ವಿದುರ ನೀತಿ - ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವಂ, ಅಧ್ಯಾಯಃ 40
Vidura Neethi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
॥ iti shreemaahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduravaakye chatvaarimsho'dhyaayah ॥
vidura uvaacha
yo'bhyarthitah sadbhirasajjamaanah karotyartham shaktimahaapayitvaa । kshipram yashastam samupaiti santamalam prasannaa hi sukhaaya santah ॥ 1॥
mahaantamapyarthamadharmayuktam yah santyajatyanupaakrushta eva । sukham sa duhkhaanyavamuchya shete jeernaam tvacham sarpa ivaavamuchya ॥ 2॥
anritam cha samutkarshe raajagaami cha paishunam । guroshchaaleeka nirbandhah samaani brahmahatyayaa ॥ 3॥
asooyaika padam mrityurativaadah shriyo vadhah । ashushrooshaa tvaraa shlaaghaa vidyaayaah shatravastrayah ॥ 4॥
sukhaarthinah kuto vidyaa naasti vidyaarthinah sukham । sukhaarthee vaa tyajedvidyaam vidyaarthee vaa sukham tyajet ॥ 5॥
naagnistripyati kaashthaanaam naapagaanaam mahodadhih । naantakah sarvabhootaanaam na pumsaam vaamalochanaa ॥ 6॥
aashaa dhritim hanti samriddhimantakah krodhah shriyam hanti yashah kadaryataa । apaalanam hanti pashoomshcha raajann ekah kruddho braahmano hanti raashtram ॥ 7॥
ajashcha kaamsyam cha rathashcha nityam madhvaakarshah shakunih shrotriyash cha । vriddho jnaatiravasanno vayasya etaani te santu grihe sadaiva ॥ 8॥
ajokshaa chandanam veenaa aadarsho madhusarpishee । vishamaudumbaram shankhah svarnam naabhishcha rochanaa ॥ 9॥
grihe sthaapayitavyaani dhanyaani manurabraveet । deva braahmana poojaarthamatitheenaam cha bhaarata ॥ 10॥
idam cha tvaam sarvaparam braveemi punyam padam taata mahaavishishtam । na jaatu kaamaanna bhayaanna lobhaad dharmam tyajejjeevitasyaapi hetoh ॥ 11॥
nityo dharmah sukhaduhkhe tvanitye nityo jeevo dhaaturasya tvanityah । tyaktvaanityam pratitishthasva nitye santushya tvam tosha paro hi laabhah ॥ 12॥
mahaabalaanpashya manaanubhaavaan prashaasya bhoomim dhanadhaanya poornaam । raajyaani hitvaa vipulaamshcha bhogaan gataannarendraanvashamantakasya ॥ 13॥
mritam putram duhkhapushtam manushyaa utkshipya raajansvagrihaannirharanti । tam muktakeshaah karunam rudantash chitaamadhye kaashthamiva kshipanti ॥ 14॥
anyo dhanam pretagatasya bhunkte vayaamsi chaagnishcha shareeradhaatoon । dvaabhyaamayam saha gachchhatyamutra punyena paapena cha veshtyamaanah ॥ 15॥
utsrijya vinivartante jnaatayah suhridah sutaah । agnau praastam tu purusham karmaanveti svayam kritam ॥ 16॥
asmaallokaadoordhvamamushya chaadho mahattamastishthati hyandhakaaram । tadvai mahaamohanamindriyaanaam budhyasva maa tvaam pralabheta raajan ॥ 17॥
idam vachah shakshyasi chedyathaavan nishamya sarvam pratipattumevam । yashah param praapsyasi jeevaloke bhayam na chaamutra na cheha te'sti ॥ 18॥
aatmaa nadee bhaarata punyateerthaa satyodakaa dhritikoolaa damormih । tasyaam snaatah pooyate punyakarmaa punyo hyaatmaa nityamambho'mbha eva ॥ 19॥
kaamakrodhagraahavateem panchendriya jalaam nadeem । kritvaa dhritimayeem naavam janma durgaani santara ॥ 20॥
prajnaa vriddham dharmavriddham svabandhum vidyaa vriddham vayasaa chaapi vriddham । kaaryaakaarye poojayitvaa prasaadya yah samprichchenna sa muhyetkadaa chit ॥ 21॥
dhrityaa shishnodaram rakshetpaanipaadam cha chakshushaa । chakshuh shrotre cha manasaa mano vaacham cha karmanaa ॥ 22॥
nityodakee nityayajnopaveetee nityasvaadhyaayee patitaanna varjee । ritam bruvangurave karma kurvan na braahmanashchyavate brahmalokaat ॥ 23॥
adheetya vedaanparisamsteerya chaagneen ishtvaa yajnaih paalayitvaa prajaash cha । gobraahmanaarthe shastrapootaantaraatmaa hatah sangraame kshatriyah svargameti ॥ 24॥
