సరస్వతీ స్తోత్రం (యాజ్ఞవల్క్య కృతం)
Devi · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం
നാരായണ ഉവാച
വാഗ്ദേവതായാഃ സ്തവനം ശ്രൂയതാം സർവകാമദമ് । മഹാമുനിര്യാജ്ഞവല്ക്യോ യേന തുഷ്ടാവ താം പുരാ ॥ 1
ഗുരുശാപാച്ച സ മുനിര്ഹതവിദ്യോ ബഭൂവ ഹ । തദാ ജഗാമ ദുഃഖാര്തോ രവിസ്ഥാനം ച പുണ്യദമ് ॥ 2 ॥
സംപ്രാപ്യതപസാ സൂര്യം കോണാര്കേ ദൃഷ്ടിഗോചരേ । തുഷ്ടാവ സൂര്യം ശോകേന രുരോദ ച പുനഃ പുനഃ ॥ 3 ॥
സൂര്യസ്തം പാഠയാമാസ വേദവേദാംഗമീശ്വരഃ । ഉവാച സ്തുഹി വാഗ്ദേവീം ഭക്ത്യാ ച സ്മൃതിഹേതവേ ॥ 4 ॥
തമിത്യുക്ത്വാ ദീനനാഥോ ഹ്യംതര്ധാനം ജഗാമ സഃ । മുനിഃ സ്നാത്വാ ച തുഷ്ടാവ ഭക്തിനമ്രാത്മകംധരഃ ॥ 5 ॥
യാജ്ഞവല്ക്യ ഉവാച
കൃപാം കുരു ജഗന്മാതര്മാമേവം ഹതതേജസമ് । ഗുരുശാപാത്സ്മൃതിഭ്രഷ്ടം വിദ്യാഹീനം ച ദുഃഖിതമ് ॥ 6
ജ്ഞാനം ദേഹി സ്മൃതിം ദേഹി വിദ്യാം വിദ്യാധിദേവതേ । പ്രതിഷ്ഠാം കവിതാം ദേഹി ശക്തിം ശിഷ്യപ്രബോധികാമ് ॥ 7 ॥
ഗ്രംഥനിര്മിതിശക്തിം ച സച്ഛിഷ്യം സുപ്രതിഷ്ഠിതമ് । പ്രതിഭാം സത്സഭായാം ച വിചാരക്ഷമതാം ശുഭാമ് ॥ 8 ॥
ലുപ്താം സർവാം ദൈവവശാന്നവം കുരു പുനഃ പുനഃ । യഥാംകുരം ജനയതി ഭഗവാന്യോഗമായയാ ॥ 9 ॥
ബ്രഹ്മസ്വരൂപാ പരമാ ജ്യോതിരൂപാ സനാതനീ । സർവവിദ്യാധിദേവീ യാ തസ്യൈ വാണ്യൈ നമോ നമഃ ॥ 10 ॥
യയാ വിനാ ജഗത്സർവം ശശ്വജ്ജീവന്മൃതം സദാ । ജ്ഞാനാധിദേവീ യാ തസ്യൈ സരസ്വത്യൈ നമോ നമഃ ॥ 11 ॥
യയാ വിനാ ജഗത്സർവം മൂകമുന്മത്തവത്സദാ । വാഗധിഷ്ഠാതൃദേവീ യാ തസ്യൈ വാണ്യൈ നമോ നമഃ ॥ 12 ॥
ഹിമചംദനകുംദേംദുകുമുദാംഭോജസന്നിഭാ । വര്ണാധിദേവീ യാ തസ്യൈ ചാക്ഷരായൈ നമോ നമഃ ॥ 13 ॥
വിസര്ഗ ബിംദുമാത്രാണാം യദധിഷ്ഠാനമേവ ച । ഇത്ഥം ത്വം ഗീയസേ സദ്ഭിര്ഭാരത്യൈ തേ നമോ നമഃ ॥ 14 ॥
യയാ വിനാഽത്ര സംഖ്യാകൃത്സംഖ്യാം കര്തും ന ശക്നുതേ । കാലസംഖ്യാസ്വരൂപാ യാ തസ്യൈ ദേവ്യൈ നമോ നമഃ ॥ 15 ॥
വ്യാഖ്യാസ്വരൂപാ യാ ദേവീ വ്യാഖ്യാധിഷ്ഠാതൃദേവതാ । ഭ്രമസിദ്ധാംതരൂപാ യാ തസ്യൈ ദേവ്യൈ നമോ നമഃ ॥ 16 ॥
സ്മൃതിശക്തിര്ജ്ഞാനശക്തിര്ബുദ്ധിശക്തിസ്വരൂപിണീ । പ്രതിഭാ കല്പനാശക്തിര്യാ ച തസ്യൈ നമോ നമഃ ॥ 17 ॥
സനത്കുമാരോ ബ്രഹ്മാണം ജ്ഞാനം പപ്രച്ഛ യത്ര വൈ । ബഭൂവ ജഡവത്സോഽപി സിദ്ധാംതം കര്തുമക്ഷമഃ ॥ 18 ॥
തദാജഗാമ ഭഗവാനാത്മാ ശ്രീകൃഷ്ണ ഈശ്വരഃ । ഉവാച സത്തമം സ്തോത്രം വാണ്യാ ഇതി വിധിം തദാ ॥ 19 ॥
സ ച തുഷ്ടാവ താം ബ്രഹ്മാ ചാജ്ഞയാ പരമാത്മനഃ । ചകാര തത്പ്രസാദേന തദാ സിദ്ധാംതമുത്തമമ് ॥ 20 ॥
യദാപ്യനംതം പപ്രച്ഛ ജ്ഞാനമേകം വസുംധരാ । ബഭൂവ മൂകവത്സോഽപി സിദ്ധാംതം കര്തുമക്ഷമഃ ॥ 21 ॥
തദാ ത്വാം ച സ തുഷ്ടാവ സംത്രസ്തഃ കശ്യപാജ്ഞയാ । തതശ്ചകാര സിദ്ധാംതം നിര്മലം ഭ്രമഭംജനമ് ॥ 22 ॥
വ്യാസഃ പുരാണസൂത്രം ച സമപൃച്ഛത വാല്മികിമ് । മൌനീഭൂതഃ സ സസ്മാര ത്വാമേവ ജഗദംബികാമ് ॥ 23 ॥
തദാ ചകാര സിദ്ധാംതം ത്വദ്വരേണ മുനീശ്വരഃ । സ പ്രാപ നിര്മലം ജ്ഞാനം പ്രമാദധ്വംസകാരണമ് ॥ 24 ॥
പുരാണ സൂത്രം ശ്രുത്വാ സ വ്യാസഃ കൃഷ്ണകലോദ്ഭവഃ । ത്വാം സിഷേവേ ച ദധ്യൌ ച ശതവര്ഷം ച പുഷ്കരേ ॥ 25 ॥
തദാ ത്വത്തോ വരം പ്രാപ്യ സ കവീംദ്രോ ബഭൂവ ഹ । തദാ വേദവിഭാഗം ച പുരാണാനി ചകാര ഹ ॥ 26 ॥
യദാ മഹേംദ്രേ പപ്രച്ഛ തത്ത്വജ്ഞാനം ശിവാ ശിവമ് । ക്ഷണം ത്വാമേവ സംചിംത്യ തസ്യൈ ജ്ഞാനം ദധൌ വിഭുഃ ॥ 27 ॥
പപ്രച്ഛ ശബ്ദശാസ്ത്രം ച മഹേംദ്രശ്ച ബൃഹസ്പതിമ് । ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രം ച സ ത്വാം ദധ്യൌ ച പുഷ്കരേ ॥ 28 ॥
തദാ ത്വത്തോ വരം പ്രാപ്യ ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രകമ് । ഉവാച ശബ്ദശാസ്ത്രം ച തദര്ഥം ച സുരേശ്വരമ് ॥ 29 ॥
അധ്യാപിതാശ്ച യൈഃ ശിഷ്യാഃ യൈരധീതം മുനീശ്വരൈഃ । തേ ച ത്വാം പരിസംചിംത്യ പ്രവര്തംതേ സുരേശ്വരി ॥ 30 ॥
ത്വം സംസ്തുതാ പൂജിതാ ച മുനീംദ്രമനുമാനവൈഃ । ദൈത്യേംദ്രൈശ്ച സുരൈശ്ചാപി ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദിഭിഃ ॥ 31 ॥
ജഡീഭൂതഃ സഹസ്രാസ്യഃ പംചവക്ത്രശ്ചതുര്മുഖഃ । യാം സ്തോതും കിമഹം സ്തൌമി താമേകാസ്യേന മാനവഃ ॥ 32 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ യാജ്ഞവല്ക്യശ്ച ഭക്തിനമ്രാത്മകംധരഃ । പ്രണനാമ നിരാഹാരോ രുരോദ ച മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 33 ॥
തദാ ജ്യോതിസ്സ്വരൂപാ സാ തേനാദൃഷ്ടാപ്യുവാച
തമ് । സുകവീംദ്രോ ഭവേത്യുക്ത്വാ വൈകുംഠം ച ജഗാമ ഹ ॥ 34
യാജ്ഞവല്ക്യ കൃതം വാണീസ്തോത്രം യഃ സംയതഃ പഠേത് । സ കവീംദ്രോ മഹാവാഗ്മീ ബൃഹസ്പതി സമോ ഭവേത് ॥ 35 ॥
മഹാമൂര്ഖശ്ച ദുര്മേധാ വര്ഷമേകം ച യഃ പഠേത് । സ പംഡിതശ്ച മേധാവീ സുകവിശ്ച ഭവേദ്ധ്രുവമ് ॥ 35 ॥
ഇതി ശ്രീ ബ്രഹ്മവൈവര്തേ മഹാപുരാണേ പ്രകൃതി ഖംഡേ നാരദ നാരായണ സംവാദേ യാജ്ഞവല്ക്യോക്ത വാണീ സ്തവനം നാമ പംചമോഽധ്യായഃ ॥
సరస్వతీ స్తోత్రం (యాజ్ఞవల్క్య కృతం) గురించి
This Saraswati Stotram is the prayer of the sage Yajnavalkya to Vani, the goddess of speech. Robbed of all his learning by his guru's curse, Yajnavalkya went in sorrow to the Sun and, by the Sun's advice, praised Saraswati with this hymn; pleased, she restored his knowledge and memory. The text says that hearing it fulfils every wish.
రచయిత: The sage Yajnavalkya
మూలం: Brahmavaivarta Purana, Prakriti Khanda, as its closing line states
ఎప్పుడు పఠించాలి: Before study and exams, on Vasanta Panchami and Saraswati Puja, and at Vidyarambha.
మీకు తెలుసా?
- Its colophon places it in the Prakriti Khanda of the Brahmavaivarta Purana (chapter 5), in the dialogue of Narada and Narayana.
- Yajnavalkya is the great sage of the Shukla Yajur Veda and the Brihadaranyaka Upanishad; tradition says he received that Veda anew from the Sun.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
Why did Yajnavalkya pray to Saraswati?
He had lost his learning through his guru's curse, and prayed to regain it.
Where does it come from?
The Brahmavaivarta Purana, Prakriti Khanda, chapter 5.
When is it recited?
Before study and exams, and on Vasanta Panchami.
ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.
మరిన్ని భక్తి గ్రంథాలు