శ్రీమద్భగవద్గీతా మూలం - ద్వితీయోఽధ్యాయః
Sri Krishna · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం
ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ അഥ ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ । സാംഖ്യയോഗഃ
സംജയ ഉവാച
തം തഥാ കൃപയാവിഷ്ടമശ്രുപൂര്ണാകുലേക്ഷണമ് । വിഷീദംതമിദം വാക്യമുവാച മധുസൂദനഃ ॥ 1
ശ്രീഭഗവാനുവാച
കുതസ്ത്വാ കശ്മലമിദം വിഷമേ സമുപസ്ഥിതമ് । അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്ഗ്യമകീര്തികരമര്ജുന ॥ 2
ക്ലൈബ്യം മാ സ്മ ഗമഃ പാര്ഥ നൈതത്ത്വയ്യുപപദ്യതേ । ക്ഷുദ്രം ഹൃദയദൌര്ബല്യം ത്യക്ത്വോത്തിഷ്ഠ പരംതപ ॥ 3 ॥
അര്ജുന ഉവാച
കഥം ഭീഷ്മമഹം സാംഖ്യേ ദ്രോണം ച മധുസൂദന । ഇഷുഭിഃ പ്രതിയോത്സ്യാമി പൂജാര്ഹാവരിസൂദന ॥ 4
ഗുരൂനഹത്വാ ഹി മഹാനുഭാവാന്ശ്രേയോ ഭോക്തും ഭൈക്ഷ്യമപീഹ ലോകേ । ഹത്വാര്ഥകാമാംസ്തു ഗുരുനിഹൈവ ഭുംജീയ ഭോഗാനഽരുധിരപ്രദിഗ്ധാന് ॥ 5 ॥
ന ചൈതദ്വിദ്മഃ കതരന്നോ ഗരീയോ യദ്വാ ജയേമ യദി വാ നോ ജയേയുഃ। യാനേവ ഹത്വാ ന ജിജീവിഷാമസ്തേഽവസ്ഥിതാഃ പ്രമുഖേ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ ॥ 6 ॥
കാര്പണ്യദോഷോപഹതസ്വഭാവഃ പൃച്ഛാമി ത്വാം ധര്മസംമൂഢചേതാഃ। യച്ഛ്രേയഃ സ്യാന്നിശ്ചിതം ബ്രൂഹി തന്മേ ശിഷ്യസ്തേഽഹം ശാധി മാം ത്വാം പ്രപന്നമ് ॥ 7 ॥
ന ഹി പ്രപശ്യാമി മമാപനുദ്യാദ്യച്ഛോകമുച്ഛോഷണമിംദ്രിയാണാമ്। അവാപ്യ ഭൂമാവസപത്നമൃദ്ധം രാജ്യം സുരാണാമപി ചാധിപത്യമ് ॥ 8 ॥
സംജയ ഉവാച
ഏവമുക്ത്വാ ഹൃഷീകേശം ഗുഡാകേശഃ പരംതപ । ന യോത്സ്യ ഇതി ഗോവിംദമുക്ത്വാ തൂഷ്ണീം ബഭൂവ ഹ ॥ 9
തമുവാച
ഹൃഷീകേശഃ പ്രഹസന്നിവ ഭാരത । സേനയോരുഭയോര്മധ്യേ വിഷീദംതമിദം വചഃ ॥ 10
ശ്രീഭഗവാനുവാച
അശോച്യാനന്വശോചസ്ത്വം പ്രജ്ഞാവാദാംശ്ച ഭാഷസേ । ഗതാസൂനഗതാസൂംശ്ച നാനുശോചംതി പംഡിതാഃ ॥ 11
ന ത്വേവാഹം ജാതു നാസം ന ത്വം നേമേ ജനാധിപാഃ । ന ചൈവ ന ഭവിഷ്യാമഃ സർവേ വയമതഃ പരമ് ॥ 12 ॥
ദേഹിനോഽസ്മിന്യഥാ ദേഹേ കൌമാരം യൌവനം ജരാ । തഥാ ദേഹാംതരപ്രാപ്തിര്ധീരസ്തത്ര ന മുഹ്യതി ॥ 13 ॥
