MuhurtaNow

ப⁴ர்த்ருஹரே: ஶதக த்ரிஶதி - ஶ்ருங்கா³ர ஶதகம்

Bhartruhari Shataka Trishati · பாரம்பரிய பக்தி நூல்

ಶಂಭುಸ್ವಯಂಭುಹರಯೋ ಹರಿಣೇಕ್ಷಣಾನಾಂ ಯೇನಾಕ್ರಿಯಂತ ಸತತಂ ಗೃಹಕುಂಭದಾಸಾಃ । ವಾಚಾಂ ಅಗೋಚರಚರಿತ್ರವಿಚಿತ್ರಿತಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮೋ ಭಗವತೇ ಮಕರಧ್ವಜಾಯ ॥ 2.1 ॥

ಸ್ಮಿತೇನ ಭಾವೇನ ಚ ಲಜ್ಜಯಾ ಭಿಯಾ ಪರಾಣ್ಮುಖೈರರ್ಧಕಟಾಕ್ಷವೀಕ್ಷಣೈಃ । ವಚೋಭಿರೀರ್ಷ್ಯಾಕಲಹೇನ ಲೀಲಯಾ ಸಮಸ್ತಭಾವೈಃ ಖಲು ಬಂಧನಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 2.2 ॥

ಭ್ರೂಚಾತುರ್ಯಾತ್ಕುಷ್ಚಿತಾಕ್ಷಾಃ ಕಟಾಕ್ಷಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಾಚೋ ಲಜ್ಜಿತಾಂತಾಶ್ಚ ಹಾಸಾಃ । ಲೀಲಾಮಂದಂ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ಚ ಸ್ಥಿತಂ ಚ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಏತದ್ಭೂಷಣಂ ಚಾಯುಧಂ ಚ ॥ 2.3 ॥

ಕ್ವಚಿತ್ಸಭ್ರೂಭಂಗೈಃ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಚ ಲಜ್ಜಾಪರಿಗತೈಃ ಕ್ವಚಿದ್ಭೂರಿತ್ರಸ್ತೈಃ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಚ ಲೀಲಾವಿಲಲಿತೈಃ । ಕುಮಾರೀಣಾಂ ಏತೈರ್ಮದನಸುಭಗೈರ್ನೇತ್ರವಲಿತೈಃ ಸ್ಫುರನ್ನೀಲಾಬ್ಜಾನಾಂ ಪ್ರಕರಪರಿಕೀರ್ಣಾ ಇವ ದಿಶಃ ॥ 2.4 ॥

ವಕ್ತ್ರಂ ಚಂದ್ರವಿಕಾಸಿ ಪಂಕಜಪರೀಹಾಸಕ್ಷಮೇ ಲೋಚನೇ ವರ್ಣಃ ಸ್ವರ್ಣಂ ಅಪಾಕರಿಷ್ಣುರಲಿನೀಜಿಷ್ಣುಃ ಕಚಾನಾಂ ಚಯಃ । ಬಕ್ಷೋಜಾವಿಭಕುಂಭವಿಭ್ರಮಹರೌ ಗುರ್ವೀ ನಿತಂಬಸ್ಥಲೀ ವಾಚಾಂ ಹಾರಿ ಚ ಮಾರ್ದವಂ ಯುವತೀಷು ಸ್ವಾಭಾವಿಕಂ ಮಂಡನಮ್ ॥ 2.5 ॥

ಸ್ಮಿತಕಿಂಚಿನ್ಮುಗ್ಧಂ ಸರಲತರಲೋ ದೃಷ್ಟಿವಿಭವಃ ಪರಿಸ್ಪಂದೋ ವಾಚಾಂ ಅಭಿನವವಿಲಾಸೋಕ್ತಿಸರಸಃ । ಗತಾನಾಂ ಆರಂಭಃ ಕಿಸಲಯಿತಲೀಲಾಪರಿಕರಃ ಸ್ಪೃಶಂತ್ಯಾಸ್ತಾರುಣ್ಯಂ ಕಿಂ ಇವ ನ ಹಿ ರಮ್ಯಂ ಮೃಗದೃಶಃ ॥ 2.6 ॥

ದ್ರಷ್ಟವ್ಯೇಷು ಕಿಂ ಉತ್ತಮಂ ಮೃಗದೃಶಃ ಪ್ರೇಮಪ್ರಸನ್ನಂ ಮುಖಂ ಘ್ರಾತವೇಷ್ವಪಿ ಕಿಂ ತದ್ಆಸ್ಯಪವನಃ ಶ್ರವ್ಯೇಷು ಕಿಂ ತದ್ವಚಃ । ಕಿಂ ಸ್ವಾದ್ಯೇಷು ತದ್ಓಷ್ಠಪಲ್ಲವರಸಃ ಸ್ಪೃಶ್ಯೇಷು ಕಿಂ ತದ್ವಪುರ್ಧ್ಯೇಯಂ ಕಿಂ ನವಯೌವನೇ ಸಹೃದಯೈಃ ಸರ್ವತ್ರ ತದ್ವಿಭ್ರಮಾಃ ॥ 2.7 ॥

ಏತಾಶ್ಚಲದ್ವಲಯಸಂಹತಿಮೇಖಲೋತ್ಥಝಂಕಾರ ನೂಪುರಪರಾಜಿತರಾಜಹಂಸ್ಯಃ । ಕುರ್ವಂತಿ ಕಸ್ಯ ನ ಮನೋ ವಿವಶಂ ತರುಣ್ಯೋ ವಿತ್ರಸ್ತಮುಗ್ಧಹರಿಣೀಸದೃಶೈಃ ಕಟಾಕ್ಷೈಃ ॥ 2.8 ॥

ಕುಂಕುಮಪಂಕಕಲಂಕಿತದೇಹಾ ಗೌರಪಯೋಧರಕಂಪಿತಹಾರಾ । ನೂಪುರಹಂಸರಣತ್ಪದ್ಮಾ ಕಂ ನ ವಶೀಕುರುತೇ ಭುವಿ ರಾಮಾ ॥ 2.9 ॥

ನೂನಂ ಹಿ ತೇ ಕವಿವರಾ ವಿಪರೀತವಾಚೋ ಯೇ ನಿತ್ಯಂ ಆಹುರಬಲಾ ಇತಿ ಕಾಮಿನೀಸ್ತಾಃ । ಯಾಭಿರ್ವಿಲೋಲಿತರತಾರಕದೃಷ್ಟಿಪಾತೈಃ ಶಕ್ರಾದಯೋಽಪಿ ವಿಜಿತಾಸ್ತ್ವಬಲಾಃ ಕಥಂ ತಾಃ ॥ 2.10 ॥

ನೂನಂ ಆಜ್ಞಾಕರಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಸುಭ್ರುವೋ ಮಕರಧ್ವಜಃ । ಯತಸ್ತನ್ನೇತ್ರಸಂಚಾರಸೂಚಿತೇಷು ಪ್ರವರ್ತತೇ ॥ 2.11 ॥

ಕೇಶಾಃ ಸಂಯಮಿನಃ ಶ್ರುತೇರಪಿ ಪರಂ ಪಾರಂ ಗತೇ ಲೋಚನೇ ಅಂತರ್ವಕ್ತ್ರಂ ಅಪಿ ಸ್ವಭಾವಶುಚಿಭೀಃ ಕೀರ್ಣಂ ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಗಣೈಃ । ಮುಕ್ತಾನಾಂ ಸತತಾಧಿವಾಸರುಚಿರೌ ವಕ್ಷೋಜಕುಂಭಾವಿಮಾವಿತ್ಥಂ ತನ್ವಿ ವಪುಃ ಪ್ರಶಾಂತಂ ಅಪಿ ತೇರಾಗಂ ಕರೋತ್ಯೇವ ನಃ ॥ 2.12 ॥

ಮುಗ್ಧೇ ಧಾನುಷ್ಕತಾ ಕೇಯಂ ಅಪೂರ್ವಾ ತ್ವಯಿ ದೃಶ್ಯತೇ । ಯಯಾ ವಿಧ್ಯಸಿ ಚೇತಾಂಸಿ ಗುಣೈರೇವ ನ ಸಾಯಕೈಃ ॥ 2.13 ॥