vaishyo'dheetya braahmanaankshatriyaamsh cha dhanaih kaale samvibhajyaashritaamsh cha । tretaa pootam dhoomamaaghraaya punyam pretya svarge deva sukhaani bhunkte ॥ 25॥
brahmakshatram vaishya varnam cha shoodrah kramenaitaannyaayatah poojayaanah । tushteshveteshvavyatho dagdhapaapas tyaktvaa deham svargasukhaani bhunkte ॥ 26॥
chaaturvarnyasyaisha dharmastavokto hetum chaatra bruvato me nibodha । kshaatraaddharmaaddheeyate paanduputras tam tvam raajanraajadharme niyunkshva ॥ 27॥
dhritaraashtra uvaacha
evametadyathaa maam tvamanushaasati nityadaa । mamaapi cha matih saumya bhavatyevam yathaattha maam ॥ 28॥
saa tu buddih kritaapyevam paandavaanrapti me sadaa । duryodhanam samaasaadya punarviparivartate ॥ 29॥
na dishtamabhyatikraantum shakyam martyena kena chit । dishtameva kritam manye paurusham tu nirarthakam ॥ 30॥
॥ iti shreemaahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduravaakye chatvaarimsho'dhyaayah ॥ 40॥
iti vidura neeti samaaptaa ॥
ವಿದುರ ನೀತಿ - ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವಂ, ಅಧ್ಯಾಯಃ 40 ಬಗ್ಗೆ
ಇದು ಮಹಾಭಾರತದ ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವದ ೪೦ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ, ವಿದುರನೀತಿಯ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ. ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಬಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟವನು ಹಳೆಯ ಪೊರೆ ಕಳಚಿದ ಹಾವಿನಂತೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ; ಸುಖ ಬಯಸುವವನಿಗೆ ವಿದ್ಯೆ ಸಿಗದು; ಕಾಮ, ಭಯ, ಲೋಭದಿಂದಾಗಲೀ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿಯಾಗಲೀ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡಬಾರದು ಎಂದು ವಿದುರ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಂಧುಗಳು ಚಿತೆಯ ಬಳಿಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ, ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿ, ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಶಾಂತಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಧಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಮೀರಲಾರರು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
ಮೂಲ: ಮಹಾಭಾರತ, ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ, ಪ್ರಜಾಗರಪರ್ವ, ಅಧ್ಯಾಯ ೪೦
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಮಹಾಭಾರತದ ಓದು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ಕಾಮ, ಭಯ, ಲೋಭದಿಂದ, "ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿಯೂ" ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಡಬಾರದು ಎಂಬ ೧೧ನೇ ಶ್ಲೋಕ ವಿದುರನೀತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
- ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವದ ೩೩ ರಿಂದ ೪೦ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾದ ವಿದುರನೀತಿ, ಚಿಂತಿತ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ವಿದುರ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶ.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ವಿದುರನ ಪ್ರಕಾರ ಮರಣದ ನಂತರ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಏನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ?
ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರ; ಬಂಧುಮಿತ್ರರು ಚಿತೆಯ ಬಳಿಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ.
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾನೆ?
ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ದುರ್ಯೋಧನನ ಬಳಿ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಧಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದೆ?
ಮಹಾಭಾರತ, ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ, ಪ್ರಜಾಗರಪರ್ವ, ಅಧ್ಯಾಯ ೪೦.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು