ಬೋದ್ಧುಂ ಪ್ರಾಕ್ ಶರೀರಸ್ಯ ವಿಸ್ರಸಃ। ತತಃ ಸರ್ಗೇಷು ಲೋಕೇಷು ಶರೀರತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ॥4॥
ಯಥಾಽಽದರ್ಶೇ ತಥಾಽಽತ್ಮನಿ ಯಥಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ತಥಾ ಪಿತೃಲೋಕೇ। ಯಥಾಽಪ್ಸು ಪರೀವ ದದೃಶೇ ತಥಾ ಗಂಧರ್ವಲೋಕೇ ಛಾಯಾತಪಯೋರಿವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ॥5॥
ಇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪೃಥಗ್ಭಾವಮುದಯಾಸ್ತಮಯೌ ಚ ಯತ್। ಪೃಥಗುತ್ಪದ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಮತ್ವಾ ಧೀರೋ ನ ಶೋಚತಿ ॥6॥
ಇಂದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಂ ಮನೋ ಮನಸಃ ಸತ್ತ್ವಮುತ್ತಮಂ। ಸತ್ತ್ವಾದಧಿ ಮಹಾನಾತ್ಮಾ ಮಹತೋಽವ್ಯಕ್ತಮುತ್ತಮಂ ॥7॥
ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ತು ಪರಃ ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಪಕೋಽಲಿಂಗ ಏವ ಚ। ಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಜಂತುರಮೃತತ್ವಂ ಚ ಗಚ್ಛತಿ ॥8॥
ನ ಸಂದೃಶೇ ತಿಷ್ಠತಿ ರೂಪಮಸ್ಯ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯತಿ ಕಶ್ಚನೈನಂ। ಹೃದಾ ಮನೀಷಾ ಮನಸಾಽಭಿಕ್ಲೃಪ್ತೋ ಯ ಏತದ್ವಿದುರಮೃತಾಸ್ತೇ ಭವಂತಿ ॥9॥
ಯದಾ ಪಂಚಾವತಿಷ್ಠಂತೇ ಜ್ಞಾನಾನಿ ಮನಸಾ ಸಹ। ಬುದ್ಧಿಶ್ಚ ನ ವಿಚೇಷ್ಟತೇ ತಾಮಾಹುಃ ಪರಮಾಂ ಗತಿಂ ॥10॥
ತಾಂ-ಯೋಁಗಮಿತಿ ಮನ್ಯಂತೇ ಸ್ಥಿರಾಮಿಂದ್ರಿಯಧಾರಣಾಂ। ಅಪ್ರಮತ್ತಸ್ತದಾ ಭವತಿ ಯೋಗೋ ಹಿ ಪ್ರಭವಾಪ್ಯಯೌ ॥11॥
ನೈವ ವಾಚಾ ನ ಮನಸಾ ಪ್ರಾಪ್ತುಂ ಶಕ್ಯೋ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ। ಅಸ್ತೀತಿ ಬ್ರುವತೋಽನ್ಯತ್ರ ಕಥಂ ತದುಪಲಭ್ಯತೇ ॥12॥
ಅಸ್ತೀತ್ಯೇವೋಪಲಬ್ಧವ್ಯಸ್ತತ್ತ್ವಭಾವೇನ ಚೋಭಯೋಃ। ಅಸ್ತೀತ್ಯೇವೋಪಲಬ್ಧಸ್ಯ ತತ್ತ್ವಭಾವಃ ಪ್ರಸೀದತಿ ॥13॥
ಯದಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮುಚ್ಯಂತೇ ಕಾಮಾ ಯೇಽಸ್ಯ ಹೃದಿ ಶ್ರಿತಾಃ। ಅಥ ಮರ್ತ್ಯೋಽಮೃತೋ ಭವತ್ಯತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಶ್ನುತೇ ॥14॥
ಯಥಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಭಿದ್ಯಂತೇ ಹೃದಯಸ್ಯೇಹ ಗ್ರಂಥಯಃ। ಅಥ ಮರ್ತ್ಯೋಽಮೃತೋ ಭವತ್ಯೇತಾವದ್ಧ್ಯನುಶಾಸನಂ ॥15॥
ಶತಂ ಚೈಕಾ ಚ ಹೃದಯಸ್ಯ ನಾಡ್ಯಸ್ತಾಸಾಂ ಮೂರ್ಧಾನಮಭಿನಿಃಸೃತೈಕಾ। ತಯೋರ್ಧ್ವಮಾಯನ್ನಮೃತತ್ವಮೇತಿ ವಿಶ್ವಙ್ಙನ್ಯಾ ಉತ್ಕ್ರಮಣೇ ಭವಂತಿ ॥16॥
ಅಂಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಃ ಪುರುಷೋಽಂತರಾತ್ಮಾ ಸದಾ ಜನಾನಾಂ ಹೃದಯೇ ಸಂನಿವಿಷ್ಟಃ। ತಂ ಸ್ವಾಚ್ಛರೀರಾತ್ಪ್ರವೃಹೇನ್ಮುಂಜಾದಿವೇಷೀಕಾಂ ಧೈರ್ಯೇಣ। ತಂ-ವಿಁದ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ರಮಮೃತಂ ತಂ-ವಿಁದ್ಯಾಚ್ಛುಕ್ರಮಮೃತಮಿತಿ ॥17॥
ಮೃತ್ಯುಪ್ರೋಕ್ತಾಂ ನಚಿಕೇತೋಽಥ ಲಬ್ಧ್ವಾ ವಿದ್ಯಾಮೇತಾಂ-ಯೋಁಗವಿಧಿಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಂ। ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತೋ ವಿರಜೋಽಭೂದ್ವಿಮೃತ್ಯು ರನ್ಯೋಽಪ್ಯೇವಂ-ಯೋಁ ವಿದಧ್ಯಾತ್ಮಮೇವ ॥18॥
ಕಠೋಪನಿಷದ್ - ಅಧ್ಯಾಯ 2, ವಳ್ಳೀ 3 ಬಗ್ಗೆ
ಇದು ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ (ಅಧ್ಯಾಯ ೨, ವಲ್ಲಿ ೩); ಯಮ ನಚಿಕೇತನಿಗೆ ಬೋಧನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೇಲೆ ಬೇರು, ಕೆಳಗೆ ಕೊಂಬೆಯ ಸನಾತನ ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಷದಿಂದ ಆರಂಭ; ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಮೃತ; ಅದರ ಭಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಉರಿಯುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ, ವಾಯು ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಬುದ್ಧಿ ಅಲುಗದಿರುವ ಇಂದ್ರಿಯಧಾರಣೆಯನ್ನು ಯೋಗ ಎನ್ನುತ್ತದೆ; ಹೃದಯದ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಮರ್ತ್ಯ ಅಮೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯೆ ಪಡೆದು ನಚಿಕೇತ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೇರಿದ ಎಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ಮೂಲ: ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದ, ಕಠೋಪನಿಷತ್ ೨.೩
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಉಪನಿಷದಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ವೇದಪಠಣದಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಷದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ೧೫ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ.
- ೧೧ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಯೋಗದ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು: "ಸ್ಥಿರ ಇಂದ್ರಿಯಧಾರಣೆ".
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ನಚಿಕೇತನಿಗೆ ಬೋಧಿಸುವವರು ಯಾರು?
ಮೃತ್ಯುದೇವ ಯಮ.
ಅಶ್ವತ್ಥವೃಕ್ಷ ಎಂದರೇನು?
ಮೇಲೆ ಬೇರು ಕೆಳಗೆ ಕೊಂಬೆಯ ಸನಾತನ ಜಗದ್ವೃಕ್ಷ.
ಉಪನಿಷತ್ತು ಹೇಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ?
ನಚಿಕೇತ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಸೇರುವುದರೊಂದಿಗೆ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.