മാത്രാസ്പര്ശാസ്തു കൌംതേയ ശീതോഷ്ണസുഖദുഃഖദാഃ । ആഗമാപായിനോഽനിത്യാസ്താംസ്തിതിക്ഷസ്വ ഭാരത ॥ 14 ॥
യം ഹി ന വ്യഥയംത്യേതേ പുരുഷം പുരുഷര്ഷഭ । സമദുഃഖസുഖം ധീരം സോഽമൃതത്വായ കല്പതേ ॥ 15 ॥
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । ഉഭയോരപി ദൃഷ്ടോഽംതസ്ത്വനയോസ്തത്ത്വദര്ശിഭിഃ ॥ 16 ॥
അവിനാശി തു തദ്വിദ്ധി യേന സർവമിദം തതമ് । വിനാശമവ്യയസ്യാസ്യ ന കശ്ചിത്കര്തുമര്ഹതി ॥ 17 ॥
അംതവംത ഇമേ ദേഹാ നിത്യസ്യോക്താഃ ശരീരിണഃ । അനാശിനോഽപ്രമേയസ്യ തസ്മാദ്യുധ്യസ്വ ഭാരത ॥ 18 ॥
യ ഏനം വേത്തി ഹംതാരം യശ്ചൈനം മന്യതേ ഹതമ് । ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതോ നായം ഹംതി ന ഹന്യതേ ॥ 19 ॥
ന ജായതേ മ്രിയതേ വാ കദാചിന്നായം ഭൂത്വാ ഭവിതാ വാ ന ഭൂയഃ। അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ ॥ 20 ॥
വേദാവിനാശിനം നിത്യം യ ഏനമജമവ്യയമ് । അഥം സ പുരുഷഃ പാര്ഥ കം ഘാതയതി ഹംതി കമ് ॥ 21॥
വാസാംസി ജീര്ണാനി യഥാ വിഹായ നവാനി ഗൃഹ്ണാതി നരോ¶അണി। തഥാ ശരീരാണി വിഹായ ജീര്ണാന്യന്യാനി സംയാതി നവാനി ദേഹീ ॥ 22 ॥
നൈനം ഛിംദംതി ശസ്ത്രാണി നൈനം ദഹതി പാവകഃ । ന ചൈനം ക്ലേദയംത്യാപോ ന ശോഷയതി മാരുതഃ ॥ 23 ॥
അച്ഛേദ്യോഽയമദാഹ്യോഽയമക്ലേദ്യോഽശോഷ്യ ഏവ ച । നിത്യഃ സർവഗതഃ സ്ഥാണുരചലോഽയം സനാതനഃ ॥ 24 ॥
അവ്യക്തോഽയമചിംത്യോഽയമവികാര്യോഽയമുച്യതേ । തസ്മാദേവം വിദിത്വൈനം നാനുശോചിതുമര്ഹസി ॥ 25 ॥
അഥ ചൈനം നിത്യജാതം നിത്യം വാ മന്യസേ മൃതമ് । തഥാപി ത്വം മഹാബാഹോ നൈവം ശോചിതുമര്ഹസി ॥ 26 ॥
ജാതസ്യ ഹി ധ്രുവോ മൃത്യുര്ധ്രുവം ജന്മ മൃതസ്യ ച । തസ്മാദപരിഹാര്യേഽര്ഥേ ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ॥ 27 ॥
അവ്യക്താദീനി ഭൂതാനി വ്യക്തമധ്യാനി ഭാരത । അവ്യക്തനിധനാന്യേവ തത്ര കാ പരിദേവനാ ॥ 28 ॥
ആശ്ചര്യവത്പശ്യതി കശ്ചിദേനമാശ്ചര്യവദ്വദതി തഥൈവ ചാന്യഃ। ആശ്ചര്യവച്ചൈനമന്യഃ ശൃണോതി ശ്രുത്വാപ്യേനം വേദ ന ചൈവ കശ്ചിത് ॥ 29 ॥
ദേഹീ നിത്യമവധ്യോഽയം ദേഹേ സർവസ്യ ഭാരത । തസ്മാത്സർവാണി ഭൂതാനി ന ത്വം ശോചിതുമര്ഹസി ॥ 30 ॥
സ്വധര്മമപി ചാവേക്ഷ്യ ന വികംപിതുമര്ഹസി । ധര്മ്യാദ്ധി യുദ്ധാച്ഛ്രേയോഽന്യത്ക്ഷത്രിയസ്യ ന വിദ്യതേ ॥ 31 ॥
യദൃച്ഛയാ ചോപപന്നം സ്വര്ഗദ്വാരമപാവൃതമ് । സുഖിനഃ ക്ഷത്രിയാഃ പാര്ഥ ലഭംതേ യുദ്ധമീദൃശമ് ॥ 32 ॥
അഥ ചേത്ത്വമിമം ധര്മ്യം സംഗ്രാമം ന കരിഷ്യസി । തതഃ സ്വധര്മം കീര്തിം ച ഹിത്വാ പാപമവാപ്സ്യസി ॥ 33 ॥
അകീര്തിം ചാപി ഭൂതാനി കഥയിഷ്യംതി തേഽവ്യയാമ് । സംഭാവിതസ്യ ചാകീര്തിര്മരണാദതിരിച്യതേ ॥ 34 ॥
ഭയാദ്രണാദുപരതം മംസ്യംതേ ത്വാം മഹാരഥാഃ । യേഷാം ച ത്വം ബഹുമതോ ഭൂത്വാ യാസ്യസി ലാഘവമ് ॥ 35 ॥
അവാച്യവാദാംശ്ച ബഹൂന്വദിഷ്യംതി തവാഹിതാഃ । നിംദംതസ്തവ സാമര്ഥ്യം തതോ ദുഃഖതരം നു കിമ് ॥ 36 ॥
ഹതോ വാ പ്രാപ്സ്യസി സ്വര്ഗം ജിത്വാ വാ ഭോക്ഷ്യസേ മഹീമ് । തസ്മാദുത്തിഷ്ഠ കൌംതേയ യുദ്ധായ കൃതനിശ്ചയഃ ॥ 37 ॥
സുഖദുഃഖേ സമേ കൃത്വാ ലാഭാലാഭൌ ജയാജയൌ । തതോ യുദ്ധായ യുജ്യസ്വ നൈവം പാപമവാപ്സ്യസി ॥ 38 ॥
ഏഷാ തേഽഭിഹിതാ സാംഖ്യേ ബുദ്ധിര്യോഗേ ത്വിമാം ശൃണു । ബുദ്ധ്യാ യുക്തോ യയാ പാര്ഥ കര്മബംധം പ്രഹാസ്യസി ॥ 39 ॥
നേഹാഭിക്രമനാശോഽസ്തി പ്രത്യവായോ ന വിദ്യതേ । സ്വല്പമപ്യസ്യ ധര്മസ്യ ത്രായതേ മഹതോ ഭയാത് ॥ 40 ॥
വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിരേകേഹ കുരുനംദന । ബഹുശാഖാ ഹ്യനംതാശ്ച ബുദ്ധയോഽവ്യവസായിനാമ് ॥ 41 ॥
യാമിമാം പുഷ്പിതാം വാചം പ്രവദംത്യവിപശ്ചിതഃ । വേദവാദരതാഃ പാര്ഥ നാന്യദസ്തീതി വാദിനഃ ॥ 42 ॥
കാമാത്മാനഃ സ്വര്ഗപരാ ജന്മകര്മഫലപ്രദാമ് । ക്രിയാവിശേഷബഹുലാം ഭോഗൈശ്വര്യഗതിം പ്രതി ॥ 43 ॥
ഭോഗൈശ്വര്യപ്രസക്താനാം തയാപഹൃതചേതസാമ് । വ്യവസായാത്മികാ ബുദ്ധിഃ സമാധൌ ന വിധീയതേ ॥ 44 ॥
ത്രൈഗുണ്യവിഷയാ വേദാ നിസ്ത്രൈഗുണ്യോ ഭവാര്ജുന । നിര്ദ്വംദ്വോ നിത്യസത്ത്വസ്ഥോ നിര്യോഗക്ഷേമ ആത്മവാന് ॥ 45 ॥
യാവാനര്ഥ ഉദപാനേ സർവതഃ സംപ്ലുതോദകേ । താവാന്സർവേഷു വേദേഷു ബ്രാഹ്മണസ്യ വിജാനതഃ ॥ 46 ॥
കര്മണ്യേവാധികാരസ്തേ മാ ഫലേഷു കദാചന । മാ കര്മഫലഹേതുര്ഭൂര്മാ തേ സംഗോഽസ്ത്വകര്മണി ॥ 47 ॥
യോഗസ്ഥഃ കുരു കര്മാണി സംഗം ത്യക്ത്വാ ധനംജയ । സിദ്ധ്യസിദ്ധ്യോഃ സമോ ഭൂത്വാ സമത്വം യോഗ ഉച്യതേ ॥ 48 ॥
ദൂരേണ ഹ്യവരം കര്മ ബുദ്ധിയോഗാദ്ധനംജയ । ബുദ്ധൌ ശരണമന്വിച്ഛ കൃപണാഃ ഫലഹേതവഃ ॥ 49 ॥
ബുദ്ധിയുക്തോ ജഹാതീഹ ഉഭേ സുകൃതദുഷ്കൃതേ । തസ്മാദ്യോഗായ യുജ്യസ്വ യോഗഃ കര്മസു കൌശലമ് ॥ 50 ॥
കര്മജം ബുദ്ധിയുക്താ ഹി ഫലം ത്യക്ത്വാ മനീഷിണഃ । ജന്മബംധവിനിര്മുക്താഃ പദം ഗച്ഛംത്യനാമയമ് ॥ 51 ॥
യദാ തേ മോഹകലിലം ബുദ്ധിർവ്യതിതരിഷ്യതി । തദാ ഗംതാസി നിർവേദം ശ്രോതവ്യസ്യ ശ്രുതസ്യ ച ॥ 52 ॥
ശ്രുതിവിപ്രതിപന്നാ തേ യദാ സ്ഥാസ്യതി നിശ്ചലാ । സമാധാവചലാ ബുദ്ധിസ്തദാ യോഗമവാപ്സ്യസി ॥ 53 ॥
അര്ജുന ഉവാച
സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്യ കാ ഭാഷാ സമാധിസ്ഥസ്യ കേശവ । സ്ഥിതധീഃ കിം പ്രഭാഷേത കിമാസീത വ്രജേത കിമ് ॥ 54
ശ്രീഭഗവാനുവാച
പ്രജഹാതി യദാ കാമാന്സർവാന്പാര്ഥ മനോഗതാന് । ആത്മന്യേവാത്മനാ തുഷ്ടഃ സ്ഥിതപ്രജ്ഞസ്തദോച്യതേ ॥ 55
ദുഃഖേഷ്വനുദ്വിഗ്നമനാഃ സുഖേഷു വിഗതസ്പൃഹഃ । വീതരാഗഭയക്രോധഃ സ്ഥിതധീര്മുനിരുച്യതേ ॥ 56 ॥
യഃ സർവത്രാനഭിസ്നേഹസ്തത്തത്പ്രാപ്യ ശുഭാശുഭമ് । നാഭിനംദതി ന ദ്വേഷ്ടി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥ 57 ॥
യദാ സംഹരതേ ചായം കൂര്മോഽംഗാനീവ സർവശഃ । ഇംദ്രിയാണീംദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥ 58 ॥
വിഷയാ വിനിവര്തംതേ നിരാഹാരസ്യ ദേഹിനഃ । രസവര്ജം രസോഽപ്യസ്യ പരം ദൃഷ്ട്വാ നിവര്തതേ ॥ 59 ॥
യതതോ ഹ്യപി കൌംതേയ പുരുഷസ്യ വിപശ്ചിതഃ । ഇംദ്രിയാണി പ്രമാഥീനി ഹരംതി പ്രസഭം മനഃ ॥ 60 ॥
താനി സർവാണി സംയമ്യ യുക്ത ആസീത മത്പരഃ । വശേ ഹി യസ്യേംദ്രിയാണി തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥ 61 ॥
ധ്യായതോ വിഷയാന്പുംസഃ സംഗസ്തേഷൂപജായതേ । സംഗാത്സംജായതേ കാമഃ കാമാത്ക്രോധോഽഭിജായതേ ॥ 62 ॥
ക്രോധാദ്ഭവതി സംമോഹഃ സംമോഹാത്സ്മൃതിവിഭ്രമഃ । സ്മൃതിഭ്രംശാദ്ബുദ്ധിനാശോ ബുദ്ധിനാശാത്പ്രണശ്യതി ॥ 63 ॥
രാഗദ്വേഷവിമുക്തൈസ്തു വിഷയാനിംദ്രിയൈശ്ചരന് । ആത്മവശ്യൈർവിധേയാത്മാ പ്രസാദമധിഗച്ഛതി ॥ 64 ॥
