MuhurtaNow

ವಿದುರ ನೀತಿ - ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವಂ, ಅಧ್ಯಾಯಃ 34

Vidura Neethi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ

॥ iti shreemahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduraneetivaakye chatustrimsho'dhyaayah ॥

dhritaraashtra uvaacha

jaagrato dahyamaanasya yatkaaryamanupashyasi । tadbroohi tvam hi nastaata dharmaarthakushalah shuchih ॥ 1॥

tvam maam yathaavadvidura prashaadhi prajnaa poorvam sarvamajaatashatroh । yanmanyase pathyamadeenasattva shreyah karam broohi tadvai kuroonaam ॥ 2॥

paapaashangee paapameva naupashyan prichchaami tvaam vyaakulenaatmanaaham । kave tanme broohi sarvam yathaavan maneeshitam sarvamajaatashatroh ॥ 3॥

vidura uvaacha

shubham vaa yadi vaa paapam dveshyam vaa yadi vaa priyam । aprishtastasya tadbrooyaadyasya nechchetparaabhavam ॥ 4॥

tasmaadvakshyaami te raajanbhavamichchankuroonprati । vachah shreyah karam dharmyam bruvatastannibodha me ॥ 5॥

mithyopetaani karmaani sidhyeyuryaani bhaarata । anupaaya prayuktaani maa sma teshu manah krithaah ॥ 6॥

tathaiva yogavihitam na sidhyetkarma yannripa । upaayayuktam medhaavee na tatra glapayenmanah ॥ 7॥

anubandhaanaveksheta saanubandheshu karmasu । sampradhaarya cha kurveeta na vegena samaacharet ॥ 8॥

anubandham cha samprekshya vipaakaamshchaiva karmanaam । utthaanamaatmanashchaiva dheerah kurveeta vaa na vaa ॥ 9॥

yah pramaanam na jaanaati sthaane vriddhau tathaa kshaye । koshe janapade dande na sa raajyaavatishthate ॥ 10॥

yastvetaani pramaanaani yathoktaanyanupashyati । yukto dharmaarthayorjnaane sa raajyamadhigachchati ॥ 11॥

na raajyam praaptamityeva vartitavyamasaampratam । shriyam hyavinayo hanti jaraa roopamivottamam ॥ 12॥

bhakshyottama pratichchhannam matsyo badishamaayasam । roopaabhipaatee grasate naanubandhamavekshate ॥ 13॥

yachchhakyam grasitum grasyam grastam parinamechcha yat । hitam cha parinaame yattadadyam bhootimichchataa ॥ 14॥

vanaspaterapakvaani phalaani prachinoti yah । sa naapnoti rasam tebhyo beejam chaasya vinashyati ॥ 15॥

yastu pakvamupaadatte kaale parinatam phalam । phalaadrasam sa labhate beejaachchaiva phalam punah ॥ 16॥

yathaa madhu samaadatte rakshanpushpaani shatpadah । tadvadarthaanmanushyebhya aadadyaadavihimsayaa ॥ 17॥

pushpam pushpam vichinveeta moolachchedam na kaarayet । maalaakaara ivaaraame na yathaangaarakaarakah ॥ 18॥

kim nu me syaadidam kritvaa kim nu me syaadakurvatah । iti karmaani sanchintya kuryaadvaa purusho na vaa ॥ 19॥

anaarabhyaa bhavantyarthaah ke chinnityam tathaagataah । kritah purushakaaro'pi bhavedyeshu nirarthakah ॥ 20॥

kaamshchidarthaannarah praajno labhu moolaanmahaaphalaan । kshipramaarabhate kartum na vighnayati taadrishaan ॥ 21॥

riju pashyati yah sarvam chakshushaanupibanniva । aaseenamapi tooshneekamanurajyanti tam prajaah ॥ 22॥

chakshushaa manasaa vaachaa karmanaa cha chaturvidham । prasaadayati lokam yastam loko'nupraseedati ॥ 23॥

yasmaattrasyanti bhootaani mrigavyaadhaanmrigaa iva । saagaraantaamapi maheem labdhvaa sa pariheeyate ॥ 24॥

pitripaitaamaham raajyam praaptavaansvena tejasaa । vaayurabhramivaasaadya bhramshayatyanaye sthitah ॥ 25॥

dharmamaacharato raajnah sadbhishcharitamaaditah । vasudhaa vasusampoornaa vardhate bhootivardhanee ॥ 26॥

atha santyajato dharmamadharmam chaanutishthatah । pratisamveshtate bhoomiragnau charmaahitam yathaa ॥ 27॥

ya eva yatnah kriyate prara raashtraavamardane । sa eva yatnah kartavyah svaraashtra paripaalane ॥ 28॥

dharmena raajyam vindeta dharmena paripaalayet । dharmamoolaam shriyam praapya na jahaati na heeyate ॥ 29॥

apyunmattaatpralapato baalaachcha parisarpatah । sarvatah saaramaadadyaadashmabhya iva kaanchanam ॥ 30॥

suvyaahritaani sudhiyaam sukritaani tatastatah । sanchinvandheera aaseeta shilaa haaree shilam yathaa ॥ 31॥

gandhena gaavah pashyanti vedaih pashyanti braahmanaah । chaaraih pashyanti raajaanashchakshurbhyaamitare janaah ॥ 32॥

bhooyaamsam labhate klesham yaa gaurbhavati durduhaa । atha yaa suduhaa raajannaiva taam vinayantyapi ॥ 33॥

yadataptam pranamati na tatsantaapayantyapi । yachcha svayam natam daaru na tatsannaamayantyapi ॥ 34॥

etayopamayaa dheerah sannameta baleeyase । indraaya sa pranamate namate yo baleeyase ॥ 35॥

parjanyanaathaah pashavo raajaano mitra baandhavaah । patayo baandhavaah streenaam braahmanaa veda baandhavaah ॥ 36॥

satyena rakshyate dharmo vidyaa yogena rakshyate । mrijayaa rakshyate roopam kulam vrittena rakshyate ॥ 37॥

maanena rakshyate dhaanyamashvaanrakshyatyanukramah । abheekshnadarshanaadgaavah striyo rakshyaah kuchelatah ॥ 38॥

na kulam vritti heenasya pramaanamiti me matih । antyeshvapi hi jaataanaam vrittameva vishishyate ॥ 39॥

ya eershyuh paravitteshu roope veerye kulaanvaye । sukhe saubhaagyasatkaare tasya vyaadhiranantakah ॥ 40॥

akaarya karanaadbheetah kaaryaanaam cha vivarjanaat । akaale mantrabhedaachcha yena maadyenna tatpibet ॥ 41॥

vidyaamado dhanamadastriteeyo'bhijano madah । ete madaavaliptaanaameta eva sataam damaah ॥ 42॥

asanto'bhyarthitaah sadbhih kim chitkaaryam kadaa chana । manyante santamaatmaanamasantamapi vishrutam ॥ 43॥

gatiraatmavataam santah santa eva sataam gatih । asataam cha gatih santo na tvasantah sataam gatih ॥ 44॥

jitaa sabhaa vastravataa samaashaa gomataa jitaa । adhvaa jito yaanavataa sarvam sheelavataa jitam ॥ 45॥

sheelam pradhaanam purushe tadyasyeha pranashyati । na tasya jeevitenaartho na dhanena na bandhubhih ॥ 46॥

aadhyaanaam maamsaparamam madhyaanaam gorasottaram । lavanottaram daridraanaam bhojanam bharatarshabha ॥ 47॥

sampannataramevaannam daridraa bhunjate sadaa । kshutsvaadutaam janayati saa chaadhyeshu sudurlabhaa ॥ 48॥

praayena shreemataam loke bhoktum shaktirna vidyate । daridraanaam tu raajendra api kaashtham hi jeeryate ॥ 49॥

avrittirbhayamantyaanaam madhyaanaam maranaadbhayam । uttamaanaam tu martyaanaamavamaanaatparam bhayam ॥ 50॥

aishvaryamadapaapishthaa madaah paanamadaadayah । aishvaryamadamatto hi naapatitvaa vibudhyate ॥ 51॥

indriyaurindriyaartheshu vartamaanairanigrahaih । tairayam taapyate loko nakshatraani grahairiva ॥ 52॥

yo jitah panchavargena sahajenaatma karshinaa । aapadastasya vardhante shuklapaksha ivoduraad ॥ 53॥

avijitya ya aatmaanamamaatyaanvijigeeshate । amitraanvaajitaamaatyah so'vashah pariheeyate ॥ 54॥

aatmaanameva prathamam desharoopena yo jayet । tato'maatyaanamitraamshcha na mogham vijigeeshate ॥ 55॥

vashyendriyam jitaamaatyam dhritadandam vikaarishu । pareekshya kaarinam dheeramatyantam shreernishevate ॥ 56॥

rathah shareeram purushasya raajan naatmaa niyantendriyaanyasya chaashvaah । tairapramattah kushalah sadashvair daantaih sukham yaati ratheeva dheerah ॥ 57॥

etaanyanigriheetaani vyaapaadayitumapyalam । avidheyaa ivaadaantaa hayaah pathi kusaarathim ॥ 58॥

anarthamarthatah pashyannartam chaivaapyanarthatah । indriyaih prasrito baalah suduhkham manyate sukham ॥ 59॥

dharmaarthau yah parityajya syaadindriyavashaanugah । shreepraanadhanadaarebhya kshipram sa pariheeyate ॥ 60॥

arthaanaameeshvaro yah syaadindriyaanaamaneeshvarah । indriyaanaamanaishvaryaadaishvaryaadbhrashyate hi sah ॥ 61॥

aatmanaatmaanamanvichchenmano buddheendriyairyataih । aatmaiva hyaatmano bandhuraatmaiva ripuraatmanah ॥ 62॥

kshudraaksheneva jaalena jhashaavapihitaavubhau । kaamashcha raajankrodhashcha tau praajnaanam vilumpatah ॥ 63॥

samavekshyeha dharmaarthau sambhaaraanyo'dhigachchati । sa vai sambhrita sambhaarah satatam sukhamedhate ॥ 64॥

yah panchaabhyantaraanshatroonavijitya matikshayaan । jigeeshati ripoonanyaanripavo'bhibhavanti tam ॥ 65॥

drishyante hi duraatmaano vadhyamaanaah svakarma bhih । indriyaanaamaneeshatvaadraajaano raajyavibhramaih ॥ 66॥

asantyaagaatpaapakritaamapaapaams tulyo dandah sprishate mishrabhaavaat । shushkenaardram dahyate mishrabhaavaat tasmaatpaapaih saha sandhim na kuryaat ॥ 67॥

nijaanutpatatah shatroonpancha pancha prayojanaan । yo mohaanna nighrihnaati tamaapadgrasate naram ॥ 68॥

anasooyaarjavam shaucham santoshah priyavaaditaa । damah satyamanaayaaso na bhavanti duraatmanaam ॥ 69॥

aatmajnaanamanaayaasastitikshaa dharmanityataa । vaakchaiva guptaa daanam cha naitaanyantyeshu bhaarata ॥ 70॥

aakrosha parivaadaabhyaam vihimsantyabudhaa budhaan । vaktaa paapamupaadatte kshamamaano vimuchyate ॥ 71॥

himsaa balamasaadhoonaam raajnaam dandavidhirbalam । shushrooshaa tu balam streenaam kshamaagunavataam balam ॥ 72॥

vaaksamyamo hi nripate sudushkaratamo matah । arthavachcha vichitram cha na shakyam bahubhaashitum ॥ 73॥

abhyaavahati kalyaanam vividhaa vaaksubhaashitaa । saiva durbhaashitaa raajannanarthaayopapadyate ॥ 74॥

