Mankutimmana Kagga
D.V. Gundappa · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం
14
ಒಂದೆ ಗಗನವ ಕಾಣುತೊಂದೆ ನೆಲವನು ತುಳಿಯು । ತೊಂದೆ ಧಾನ್ಯವನುಣ್ಣುತೊಂದೆ ನೀರ್ಗುಡಿದು ॥ ಒಂದೆ ಗಾಳಿಯನುಸಿರ್ವ ನರಜಾತಿಯೊಳಗೆಂತು । ಬಂದುದೀ ವೈಷಮ್ಯ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಒಂದೇ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ, ಒಂದೇ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಡೆದು, ಒಂದೇ ಧಾನ್ಯ ಉಂಡು, ಒಂದೇ ನೀರು ಕುಡಿದು, ಒಂದೇ ಗಾಳಿ ಉಸಿರಾಡುವ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಈ ದ್ವೇಷ-ಭೇದ ಹೇಗೆ ಬಂತು?
47
ಅರೆಗಣ್ಣು ನಮದೆಂದು ಕೊರಕೊರಗಿ ಫಲವೇನು? । ಅರೆಬೆಳಕು ಧರೆಯೊಳೆಂದೊರಲಿ ಸುಖವೇನು? ॥ ಇರುವ ಕಣ್ಣಿರುವ ಬೆಳಕಿನೊಳಾದನಿತ ನೋಡಿ । ಪರಿಕಿಸಿದೊಡದು ಲಾಭ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನಮ್ಮ ತಿಳಿವು ಅರೆಬರೆ, ಲೋಕದ ಬೆಳಕು ಮಬ್ಬು ಎಂದು ಕೊರಗಿ ಫಲವಿಲ್ಲ. ಇರುವ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ, ಇರುವ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ನೋಡಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಲಾಭ.
48
ಒಂದಿಹುದು ಪಾಯವೋರೊರ್ವನರೆಗಣ್ಣುಗಳು । ಮೊಂದೊಂದು ಸತ್ಯಾಂಶಕಿರಣಗಳ ಪಿಡಿದು ॥ ಒಂದುಗೂಡಿದೊಡವರ್ಗಳರಿವನೆಲ್ಲವನಾಗ । ಮುಂದು ಸಾಗುವೆವಿನಿತು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಬಳಿಯೂ ಸತ್ಯದ ಒಂದೊಂದು ಕಿರಣವಿದೆ. ಎಲ್ಲರ ಅರಿವನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ಸಾಗಬಹುದು.
65
ಪುಸ್ತಕದಿ ದೊರೆತರಿವು ಮಸ್ತಕದಿ ತಳೆದ ಮಣಿ । ಚಿತ್ತದೊಳು ಬೆಳೆದರಿವು ತರು ತಳೆದ ಪುಷ್ಪ ॥ ವಸ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಂತರೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ । ಶಾಸ್ತ್ರಿತನದಿಂದಲ್ಲ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಪಡೆದ ಅರಿವು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟ ಮಣಿಯಂತೆ; ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಅರಿವು ಮರದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಹೂವಿನಂತೆ. ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಒಳನೋಟದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಪಾಂಡಿತ್ಯದಿಂದಲ್ಲ.
123
ಬನ್ನಬವಣೆಗಳ ತಾನೆನಿತೆನಿತು ಪಟ್ಟಿರೆಯು । ಮಿನ್ನೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೊಸ ಸಾಹಸಗಳಿಂ ॥ ಸನ್ನಹಿಸುವಂ ಸುಮ್ಮನಿರಲೊಲದೆ ಮಾನವನು । ಚಿನ್ಮಯತೆಯಾತ್ಮಗುಣ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟ-ಸೋಲುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಮನುಷ್ಯ ಸುಮ್ಮನಿರದೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಉತ್ಸಾಹವೇ ಆತ್ಮದ ಚೈತನ್ಯ.
136
ವಿಶ್ವಪರಿಧಿಯದೆಲ್ಲೊ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರಿನಾಚೆ । ವಿಶ್ವಕೇಂದ್ರವು ನೀನೆ, ನೀನೆಣಿಸಿದೆಡೆಯೆ ॥ ನಿಃಶ್ವಸಿತ ಸಂಬಂಧ ನಿನಗಂ ದಿಗಂತಕಂ । ಪುಷ್ಪವಾಗಿರು ನೀನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ವಿಶ್ವದ ಅಂಚು ಎಲ್ಲೋ ದೂರದಲ್ಲಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ನೀನು ನಿಂತ ಜಾಗವೇ ವಿಶ್ವದ ಕೇಂದ್ರ. ನಿನ್ನ ಉಸಿರು ದಿಗಂತಕ್ಕೂ ಬೆಸೆದಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಸುತ್ತಲೂ ಪರಿಮಳ ಬೀರುವ ಹೂವಾಗಿ ಬಾಳು.
157
ಪರಬೊಮ್ಮನಾ ವಿಧಿಯ ನೇಮಿಸಿಹುದೇತಕೆನೆ । ನರಜಾತಿ ಸಾನುಭೂತಿಯ ಕಲಿಯಲೆಂದು ॥ ಪರರೆಂಬರಿಲ್ಲ ಆತ್ಮಾಂಶರೆಲ್ಲರೆನಿತ್ತೆ । ಬೆರೆ ನೀನು ವಿಶ್ವದಲಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಬರುವಂತೆ ವಿಧಿ ಮಾಡಿರುವುದು ಮನುಷ್ಯ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಕಲಿಯಲೆಂದು. ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಆತ್ಮದ ಅಂಶಗಳು; ಪರರು ಎಂಬವರಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಬೆರೆತು ಬಾಳು.
164
ಹಳೆಯ ಮಲೆ ಹಳೆಯ ನೆಲವಾದೊಡೆಯುಮೊರತೆ ಮಳೆ । ಹೊಳೆನೀರನಾವಗಂ ಪೊಸದಾಗಿಸುವವೊಲ್ ॥ ಹಳೆಯ ಕರ್ಮವ ಹೊಸದು ಕೊಚ್ಚಿ ಪೌರುಷನದಿಯ । ಬೆಳೆಯಿಪುದು ನವತೆಯಲಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಹಳೆಯ ಬೆಟ್ಟ, ಹಳೆಯ ನೆಲವಾದರೂ ಹೊಸ ಮಳೆ ಹೊಳೆಯ ನೀರನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನ ಹಳೆಯ ಕರ್ಮವನ್ನು ತೊಳೆದು ಬದುಕನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
204
ದೇವಾಂಶ ಪಶ್ವಂಶಗಳ ಗಂಟು ಮಾನುಷತೆ । ಧೀವಿಮರ್ಶೆಯಿನೊಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಬಲಿಸಿ ॥ ಭಾವಪರಿಶೋಧನೆಯಿನಿನ್ನೊಂದ ದಂಡಿಪುದೆ । ಜೀವಪ್ರಕರ್ಷಗತಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ದೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಪಶುವಿನ ಅಂಶ ಎರಡೂ ಇವೆ. ವಿವೇಕದಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಆತ್ಮಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವುದೇ ಬದುಕಿನ ಏಳಿಗೆ.
206
ಸತ್ತವೆನ್ನಾಶೆಗಳು, ಗೆದ್ದೆನಿಂದ್ರಿಯಗಣವ । ಚಿತ್ತವಿನ್ನಲುಗದೆಂಬಾ ಜಂಬ ಬೇಡ ॥ ಎತ್ತಣಿಂದಲೊ ಗಾಳಿ ಮೋಹಬೀಜವ ತಂದು । ಬಿತ್ತಲಾರದೆ ಮನದಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನನ್ನ ಆಸೆಗಳು ಸತ್ತಿವೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದೇನೆ, ಮನಸ್ಸು ಇನ್ನು ಅಲುಗದು ಎಂಬ ಜಂಬ ಬೇಡ. ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಬಂದ ಗಾಳಿ ಮೋಹದ ಬೀಜವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಬಹುದು.
207
ಒಣಗಿ ಬೇಸಗೆಯಿಂದ ಮಣ್ಣಾಗಿ ಕಾಣದಿಹ । ತೃಣ ಮೊಳೆಯುವುದು ಮರಳಿ ಹನಿಯೆರಡು ಬೀಳೆ ॥ ಅಣಗಿರ್ದು ನರನಾಶೆಯಂತು ಕಷ್ಟದ ದಿನದಿ । ಕುಣಿವುದನುಕೂಲ ಬರೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಣಗಿ ಮಣ್ಣಾದಂತೆ ಕಾಣುವ ಹುಲ್ಲು, ಎರಡು ಹನಿ ಮಳೆ ಬಿದ್ದೊಡನೆ ಮತ್ತೆ ಚಿಗುರುತ್ತದೆ. ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯನ ಆಸೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಮತ್ತೆ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ.
212
ದಿನದಿನವು ಹಳಸುವುವು, ದಿನದಿನವು ಕೊಳೆಯುವುವು । ಮನುಜಕುಲದೆಲ್ಲ ಕೃತಿವಿಜಯವಿಭವಗಳು ॥ ಅನುದಿನವು ಮತ್ತವನು ತೊಳೆದು ಹೊಸತೆನಿಸುವುದೆ । ಜನುಮಸಫಲತೆ ನಿನಗೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮನುಷ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸ, ಜಯ, ಸಂಪತ್ತುಗಳು ದಿನದಿನಕ್ಕೆ ಹಳಸುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ತೊಳೆದು ಹೊಸದಾಗಿಸುತ್ತ ಹೋಗುವುದೇ ಜನ್ಮದ ಸಾರ್ಥಕತೆ.
215
ಇಹುದಕಿಂತೊಳಿತಿಹುದು; ಒಳಿತ ಗಳಿಸಲ್ಬಹುದು । ಸಹಿಸಿಸುವೆನದಕೆನುವ ಮತಿಯಿನೇ ಪ್ರಗತಿ ॥ ರಹಸಿಯದ ಬುಗ್ಗೆಯದು, ಚಿಮ್ಮುತಿಹುದೆಲ್ಲರೊಳು । ಸಹಜವಾ ಮತಿಕೃತಕ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಈಗ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯದು ಸಾಧ್ಯ, ಅದನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವವೇ ಪ್ರಗತಿ. ಈ ಬುಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರೊಳಗೂ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಿದೆ.
240
ಬೆರಳುಗಳ ನೋಡವುಗಳೊಂದರಂತೊಂದಿಲ್ಲ । ಕರಧರ್ಮಕುಚಿತವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಮೆಗಳು ॥ ಪುರಳ ಪಿಡಿವುವೆ ಬೆರಳ್ಗಳೆಲ್ಲ ಮೊಂದುದ್ದವಿರೆ? । ಸರಿಯಹುದು ಕಾರ್ಯದಲಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕೈಯ ಬೆರಳುಗಳು ಒಂದರಂತೆ ಒಂದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಉದ್ದವಿದ್ದರೆ ಏನನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಲಾಗದು. ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಗಳೇ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತವೆ; ಭಿನ್ನತೆಯಲ್ಲೇ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ.
256
ಪರದ ಮೇಲ್ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ಧರೆಯ ತುಚ್ಛವೆನುತ್ತ । ತೊರೆದಾಯಸಂಗೊಳ್ಳೆ ದೊರೆವ ಫಲವೇನು? ॥ ಸುರಧನುವಿಗೇಣಿಯಿಡಹೊರಟು ನಿನ್ನಂಗಳದ । ಕಿರಿಹೂವ ಮರೆಯುವೆಯ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಸ್ವರ್ಗದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ಈ ಭೂಮಿಯ ಬದುಕನ್ನು ತುಚ್ಛವೆಂದು ತೊರೆದು ಏನು ಫಲ? ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಏಣಿ ಹಾಕಲು ಹೊರಟು ನಿನ್ನ ಅಂಗಳದ ಪುಟ್ಟ ಹೂವನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡ.
258
ಒಲ್ಲೆನೆನದಿರು ಬಾಳನ್, ಒಲವದೇನೆನ್ನದಿರು । ಉಲ್ಲಾಸಕೆಡೆಮಾಡು ನಿನ್ನನಾದನಿತು ॥ ನಿಲ್ಲು ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದಲನ್ಯಾಯಗಳನಳಿಸೆ । ಎಲ್ಲಕಂ ಸಿದ್ಧನಿರು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬದುಕನ್ನು ಬೇಡವೆನ್ನಬೇಡ, ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಬೇಡ. ನಿನ್ನಿಂದಾದಷ್ಟು ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಎಡೆಮಾಡು; ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಕೆಚ್ಚೆದೆಯಿಂದ ನಿಲ್ಲು; ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸಿದ್ಧನಿರು.
260
ದ್ರಾಕ್ಷಿರಸವೇನಲ್ಲ ಜೀವನದ ತಿರುಳಾರ್ಗಮ್ । ಇಕ್ಷುದಂಡದವೊಲದು ಕಷ್ಟ ಭೋಜನವೆ ॥ ದಕ್ಷತೆಯಿನಿಡಿಯುವಂಗೊಂದೆರಡು ಗುಟುಕು ರಸ । ಮಾಕ್ಷಿಕರು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಜೀವನ ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸದಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸವಿಯುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಅದು ಕಬ್ಬಿನ ಜಲ್ಲೆಯಂತೆ, ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಅಗಿದರೆ ಮಾತ್ರ ರಸ. ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದ ಹಿಂಡುವವನಿಗೆ ಒಂದೆರಡು ಗುಟುಕು ಸಿಹಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
269
ಸುಂದರವನೆಸಗು ಜೀವನದ ಸಾಹಸದಿಂದೆ । ಕುಂದಿಲ್ಲವದಕೆ ಸಾಹಸಭಂಗದಿಂದೆ ॥ ಮುಂದಕದು ಸಾಗುವುದು ಮರಳಿ ಸಾಹಸದಿಂದೆ । ಚೆಂದ ಧೀರೋದ್ಯಮವೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಸಾಹಸದಿಂದ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸು. ಸಾಹಸ ವಿಫಲವಾದರೂ ಅದರ ಘನತೆ ಕುಂದುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೆ ಸಾಹಸದಿಂದ ಮುಂದೆ ಸಾಗು. ಧೈರ್ಯದ ಪ್ರಯತ್ನವೇ ಬದುಕಿನ ಸೌಂದರ್ಯ.
270
ಎಲ್ಲರಿಗಮಾಗಿ ತಾನ್, ಎಲ್ಲರುಂ ತನಗಾಗಿ । ನಿಲ್ಲುವೇಕಾತ್ಮತೆಯ ಬಾಳ್ವೆಯಿಂ ಕಲಿಯಲ್ ॥ ಸಲ್ಲುವುಪಕರಣಗಳು ಮನೆ ರಾಜ್ಯ ಸಂಸಾರ । ವಲ್ಲಗಳೆಯದಿರವನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ತಾನು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲರೂ ತನಗಾಗಿ ಎಂಬ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಬಾಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮನೆ, ಸಂಸಾರ, ರಾಜ್ಯಗಳೇ ಸಾಧನಗಳು. ಅವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಬೇಡ.
280
ದೋಷಿಯವನಿವನು ಪಾಪಿಯೆನುತ್ತ ಗಳಹದಿರು । ಆಶೆಯೆನಿತವನು ಸಹಿಸಿದನೊ! ದಹಿಸಿದನೊ! ॥ ವಾಸನೆಗಳವನನೇನೆಳದವೋ ಬಲವೇನೊ! । ಪಾಶಬದ್ಧನು ನರನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಅವನು ದೋಷಿ, ಇವನು ಪಾಪಿ ಎಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೀಯಾಳಿಸಬೇಡ. ಅವನು ಎಂತಹ ಆಸೆ-ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿದನೋ, ಯಾವ ಸೆಳೆತ ಅವನನ್ನು ಎಳೆಯಿತೋ ನಿನಗೇನು ಗೊತ್ತು? ಮನುಷ್ಯ ಪಾಶಬದ್ಧ.
288
ರಾಮನಿರ್ದಂದು ರಾವಣನೊಬ್ಬನಿರ್ದನಲ । ಭೀಮನಿರ್ದಂದು ದುಶ್ಶಾಸನನದೊರ್ವನ್ ॥ ಈ ಮಹಿಯೊಳನ್ಯಾಯಕಾರಿಯಿಲ್ಲದುದೆಂದು? । ರಾಮಭಟನಾಗು ನೀಂ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ರಾಮನಿದ್ದಾಗ ರಾವಣನೂ ಇದ್ದ, ಭೀಮನಿದ್ದಾಗ ದುಶ್ಶಾಸನನೂ ಇದ್ದ. ಅನ್ಯಾಯಗಾರರಿಲ್ಲದ ಕಾಲ ಎಂದೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ನ್ಯಾಯದ ಪರವಾಗಿ ರಾಮನ ಭಟನಾಗು.
292
ತಿದ್ದಿಕೊಳೊ ನಿನ್ನ ನೀಂ; ಜಗವ ತಿದ್ದುವುದಿರಲಿ । ತಿದ್ದಿಕೆಗಮೊಂದು ಮಿತಿಯುಂಟು ಮರೆಯದಿರು ॥ ಉದ್ದ ನೀಂ ಬೆರಳನಿತು ಬೆಳೆದೀಯೆ ಸಾಮಿಂದೆ । ಸ್ಪರ್ಧಿಯೆ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮಗೆ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿದ್ದುವುದು ಹಾಗಿರಲಿ, ಮೊದಲು ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನು ತಿದ್ದಿಕೊ. ತಿದ್ದುವುದಕ್ಕೂ ಮಿತಿಯಿದೆ; ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ನೀನು ಒಂದು ಬೆರಳಿನಷ್ಟು ಬೆಳೆದರೂ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮನಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಲಾರೆ.
293
ದರಿಯಿರದೆ ಗಿರಿಯಿಲ್ಲ, ನೆರಳಿರದೆ ಬೆಳಕಿಲ್ಲ । ಮರಣವಿಲ್ಲದೆ ಜನನ ಜೀವನಗಳಿಲ್ಲ ॥ ವರಗುಣೋನ್ನತಿಗೆ ನಿಮ್ಮಗುಣಂಗಳೊಡವುಟ್ಟು । ತೆರೆ ಬೀಳದೇಳುವುದೇ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕಣಿವೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬೆಟ್ಟವಿಲ್ಲ, ನೆರಳಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳಕಿಲ್ಲ, ಸಾವಿಲ್ಲದೆ ಹುಟ್ಟು-ಬದುಕುಗಳಿಲ್ಲ. ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳ ಜೊತೆಯೇ ಕೊರತೆಗಳೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅಲೆ ಬೀಳದೆ ಏಳುವುದೇ?
294
ಉಪ್ಪಿಷ್ಟು ಹುಳಿಯಿಷ್ಟು ಕಾರ ಸಿಹಿಯಷ್ಟಿಷ್ಟು । ಒಪ್ಪಿರ್ದೊಡದು ಭೋಜ್ಯವಂತು ಜೀವಿತಮುಂ ॥ ತಪ್ಪು ಸರಿ ಬೆಪ್ಪು ಜಾಣಂದಕುಂದುಗಳ ಬಗೆ । ಯಿಪ್ಪತ್ತು ಸೇರೆ ರುಚಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಉಪ್ಪು, ಹುಳಿ, ಖಾರ, ಸಿಹಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹದವಾಗಿ ಸೇರಿದಾಗ ಊಟ ರುಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬದುಕೂ ಹಾಗೆಯೇ; ತಪ್ಪು-ಸರಿ, ಜಾಣ್ಮೆ-ಪೆದ್ದುತನ, ಅಂದ-ಕುಂದು ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದಾಗಲೇ ರುಚಿ.
297
ಪೆರ್ಮೆಯ ಗುಣಂಗಳಿನ್ನೂರು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತದವು । ಸರ್ವೋತ್ತಮಗಳೆರಡು ಸರ್ವಕಠಿನಗಳು ॥ ನಿರ್ಮತ್ಸರತೆಯೊಂದು ದೋಷಿಯೊಳ್ ಕ್ಷಮೆಯೊಂದು । ಬ್ರಾಹ್ಮಿಕಾಭ್ಯಾಸವದು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸದ್ಗುಣಗಳು ನೂರಾರು; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೂ ಅತಿ ಕಠಿಣವೂ ಆದವು ಎರಡು: ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದು.