ಸತಿ ಪ್ರದೀಪೇ ಸತ್ಯಗ್ನೌ ಸತ್ಸು ತಾರಾರವೀಂದುಷು । ವಿನಾ ಮೇ ಮೃಗಶಾವಾಕ್ಷ್ಯಾ ತಮೋಭೂತಂ ಇದಂ ಜಗತ್ ॥ 2.14 ॥

ಉದ್ವೃತ್ತಃ ಸ್ತನಭಾರ ಏಷ ತರಲೇ ನೇತ್ರೇ ಚಲೇ ಭ್ರೂಲತೇ ರಾಗಾಧಿಷ್ಠಿತಂ ಓಷ್ಠಪಲ್ಲವಂ ಇದಂ ಕುರ್ವಂತು ನಾಮ ವ್ಯಥಾಮ್ । ಸೌಭಾಗ್ಯಾಕ್ಷರಮಾಲಿಕೇವ ಲಿಖಿತಾ ಪುಷ್ಪಾಯುಧೇನ ಸ್ವಯಂ ಮಧ್ಯಸ್ಥಾಪಿ ಕರೋತಿ ತಾಪಂ ಅಧಿಕಂ ರೋಮಾವಲಿಃ ಕೇನ ಸಾ ॥ 2.15 ॥

ಮುಖೇನ ಚಂದ್ರಕಾಂತೇನ ಮಹಾನೀಲೈಃ ಶಿರೋರುಹೈಃ । ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಪದ್ಮರಾಗಾಭ್ಯಾಂ ರೇಜೇ ರತ್ನಮಯೀವ ಸಾ ॥ 2.16 ॥

ಗುರುಣಾ ಸ್ತನಭಾರೇಣ ಮುಖಚಂದ್ರೇಣ ಭಾಸ್ವತಾ । ಶನೈಶ್ಚರಾಭ್ಯಾಂ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ರೇಜೇ ಗ್ರಹಮಯೀವ ಸಾ ॥ 2.17 ॥

ತಸ್ಯಾಃ ಸ್ತನೌ ಯದಿ ಘನೌ ಜಘನಂ ಚ ಹಾರಿ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಚಾರು ತವ ಚಿತ್ತ ಕಿಂ ಆಕುಲತ್ವಮ್ । ಪುಣ್ಯಂ ಕುರುಷ್ವ ಯದಿ ತೇಷು ತವಾಸ್ತಿ ವಾಂಛಾ ಪುಣ್ಯೈರ್ವಿನಾ ನ ಹಿ ಭವಂತಿ ಸಮೀಹಿತಾರ್ಥಾಃ ॥ 2.18 ॥

ಇಮೇ ತಾರುಣ್ಯಶ್ರೀನವಪರಿಮಲಾಃ ಪ್ರೌಢಸುರತಪ್ರತಾಪ ಪ್ರಾರಂಭಾಃ ಸ್ಮರವಿಜಯದಾನಪ್ರತಿಭುವಃ । ಚಿರಂ ಚೇತಶ್ಚೋರಾ ಅಭಿನವವಿಕಾರೈಕಗುರವೋ ವಿಲಾಸವ್ಯಾಪಾರಾಃ ಕಿಂ ಅಪಿ ವಿಜಯಂತೇ ಮೃಗದೃಶಾಮ್ ॥ 2.19 ॥

ಪ್ರಣಯಮಧುರಾಃ ಪ್ರೇಮೋದ್ಗಾರಾ ರಸಾಶ್ರಯತಾಂ ಗತಾಃ ಫಣಿತಿಮಧುರಾ ಮುಗ್ಧಪ್ರಾಯಾಃ ಪ್ರಕಾಶಿತಸಮ್ಮದಾಃ । ಪ್ರಕೃತಿಸುಭಗಾ ವಿಸ್ರಂಭಾರ್ದ್ರಾಃ ಸ್ಮರೋದಯದಾಯಿನೀ ರಹಸಿ ಕಿಂ ಅಪಿ ಸ್ವೈರಾಲಾಪಾ ಹರಂತಿ ಮೃಗೀದೃಶಾಮ್ ॥ 2.20 ॥

ವಿಶ್ರಮ್ಯ ವಿಶ್ರಮ್ಯ ವನದ್ರುಮಾಣಾಂ ಛಾಯಾಸು ತನ್ವೀ ವಿಚಚಾರ ಕಾಚಿತ್ । ಸ್ತನೋತ್ತರೀಯೇಣ ಕರೋದ್ಧೃತೇನ ನಿವಾರಯಂತೀ ಶಶಿನೋ ಮಯೂಖಾನ್ ॥ 2.21 ॥

ಅದರ್ಶನೇ ದರ್ಶನಮಾತ್ರಕಾಮಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪರಿಷ್ವಂಗಸುಖೈಕಲೋಲಾ । ಆಲಿಂಗಿತಾಯಾಂ ಪುನರಾಯತಾಕ್ಷ್ಯಾಮಾಶಾಸ್ಮಹೇ ವಿಗ್ರಹಯೋರಭೇದಮ್ ॥ 2.22 ॥

ಮಾಲತೀ ಶಿರಸಿ ಜೃಂಭಣಂ ಮುಖೇ ಚಂದನಂ ವಪುಷಿ ಕುಂಕುಮಾವಿಲಮ್ । ವಕ್ಷಸಿ ಪ್ರಿಯತಮಾ ಮದಾಲಸಾ ಸ್ವರ್ಗ ಏಷ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಆಗಮಃ ॥ 2.23 ॥

ಪ್ರಾಙ್ಮಾಂ ಏತಿ ಮನಾಗನಾಗತರಸಂ ಜಾತಾಭಿಲಾಷಾಂ ತತಃ ಸವ್ರೀಡಂ ತದನು ಶ್ಲಥೋದ್ಯಮಂ ಅಥ ಪ್ರಧ್ವಸ್ತಧೈರ್ಯಂ ಪುನಃ । ಪ್ರೇಮಾರ್ದ್ರಂ ಸ್ಪೃಹಣೀಯನಿರ್ಭರರಹಃ ಕ್ರೀಡಾಪ್ರಗಲ್ಭಂ ತತೋ ನಿಃಸಂಗಾಂಗವಿಕರ್ಷಣಾಧಿಕಸುಖರಮ್ಯಂ ಕುಲಸ್ತ್ರೀರತಮ್ ॥ 2.24 ॥

ಉರಸಿ ನಿಪತಿತಾನಾಂ ಸ್ರಸ್ತಧಮ್ಮಿಲ್ಲಕಾನಾಂ ಮುಕುಲಿತನಯನಾನಾಂ ಕಿಂಚಿದ್ಉನ್ಮೀಲಿತಾನಾಮ್ । ಉಪರಿ ಸುರತಖೇದಸ್ವಿನ್ನಗಂಡಸ್ಥಲಾನಾಮಧರ ಮಧು ವಧೂನಾಂ ಭಾಗ್ಯವಂತಃ ಪಿಬಂತಿ ॥ 2.25 ॥

ಆಮೀಲಿತನಯನಾನಾಂ ಯಃ ಸುರತರಸೋಽನು ಸಂವಿದಂ ಭಾತಿ । ಮಿಥುರೈರ್ಮಿಥೋಽವಧಾರಿತಮವಿತಥಂ ಇದಂ ಏವ ಕಾಮನಿರ್ಬರ್ಹಣಮ್ ॥ 2.26 ॥

ಇದಂ ಅನುಚಿತಂ ಅಕ್ರಮಶ್ಚ ಪುಂಸಾಂ ಯದಿಹ ಜರಾಸ್ವಪಿ ಮನ್ಮಥಾ ವಿಕಾರಾಃ । ತದಪಿ ಚ ನ ಕೃತಂ ನಿತಂಬಿನೀನಾಂ ಸ್ತನಪತನಾವಧಿ ಜೀವಿತಂ ರತಂ ವಾ ॥ 2.27 ॥