samrohati sharairviddham vanam parashunaa hatam । vaachaa duruktam beebhatsam na samrohati vaakkshatam ॥ 75॥

karninaaleekanaaraachaa nirharanti shareeratah । vaakshalyastu na nirhartum shakyo hridi shayo hi sah ॥ 76॥

vaaksaayakaa vadanaannishpatanti yairaahatah shochati ratryahaani । parasya naamarmasu te patanti taanpandito naavasrijetpareshu ॥ 77॥

yasmai devaah prayachchhanti purushaaya paraabhavam । buddhim tasyaapakarshanti so'paacheenaani pashyati ॥ 78॥

buddhau kalusha bhootaayaam vinaashe pratyupasthite । anayo nayasankaasho hridayaannaapasarpati ॥ 79॥

seyam buddhih pareetaa te putraanaam tava bhaarata । paandavaanaam virodhena na chainaam avabudhyase ॥ 80॥

raajaa lakshanasampannastrailokyasyaapi yo bhavet । shishyaste shaasitaa so'stu dhritaraashtra yudhishthirah ॥ 81॥

ateeva sarvaanputraamste bhaagadheya puraskritah । tejasaa prajnayaa chaiva yukto dharmaarthatattvavit ॥ 82॥

aanrishamsyaadanukroshaadyo'sau dharmabhritaam varah । gauravaattava raajendra bahoonkleshaamstitikshati ॥ 83॥

॥ iti shreemahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduraneetivaakye chatustrimsho'dhyaayah ॥ 34॥

ವಿದುರ ನೀತಿ - ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವಂ, ಅಧ್ಯಾಯಃ 34 ಬಗ್ಗೆ

ಇದು ಮಹಾಭಾರತದ ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವದ ೩೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ, ವಿದುರನೀತಿಯ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: "ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಸುಡುತ್ತ ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಧರ್ಮ ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ಯಾವುದು ಸರಿ, ಅಜಾತಶತ್ರು (ಯುಧಿಷ್ಠಿರ)ನಿಗೂ ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಯಾವುದು ಒಳಿತು ಹೇಳು." ವಿದುರ ಜ್ಞಾನಯುತ ರಾಜನೀತಿಯ ಸಲಹೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಅನ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಲಾಭ ಬಯಸಬಾರದು, ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆ ಫಲ ತೂಗಿ ನೋಡಬೇಕು, ಹೂವಿಗೆ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲದೆ ದುಂಬಿ ಜೇನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಧನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು; ಬಾಣಗಳನ್ನು ಕೀಳಬಹುದು, ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೀಳಲಾಗದು, ಅವು ಬಾಣಕ್ಕಿಂತ ಆಳ ಗಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಮೂಲ: ಮಹಾಭಾರತ, ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ, ಪ್ರಜಾಗರಪರ್ವ, ೩೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ

ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಮಹಾಭಾರತ ಪಠಣ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ನೀತಿ ಸದಾಚಾರ ಕುರಿತ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ.

ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?

  • ಹೂವಿಗೆ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲದೆ ದುಂಬಿ ಜೇನು ತೆಗೆಯುವಂತೆ ರಾಜ ಧನ ತೆಗೆಯುವ ಚಿತ್ರ ನ್ಯಾಯಯುತ ತೆರಿಗೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರ.
  • ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವದ ೩೩ ರಿಂದ ೪೦ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ವಿದುರನೀತಿ ಚಿಂತಾಕುಲ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ವಿದುರನ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಸಲಹೆ.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಏನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ?

ಧರ್ಮ ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ಯಾವುದು ಸರಿ, ಎರಡೂ ಕಡೆಗೆ ಯಾವುದು ಒಳಿತು.

ರಾಜ ಧನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು?

ಹೂವಿಗೆ ಹಾನಿಯಿಲ್ಲದೆ ದುಂಬಿ ಜೇನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ.

ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಎಲ್ಲಿಂದ?

ಮಹಾಭಾರತ, ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ, ೩೪ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.

ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.