336
ನಿನ್ನ ಜೀವಿತವೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಕೈಮಾಳ್ಕೆಯೇಂ? । ಅನ್ಯಶಕ್ತಿಗಳೆನಿತೊ ಬೆರೆತಿರುವುವಲ್ಲಿ ॥ ಅನ್ನವಿಡುವರು, ತಿಳಿವನೀವರ್, ಒಡನಾಡುವರು । ನಿನ್ನ ಬಾಳ್ಗಿವರಿರರೆ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನಿನ್ನ ಬದುಕೆಲ್ಲ ನಿನ್ನೊಬ್ಬನ ಕೈಕೆಲಸವೇ? ಅನ್ನ ಕೊಡುವವರು, ತಿಳಿವು ಕೊಡುವವರು, ಜೊತೆಗಿರುವವರು ಎಷ್ಟೋ ಜನ. ಅವರಿಲ್ಲದೆ ನಿನ್ನ ಬಾಳು ಸಾಧ್ಯವೇ?
345
ಅಡಿಜಾರಿ ಬೀಳುವುದು, ತಡವಿಕೊಂಡೇಳುವುದು । ಕಡುಬ ನುಂಗುವುದು, ಕಹಿಮದ್ದ ಕುಡಿಯುವುದು ॥ ದುಡುಕಿ ಮತಿದಪ್ಪುವುದು, ತಪ್ಪನೊಪ್ಪೆನ್ನುವುದು । ಬದುಕೆಂಬುದಿದು ತಾನೆ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಎಡವಿ ಬೀಳುವುದು, ತಡವರಿಸಿ ಏಳುವುದು; ಸಿಹಿ ತಿನ್ನುವುದು, ಕಹಿ ಮದ್ದು ಕುಡಿಯುವುದು; ದುಡುಕಿ ತಪ್ಪುವುದು, ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಬದುಕೆಂದರೆ ಇದೇ ತಾನೆ?
349
ಮಿತ ನಿನ್ನ ಗುಣ ಶಕ್ತಿ, ಮಿತ ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ । ಮಿತ ಅತಿಗಳಂತರವ ಕಾಣುವುದೆ ಕಡಿದು ॥ ಹಿತವೆನಿಸಿದನಿತೆಸಗು; ದೈವಕುಳಿದುದನು ಬಿಡು । ಕೃತಿಯಲಿ ದೈವಕಂ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿ, ಗುಣ, ಕರ್ತವ್ಯ ಎಲ್ಲವೂ ಮಿತ. ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಅತಿಯ ನಡುವಿನ ಗೆರೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ನಿನಗೆ ಹಿತವೆನಿಸಿದಷ್ಟು ಮಾಡು; ಉಳಿದುದನ್ನು ದೈವಕ್ಕೆ ಬಿಡು.
358
ಇದು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲವದು ನಿಂತು ಹೋಯಿತೆನುತ್ತ । ಎದೆಯುಬ್ಬೆಗವನೊಂದಿ ಕುದಿಯುತಿಹುದೇಕೋ? ॥ ಅಧಿಕಾರಪಟ್ಟವನು ನಿನಗಾರು ಕಟ್ಟಿಹರು? । ವಿಧಿಯ ಮೇಸ್ತ್ರಿಯೇ ನೀನು? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಇದು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಅದು ನಿಂತುಹೋಯಿತು ಎಂದು ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವುದೇಕೆ? ನಿನಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿದವರಾರು? ನೀನೇನು ವಿಧಿಯ ಮೇಸ್ತ್ರಿಯೇ?
366
ಗ್ರಹಗತಿಯ ತಿದ್ದುವನೆ ಜೋಯಿಸನು ಜಾತಕದಿ? । ವಿಹಿತವಾಗಿಹುದದರ ಗತಿ ಸೃಷ್ಟಿವಿಧಿಯಿಂ ॥ ಸಹಿಸಿದಲ್ಲದೆ ಮುಗಿಯದಾವ ದಶೆ ಬಂದೊಡಂ । ಸಹನೆ ವಜ್ರದ ಕವಚ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಜೋಯಿಸ ಜಾತಕದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ತಿದ್ದಲಾರ. ಯಾವ ದೆಸೆ ಬಂದರೂ ಸಹಿಸಿದಲ್ಲದೆ ಮುಗಿಯದು. ತಾಳ್ಮೆಯೇ ವಜ್ರದ ಕವಚ.
371
ಬೇಕು ಬೇಕದು ಬೇಕು ಬೇಕಿದೆನಗಿನ್ನೊಂದು । ಬೇಕೆನುತ ಬೊಬ್ಬಿಡುತಲಿಹ ಘಟವನಿದನು ॥ ಏಕೆಂದು ರಚಿಸಿದನೊ ಬೊಮ್ಮನೀ ಬೇಕು ಜಪ । ಸಾಕೆನಿಪುದೆಂದಿಗೆಲೊ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬೇಕು, ಅದು ಬೇಕು, ಇದು ಬೇಕು, ಇನ್ನೊಂದು ಬೇಕು ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿಡುವ ಈ ದೇಹವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಏಕೆ ರಚಿಸಿದನೋ! ಈ ಬೇಕು ಜಪಕ್ಕೆ ಸಾಕು ಎನಿಸುವುದು ಎಂದು?
375
ಮನವನಾಳ್ವುದು ಹಟದ ಮಗುವನಾಳುವ ನಯದೆ । ಇನಿತನಿತು ಸವಿಯುಣಿಸು ಸವಿಕಥೆಗಳಿಂದೆ ॥ ಅನುಕೂಲಿಸದು ಬರಿಯ ಕೂಗು ಬಡಿತಗಳಿನದು । ಇನಿತಿತ್ತು ಮರಸಿನಿತ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಳುವುದು ಹಟಮಾಡುವ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ. ಬರಿಯ ಗದರಿಕೆ-ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅದು ಒಲಿಯದು; ಸ್ವಲ್ಪ ಸವಿ ಕೊಟ್ಟು, ಕಥೆ ಹೇಳಿ, ನಯವಾಗಿ ಮರೆಸಿ ತಿದ್ದಬೇಕು.
378
ಕುದಿ ಹೆಚ್ಚೆ ವೆಗಟಹುದು; ಕಡಿಮೆಯಿರೆ ಹಸಿನಾತ । ಕದಡಲೊಡೆವುದು ಹಾಲು; ಸೂಕ್ಷ್ಮವದರ ಹದ ॥ ಅದರವೊಲೆ ಮನದ ಹದ, ಅದನೆಚ್ಚರದಿ ನೋಡು । ಬದುಕು ಸೊಗ ಹದದಿಂದ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಹಾಲು ಹೆಚ್ಚು ಕುದಿದರೆ ಕೆಡುತ್ತದೆ, ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಹಸಿವಾಸನೆ, ಕದಡಿದರೆ ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಹದವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಎಚ್ಚರದಿಂದ ನೋಡಿಕೊ; ಹದದಿಂದಲೇ ಬದುಕಿನ ಸುಖ.
397
ದೇಹವೆಂಬುದು ಕುದುರೆಯಾತ್ಮನದರಾರೋಹಿ । ವಾಹನವನುಪವಾಸವಿರಿಸೆ ನಡೆದೀತೆ? ॥ ರೋಹಿ ಜಾಗ್ರತೆದಪ್ಪೆ ಯಾತ್ರೆ ಸುಖ ಸಾಗೀತೆ? । ಸ್ನೇಹವೆರಡಕಮುಚಿತ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ದೇಹ ಕುದುರೆ, ಆತ್ಮ ಅದರ ಸವಾರ. ಕುದುರೆಯನ್ನು ಉಪವಾಸ ಕೆಡವಿದರೆ ಅದು ನಡೆಯದು; ಸವಾರ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿದರೆ ಪಯಣ ಸುಖವಾಗದು. ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಬೇಕು.
420
ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕಕ್ಕುಲಿತಗೊಳಬೇಡ । ಪಕ್ಕಾಗುವುದು ಭಾಗ್ಯವೆಂತೆಂತೊ ಜಗದಿ ॥ ದಕ್ಕಿತೇಂ ಕುರುಪಾಂಡುತನಯರ್ಗೆ ರಾಜ್ಯಸುಖ? । ದಿಕ್ಕುವರಿಗವರವರೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಕಳವಳಪಡಬೇಡ. ಅದೃಷ್ಟ ಹೇಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೋ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದು; ಕೌರವ-ಪಾಂಡವರಿಗೂ ರಾಜ್ಯಸುಖ ದಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. ಅವರವರ ದಾರಿಗೆ ಅವರವರೇ ದಿಕ್ಕು.
424
ಕಾರಿರುಳೊಳಾಗಸದಿ ತಾರೆ ನೂರಿದ್ದೇನು? । ದಾರಿಗನ ಕಣ್ಗೆ ಬೇಕೊಂದು ಮನೆಬೆಳಕು ॥ ದೂರದಾ ದೈವವಂತಿರಲಿ, ಮಾನುಷಸಖನ । ಕೋರುವುದು ಬಡಜೀವ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕತ್ತಲ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೂರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿದ್ದರೇನು, ದಾರಿಹೋಕನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೇಕಾದದ್ದು ಒಂದು ಮನೆಯ ದೀಪ. ದೂರದ ದೈವ ಹಾಗಿರಲಿ; ಬಡಜೀವ ಬಯಸುವುದು ಒಬ್ಬ ಮಾನವ ಗೆಳೆಯನನ್ನು.
430
ಒಬ್ಬನುಣುವೂಟದಲಿ ಸವಿಯಿಲ್ಲ ಸೊಗವಿಲ್ಲ । ಇಬ್ಬರಾಗುವೆನೆಂದನಂತೆ ಪರಬೊಮ್ಮಂ ॥ ಹೆಬ್ಬದುಕನೊಂಟಿತನದೊಳದೇನು ಬದುಕುವೆಯೊ? । ತಬ್ಬಿಕೊಳೊ ವಿಶ್ವವನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಒಬ್ಬನೇ ಉಣ್ಣುವ ಊಟದಲ್ಲಿ ಸವಿಯಿಲ್ಲ, ಸೊಗಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಬ್ರಹ್ಮನೇ ಇಬ್ಬರಾಗಲು ಬಯಸಿದನಂತೆ. ಒಂಟಿತನದಲ್ಲಿ ಎಂತಹ ಬದುಕು? ವಿಶ್ವವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೋ.
432
ಪ್ರತ್ಯೇಕಸುಖವಲ್ಪದುದು, ಗಳಿಗೆತೋರ್ಕೆಯದು । ಆತ್ಮವಿಸ್ತಾರವಾಗಿಪುದೆ ನಿತ್ಯಸುಖ ॥ ವ್ಯಕ್ತಿಜೀವನದ ಸೊಂಪು ಸಮಷ್ಟಿಜೀವನದಿ । ಒಟ್ಟು ಬಾಳ್ವುದ ಕಲಿಯೊ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ತನಗಷ್ಟೇ ಎಂಬ ಸುಖ ಅಲ್ಪ, ಕ್ಷಣಿಕ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸುಖವೇ ನಿತ್ಯ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಾಳಿನ ಸೊಬಗು ಸಮುದಾಯದ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿದೆ; ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಾಳುವುದನ್ನು ಕಲಿ.
434
ನಗುವೊಂದು ರಸಪಾಕವಳುವೊಂದು ರಸಪಾಕ । ನಗುವಾತ್ಮ ಪರಿಮಳವ ಪಸರಿಸುವ ಕುಸುಮ ॥ ದುಗುಡವಾತ್ಮವ ಕಡೆದು ಸತ್ತ್ವವೆತ್ತುವ ಮಂತು । ಬಗೆದೆರಡನುಂ ಭುಜಿಸು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನಗುವೂ ಒಂದು ಅಡುಗೆ, ಅಳುವೂ ಒಂದು ಅಡುಗೆ. ನಗು ಆತ್ಮದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಹರಡುವ ಹೂವು; ದುಃಖ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಡೆದು ಸಾರ ತೆಗೆಯುವ ಕಡೆಗೋಲು. ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸು.
443
ತಿಂಗಳಾರರ ದುಡಿತ ಚೆಂಗುಲಾಬಿಯ ಬೆಳೆತ । ಕಂಗೊಳಿಪುದದರ ಸಿರಿಯರೆಗಳಿಗೆಯಲರೊಳ್ ॥ ಪೊಂಗುವಾನಂದವದನನುಭವಿಸಿದವನ್ ಅಜನ । ಹಂಗಿಪನೆ ಕೃಪಣತೆಗೆ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಆರು ತಿಂಗಳ ದುಡಿತದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಗುಲಾಬಿಯ ಸೊಬಗು ಅರೆಗಳಿಗೆ ಅರಳಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕ್ಷಣದ ಆನಂದವನ್ನು ಸವಿದವನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನನ್ನು ಜಿಪುಣನೆಂದು ಹಳಿಯುವನೇ?
474
ಬಿದ್ದುದನು ನಿಲ್ಲಿಪುದೆ ನರನ ಮೃತ್ಯುಂಜಯತೆ । ಶುದ್ಧಿಸದೆ ನಭ ಧರೆಯ ಮರಮರಳಿ ಮಳೆಯಿಂ? ॥ ಗದ್ದೆ ಕೊಯ್ಲಾಗೆ ಮಗುಳ್ದದು ಬೆಳೆಯ ಕುಡದಿಹುದೆ? । ಬಿದ್ದ ಮನೆಯನು ಕಟ್ಟೊ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬಿದ್ದುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದೇ ಮನುಷ್ಯನ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಶಕ್ತಿ. ಆಕಾಶ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮಳೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಕೊಯ್ಲಾದ ಗದ್ದೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟು.
475
ಗೌರವಿಸು ಜೀವನವ, ಗೌರವಿಸು ಚೇತನವ । ಆರದೋ ಜಗವೆಂದು ಭೇದವೆಣಿಸದಿರು ॥ ಹೋರುವುದೆ ಜೀವನಸಮೃದ್ಧಿಗೋಸುಗ ನಿನಗೆ । ದಾರಿಯಾತ್ಮೊನ್ನತಿಗೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಜೀವನವನ್ನು ಗೌರವಿಸು, ಚೇತನವನ್ನು ಗೌರವಿಸು; ಜಗತ್ತು ಯಾರದ್ದೋ ಎಂದು ಭೇದ ಮಾಡಬೇಡ. ಬದುಕನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುವುದೇ ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಯ ದಾರಿ.
478
ಅಗೆದು ಗೊಬ್ಬರವಿಕ್ಕಿ ನೀರೆರೆದು ತೋಟಿಗನು । ಜಗಿವ ಮುಳ್ಳಿರಿತಗಳ ಸೈರಿಸೆ ಗುಲಾಬಿ ॥ ನಗುವುದೊಂದರೆ ನಿಮಿಷ; ನಗಲು ಬಾಳ್ಮುಗಿಯುವುದು । ಮುಗುಳು ದುಡಿತಕೆ ತಣಿಸು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ತೋಟಗಾರ ಅಗೆದು, ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಿ, ನೀರೆರೆದು, ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಗುಲಾಬಿ ನಗುವುದು ಒಂದೇ ನಿಮಿಷ. ಆ ನಗುವಿನಲ್ಲೇ ಅವನ ದುಡಿತ ಸಾರ್ಥಕ; ಫಲಕ್ಕಿಂತ ದುಡಿಮೆಯೇ ತೃಪ್ತಿ.
480
ಕ್ಲೇಶ ನೂರಾಗಿರೆಯುಮಾಶೆಗಳ ಪುನರುದಯ । ಬೇಸರದ ನುಡಿಯೊಳಂ ಲೇಸುಗಳ ನೆನಪು ॥ ಆಶೆ ಸಾಯ್ತೆಂದೊಡಂ ಚೆಲುವೆನಲು ಕಣ್ಣಲೆತ । ಮಾಸವೀ ಜೀವಗುಣ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನೂರು ಕಷ್ಟಗಳಿದ್ದರೂ ಆಸೆ ಮತ್ತೆ ಮೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಬೇಸರದ ಮಾತಿನಲ್ಲೂ ಒಳಿತಿನ ನೆನಪು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆಸೆ ಸತ್ತಿತೆಂದರೂ ಸುಂದರವಾದುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಕಣ್ಣು ಅರಳುತ್ತದೆ; ಈ ಜೀವಗುಣ ಮಾಸದು.
497
ಸುತೆಯ ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿ, ಧನಕನಕದೊಡನವಳನ್ । ಇತರಗೃಹಕಿತ್ತು ನೀಂ ಕೇಳ್ವ ಮುಯ್ಯೇನು? ॥ ಪ್ರತಿಫಲವು ಬೇರೇಕೆ? ಸುಕೃತಕದು ತಾನೆ ಫಲ । ಹಿತ ಮನದ ಪಾಕಕದು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮಗಳನ್ನು ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿ, ಧನ-ಕನಕದೊಡನೆ ಬೇರೆ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ ನೀನು ಪ್ರತಿಫಲ ಕೇಳುವೆಯಾ? ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಆ ಕೆಲಸವೇ ಫಲ; ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
498
ಸಂಗೀತ ತಲೆದೂಗಿಪುದು, ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬೀತೆ? । ತಂಗದಿರನೆಸಕ ಕಣ್ಗಮೃತ, ಕಣಜಕದೇಂ? ॥ ಅಂಗಡಿಯ ಮಾಡದಿರು ಸುಕೃತ ಪಸಕ್ತಿಯಲಿ । ಪೊಂಗುವಾತ್ಮವೆ ಲಾಭ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಸಂಗೀತ ತಲೆದೂಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸದು; ಬೆಳದಿಂಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಮೃತ, ಕಣಜ ತುಂಬಿಸದು. ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಲಾಭದ ಅಂಗಡಿಯಾಗಿಸಬೇಡ; ಅರಳುವ ಆತ್ಮವೇ ಲಾಭ.
522
ಹೊಸ ಚಿಗುರು ಹಳೆ ಬೇರು ಕೂಡಿರಲು ಮರ ಸೊಬಗು । ಹೊಸಯುಕ್ತಿ ಹಳೆತತ್ತ್ವದೊಡಗೂಡೆ ಧರ್ಮ ॥ ಋಷಿವಾಕ್ಯದೊಡನೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಲೆ ಮೇಳವಿಸೆ । ಜಸವು ಜನಜೀವನಕೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಹೊಸ ಚಿಗುರು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಬೇರು ಕೂಡಿದಾಗ ಮರ ಸುಂದರ. ಹೊಸ ಯುಕ್ತಿ ಹಳೆಯ ತತ್ತ್ವದೊಡನೆ ಸೇರಿದರೆ ಧರ್ಮ; ಋಷಿವಾಕ್ಯದೊಡನೆ ವಿಜ್ಞಾನ-ಕಲೆ ಮೇಳೈಸಿದರೆ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ಸು.
544
ಅನುಭವದ ಪಾಲೊಳು ವಿಚಾರ ಮಂಥನವಾಗೆ । ಜನಿಯಿಕುಂ ಜ್ಞಾನನವನೀತವದೆ ಸುಖದಂ ॥ ಗಿಣಿಯೋದು ಪುಸ್ತಕಜ್ಞಾನ; ನಿನ್ನನುಭವವೆ । ನಿನಗೆ ಧರುಮದ ದೀಪ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಅನುಭವದ ಹಾಲನ್ನು ವಿಚಾರದಿಂದ ಕಡೆದಾಗ ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಬೆಣ್ಣೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಜ್ಞಾನ ಗಿಳಿಪಾಠ; ನಿನ್ನ ಅನುಭವವೇ ನಿನಗೆ ಧರ್ಮದ ದೀಪ.
548
ಪುರುಷಬುದ್ಧಿಯೆ ಸಾಕು ವರಸಿದ್ಧಿಗೆಂದಲ್ಲ । ಪರಮೇಶಕರುಣೆಯನವಶ್ಯವೆಂದಲ್ಲ ॥ ಚರಣ ನಡೆವನಿತು ಕಣ್ಣರಿವನಿತು ದೂರ ನೀಂ । ಚರಿಸದಿರೆ ಲೋಪವಲ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಯೊಂದೇ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಾಕು ಎಂದಲ್ಲ, ದೈವಕೃಪೆ ಬೇಡವೆಂದೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಾಲು ನಡೆಯುವಷ್ಟು, ಕಣ್ಣು ಕಾಣುವಷ್ಟು ದೂರ ನೀನು ನಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಅದು ನಿನ್ನ ಕೊರತೆಯಲ್ಲವೇ?
573
ಹೋರಾಡು ಬೀಳ್ವನ್ನಮೊಬ್ಬಂಟಿಯಾದೊಡಂ । ಧೀರಪಥವನೆ ಬೆದಕು ಸಕಲಸಮಯದೊಳಂ ॥ ದೂರದಲಿ ಗೊಣಗುತ್ತ ಬಾಳ್ವ ಬಾಳ್ಗೇನು ಬೆಲೆ? । ಹೋರಿ ಸತ್ತ್ವವ ಮೆರಸು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾದರೂ ಬೀಳುವವರೆಗೂ ಹೋರಾಡು; ಸದಾ ಧೀರತನದ ದಾರಿಯನ್ನೇ ಹುಡುಕು. ದೂರದಲ್ಲಿ ಗೊಣಗುತ್ತ ಬದುಕುವ ಬಾಳಿಗೆ ಏನು ಬೆಲೆ? ಹೋರಾಡಿ ನಿನ್ನ ಸತ್ತ್ವವನ್ನು ತೋರು.
574
ಹೋರು ಧೀರತೆಯಿಂದ, ಮೊಂಡುತನದಿಂ ಬೇಡ । ವೈರ ಹಗೆತನ ಬೇಡ, ಹಿರಿ ನಿಯಮವಿರಲಿ ॥ ವೈರಾಗ್ಯ ಕಾರುಣ್ಯ ಮೇಳನವೆ ಧೀರತನ । ಹೋರುದಾತ್ತತೆಯಿಂದ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹೋರಾಡು, ಮೊಂಡುತನದಿಂದಲ್ಲ; ದ್ವೇಷ-ಹಗೆತನ ಬೇಡ, ಉನ್ನತ ನಿಯಮ ಇರಲಿ. ನಿರಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ಸೇರಿದುದೇ ನಿಜವಾದ ಧೀರತನ; ಉದಾತ್ತವಾಗಿ ಹೋರಾಡು.
577
ಕಿಡಿ ಸಣ್ಣದನು ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಕೊರಡಾರಿಪುದು । ಸುಡುವುದಾ ಕಿಡಿಯುರಿಯೆ ನೂರು ಕೊರಡುಗಳ ॥ ಉಡುಗಿ ನಿನ್ನಾತ್ಮವಿರೆ ಬಿಡು ಹೆಗ್ಗಲಸಗಳನು । ತೊಡಗಾತ್ಮ ಬಲಿತಂದು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಸಣ್ಣ ಕಿಡಿಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಕೊರಡು ಬಿದ್ದರೆ ಕಿಡಿ ಆರಿಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಕಿಡಿ ಉರಿಯಾದರೆ ನೂರು ಕೊರಡುಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಕುಗ್ಗಿದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಬೇಡ; ಆತ್ಮಬಲ ಬೆಳೆದಾಗ ತೊಡಗು.
582
ಸರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲವದು ಸರಿಯಿದಲ್ಲವೆನುತ್ತ । ಹರಡಿಕೊಳಬೇಡ ಮುಳ್ಳನು ಹಾಸಿಗೆಯಲಿ ॥ ಕೊರೆಯಾದೊಡೇನೊಂದು? ನೆರೆದೊಡೇನಿನ್ನೊಂದು? । ಒರಟು ಕೆಲಸವೊ ಬದುಕು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಅದು ಸರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇದು ಸರಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಳ್ಳು ಹರಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ. ಒಂದು ಕೊರತೆಯಾದರೇನು, ಇನ್ನೊಂದು ಕೂಡಿಬಂದರೇನು? ಬದುಕು ಒರಟು ಕೆಲಸ.
588
ಜಟ್ಟಿ ಕಾಳಗದಿ ಗೆಲ್ಲದೊಡೆ ಗರಡಿಯ ಸಾಮು । ಪಟ್ಟುವರಸೆಗಳೆಲ್ಲ ವಿಫಲವೆನ್ನುವೆಯೇಂ? ॥ ಮುಟ್ಟಿ ನೋಡವನ ಮೈಕಟ್ಟು ಕಬ್ಬಿಣ ಗಟ್ಟಿ । ಗಟ್ಟಿತನ ಗರಡಿ ಫಲ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗರಡಿಯ ಸಾಮು ವ್ಯರ್ಥವೆನ್ನುವೆಯಾ? ಆ ಜಟ್ಟಿಯ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನೋಡು, ಕಬ್ಬಿಣದಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿ. ಆ ಗಟ್ಟಿತನವೇ ಗರಡಿಯ ಫಲ.
593
ಸತ್ತೆನೆಂದೆನಬೇಡ; ಸೋತೆನೆಂದೆನಬೇಡ । ಬತ್ತಿತೆನ್ನೊಳು ಸತ್ತ್ವದೂಟೆಯೆನಬೇಡ ॥ ಮೃತ್ಯುವೆನ್ನುವುದೊಂದು ತೆರೆಯಿಳಿತ; ತೆರೆಯೇರು । ಮತ್ತೆ ತೋರ್ಪುದು ನಾಳೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಸತ್ತೆ ಎನ್ನಬೇಡ, ಸೋತೆ ಎನ್ನಬೇಡ, ನನ್ನೊಳಗಿನ ಸತ್ತ್ವದ ಚಿಲುಮೆ ಬತ್ತಿತು ಎನ್ನಬೇಡ. ಸೋಲು ಒಂದು ಅಲೆಯ ಇಳಿತ ಮಾತ್ರ; ನಾಳೆ ಮತ್ತೆ ಅಲೆ ಏರುತ್ತದೆ.
597
ಬಿತ್ತ ಮಳೆಗಳವೋಲು ಯತ್ನ ದೈವಿಕ ನಮಗೆ । ಯುಕ್ತದೊಳಗೆರಡುಮನುವಾಗೆ ಬೆಳೆ ಹುಲುಸು ॥ ಯತ್ನ ಬಿಟ್ಟರೆ ಲೋಪ, ದೈವ ತಾಂ ಬಿಡೆ ತಾಪ । ಗೊತಿಲ್ಲ ಫಲದ ಬಗೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬೀಜ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಂತೆ ನಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನ ಮತ್ತು ದೈವಕೃಪೆ. ಎರಡೂ ಸೇರಿದಾಗ ಬೆಳೆ ಹುಲುಸು. ಪ್ರಯತ್ನ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಮ್ಮ ತಪ್ಪು; ದೈವ ಕೈಬಿಟ್ಟರೆ ಸಂಕಟ. ಫಲ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದು.
600
ಬದುಕು ಜಟಕಾಬಂಡಿ, ವಿಧಿಯದರ ಸಾಹೇಬ । ಕುದುರೆ ನೀನ್, ಅವನು ಪೇಳ್ದಂತೆ ಪಯಣಿಗರು ॥ ಮದುವೆಗೋ ಮಸಣಕೋ ಹೋಗೆಂದ ಕಡೆಗೋಡು । ಪದ ಕುಸಿಯೆ ನೆಲವಿಹುದು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬದುಕು ಜಟಕಾ ಬಂಡಿ, ವಿಧಿ ಅದರ ಯಜಮಾನ, ನೀನು ಕುದುರೆ. ಮದುವೆಗೋ ಮಸಣಕ್ಕೋ, ಅವನು ಹೇಳಿದ ಕಡೆ ಓಡು. ಕಾಲು ಸೋತು ಕುಸಿದರೂ ಕೆಳಗೆ ನೆಲವಿದೆ, ಹೆದರಬೇಡ.
601
ಇರುವ ಕೆಲಸವ ಮಾಡು ಕಿರಿದೆನದೆ ಮನವಿಟ್ಟು । ದೊರೆತುದ ಹಸಾದವೆಂದುಣ್ಣು ಗೊಣಗಿಡದೆ ॥ ಧರಿಸು ಲೋಕದ ಭರವ ಪರಮಾರ್ಥವನು ಬಿಡದೆ । ಹೊರಡು ಕರೆ ಬರಲ್ ಅಳದೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕೈಗೆ ಬಂದ ಕೆಲಸ ಸಣ್ಣದೆನ್ನದೆ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡು; ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಸಾದವೆಂದು ಗೊಣಗದೆ ಉಣ್ಣು. ಲೋಕದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರು, ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡ; ಕರೆ ಬಂದಾಗ ಅಳದೆ ಹೊರಡು.
621
ಧರಿಸಿರ್ಪುದಲ ಧರ್ಮ? ಧರಿಸು ಜೀವನಧುರವ । ಚರಿಸು ಲೋಕದ ಮಾರ್ಗಗಳಲಿ ಹಿತವರಿತು ॥ ಸರಿಪಡಿಸಿ ದಾರಿಗಳ ಕೆರೆ ತೋಪು ಸತ್ರಗಳ । ನೆರವಾಗು ಪಯಣಕ್ಕೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿಡುವುದೇ ಧರ್ಮ; ಬದುಕಿನ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊರು. ಲೋಕದ ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿತವರಿತು ನಡೆ; ರಸ್ತೆ, ಕೆರೆ, ತೋಪು, ಛತ್ರಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲರ ಪಯಣಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗು.
626
ಕುಸುಮಸಖನೇಂ ನೀನು? ಹಿಸುಕದೆಯೆ ಮೂಸದನು । ಹಿಸುಕೆ ಕಟುಕಂಪು; ನರಲೋಕವದರವೋಲೇ ॥ ಗಸಿಯ ಕಲಕದೆ ಕೊಳದ ಮೇಲ್ತಿಳಿಯ ಕುಡಿದು ನಡೆ । ಹಸನು ಹಗುರದ ಬಾಳು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಹೂವಿನ ಗೆಳೆಯನಾದರೆ ಅದನ್ನು ಹಿಸುಕದೆ ಮೂಸು; ಹಿಸುಕಿದರೆ ಕಟುವಾಸನೆ. ಲೋಕವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಕೊಳದ ತಳದ ಕೆಸರನ್ನು ಕಲಕದೆ ಮೇಲಿನ ತಿಳಿನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು ಮುಂದೆ ಸಾಗು; ಹಗುರ ಬಾಳೇ ಹಸನು.
644
ತರಚುಗಾಯವ ಕೆರೆದು ಹುಣ್ಣನಾಗಿಪುದು ಕಪಿ । ಕೊರತೆಯೊಂದನು ನೀನು ನೆನೆನೆನೆದು ಕೆರಳಿ ॥ ಧರೆಯೆಲ್ಲವನು ಶಪಿಸಿ, ಮನದಿ ನರಕವ ನಿಲಿಸಿ । ನರಳುವುದು ಬದುಕೇನೊ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕೋತಿ ತರಚುಗಾಯವನ್ನು ಕೆರೆಕೆರೆದು ಹುಣ್ಣು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೊರತೆಯನ್ನೇ ನೆನೆನೆನೆದು ಕೆರಳಿ, ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಶಪಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನರಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನರಳುವುದೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಅದು ಬದುಕೇ?
650
ರಾಗಿಮುದ್ದೆಯ ನುಂಗಿ ನಲಿದು ಬಾಳ್ವಾತಂಗೆ । ಕಾಗೆ ಕದ್ದುಣುವ ಭಕ್ಷ್ಯವ ಕಂಡು ಕರುಬೆ? ॥ ನೀಗುವುದು ಹಸಿವನ್ ಉಣಿಸೆಂತಪ್ಪು ದಾದೊಡಂ । ಬಾಗಿಸದಿರಾತ್ಮವನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ರಾಗಿಮುದ್ದೆ ಉಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಾಳುವವನು ಕಾಗೆ ಕದ್ದು ತಿನ್ನುವ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಕರುಬುವನೇ? ಊಟ ಯಾವುದಾದರೂ ಹಸಿವು ನೀಗುತ್ತದೆ; ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಬಾಗಿಸಬೇಡ.
656
ಹೆಸರು ಹೆಸರೆಂಬುದೇಂ? ಕಸುರು ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ । ಹಸೆಯೊಂದು ನಿನಗೇಕೆ ಬ್ರಹ್ಮಪುರಿಯೊಳಗೆ? ॥ ಶಿಶುವಾಗು ನೀಂ ಮನದಿ, ಹಸುವಾಗು, ಸಸಿಯಾಗು । ಕಸಬೊರಕೆಯಾಗಿಳೆಗೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಹೆಸರು ಹೆಸರೆಂದು ಏಕೆ ಹಂಬಲಿಸುವೆ? ಅದು ಧೂಳು ತೂರುವ ಗಾಳಿ. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಗುವಾಗು, ಹಸುವಾಗು, ಸಸಿಯಾಗು; ಭೂಮಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಕಸಬರಿಕೆಯಾಗು.
661
ಇಳೆಯಿಂದ ಮೊಳಕೆಯೊಗವಂದು ತಮಟೆಗಳಿಲ್ಲ । ಫಲ ಮಾಗುವಂದು ತುತ್ತೂರಿ ದನಿಯಿಲ್ಲ ॥ ಬೆಳಕೀವ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರದೊಂದು ಸದ್ದಿಲ್ಲ । ಹೊಲಿ ನಿನ್ನ ತುಟಿಗಳನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬೀಜ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವಾಗ ತಮಟೆ ಬಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಣ್ಣು ಮಾಗುವಾಗ ತುತ್ತೂರಿ ಊದುವುದಿಲ್ಲ, ಬೆಳಕು ಕೊಡುವ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು ಸದ್ದು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನೂ ತುಟಿ ಹೊಲಿದು ಕೆಲಸ ಮಾಡು.
668
ಬಡಗಿ ಬೇಸಾಯಿ ಕರ್ಮಿಗರೇನು ಯೋಗಿಗಳೊ! । ಮುಡಿಪವರ ಮನಸೆಲ್ಲ ಕೈಯ ದುಡಿತಕ್ಕೆ ॥ ಬಿಡುವಿರದು ಬಣಗು ಚಿಂತೆಗೆ, ಬುತ್ತಿ ಹಂಗಿರದು । ಕಡಿದಲ್ಲವರ್ಗೆ ಬಾಳ್ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬಡಗಿ, ರೈತ, ಕೆಲಸಗಾರರು ನಿಜವಾದ ಯೋಗಿಗಳು. ಅವರ ಮನಸ್ಸೆಲ್ಲ ಕೈಯ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಹರಟೆಯ ಚಿಂತೆಗೆ ಬಿಡುವಿಲ್ಲ, ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಬಾಳು ಕಷ್ಟವಲ್ಲ.
690
ಶುನಕ ಬೆಂಬತ್ತಿತಲ ಧರ್ಮಜನ ಕಡೆವರಂ । ನಿನಗಂತು ಸಂಗಡಿಗನೊರ್ವನೆಡೆಬಿಡದನ್ ॥ ಇಣಿಕಿ ನೋಡರದಾರುಮೆನ್ನುವೆಡೆ ಕಾದಿಹನು । ಅಣಕಿಗ ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಧರ್ಮರಾಜನನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ನಾಯಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಂತೆ, ನಿನ್ನನ್ನೂ ಒಬ್ಬ ಸಂಗಾತಿ ಬಿಡದೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾರೂ ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದುಕೊಂಡಾಗಲೂ ಅವನು ಕಾದಿರುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿ.
698
ಎಡವದೆಯೆ, ಮೈಗಾಯವಡೆಯದೆಯೆ, ಮಗುವಾರು । ನಡೆಯ ಕಲಿತವನು? ಮತಿನೀತಿಗತಿಯಂತು ॥ ತಡವರಿಸಿ ಮುಗ್ಗರಿಸಿ ಬಿದ್ದು ಮತ್ತೆದ್ದು ಮೈ- । ದವಿಕೊಳುವವರೆಲ್ಲ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಎಡವದೆ, ಗಾಯಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಡೆಯಲು ಕಲಿತ ಮಗು ಯಾರು? ಬುದ್ಧಿ-ನೀತಿಯ ನಡಿಗೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ. ತಡವರಿಸಿ, ಮುಗ್ಗರಿಸಿ, ಬಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ಎಲ್ಲರೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
699
ಏಸು ಸಲ ತಪಗೈದುದೇಸು ಬನ್ನವನಾಂತು । ಕೌಶಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಪದಕರ್ಹನಾದನ್? ॥ ಘಾಸಿಪಡುತಿನ್ನೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮರಮರಳಿ । ಲೇಸಾಗಿಸಾತ್ಮವನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಎಷ್ಟು ಸಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಎಷ್ಟು ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಾದ! ಘಾಸಿಪಟ್ಟರೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಮಗದೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸು.
701
ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳ ನೀಂ ಮಾಡು ಮನದಾಲಯದಿ । ಹೊರಕೋಣೆಯಲಿ ಲೋಗರಾಟಗಳನಾಡು ॥ ವಿರಮಿಸೊಬ್ಬನೆ ಮೌನದೊಳಮನೆಯಲಿ ಶಾಂತಿಯಲಿ । ವರಯೋಗಸೂತ್ರವಿದು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮನಸ್ಸೆಂಬ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೋಣೆ ಮಾಡು. ಹೊರಗಿನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಕದವರೊಡನೆ ಆಟವಾಡು; ಒಳಗಿನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಮೌನವಾಗಿ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ವಿಶ್ರಮಿಸು. ಇದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯೋಗಸೂತ್ರ.
715
ಕ್ಷಮೆ ದೋಷಿಗಳಲಿ, ಕೆಚ್ಚೆದೆ ವಿಧಿಯ ಬಿರುಬಿನಲಿ । ಸಮತೆ ನಿರ್ಮತ್ಸರತೆ ಸೋಲ್ಗೆಲುವುಗಳಲಿ ॥ ಶಮವ ನೀಂ ಗಳಿಸಲೀ ನಾಲ್ಕು ತಪಗಳೆ ಸಾಕು । ಭ್ರಮೆಯೊ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ತಪ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ, ವಿಧಿಯ ಬಿರುಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಚ್ಚೆದೆ, ಸೋಲು-ಗೆಲುವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚಿಲ್ಲದಿರುವುದು. ಶಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಈ ನಾಲ್ಕು ತಪಸ್ಸುಗಳೇ ಸಾಕು; ಉಳಿದವೆಲ್ಲ ಭ್ರಮೆ.
720
ಹೊಸತನವೆ ಬಾಳು; ಹಳಸಿಕೆಯೆಲ್ಲ ಸಾವು ಬಿಡು । ರಸವು ನವನವತೆಯಿಂದನುದಿನವು ಹೊಮ್ಮಿ ॥ ಹಸನೊಂದು ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲ್ಲಿ ನೋಟದಲಿ । ಪಸರುತಿರೆ ಬಾಳ್ ಚೆಲುವು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಹೊಸತನವೇ ಬಾಳು, ಹಳಸಿದ್ದೆಲ್ಲ ಸಾವು. ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊಸ ರಸ ಹೊಮ್ಮಲಿ; ನುಡಿಯಲ್ಲಿ, ನಡೆಯಲ್ಲಿ, ನೋಟದಲ್ಲಿ ಹಸನು ಹರಡಿದಾಗ ಬಾಳು ಚೆಲುವು.
722
ಚೆಲುವು ನಗುವುಗಳ ಕಂಡವನ ಕಣ್ಣರಳುವುದು । ಅಳುವುನೋವುಗಳ ಕಂಡೊದ್ದೆಯಾಗುವುದು ॥ ದನಿಗವನೆದೆಯೊಳೊಪ್ಪು ಮರುದನಿಯಹುದು । ಶಿಲೆಯಲ್ಲ ಯೋಗಿಯೆದೆ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಸೊಬಗು-ನಗುವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನ ಕಣ್ಣು ಅರಳುತ್ತದೆ, ಅಳು-ನೋವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಒದ್ದೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿ ಕರೆಗೂ ಅವನ ಎದೆ ಮಾರ್ದನಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗಿಯ ಎದೆ ಕಲ್ಲಲ್ಲ.
724
ಸ್ಮಿತವಿರಲಿ ವದನದಲಿ, ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳಿಸದಿರಲಿ । ಹಿತವಿರಲಿ ವಚನದಲಿ, ಋತವ ಬಿಡದಿರಲಿ ॥ ಮಿತವಿರಲಿ ಮನಸಿನುದ್ವೇಗದಲಿ, ಭೋಗದಲಿ । ಅತಿ ಬೇಡವೆಲ್ಲಿಯುಂ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಇರಲಿ, ಅಬ್ಬರವಲ್ಲ; ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹಿತವಿರಲಿ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಿಡದಿರಲಿ. ಮನಸ್ಸಿನ ಉದ್ವೇಗದಲ್ಲೂ ಭೋಗದಲ್ಲೂ ಮಿತಿಯಿರಲಿ; ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿ ಬೇಡ.
725
ಕಡಲ್ಗಳೊಂದಾದೊಡಂ, ಪೊಡವಿ ಹಬೆಯಾದೊಡಂ । ಬಿಡದಿರೊಳನೆಮ್ಮದಿಯ, ಬಿಡು ಗಾಬರಿಕೆಯ ॥ ಕಡಲ ನೆರೆ ತಗ್ಗುವುದು, ಪೊಡವಿಧೂಳಿಳಿಯುವುದು । ಗಡುವಿರುವುದೆಲ್ಲಕಂ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕಡಲುಗಳು ಒಂದಾಗಲಿ, ಭೂಮಿ ಹಬೆಯಾಗಲಿ, ಒಳಗಿನ ನೆಮ್ಮದಿ ಬಿಡಬೇಡ, ಗಾಬರಿ ಬಿಡು. ಕಡಲ ನೆರೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ, ಧೂಳು ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಒಂದು ಗಡುವಿದೆ.
729
ಎಡರು ತೊಡರೆನಲೇಕೆ? ಬಿಡಿಸು ಮತಿಗಾದನಿತ । ದುಡಿ ಕೈಯಿನಾದನಿತು; ಪಡು ಬಂದ ಪಾಡು ॥ ಬಿಡು ಮಿಕ್ಕುದನು ವಿಧಿಗೆ; ಬಿಡದಿರುಪಶಾಂತಿಯನು । ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ದಾರಿಯದು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಅಡ್ಡಿ-ತೊಡಕು ಎಂದು ಏಕೆ ಗೋಳಾಡುವೆ? ಬುದ್ಧಿಗೆ ಆದಷ್ಟು ಬಿಡಿಸು, ಕೈಗೆ ಆದಷ್ಟು ದುಡಿ, ಬಂದದ್ದನ್ನು ಅನುಭವಿಸು; ಉಳಿದುದನ್ನು ವಿಧಿಗೆ ಬಿಡು, ಮನಶ್ಶಾಂತಿ ಮಾತ್ರ ಬಿಡಬೇಡ. ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಅದೇ ದಾರಿ.
733
ಮಾವುಸಸಿಯನು ನೆಟ್ಟು ಬೇವುಣಲು ಸಿದ್ಧನಿರು । ಭೂವಿಷಯದಿಂದ ರಸ ಮಾರ್ಪಡುವುದುಂಟು ॥ ಆ ವಿವರ ನಿನಗೇಕೆ? ತೋಟದೊಡೆಯನಿಗಿರಲಿ । ಸೇವಕನು ನೀನಲ್ತೆ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಮಾವಿನ ಸಸಿ ನೆಟ್ಟು ಬೇವು ಉಣ್ಣಲೂ ಸಿದ್ಧನಿರು; ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣದಿಂದ ರಸ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಆ ವಿವರ ತೋಟದ ಒಡೆಯನಿಗಿರಲಿ; ನೀನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸೇವಕನಲ್ಲವೇ?
738
ತನಗೆ ಬಾರದ ಲಾಭ ತನಯಂಗೆ ಬಂದಾಗ । ಜನಕನ್ ಅದು ತನದೆಂದು ಸಂತಸಿಪ ತೆರದಿ ॥ ಜನದೊಳಾರ್ಗಾವ ಸೊಗವಾದೊಡಂ ತನದೆನ್ನು- । ತನುಭವಿಪನೋ ಜ್ಞಾನಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ತನಗೆ ಸಿಗದ ಲಾಭ ಮಗನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಗ ತಂದೆ ಅದನ್ನು ತನ್ನದೆಂದು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾರಿಗೇ ಒಳ್ಳೆಯದಾದರೂ ಅದನ್ನು ತನ್ನದೆಂದು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವವನೇ ಜ್ಞಾನಿ.
741
ತಲೆ ಕೊಡವ ತಳೆದಿರಲು, ಕೈ ಕತ್ತಿ ಪಿಡಿದಿರಲು । ಬಳುಕು ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ತಾನಡಿಯನಿಡುತ ॥ ಕೆಲ ಬಲಕೆ ಬೀಳದೆ ಮುನ್ನೆಡೆವ ಡೊಂಬನುಪಾಯ । ಕಲೆಯೇ ಜೀವನಯೋಗ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೊಡ, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದು, ಬಳುಕುವ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಆಚೀಚೆ ಬೀಳದೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಡೊಂಬನ ಕೌಶಲವೇ ಬದುಕಿನ ಕಲೆ. ಸಮತೋಲನವೇ ಜೀವನಯೋಗ.
745
ಪರಹಿತದ ಮಾತಿರಲಿ; ಪರರಿನೇ ಜೀವಿಪನು । ನರಜಂತು, ಪಶು ಪಕ್ಷಿ ಕೀಟ ಮೀನ್ಗಳವೋಲ್ ॥ ಪರರಿನೆಳಸದದೇನನುಂ ಪರರಿಗುಪಕರಿಪ । ತರುಜನ್ಮವಲ ಪುಣ್ಯ! - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಪರರಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗಿರಲಿ, ಮನುಷ್ಯನೂ ಪಶು-ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಬೇರೆಯವರಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಯಾರಿಂದಲೂ ಏನನ್ನೂ ಬಯಸದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವ ಮರದ ಜನ್ಮವೇ ಪುಣ್ಯ.
746
ನೆರಳನಿನಿತನು ಕೊಡುವ, ದಣಿವನಿನಿತನು ಕಳೆವ । ತಿರೆಯ ಪಯಣದ ಹೊರೆಯನಿನಿತು ಸುಳುವೆನಿಪಾ ॥ ತರುವಾಗಿ ಮನೆಯೊಳಗೊ ಹೊರಗೊ ನೀಂ ಬೆಳೆಯುತಿರೆ । ಪರಮಧರ್ಮವದೆಲವೊ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಸ್ವಲ್ಪ ನೆರಳು ಕೊಡುವ, ಸ್ವಲ್ಪ ದಣಿವು ಕಳೆಯುವ, ಲೋಕದ ಪಯಣದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಗುರ ಮಾಡುವ ಮರವಾಗಿ ಮನೆಯಲ್ಲೋ ಹೊರಗೋ ನೀನು ಬೆಳೆದರೆ ಅದೇ ಪರಮಧರ್ಮ.
747
ಅವರೆಷ್ಟು ಧನವಂತರ್, ಇವರೆಷ್ಟು ಬಲವಂತರ್ । ಅವರೆಷ್ಟು ಯಶವಂತರ್ ಎನುವ ಕರುಬಿನಲಿ ॥ ಭವಿಕ ನಿನಗೆಷ್ಟಿಹುದೊ ಮರೆತು ನೀಂ ಕೊರಗುವುದು । ಶಿವನಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯೆ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಅವರು ಎಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತರು, ಇವರು ಎಷ್ಟು ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಅವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕೀರ್ತಿ ಎಂದು ಕರುಬುತ್ತ, ನಿನಗೆ ದೊರೆತಿರುವುದನ್ನು ಮರೆತು ಕೊರಗುವುದು ದೇವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಯೇ?
758
ಔದಾರ್ಯ ತಾಯಿ ನೀತಿಗೆ, ಧೈರ್ಯವೇ ತಂದೆ । ಸ್ವಾಧಿಪತ್ಯದೆ ನೀನು ಬಾಳನಾಳುವೊಡೆ ॥ ಹೋದುದನು ನೆನೆಯದಿರು, ಬರುವುದಕೆ ಸಿದ್ಧನಿರು । ಆದನಿತು ಸಂತೋಷ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಔದಾರ್ಯ ನೀತಿಯ ತಾಯಿ, ಧೈರ್ಯ ತಂದೆ. ನಿನ್ನ ಬಾಳನ್ನು ನೀನೇ ಆಳಬೇಕಾದರೆ ಹೋದದ್ದನ್ನು ನೆನೆಯಬೇಡ, ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಿರು, ಇದ್ದಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡು.
759
ಬರದಿಹುದರೆಣಿಕೆಯಲಿ ಬಂದಿಹುದ ಮರೆಯದಿರು । ಗುರುತಿಸೊಳಿತಿರುವುದನು ಕೇಡುಗಳ ನಡುವೆ ॥ ಇರುವ ಭಾಗ್ಯವ ನೆನೆದು ಬಾರೆನೆಂಬುದನು ಬಿಡು । ಹರುಷಕದೆ ದಾರಿಯೆಲೊ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬರದಿರುವುದನ್ನು ಎಣಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡ. ಕೆಡುಕುಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಇರುವ ಒಳಿತನ್ನು ಗುರುತಿಸು. ಇರುವ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೆನೆದು, ಬಾರದ್ದರ ಹಂಬಲ ಬಿಡು; ಅದೇ ಸಂತೋಷದ ದಾರಿ.
760
ಮುನ್ನಾದ ಜನುಮಗಳ ನೆನಸಿನಿಂ ನಿನಗೇನು? । ಇನ್ನುಮಿಹುದಕೆ ನೀಡು ಮನವನ್; ಎನ್ನುವವೋಲ್ ॥ ಬೆನ್ನ ಪಿಂತಿನದು ಕಾಣಿಸದಂತೆ ಪರಮೇಷ್ಠಿ । ಕಣ್ಣನಿಟ್ಟನು ಮುಖದಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ನೆನಪಿನಿಂದ ನಿನಗೇನಾಗಬೇಕು? ಮುಂದಿರುವುದರ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿಡು ಎನ್ನುವಂತೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಿನ ಹಿಂದಲ್ಲ, ಮುಖದ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
781
ಕಾಳನುದಯದಿ ಬಿತ್ತೆ ಸಂಜೆಗದು ಪೈರಹುದೆ? । ಪಾಲುಂಟು ಕಾಲಂಗೆ ನಮ್ಮ ಕೃಷಿಗಳಲಿ ॥ ವೇಳೆ ಗಡು ಮರೆತಾತುರದಿನ್ ಅಡುಗೆ ಪಕ್ಕಹುದೆ? । ತಾಳುಮೆಯೆ ಪರಿಪಾಕ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬಿತ್ತಿದ ಕಾಳು ಸಂಜೆಗೆ ಪೈರಾಗುವುದೇ? ನಮ್ಮ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪಾಲಿದೆ. ಹೊತ್ತು ಮರೆತು ಆತುರಪಟ್ಟರೆ ಅಡುಗೆ ಬೇಯುವುದೇ? ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದಲೇ ಪಕ್ವತೆ.
789
ಹುಲ್ಲಾಗು ಬೆಟ್ಟದಡಿ, ಮನೆಗೆ ಮಲ್ಲಿಗೆಯಾಗು । ಕಲ್ಲಾಗು ಕಷ್ಟಗಳ ಮಳೆಯ ವಿಧಿ ಸುರಿಯೆ ॥ ಬೆಲ್ಲ ಸಕ್ಕರೆಯಾಗು ದೀನದುರ್ಬಲರಿಂಗೆ । ಎಲ್ಲರೊಳಗೊಂದಾಗು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬೆಟ್ಟದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಾಗು, ಮನೆಗೆ ಮಲ್ಲಿಗೆಯಾಗು, ವಿಧಿ ಕಷ್ಟಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದಾಗ ಕಲ್ಲಾಗು, ದೀನ-ದುರ್ಬಲರಿಗೆ ಬೆಲ್ಲ-ಸಕ್ಕರೆಯಾಗು; ಎಲ್ಲರೊಳಗೊಂದಾಗು.
790
ಏನಾನುಮಂ ಮಾಡು ಕೈಗೆ ದೊರೆತುಜ್ಜುಗವ । ನಾನೇನು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿಯೆಂಬ ನುಡಿ ಬೇಡ ॥ ಹೀನಮಾವುದುಮಿಲ್ಲ ಜಗದ ಗುಡಿಯೂಳಿಗದಿ । ತಾಣ ನಿನಗಿಹುದಲ್ಲಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡು; ನಾನೇನು ಹುಲ್ಲುಕಡ್ಡಿ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಡ. ಜಗತ್ತೆಂಬ ಗುಡಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕೆಲಸವೂ ಕೀಳಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿ ನಿನಗೂ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
812
ಅಳಬೇಕು, ನಗಬೇಕು, ಸಮತೆ ಶಮವಿರಬೇಕು । ಹೊಳೆಯ ನೆರೆವೊಲು ಹೃದಯರಸ ಹರಿಯಬೇಕು ॥ ಅಲೆಯಿನಲುಗದ ಬಂಡೆಯವೊಲಾತ್ಮವಿರಬೇಕು । ತಿಳಿದವರ ಚರಿತವದು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಅಳಬೇಕು, ನಗಬೇಕು, ಸಮತೆ-ಶಾಂತಿ ಇರಬೇಕು; ಹೃದಯದ ರಸ ಹೊಳೆಯಂತೆ ಹರಿಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಅಲೆಗೆ ಅಲುಗದ ಬಂಡೆಯಂತೆ ಆತ್ಮ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು. ತಿಳಿದವರ ನಡೆ ಹೀಗೆ.
824
ಗುರಿಯನೈದದೊಡೊಮ್ಮೆ ಮರಳಿ ನೀನುಜ್ಜುಗಿಸು । ಕರಯುಕ್ತಿ ಪೆರ್ಚಿಯೋ, ದೈವ ಕರುಣಿಸಿಯೋ ॥ ಕರುಮಋಣ ಸಂಧಿಸಿಯೊ ಕೈಗೂಡಬಹುದು ಗುರಿ । ಪರವೆಯಿಡದುಜ್ಜುಗಿಸು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಗುರಿ ಮುಟ್ಟದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು. ಕೈಚಳಕ ಹೆಚ್ಚಿಯೋ, ದೈವ ಕರುಣಿಸಿಯೋ, ಕಾಲ ಕೂಡಿಬಂದೋ ಗುರಿ ಕೈಗೂಡಬಹುದು. ಚಿಂತೆಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.
829
ಕೊಳದ ಜಲ ನಿನ್ನ ಮನ; ಲೋಗರದರೊಳಗಿಳಿಯೆ । ತಳದ ಕಸ ತೇಲುತ್ತ ಬಗ್ಗಡವದಹುದು ॥ ಕಲಕದದ್ದೆದೆ ಕೊಂಚ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೊಡದು ಮರಳಿ । ತಿಳಿಯಹುದು ಶಾಂತಿಯಲಿ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕೊಳದ ನೀರಿನಂತೆ. ಜನ ಇಳಿದು ಕಲಕಿದಾಗ ತಳದ ಕಸ ಮೇಲೆದ್ದು ಬಗ್ಗಡವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಕದೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಬಿಟ್ಟರೆ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತಿಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
844
ಬೀಳಿಸದಿರೆಲೊ ನಿನ್ನ ನೆರಳನಿತರರ ಮೇಲೆ । ಬಾಳಿಕೊಳುಗವರು ತಂತಮ್ಮ ಬೆಳಕಿನಲಿ ॥ ಮೇಲುಬೀಳುಗಳಾರ್ಗದೆಂತೊ ನೀನೇನರಿವೆ? । ತಾಳದಿರು ಗುರುತನವ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನಿನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ಬೇರೆಯವರ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಬೇಡ; ಅವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಳಲಿ. ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದು ಮೇಲು ಯಾವುದು ಕೀಳು ಎಂದು ನಿನಗೇನು ಗೊತ್ತು? ಗುರುವಿನ ಹಮ್ಮು ತಾಳಬೇಡ.
868
ಅರೆದಿನದ ನಮ್ಮ ಯತ್ನದಿನದೇನೆನ್ನದಿರು । ಕಿರಿದುಮೊಡಗೂಡಿರಲು ಸಿರಿಯಹುದು ಬಾಳ್ಗೆ ॥ ಪರಿಪೋಷಿಸದೆ ನಿನ್ನೊಡಲ ದಾರಿಮರದ ಫಲ? । ಕಿರುಜಾಜಿ ಸೊಗಕುಡದೆ? - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಅರೆದಿನದ ನಮ್ಮ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನಬೇಡ; ಸಣ್ಣದು ಸೇರಿದರೆ ಸಿರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ದಾರಿಬದಿಯ ಮರದ ಹಣ್ಣು ಹಸಿವು ನೀಗಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಪುಟ್ಟ ಜಾಜಿಹೂ ಸಂತೋಷ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವೇ?
913
ವಿಸ್ತಾರದಲಿ ಬಾಳು, ವೈಶಾಲ್ಯದಿಂ ಬಾಳು । ಕತ್ತಲೆಯ ಮೊಡುಕು ಮೂಲೆಗಳ ಸೇರದಿರು ॥ ಭಾಸ್ಕರನನುಗ್ರಹವೆ ನೂತ್ನಜೀವನ ಸತ್ತ್ವ । ಮೃತ್ಯು ನಿನಗಲ್ಪತೆಯೊ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ, ವಿಶಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬಾಳು; ಕತ್ತಲೆಯ ಮೂಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಬೇಡ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕೇ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಶಕ್ತಿ; ಸಣ್ಣತನವೇ ನಿನಗೆ ಸಾವು.
917
ನಗುವು ಸಹಜದ ಧರ್ಮ; ನಗಿಸುವುದು ಪರಧರ್ಮ । ನಗುವ ಕೇಳುತ ನಗುವುದತಿಶಯದ ಧರ್ಮ ॥ ನಗುವ ನಗಿಸುವ ನಗಿಸಿ ನಗುತ ಬಾಳುವ ವರವ । ಮಿಗೆ ಬೇಡಿಕೊಳೊ - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ನಗುವುದು ಸಹಜ ಧರ್ಮ, ಇತರರನ್ನು ನಗಿಸುವುದು ಪರಧರ್ಮ, ಇತರರ ನಗುವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಗುವುದು ಇನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧರ್ಮ. ನಗುತ್ತ, ನಗಿಸುತ್ತ ಬಾಳುವ ವರವನ್ನೇ ಬೇಡಿಕೊ.
930
ಆರ ಕೈತುತ್ತಿಗಂ ನಿನ್ನ ಕಾಯಿಸದೆ ವಿಧಿ । ಯಾರ ಭುಜಕಂ ನಿನ್ನ ಭಾರವಾಗಿಸದೆ ॥ ಆರ ಸೆಲೆ ಸುಳಿವುಮಂಟದವೊಲಾಗಿಸಿ ನಿನ್ನ । ಪಾರಗಾಣಿಸ ಬೇಡು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಯಾರ ಕೈತುತ್ತಿಗೂ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಯುವಂತೆ ಮಾಡದೆ, ಯಾರ ಹೆಗಲಿಗೂ ಭಾರವಾಗದಂತೆ, ಯಾರ ಹಂಗೂ ಅಂಟದಂತೆ ನನ್ನ ಬಾಳನ್ನು ದಡ ಸೇರಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊ.
943
ಬೇಡಿದುದನೀವನೀಶ್ವರನೆಂಬ ನಚ್ಚಿಲ್ಲ । ಬೇಡಲೊಳಿತಾವುದೆಂಬುದರರಿವುಮಿಲ್ಲ ॥ ಕೂಡಿಬಂದುದನೆ ನೀನ್ ಅವನಿಚ್ಛೆಯೆಂದು ಕೊಳೆ । ನೀಡುಗೆದೆಗಟ್ಟಿಯನು - ಮಂಕುತಿಮ್ಮ ॥
ಬೇಡಿದ್ದನ್ನು ದೇವರು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಿಲ್ಲ, ಯಾವುದನ್ನು ಬೇಡುವುದು ಒಳಿತು ಎಂಬ ಅರಿವೂ ನಮಗಿಲ್ಲ. ಕೂಡಿಬಂದುದನ್ನೇ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಅದು ನಿನಗೆ ಎದೆಗಟ್ಟಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
Mankutimmana Kagga గురించి
Mankutimmana Kagga, "the rustic verses of dull Timma", is the great Kannada poem of reflections on life by D. V. Gundappa (DVG), first published in 1943, with 945 four-line verses. This page gives a selection of its verses. In simple but deep Kannada, DVG muses on God, fate, human effort, joy and sorrow, and how to live a balanced life in an uncertain world, each verse ending with the poet's humble signature, "Mankutimma".
రచయిత: D. V. Gundappa (DVG, 1887 to 1975)
ఎప్పుడు పఠించాలి: In daily reading and reflection, in Kannada classrooms, talks and gatherings.
మీకు తెలుసా?
- DVG (Devanahalli Venkataramanaiah Gundappa, 1887 to 1975) was a Kannada writer, journalist and thinker.
- The Kagga is often called "the Bhagavad Gita of Kannada" for its practical wisdom.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
Who wrote Mankutimmana Kagga?
D. V. Gundappa (DVG).
How many verses does the full work have?
945.
Who is "Mankutimma"?
The poet's humble pen-name, "dull Timma".
ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.
మరిన్ని భక్తి గ్రంథాలు