ರಾಜಸ್ತೃಷ್ಣಾಂಬುರಾಶೇರ್ನ ಹಿ ಜಗತಿ ಗತಃ ಕಶ್ಚಿದೇವಾವಸಾನಂ ಕೋ ವಾರ್ಥೋಽರ್ಥೈಃ ಪ್ರಭೂತೈಃ ಸ್ವವಪುಷಿ ಗಲಿತೇ ಯೌವನೇ ಸಾನುರಾಗೇ । ಗಚ್ಛಾಮಃ ಸದ್ಮ ಯಾವದ್ವಿಕಸಿತನಯನೇಂದೀವರಾಲೋಕಿನೀನಾಮಾಕ್ರಮ್ಯಾಕ್ರಮ್ಯ ರೂಪಂ ಝಟಿತಿ ನ ಜರಯಾ ಲುಪ್ಯತೇ ಪ್ರೇಯಸೀನಾಮ್ ॥ 2.28 ॥

ರಾಗಸ್ಯಾಗಾರಂ ಏಕಂ ನರಕಶತಮಹಾದುಃಖಸಂಪ್ರಾಪ್ತಿಹೇತುರ್ಮೋಹಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ ಬೀಜಂ ಜಲಧರಪಟಲಂ ಜ್ಞಾನತಾರಾಧಿಪಸ್ಯ । ಕಂದರ್ಪಸ್ಯೈಕಮಿತ್ರಂ ಪ್ರಕಟಿತವಿವಿಧಸ್ಪಷ್ಟದೋಷಪ್ರಬಂಧಂ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ನ ಹ್ಯರ್ಥವ್ರಜಕುಲಭವನಯೌವನಾದನ್ಯದಸ್ತಿ ॥ 2.29 ॥

ಶೃಂಗಾರದ್ರುಮನೀರದೇ ಪ್ರಸೃಮರಕ್ರೀಡಾರಸಸ್ರೋತಸಿ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಪ್ರಿಯಬಾಂಧವೇ ಚತುರವಾಙ್ಮುಕ್ತಾಫಲೋದನ್ವತಿ । ತನ್ವೀನೇತ್ರಚಕೋರಪಾವನವಿಧೌ ಸೌಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀನಿಧೌ ಧನ್ಯಃ ಕೋಽಪಿ ನ ವಿಕ್ರಿಯಾಂ ಕಲಯತಿ ಪ್ರಾಪ್ತೇ ನವೇ ಯೌವನೇ ॥ 2.30 ॥

ಸಂಸಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ನಸಾರೇ ಕುನೃಪತಿಭವನದ್ವಾರಸೇವಾಕಲಂಕವ್ಯಾಸಂಗ ವ್ಯಸ್ತಧೈರ್ಯಂ ಕಥಂ ಅಮಲಧಿಯೋ ಮಾನಸಂ ಸಂವಿದಧ್ಯುಃ । ಯದ್ಯೇತಾಃ ಪ್ರೋದ್ಯದ್ಇಂದುದ್ಯುತಿನಿಚಯಭೃತೋ ನ ಸ್ಯುರಂಭೋಜನೇತ್ರಾಃ ಪ್ರೇಂಖತ್ಕಾಂಚೀಕಲಾಪಾಃ ಸ್ತನಭರವಿನಮನ್ಮಧ್ಯಭಾಜಸ್ತರುಣ್ಯಃ ॥ 2.31 ॥

ಸಿದ್ಧಾಧ್ಯಾಸಿತಕಂದರೇ ಹರವೃಷಸ್ಕಂಧಾವರುಗ್ಣದ್ರುಮೇ ಗಂಗಾಧೌತಶಿಲಾತಲೇ ಹಿಮವತಃ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತೇ ಶ್ರೇಯಸಿ । ಕಃ ಕುರ್ವೀತ ಶಿರಃ ಪ್ರಣಾಮಮಲಿನಂ ಮ್ಲಾನಂ ಮನಸ್ವೀ ಜನೋ ಯದ್ವಿತ್ರಸ್ತಕುರಂಗಶಾವನಯನಾ ನ ಸ್ಯುಃ ಸ್ಮರಾಸ್ತ್ರಂ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ॥ 2.32 ॥

ಸಂಸಾರ ತವ ಪರ್ಯಂತಪದವೀ ನ ದವೀಯಸೀ । ಅಂತರಾ ದುಸ್ತರಾ ನ ಸ್ಯುರ್ಯದಿ ತೇ ಮದಿರೇಕ್ಷಣಾಮ್ ॥ 2.33 ॥

ದಿಶ ವನಹರಿಣೀಭ್ಯೋ ವಂಶಕಾಂಡಚ್ಛವೀನಾಂ ಕವಲಂ ಉಪಲಕೋಟಿಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ಕುಶಾನಾಮ್ । ಶಕಯುವತಿಕಪೋಲಾಪಾಂಡುತಾಂಬೂಲವಲ್ಲೀದಲಂ ಅರುಣನಖಾಗ್ರೈಃ ಪಾಟಿತಂ ವಾ ವಧೂಭ್ಯಃ ॥ 2.34 ॥

ಅಸಾರಾಃ ಸರ್ವೇ ತೇ ವಿರತಿವಿರಸಾಃ ಪಾಪವಿಷಯಾ ಜುಗುಪ್ಸ್ಯಂತಾಂ ಯದ್ವಾ ನನು ಸಕಲದೋಷಾಸ್ಪದಂ ಇತಿ । ತಥಾಪ್ಯೇತದ್ಭೂಮೌ ನಹಿ ಪರಹಿತಾತ್ಪುಣ್ಯಂ ಅಧಿಕಂ ನ ಚಾಸ್ಮಿನ್ಸಂಸಾರೇ ಕುವಲಯದೃಶೋ ರಮ್ಯಂ ಅಪರಮ್ ॥ 2.35 ॥

ಏತತ್ಕಾಮಫಲೋ ಲೋಕೇ ಯದ್ದ್ವಯೋರೇಕಚಿತ್ತತಾ । ಅನ್ಯಚಿತ್ತಕೃತೇ ಕಾಮೇ ಶವಯೋರಿವ ಸಂಗಮಃ ॥ 2.35.1 ॥

ಮಾತ್ಸರ್ಯಂ ಉತ್ಸಾರ್ಯ ವಿಚಾರ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾರ್ಯಾಃ ಸಮರ್ಯಾದಂ ಇದಂ ವದಂತು । ಸೇವ್ಯಾ ನಿತಂಬಾಃ ಕಿಂ ಉ ಭೂಧರಾಣಾಮತ ಸ್ಮರಸ್ಮೇರವಿಲಾಸಿನೀನಾಮ್ ॥ 2.36 ॥

ಸಂಸಾರೇ ಸ್ವಪ್ನಸಾರೇ ಪರಿಣತಿತರಲೇ ದ್ವೇ ಗತೀ ಪಂಡಿತಾನಾಂ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾಮೃತಾಂಭಃಪ್ಲವಲಲಿತಧಿಯಾಂ ಯಾತು ಕಾಲಃ ಕಥಂಚಿತ್ । ನೋ ಚೇನ್ಮುಗ್ಧಾಂಗನಾನಾಂ ಸ್ತನಜಘನಘನಾಭೋಗಸಂಭೋಗಿನೀನಾಂ ಸ್ಥೂಲೋಪಸ್ಥಸ್ಥಲೀಷು ಸ್ಥಗಿತಕರತಲಸ್ಪರ್ಶಲೀಲೋದ್ಯಮಾನಾಮ್ ॥ 2.37 ॥

ಆವಾಸಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಗಂಗೇ ಪಾಪಹಾರಿಣಿ ವಾರಿಣಿ । ಸ್ತನದ್ವಯೇ ತರುಣ್ಯಾ ವಾ ಮನೋಹಾರಿಣಿ ಹಾರಿಣಿ ॥ 2.38 ॥

ಕಿಂ ಇಹ ಬಹುಭಿರುಕ್ತೈರ್ಯುಕ್ತಿಶೂನ್ಯೈಃ ಪ್ರಲಾಪೈರ್ದ್ವಯಂ ಇಹ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಸರ್ವದಾ ಸೇವನೀಯಮ್ । ಅಭಿನವಮದಲೀಲಾಲಾಲಸಂ ಸುಂದರೀಣಾಂ ಸ್ತನಭರಪರಿಖಿನ್ನಂ ಯೌವನಂ ವಾ ವನಂ ವಾ ॥ 2.39 ॥

ಸತ್ಯಂ ಜನಾ ವಚ್ಮಿ ನ ಪಕ್ಷಪಾತಾಲ್ ಲೋಕೇಷು ಸಪ್ತಸ್ವಪಿ ತಥ್ಯಂ ಏತತ್ । ನಾನ್ಯನ್ಮನೋಹಾರಿ ನಿತಂಬಿನೀಭ್ಯೋ ದುಃಖೈಕಹೇತುರ್ನ ಚ ಕಶ್ಚಿದನ್ಯಃ ॥ 2.40 ॥

ಕಾಂತೇತ್ಯುತ್ಪಲಲೋಚನೇತಿ ವಿಪುಲಶ್ರೋಣೀಭರೇತ್ಯುನ್ನಮತ್ಪೀನೋತ್ತುಂಗ ಪಯೋಧರೇತಿ ಸಮುಖಾಂಭೋಜೇತಿ ಸುಭ್ರೂರಿತಿ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮಾದ್ಯತಿ ಮೋದತೇಽಭಿರಮತೇ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ ವಿದ್ವಾನಪಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾಶುಚಿಭಸ್ತ್ರಿಕಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಅಹೋ ಮೋಹಸ್ಯ ದುಶ್ಚೇಷ್ಟಿತಮ್ ॥ 2.41 ॥

ಸ್ಮೃತಾ ಭವತಿ ತಾಪಾಯ ದೃಷ್ಟಾ ಚೋನ್ಮಾದಕಾರಿಣೀ । ಸ್ಪೃಷ್ಟಾ ಭವತಿ ಮೋಹಾಯ ಸಾ ನಾಮ ದಯಿತಾ ಕಥಮ್ ॥ 2.42 ॥

ತಾವದೇವಾಮೃತಮಯೀ ಯಾವಲ್ಲೋಚನಗೋಚರಾ । ಚಕ್ಷುಷ್ಪಥಾದತೀತಾ ತು ವಿಷಾದಪ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ॥ 2.43 ॥

ನಾಮೃತಂ ನ ವಿಷಂ ಕಿಂಚಿದೇತಾಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ನಿತಂಬಿನೀಮ್ । ಸೈವಾಮೃತಲತಾ ರಕ್ತಾ ವಿರಕ್ತಾ ವಿಷವಲ್ಲರೀ ॥ 2.44 ॥

ಆವರ್ತಃ ಸಂಶಯಾನಾಂ ಅವಿನಯಭುವನಂ ಪಟ್ಟಣಂ ಸಾಹಸಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಸನ್ನಿಧಾನಂ ಕಪಟಶತಮಯಂ ಕ್ಷೇತ್ರಂ ಅಪ್ರತ್ಯಯಾನಾಮ್ । ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಸ್ಯ ವಿಘ್ನೋ ನರಕಪುರಮುಖ ಸರ್ವಮಾಯಾಕರಂಡಂ ಸ್ತ್ರೀಯಂತ್ರಂ ಕೇನ ಸೃಷ್ಟಂ ವಿಷಂ ಅಮೃತಮಯಂ ಪ್ರಾಣಿಲೋಕಸ್ಯ ಪಾಶಃ ॥ 2.45 ॥

ನೋ ಸತ್ಯೇನ ಮೃಗಾಂಕ ಏಷ ವದನೀಭೂತೋ ನ ಚೇಂದೀವರದ್ವಂದ್ವಂ ಲೋಚನತಾಂ ಗತ ನ ಕನಕೈರಪ್ಯಂಗಯಷ್ಟಿಃ ಕೃತಾ । ಕಿಂತ್ವೇವಂ ಕವಿಭಿಃ ಪ್ರತಾರಿತಮನಾಸ್ತತ್ತ್ವಂ ವಿಜಾನನ್ನಪಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಮಯಂ ವಪುರ್ಮೃಗದೃಶಾಂ ಮಂದೋ ಜನಃ ಸೇವತೇ ॥ 2.46 ॥

ಲೀಲಾವತೀನಾಂ ಸಹಜಾ ವಿಲಾಸಾಸ್ತ ಏವ ಮೂಢಸ್ಯ ಹೃದಿ ಸ್ಫುರಂತಿ । ರಾಗೋ ನಲಿನ್ಯಾ ಹಿ ನಿಸರ್ಗಸಿದ್ಧಸ್ತತ್ರ ಭ್ರಮ್ತ್ಯೇವ ವೃಥಾ ಷಡ್ಅಂಘ್ರಿಃ ॥ 2.47 ॥

ಸಂಮೋಹಯಂತಿ ಮದಯಂತಿ ವಿಡಂಬಯಂತಿ ನಿರ್ಭರ್ತ್ಸ್ಯಂತಿ ರಮಯಂತಿ ವಿಷಾದಯಂತಿ । ಏತಾಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಸದಯಂ ಹೃದಯಂ ನರಾಣಾಂ ಕಿಂ ನಾಮ ವಾಮನಯನಾ ನ ಸಮಾಚರಂತಿ ॥ 2.47.1 ॥

ಯದೇತತ್ಪೂರ್ಣೇಂದುದ್ಯುತಿಹರಂ ಉದಾರಾಕೃತಿ ಪರಂ ಮುಖಾಬ್ಜಂ ತನ್ವಂಗ್ಯಾಃ ಕಿಲ ವಸತಿ ಯತ್ರಾಧರಮಧು । ಇದಂ ತತ್ಕಿಂ ಪಾಕದ್ರುಮಫಲಂ ಇದಾನೀಂ ಅತಿರಸವ್ಯತೀತೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಿಷಂ ಇವ ಭವಿಷ್ಯ್ತ್ಯಸುಖದಮ್ ॥ 2.48 ॥

ಉನ್ಮೀಲತ್ತ್ರಿವಲೀತರಂಗನಿಲಯಾ ಪ್ರೋತ್ತುಂಗಪೀನಸ್ತನದ್ವಂದ್ವೇನೋದ್ಗತ ಚಕ್ರವಾಕಯುಗಲಾ ವಕ್ತ್ರಾಂಬುಜೋದ್ಭಾಸಿನೀ । ಕಾಂತಾಕಾರಧರಾ ನದೀಯಂ ಅಭಿತಃ ಕ್ರೂರಾತ್ರ ನಾಪೇಕ್ಷತೇ ಸಂಸಾರಾರ್ಣವಮಜ್ಜನಂ ಯದಿ ತದಾ ದೂರೇಣ ಸಂತ್ಯಜ್ಯತಾಮ್ ॥ 2.49 ॥

ಜಲ್ಪಂತಿ ಸಾರ್ಧಂ ಅನ್ಯೇನ ಪಶ್ಯಂತ್ಯನ್ಯಂ ಸವಿಭ್ರಮಾಃ । ಹೃದ್ಗತಂ ಚಿಂತಯಂತ್ಯನ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಃ ಕೋ ನಾಮ ಯೋಷಿತಾಮ್ ॥ 2.50 ॥

ಮಧು ತಿಷ್ಠತಿ ವಾಚಿ ಯೋಷಿತಾಂ ಹೃದಿ ಹಾಲಾಹಲಂ ಏವ ಕೇವಲಮ್ । ಅತಏವ ನಿಪೀಯತೇಽಧರೋ ಹೃದಯಂ ಮುಷ್ಟಿಭಿರೇವ ತಾಡ್ಯತೇ ॥ 2.51 ॥

ಅಪಸರ ಸಖೇ ದೂರಾದಸ್ಮಾತ್ಕಟಾಕ್ಷವಿಷಾನಲಾತ್ ಪ್ರಕೃತಿವಿಷಮಾದ್ಯೋಷಿತ್ಸರ್ಪಾದ್ವಿಲಾಸಫಣಾಭೃತಃ । ಇತರಫಣಿನಾ ದಷ್ಟಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತುಂ ಔಷಧೈಶ್ಚತುರ್ ವನಿತಾಭೋಗಿಗ್ರಸ್ತಂ ಹಿ ಮಂತ್ರಿಣಃ ॥ 2.52 ॥

ವಿಸ್ತಾರಿತಂ ಮಕರಕೇತನಧೀವರೇಣ ಸ್ತ್ರೀಸಂಜ್ಞಿತಂ ಬಡಿಶಂ ಅತ್ರ ಭವಾಂಬುರಾಶೌ । ಯೇನಾಚಿರಾತ್ತದ್ಅಧರಾಮಿಷಲೋಲಮರ್ತ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ವಿಕೃಷ್ಯ ವಿಪಚತ್ಯನುರಾಗವಹ್ನೌ ॥ 2.53 ॥

ಕಾಮಿನೀಕಾಯಕಾಂತಾರೇ ಕುಚಪರ್ವತದುರ್ಗಮೇ । ಮಾ ಸಂಚರ ಮನಃ ಪಾಂಥ ತತ್ರಾಸ್ತೇ ಸ್ಮರತಸ್ಕರಃ ॥ 2.54 ॥

ವ್ಯಾಡೀರ್ಘೇಣ ಚಲೇನ ವಕ್ತ್ರಗತಿನಾ ತೇಜಸ್ವಿನಾ ಭೋಗಿನಾ ನೀಲಾಬ್ಜದ್ಯುತಿನಾಹಿನಾ ಪರಂ ಅಹಂ ದೃಷ್ಟೋ ನ ತಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ । ದೃಷ್ಟೇ ಸಂತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕಾ ದಿಶಿ ದಿಶಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಧನಾರ್ಥಿನೋ ಮುಗ್ಧಾಕ್ಷಕ್ಷಣವೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ನ ಹಿ ಮೇ ವೈದ್ಯೋ ನ ಚಾಪ್ಯೌಷಧಮ್ ॥ 2.55 ॥

ಇಹ ಹಿ ಮಧುರಗೀತಂ ನೃತ್ಯಂ ಏತದ್ರಸೋಽಯಂ ಸ್ಫುರತಿ ಪರಿಮಲೋಽಸೌ ಸ್ಪರ್ಶ ಏಷ ಸ್ತನಾನಾಮ್ । ಇತಿ ಹತಪರಮಾರ್ಥೈರಿಂದ್ರಿಯೈರ್ಭ್ರಾಮ್ಯಮಾಣಃ ಸ್ವಹಿತಕರಣಧೂರ್ತೈಃ ಪಂಚಭಿರ್ವಂಚಿತೋಽಸ್ಮಿ ॥ 2.56 ॥

ನ ಗಮ್ಯೋ ಮಂತ್ರಾಣಾಂ ನ ಚ ಭವತಿ ಭೈಷಜ್ಯವಿಷಯೋ ನ ಚಾಪಿ ಪ್ರಧ್ವಂಸಂ ವ್ರಜತಿ ವಿವಿಧೈಃ ಶಾಂತಿಕಶತೈಃ । ಭ್ರಮಾವೇಶಾದಂಗೇ ಕಂ ಅಪಿ ವಿದಧದ್ಭಂಗಂ ಅಸಕೃತ್ ಸ್ಮರಾಪಸ್ಮಾರೋಽಯಂ ಭ್ರಮಯತಿ ದೃಶಂ ಘೂರ್ಣಯತಿ ಚ ॥ 2.57 ॥

ಜಾತ್ಯ್ಅಂಧಾಯ ಚ ದುರ್ಮುಖಾಯ ಚ ಜರಾಜೀರ್ಣಾ ಖಿಲಾಂಗಾಯ ಚ ಗ್ರಾಮೀಣಾಯ ಚ ದುಷ್ಕುಲಾಯ ಚ ಗಲತ್ಕುಷ್ಠಾಭಿಭೂತಾಯ ಚ । ಯಚ್ಛಂತೀಷು ಮನೋಹರಂ ನಿಜವಪುಲಕ್ಷ್ಮೀಲವಶ್ರದ್ಧಯಾ ಪಣ್ಯಸ್ತ್ರೀಷು ವಿವೇಕಕಲ್ಪಲತಿಕಾಶಸ್ತ್ರೀಷು ರಾಜ್ಯೇತ ಕಃ ॥ 2.58 ॥

ವೇಶ್ಯಾಸೌ ಮದನಜ್ವಾಲಾ ರೂಪೇಽಂಧನವಿವರ್ಧಿತಾ । ಕಾಮಿಭಿರ್ಯತ್ರ ಹೂಯಂತೇ ಯೌವನಾನಿ ಧನಾನಿ ಚ ॥ 2.59 ॥

ಕಶ್ಚುಂಬತಿ ಕುಲಪುರುಷೋ ವೇಶ್ಯಾಧರಪಲ್ಲವಂ ಮನೋಜ್ಞಂ ಅಪಿ । ಚಾರಭಟಚೋರಚೇಟಕನಟವಿಟನಿಷ್ಠೀವನಶರಾವಮ್ ॥ 2.60 ॥

ಧನ್ಯಾಸ್ತ ಏವ ಧವಲಾಯತಲೋಚನಾನಾಂ ತಾರುಣ್ಯದರ್ಪಘನಪೀನಪಯೋಧರಾಣಾಮ್ । ಕ್ಷಾಮೋದರೋಪರಿ ಲಸತ್ತ್ರಿವಲೀಲತಾನಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಕೃತಿಂ ವಿಕೃತಿಂ ಏತಿ ಮನೋ ನ ಯೇಷಾಮ್ ॥ 2.61 ॥

ಬಾಲೇ ಲೀಲಾಮುಕುಲಿತಂ ಅಮೀ ಮಂಥರಾ ದೃಷ್ಟಿಪಾತಾಃ ಕಿಂ ಕ್ಷಿಪ್ಯಂತೇ ವಿರಮವಿರಮ ವ್ಯರ್ಥ ಏಷ ಶ್ರಮಸ್ತೇ । ಸಂಪ್ರತ್ಯನ್ಯೇ ವಯಂ ಉಪರತಂ ಬಾಲ್ಯಂ ಆಸ್ಥಾ ವನಾಂತೇ ಕ್ಷೀಣೋ ಮೋಹಸ್ತೃಣಂ ಇವ ಜಗಜ್ಜಾಲಂ ಆಲೋಕಯಾಮಃ ॥ 2.62 ॥

ಇಯಂ ಬಾಲಾ ಮಾಂ ಪ್ರತ್ಯನವರತಂ ಇಂದೀವರದಲಪ್ರಭಾ ಚೀರಂ ಚಕ್ಷುಃ ಕ್ಷಿಪತಿ ಕಿಂ ಅಭಿಪ್ರೇತಂ ಅನಯಾ । ಗತೋ ಮೋಹೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಸ್ಮರಶಬರಬಾಣವ್ಯತಿಕರಜ್ವರ ಜ್ವಾಲಾ ಶಾಂತಾ ತದಪಿ ನ ವರಾಕೀ ವಿರಮತಿ ॥ 2.63 ॥

ಕಿಂ ಕಂದರ್ಪ ಕರಂ ಕದರ್ಥಯಸಿ ರೇ ಕೋದಂಡಟಂಕಾರಿತಂ ರೇ ರೇ ಕೋಕಿಲ ಕೋಮಲಂ ಕಲರವಂ ಕಿಂ ವಾ ವೃಥಾ ಜಲ್ಪಸಿ । ಮುಗ್ಧೇ ಸ್ನಿಗ್ಧವಿದಗ್ಧಚಾರುಮಧುರೈರ್ಲೋಲೈಃ ಕಟಾಕ್ಷೈರಲಂ ಚೇತಶ್ಚುಂಬಿತಚಂದ್ರಚೂಡಚರಣಧ್ಯಾನಾಮೃತಂ ವರ್ತತೇ ॥ 2.64 ॥

ವಿರಹೇಽಪಿ ಸಂಗಮಃ ಖಲು ಪರಸ್ಪರಂ ಸಂಗತಂ ಮನೋ ಯೇಷಾಮ್ । ಹೃದಯಂ ಅಪಿ ವಿಘಟ್ಟಿತಂ ಚೇತ್ ಸಂಗೀ ವಿರಹಂ ವಿಶೇಷಯತಿ ॥ 2.65 ॥

ಕಿಂ ಗತೇನ ಯದಿ ಸಾ ನ ಜೀವತಿ ಪ್ರಾಣಿತಿ ಪ್ರಿಯತಮಾ ತಥಾಪಿ ಕಿಮ್ । ಇತ್ಯುದೀಕ್ಷ್ಯ ನವಮೇಘಮಾಲಿಕಾಂ ನ ಪ್ರಯಾತಿ ಪಥಿಕಃ ಸ್ವಮಂದಿರಮ್ ॥ 2.66 ॥

ವಿರಮತ ಬುಧಾ ಯೋಷಿತ್ಸಂಗಾತ್ಸುಖಾತ್ಕ್ಷಣಭಂಗುರಾತ್ ಕುರುತ ಕರುಣಾಮೈತ್ರೀಪ್ರಜ್ಞಾವಧೂಜನಸಂಗಮಮ್ । ನ ಖಲು ನರಕೇ ಹಾರಾಕ್ರಾಂತಂ ಘನಸ್ತನಮಂಡಲಂ ಶರಣಂ ಅಥವಾ ಶ್ರೋಣೀಬಿಂಬಂ ರಣನ್ಮಣಿಮೇಖಲಮ್ ॥ 2.67 ॥

ಯದಾ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸವ್ಯಸನಕೃಶಯೋರಾತ್ಮಮನಸೋರವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಮೈತ್ರೀ ಸ್ಫುರತಿ ಕೃತಿನಸ್ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಉ ತೈಃ । ಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ಆಲಾಪೈರಧರಮಧುಭಿರ್ವಕ್ತ್ರವಿಧುಭಿಃ ಸನಿಶ್ವಾಸಾಮೋದೈಃ ಸಕುಚಕಲಶಾಶ್ಲೇಷಸುರತೈಃ ॥ 2.68 ॥

ಯದಾಸೀದಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಮರತಿಮಿರಸಂಚಾರಜನಿತಂ ತದಾ ದೃಷ್ಟನಾರೀಮಯಂ ಇದಂ ಅಶೇಷಂ ಜಗದಿತಿ । ಇದಾನೀಂ ಅಸ್ಮಾಕಂ ಪಟುತರವಿವೇಕಾಂಜನಜುಷಾಂ ಸಮೀಭೂತಾ ದೃಷ್ಟಿಸ್ತ್ರಿಭುವನಂ ಅಪಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮನುತೇ ॥ 2.69 ॥

ತಾವದೇವ ಕೃತಿನಾಂ ಅಪಿ ಸ್ಫುರತ್ಯೇಷ ನಿರ್ಮಲವಿವೇಕದೀಪಕಃ । ಯಾವದೇವ ನ ಕುರಂಗಚಕ್ಷುಷಾಂ ತಾಡ್ಯತೇ ಚಟುಲಲೋಚನಾಂಚಲೈಃ ॥ 2.70 ॥

ವಚಸಿ ಭವತಿ ಸಂಗತ್ಯಾಗಂ ಉದ್ದಿಶ್ಯ ವಾರ್ತಾ ಶ್ರುತಿಮುಖರಮುಖಾನಾಂ ಕೇವಲಂ ಪಂಡಿತಾನಾಮ್ । ಜಘನಂ ಅರುಣರತ್ನಗ್ರಂಥಿಕಾಂಚೀಕಲಾಪಂ ಕುವಲಯನಯನಾನಾಂ ಕೋ ವಿಹಾತುಂ ಸಮರ್ಥಃ ॥ 2.71 ॥

ಸ್ವಪರಪ್ರತಾರಕೋಽಸೌ ನಿಂದತಿ ಯೋಽಲೀಕಪಂಡಿತೋ ಯುವತೀಃ । ಯಸ್ಮಾತ್ತಪಸೋಽಪಿ ಫಲಂ ಸ್ವರ್ಗಃ ಸ್ವರ್ಗೇಽಪಿ ಚಾಪ್ಸರಸಃ ॥ 2.72 ॥

ಮತ್ತೇಭಕುಂಭದಲನೇ ಭುವಿ ಸಂತಿ ಧೀರಾಃ ಕೇಚಿತ್ಪ್ರಚಂಡಮೃಗರಾಜವಧೇಽಪಿ ದಕ್ಷಾಃ । ಕಿಂತು ಬ್ರವೀಮಿ ಬಲಿನಾಂ ಪುರತಃ ಪ್ರಸಹ್ಯ ಕಂದರ್ಪದರ್ಪದಲನೇ ವಿರಲಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ॥ 2.73 ॥

ಸನ್ಮಾರ್ಗೇ ತಾವದಾಸ್ತೇ ಪ್ರಭವತಿ ಚ ನರಸ್ತಾವದೇವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಲಜ್ಜಾಂ ತಾವದ್ವಿಧತ್ತೇ ವಿನಯಂ ಅಪಿ ಸಮಾಲಂಬತೇ ತಾವದೇವ । ಭ್ರೂಚಾಪಾಕೃಷ್ಟಮುಕ್ತಾಃ ಶ್ರವಣಪಥಗತಾ ನೀಲಪಕ್ಷ್ಮಾಣ ಏತೇ ಯಾವಲ್ಲೀಲಾವತೀನಾಂ ಹೃದಿ ನ ಧೃತಿಮುಷೋ ದೃಷ್ಟಿಬಾಣಾಃ ಪತಂತಿ ॥ 2.74 ॥

ಉನ್ಮತ್ತಪ್ರೇಮಸಂರಂಭಾದ್ ಆರಭಂತೇ ಯದ್ಅಂಗನಾಃ । ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೂಹಂ ಆಧಾತುಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಪಿ ಖಲು ಕಾತರಃ ॥ 2.75 ॥

ತಾವನ್ಮಹತ್ತ್ವಂ ಪಾಂಡಿತ್ಯಂ ಕುಲೀನತ್ವಂ ವಿವೇಕಿತಾ । ಯಾವಜ್ಜ್ವಲತಿ ನಾಂಗೇಷು ಹತಃ ಪಂಚೇಷುಪಾವಕಃ ॥ 2.76 ॥

ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೋಽಪಿ ಪ್ರಥಿತವಿನಯೋಽಪ್ಯಾತ್ಮಬೋಧೋಽಪಿ ಬಾಢಂ ಸಂಸಾರೇಽಸ್ಮಿನ್ಭವತಿ ವಿರಲೋ ಭಾಜನಂ ಸದ್ಗತೀನಾಮ್ । ಯೇನೈತಸ್ಮಿನ್ನಿರಯನಗರದ್ವಾರಂ ಉದ್ಘಾಟಯಂತೀ ವಾಮಾಕ್ಷೀಣಾಂ ಭವತಿ ಕುಟಿಲಾ ಭ್ರೂಲತಾ ಕುಂಚಿಕೇವ ॥ 2.77 ॥

ಕೃಶಃ ಕಾಣಃ ಖಂಜಃ ಶ್ರವಣರಹಿತಃ ಪುಚ್ಛವಿಕಲೋ ವ್ರಣೀ ಪೂಯಕ್ಲಿನ್ನಃ ಕೃಮಿಕುಲಶತೈರಾವೃತತನುಃ । ಕ್ಷುಧಾ ಕ್ಷಾಮೋ ಜೀರ್ಣಃ ಪಿಠರಕಕಪಾಲಾರ್ಪಿತಗಲಃ ಶುನೀಂ ಅನ್ವೇತಿ ಶ್ವಾ ಹತಂ ಅಪಿ ಚ ಹಂತ್ಯೇವ ಮದನಃ ॥ 2.78 ॥

ಸ್ತ್ರೀಮುದ್ರಾಂ ಕುಸುಮಾಯುಧಸ್ಯ ಜಯಿನೀಂ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಂಪತ್ಕರೀಂ ಯೇ ಮೂಢಾಃ ಪ್ರವಿಹಾಯ ಯಾಂತಿ ಕುಧಿಯೋ ಮಿಥ್ಯಾಫಲಾನ್ವೇಷಿಣಃ । ತೇ ತೇನೈವ ನಿಹತ್ಯ ನಿರ್ದಯತರಂ ನಗ್ನೀಕೃತಾ ಮುಂಡಿತಾಃ ಕೇಚಿತ್ಪಂಚಶಿಖೀಕೃತಾಶ್ಚ ಜಟಿಲಾಃ ಕಾಪಾಲಿಕಾಶ್ಚಾಪರೇ ॥ 2.79 ॥

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಪರಾಶರಪ್ರಭೃತಯೋ ವಾತಾಂಬುಪರ್ಣಾಶನಾಸ್ತೇಽಪಿ ಸ್ತ್ರೀಮುಖಪಂಕಜಂ ಸುಲಲಿತಂ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಮೋಹಂ ಗತಾಃ । ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಸಘೃತಂ ಪಯೋದಧಿಯುತಂ ಯೇ ಭುಂಜತೇ ಮಾನವಾಸ್ತೇಷಾಂ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹೋ ಯದಿ ಭವೇದ್ವಿಂಧ್ಯಃ ಪ್ಲವೇತ್ಸಾಗರೇ ॥ 2.80 ॥

ಪರಿಮಲಭೃತೋ ವಾತಾಃ ಶಾಖಾ ನವಾಂಕುರಕೋಟಯೋ ಮಧುರವಿರುತೋತ್ಕಂಠಾ ವಾಚಃ ಪ್ರಿಯಾಃ ಪಿಕಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ । ವಿರಲಸುರತಸ್ವೇದೋದ್ಗಾರಾ ವಧೂವದನೇಂದವಃ ಪ್ರಸರತಿ ಮಧೌ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ಜಾತೋ ನ ಕಸ್ಯ ಗುಣೋದಯಃ ॥ 2.81 ॥

ಮಧುರಯಂ ಮಧುರೈರಪಿ ಕೋಕಿಲಾ ಕಲರವೈರ್ಮಲಯಸ್ಯ ಚ ವಾಯುಭಿಃ । ವಿರಹಿಣಃ ಪ್ರಹಿಣಸ್ತಿ ಶರೀರಿಣೋ ವಿಪದಿ ಹಂತ ಸುಧಾಪಿ ವಿಷಾಯತೇ ॥ 2.82 ॥

ಆವಾಸಃ ಕಿಲಕಿಂಚಿತಸ್ಯ ದಯಿತಾಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಿಲಾಸಾಲಸಾಃ ಕರ್ಣೇ ಕೋಕಿಲಕಾಮಿನೀಕಲರವಃ ಸ್ಮೇರೋ ಲತಾಮಂಡಪಃ । ಗೋಷ್ಠೀ ಸತ್ಕವಿಭಿಃ ಸಮಂ ಕತಿಪಯೈರ್ಮುಗ್ಧಾಃ ಸುಧಾಂಶೋಃ ಕರಾಃ ಕೇಷಾಂಚಿತ್ಸುಖಯಂತಿ ಚಾತ್ರ ಹೃದಯಂ ಚೈತ್ರೇ ವಿಚಿತ್ರಾಃ ಕ್ಷಪಾಃ ॥ 2.83 ॥

ಪಾಂಥ ಸ್ತ್ರೀವಿರಹಾನಲಾಹುತಿಕಲಾಂ ಆತನ್ವತೀ ಮಂಜರೀಮಾಕಂದೇಷು ಪಿಕಾಂಗನಾಭಿರಧುನಾ ಸೋತ್ಕಂಠಂ ಆಲೋಕ್ಯತೇ । ಅಪ್ಯೇತೇ ನವಪಾಟಲಾಪರಿಮಲಪ್ರಾಗ್ಭಾರಪಾಟಚ್ಚರಾ ವಾಂತಿಕ್ಲಾಂತಿವಿತಾನತಾನವಕೃತಃ ಶ್ರೀಖಂಡಶೈಲಾನಿಲಾಃ ॥ 2.84 ॥

ಪ್ರಥಿತಃ ಪ್ರಣಯವತೀನಾಂ ತಾವತ್ಪದಂ ಆತನೋತು ಹೃದಿ ಮಾನಃ । ಭವತಿ ನ ಯಾವಚ್ಚಂದನತರು ಸುರಭಿರ್ಮಲಯಪವಮಾನಃ ॥ 2.85 ॥

ಸಹಕಾರಕುಸುಮಕೇಸರನಿಕರ ಭರಾಮೋದಮೂರ್ಚ್ಛಿತದಿಗ್ಅಂತೇ । ಮಧುರಮಧುರವಿಧುರಮಧುಪೇ ಮಧೌ ಭವೇತ್ಕಸ್ಯ ನೋತ್ಕಂಠಾ ॥ 2.86 ॥

ಅಚ್ಛಾಚ್ಛಚಂದನರಸಾರ್ದ್ರತರಾ ಮೃಗಾಕ್ಷ್ಯೋ ಧಾರಾಗೃಹಾಣಿ ಕುಸುಮಾನಿ ಚ ಕೌಮುದೀ ಚ । ಮಂದೋ ಮರುತ್ಸುಮನಸಃ ಶುಚಿ ಹರ್ಮ್ಯಪೃಷ್ಠಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಮದಂ ಚ ಮದನಂ ಚ ವಿವರ್ಧಯಂತಿ ॥ 2.87 ॥

ಸ್ರಜೋ ಹೃದ್ಯಾಮೋದಾ ವ್ಯಜನಪವನಶ್ಚಂದ್ರಕಿರಣಾಃ ಪರಾಗಃ ಕಾಸಾರೋ ಮಲಯಜರಜಃ ಶೀಧು ವಿಶದಮ್ । ಶುಚಿಃ ಸೌಧೋತ್ಸಂಗಃ ಪ್ರತನು ವಸನಂ ಪಂಕಜದೃಶೋ ನಿದಾಘಋತಾವೇತದ್ವಿಲಸತಿ ಲಭಂತೇ ಸುಕೃತಿನಃ ॥ 2.88 ॥

ಸುಧಾಶುಭ್ರಂ ಧಾಮ ಸ್ಫುರದ್ಅಮಲರಶ್ಮಿಃ ಶಶಧರಃ ಪ್ರಿಯಾವಕ್ತ್ರಾಂಭೋಜಂ ಮಲಯಜರಜಶ್ಚಾತಿಸುರಭಿಃ । ಸ್ರಜೋ ಹೃದ್ಯಾಮೋದಾಸ್ತದಿದಂ ಅಖಿಲಂ ರಾಗಿಣಿ ಜನೇ ಕರೋತ್ಯಂತಃ ಕ್ಷೋಭಂ ನ ತು ವಿಷಯಸಂಸರ್ಗವಿಮುಖೇ ॥ 2.89 ॥

ತರುಣೀವೇಷೋದ್ದೀಪಿತಕಾಮಾ ವಿಕಸಜ್ಜಾತೀಪುಷ್ಪಸುಗಂಧಿಃ । ಉನ್ನತಪೀನಪಯೋಧರಭಾರಾ ಪ್ರಾವೃಟ್ತನುತೇ ಕಸ್ಯ ನ ಹರ್ಷಮ್ ॥ 2.90 ॥

ವಿಯದ್ಉಪಚಿತಮೇಘಂ ಭೂಮಯಃ ಕಂದಲಿನ್ಯೋ ನವಕುಟಜಕದಂಬಾಮೋದಿನೋ ಗಂಧವಾಹಾಃ । ಶಿಖಿಕುಲಕಲಕೇಕಾರಾವರಮ್ಯಾ ವನಾಂತಾಃ ಸುಖಿನಂ ಅಸುಖಿನಂ ವಾ ಸರ್ವಂ ಉತ್ಕಂಠಯಂತಿ ॥ 2.91 ॥

ಉಪರಿ ಘನಂ ಘನಪಟಲಂ ತಿರ್ಯಗ್ಗಿರಯೋಽಪಿ ನರ್ತಿತಮಯೂರಾಃ । ಕ್ಷಿತಿರಪಿ ಕಂದಲಧವಲಾ ದೃಷ್ಟಿಂ ಪಥಿಕಃ ಕ್ವ ಪಾತಯತಿ ॥ 2.92 ॥

ಇತೋ ವಿದ್ಯುದ್ವಲ್ಲೀವಿಲಸಿತಂ ಇತಃ ಕೇತಕಿತರೋಃ ಸ್ಫುರನ್ಗಂಧಃ ಪ್ರೋದ್ಯಜ್ಜಲದನಿನದಸ್ಫೂರ್ಜಿತಂ ಇತಃ । ಇತಃ ಕೇಕಿಕ್ರೀಡಾಕಲಕಲರವಃ ಪಕ್ಷ್ಮಲದೃಶಾಂ ಕಥಂ ಯಾಸ್ಯಂತ್ಯೇತೇ ವಿರಹದಿವಸಾಃ ಸಂಭೃತರಸಾಃ ॥ 2.93 ॥

ಅಸೂಚಿಸಂಚಾರೇ ತಮಸಿ ನಭಸಿ ಪ್ರೌಢಜಲದಧ್ವನಿಪ್ರಯೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪತತಿ ದೃಶದಾಂ ನೀರನಿಚಯೇ । ಇದಂ ಸೌದಾಮಿನ್ಯಾಃ ಕನಕಕಮನೀಯಂ ವಿಲಸಿತಂ ಮುದಂ ಚ ಗ್ಲಾನಿಂ ಚ ಪ್ರಥಯತಿ ಪಥಿಷ್ವೇವ ಸುದೃಶಾಮ್ ॥ 2.94 ॥

ಆಸಾರೇಣ ನ ಹರ್ಮ್ಯತಃ ಪ್ರಿಯತಮೈರ್ಯಾತುಂ ಬಹಿಃ ಶಕ್ಯತೇ ಶೀತೋತ್ಕಂಪನಿಮಿತ್ತಂ ಆಯತದೃಶಾ ಗಾಢಂ ಸಮಾಲಿಂಗ್ಯತೇ । ಜಾತಾಃ ಶೀಕರಶೀತಲಾಶ್ಚ ಮರುತೋರತ್ಯಂತಖೇದಚ್ಛಿದೋ ಧನ್ಯಾನಾಂ ಬತ ದುರ್ದಿನಂ ಸುದಿನತಾಂ ಯಾತಿ ಪ್ರಿಯಾಸಂಗಮೇ ॥ 2.95 ॥

ಅರ್ಧಂ ಸುಪ್ತ್ವಾ ನಿಶಾಯಾಃ ಸರಭಸಸುರತಾಯಾಸಸನ್ನಶ್ಲಥಾಂಗಪ್ರೋದ್ಭೂತಾಸಹ್ಯ ತೃಷ್ಣೋ ಮಧುಮದನಿರತೋ ಹರ್ಮ್ಯಪೃಷ್ಠೇ ವಿವಿಕ್ತೇ । ಸಂಭೋಗಕ್ಲಾಂತಕಾಂತಾಶಿಥಿಲಭುಜಲತಾವರ್ಜಿತಂ ಕರ್ಕರೀತೋ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಭಿನ್ನಾಚ್ಛಧಾರಂ ಪಿಬತಿ ನ ಸಲಿಲಂ ಶಾರದಂ ಮಂದಪುಣ್ಯಃ ॥ 2.96 ॥

ಹೇಮಂತೇ ದಧಿದುಗ್ಧಸರ್ಪಿರಶನಾ ಮಾಂಜಿಷ್ಠವಾಸೋಭೃತಃ ಕಾಶ್ಮೀರದ್ರವಸಾಂದ್ರದಿಗ್ಧವಪುಷಶ್ಛಿನ್ನಾ ವಿಚಿತ್ರೈ ರತೈಃ । ವೃತ್ತೋರುಸ್ತನಕಾಮಿನೋಜನಕೃತಾಶ್ಲೇಷಾ ಗೃಹಾಭ್ಯಂತರೇ ತಾಂಬೂಲೀದಲಪೂಗಪೂರಿತಮುಖಾ ಧನ್ಯಾಃ ಸುಖಂ ಶೇರತೇ ॥ 2.97 ॥

ಪ್ರದುಯತ್ಪ್ರೌಢಪ್ರಿಯಂಗುದ್ಯುತಿಭೃತಿ ವಿಕಸತ್ಕುಂದಮಾದ್ಯದ್ದ್ವಿರೇಫೇ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಲೇಯವಾತಪ್ರಚಲವಿಲಸಿತೋದಾರಮಂದಾರಧಾಮ್ನಿ । ಯೇಷಾಂ ನೋ ಕಂಠಲಗ್ನಾ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ತುಹಿನಕ್ಷೋದದಕ್ಷಾ ಮೃಗಾಕ್ಷೀ ತೇಸಾಂ ಆಯಾಮಯಾಮಾ ಯಮಸದನಸಮಾ ಯಾಮಿನೀ ಯಾತಿ ಯೂನಾಮ್ ॥ 2.98 ॥

ಚುಂಬಂತೋ ಗಂಡಭಿತ್ತೀರಲಕವತಿ ಮುಖೇ ಸೀತ್ಕೃತಾನ್ಯಾದಧಾನಾ ವಕ್ಷಃಸೂತ್ಕಂಚುಕೇಷು ಸ್ತನಭರಪುಲಕೋದ್ಭೇದಂ ಆಪಾದಯಂತಃ । ಊರೂನಾಕಂಪಯಂತಃ ಪೃಥುಜಘನತಟಾತ್ಸ್ರಂಸಯಂತೋಽಂಶುಕಾನಿ ವ್ಯಕ್ತಂ ಕಾಂತಾಜನಾನಾಂ ವಿಟಚರಿತಭೃತಃ ಶೈಶಿರಾ ವಾಂತಿ ವಾತಾಃ ॥ 2.99 ॥

ಕೇಶಾನಾಕುಲಯಂದೃಶೋ ಮುಕುಲಯನ್ವಾಸೋ ಬಲಾದಾಕ್ಷಿಪನ್ನಾತನ್ವನ್ ಪುಲಕೋದ್ಗಮಂ ಪ್ರಕಟಯನ್ನಾವೇಗಕಂಪಂ ಶನೈಃ । ಬಾರಂ ಬಾರಂ ಉದಾರಸೀತ್ಕೃತಕೃತೋ ದಂತಚ್ಛದಾನ್ಪೀಡಯನ್ ಪ್ರಾಯಃ ಶೈಶಿರ ಏಷ ಸಂಪ್ರತಿ ಮರುತ್ಕಾಂತಾಸು ಕಾಂತಾಯತೇ ॥ 2.100 ॥

ಯದ್ಯಸ್ಯ ನಾಸ್ತಿ ರುಚಿರಂ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಪೃಹಾ ಮನೋಜ್ಞೇಽಪಿ । ರಮಣೀಯೇಽಪಿ ಸುಧಾಂಶೌ ನ ಮನಃಕಾಮಃ ಸರೋಜಿನ್ಯಾಃ ॥ 2.101 ॥

ವೈರಾಗ್ಯೇ ಸಂಚರತ್ಯೇಕೋ ನೀತೌ ಭ್ರಮತಿ ಚಾಪರಃ । ಶೃಂಗಾರೇ ರಮತೇ ಕಶ್ಚಿದ್ಭುವಿ ಭೇದಾಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ॥ 2.102 ॥

ப⁴ர்த்ருஹரே: ஶதக த்ரிஶதி - ஶ்ருங்கா³ர ஶதகம் பற்றி

The Shringara Shataka, "a hundred verses on love", is one of the three centuries (Shataka Trayam) of verses by the poet Bhartrihari, the others being the Niti Shataka on conduct and the Vairagya Shataka on dispassion. In polished Sanskrit verse it explores the power and beauty of love and the charm of women, the seasons of desire and the pain of separation, but it also looks at desire with clear eyes, showing how it binds the mind, and gradually turns toward the dispassion that the third century celebrates.

இயற்றியவர்: Bhartrihari

எப்போது பாராயணம் செய்வது: In the study of classical Sanskrit poetry and in reflection on the nature of desire.

உங்களுக்குத் தெரியுமா?

  • Bhartrihari is traditionally identified as a king who renounced his throne, and his three Shatakas trace a path from worldly life to renunciation.
  • Many verses of the Shataka Trayam are among the best-known subhashitas (wise sayings) in Sanskrit.

அடிக்கடி கேட்கப்படும் கேள்விகள்

What is the Shringara Shataka about?

The power and beauty of love, and its limits.

What are Bhartrihari's three Shatakas?

Niti, Shringara and Vairagya.

How many verses does a shataka have?

About a hundred.

வழிபாட்டிற்கும் கற்றலுக்குமாக வழங்கப்படுகிறது, கணிப்பாக அல்ல. வணிக நோக்கமற்றது.