ಮುಂಡಕ ಉಪನಿಷದ್ - ತೃತೀಯ ಮುಂಡಕ, ಪ್ರಥಮ ಕಾಂಡಃ
Vedic · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
॥ ತೃತೀಯ ಮುಂಡಕೇ ಪ್ರಥಮಃ ಖಂಡಃ ॥
ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸಯುಜಾ ಸಖಾಯಾ ಸಮಾನಂ-ವೃಁಕ್ಷಂ ಪರಿಷಸ್ವಜಾತೇ । ತಯೋರನ್ಯಃ ಪಿಪ್ಪಲಂ ಸ್ವಾದ್ವತ್ತ್ಯನಶ್ನನ್ನನ್ಯೋ ಅಭಿಚಾಕಶೀತಿ ॥ 1॥
ಸಮಾನೇ ವೃಕ್ಷೇ ಪುರುಷೋ ನಿಮಗ್ನೋಽನಿಶಯಾ ಶೋಚತಿ ಮುಹ್ಯಮಾನಃ । ಜುಷ್ಟಂ-ಯಁದಾ ಪಶ್ಯತ್ಯನ್ಯಮೀಶಮಸ್ಯ ಮಹಿಮಾನಮಿತಿ ವೀತಶೋಕಃ ॥ 2॥
ಯದಾ ಪಶ್ಯಃ ಪಶ್ಯತೇ ರುಕ್ಮವರ್ಣಂ ಕರ್ತಾರಮೀಶಂ ಪುರುಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿಮ್ । ತದಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ವಿಧೂಯ ನಿರಂಜನಃ ಪರಮಂ ಸಾಮ್ಯಮುಪೈತಿ ॥ 3॥
ಪ್ರಣೋ ಹ್ಯೇಷ ಯಃ ಸರ್ವಭೂತೈರ್ವಿಭಾತಿ ವಿಜಾನನ್ ವಿದ್ವಾನ್ ಭವತೇ ನಾತಿವಾದೀ । ಆತ್ಮಕ್ರೀಡ ಆತ್ಮರತಿಃ ಕ್ರಿಯಾವಾ- ನೇಷ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಂ-ವಁರಿಷ್ಠಃ ॥ 4॥
ಸತ್ಯೇನ ಲಭ್ಯಸ್ತಪಸಾ ಹ್ಯೇಷ ಆತ್ಮಾ ಸಮ್ಯಗ್ಜ್ಞಾನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ನಿತ್ಯಮ್ । ಅಂತಃಶರೀರೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯೋ ಹಿ ಶುಭ್ರೋ ಯಂ ಪಶ್ಯಂತಿ ಯತಯಃ ಕ್ಷೀಣದೋಷಾಃ ॥ 5॥
ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ ನಾನೃತಂ ಸತ್ಯೇನ ಪಂಥಾ ವಿತತೋ ದೇವಯಾನಃ । ಯೇನಾಽಽಕ್ರಮಂತ್ಯೃಷಯೋ ಹ್ಯಾಪ್ತಕಾಮಾ ಯತ್ರ ತತ್ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಪರಮಂ ನಿಧಾನಮ್ ॥ 6॥
ಬೃಹಚ್ಚ ತದ್ ದಿವ್ಯಮಚಿಂತ್ಯರೂಪಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಚ್ಚ ತತ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂ-ವಿಁಭಾತಿ । ದೂರಾತ್ ಸುದೂರೇ ತದಿಹಾಂತಿಕೇ ಚ ಪಶ್ಯಂತ್ವಿಹೈವ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಮ್ ॥ 7॥
ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಗೃಹ್ಯತೇ ನಾಪಿ ವಾಚಾ ನಾನ್ಯೈರ್ದೇವೈಸ್ತಪಸಾ ಕರ್ಮಣ ವಾ । ಜ್ಞಾನಪ್ರಸಾದೇನ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವ- ಸ್ತತಸ್ತು ತಂ ಪಶ್ಯತೇ ನಿಷ್ಕಲಂ ಧ್ಯಾಯಮಾನಃ ॥ 8॥
ಏಷೋಽಣುರಾತ್ಮಾ ಚೇತಸಾ ವೇದಿತವ್ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಣಃ ಪಂಚಧಾ ಸಂವಿಁವೇಶ । ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚಿತ್ತಂ ಸರ್ವಮೋತಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಶುದ್ಧೇ ವಿಭವತ್ಯೇಷ ಆತ್ಮಾ ॥ 9॥
ಯಂ-ಯಂಁ ಲೋಕಂ ಮನಸಾ ಸಂವಿಁಭಾತಿ ವಿಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಃ ಕಾಮಯತೇ ಯಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾನ್ । ತಂ ತಂ-ಲೋಁಕಂ ಜಯತೇ ತಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾಂ- ಸ್ತಸ್ಮಾದಾತ್ಮಜ್ಞಂ ಹ್ಯರ್ಚಯೇತ್ ಭೂತಿಕಾಮಃ ॥ 10॥
॥ ಇತಿ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷದಿ ತೃತೀಯಮುಂಡಕೇ ಪ್ರಥಮಃ ಖಂಡಃ ॥
ಮುಂಡಕ ಉಪನಿಷದ್ - ತೃತೀಯ ಮುಂಡಕ, ಪ್ರಥಮ ಕಾಂಡಃ ಬಗ್ಗೆ
ಇದು ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಮೂರನೇ ಮುಂಡಕದ ಮೊದಲ ಖಂಡ. ಒಂದೇ ಮರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಎರಡು ಆಪ್ತ ಸಖ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭ: ಒಂದು ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ತಿನ್ನದೆ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಅಸಹಾಯಕತೆಯಲ್ಲಿ ಶೋಕಿಸುವ ಜೀವ; ಇನ್ನೊಂದನ್ನು, ಈಶ್ವರನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಶೋಕಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮ ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಗಳಿಂದ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ: "ಸತ್ಯವೇ ಜಯಿಸುತ್ತದೆ, ಅನೃತವಲ್ಲ; ಸತ್ಯದಿಂದ ದೇವಯಾನ ಮಾರ್ಗ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ."
ಮೂಲ: ಅಥರ್ವವೇದ, ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ ೩.೧
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಉಪನಿಷದಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ವೇದಪಠಣದಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ೬ನೇ ಶ್ಲೋಕ "ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ" ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ; ಸಿಂಹಲಾಂಛನದ ಕೆಳಗೆ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
- ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಚಿತ್ರ ಋಗ್ವೇದ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಇದೆ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಯಾವುದರ ಸಂಕೇತ?
ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ.
ಈ ಖಂಡದಿಂದ ಬಂದ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ ಯಾವುದು?
"ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ".
ಈ ಖಂಡದಂತೆ ಆತ್ಮ ಹೇಗೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ?
ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.