പ്രസാദേ സർവദുഃഖാനാം ഹാനിരസ്യോപജായതേ । പ്രസന്നചേതസോ ഹ്യാശു ബുദ്ധിഃ പര്യവതിഷ്ഠതേ ॥ 65 ॥
നാസ്തി ബുദ്ധിരയുക്തസ്യ ന ചായുക്തസ്യ ഭാവനാ । ന ചാഭാവയതഃ ശാംതിരശാംതസ്യ കുതഃ സുഖമ് ॥ 66 ॥
ഇംദ്രിയാണാം ഹി ചരതാം യന്മനോഽനുവിധീയതേ । തദസ്യ ഹരതി പ്രജ്ഞാം വായുര്നാവമിവാംഭസി ॥ 67 ॥
തസ്മാദ്യസ്യ മഹാബാഹോ നിഗൃഹീതാനി സർവശഃ । ഇംദ്രിയാണീംദ്രിയാര്ഥേഭ്യസ്തസ്യ പ്രജ്ഞാ പ്രതിഷ്ഠിതാ ॥ 68 ॥
യാ നിശാ സർവഭൂതാനാം തസ്യാം ജാഗര്തി സംയമീ । യസ്യാം ജാഗ്രതി ഭൂതാനി സാ നിശാ പശ്യതോ മുനേഃ ॥ 69 ॥
ആപൂര്യമാണമചലപ്രതിഷ്ഠം സമുദ്രമാപഃ പ്രവിശംതി യദ്വത്। തദ്വത്കാമാ യം പ്രവിശംതി സർവേ സ ശാംതിമാപ്നോതി ന കാമകാമീ ॥ 70 ॥
വിഹായ കാമാന്യഃ സർവാന്പുമാംശ്ചരതി നിഃസ്പൃഹഃ । നിര്മമോ നിരഹംകാരഃ സ ശാംതിമധിഗച്ഛതി ॥ 71 ॥
ഏഷാ ബ്രാഹ്മീ സ്ഥിതിഃ പാര്ഥ നൈനാം പ്രാപ്യ വിമുഹ്യതി । സ്ഥിത്വാസ്യാമംതകാലേഽപി ബ്രഹ്മനിർവാണമൃച്ഛതി ॥ 72 ॥
ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസൂപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ സാംഖ്യയോഗോ നാമ ദ്വിതീയോഽധ്യായഃ ॥2 ॥
శ్రీమద్భగవద్గీతా మూలం - ద్వితీయోఽధ్యాయః గురించి
The second chapter of the Bhagavad Gita, Sankhya Yoga, is where Krishna's teaching begins. Seeing Arjuna overcome with pity, eyes full of tears, Krishna rouses him, and Arjuna, confused about his duty, asks to be taught as a disciple. Krishna teaches that the Self is never born and never dies, that it puts on new bodies as a person puts on new clothes, and that one should do one's duty without attachment to success or failure: "Your right is to action alone, never to its fruits." The chapter ends with the portrait of the sthitaprajna, the person of steady wisdom, unmoved by sorrow and joy.
మూలం: Mahabharata, Bhishma Parva (Bhagavad Gita, chapter 2)
ఎప్పుడు పఠించాలి: In daily Gita reading, on Gita Jayanti and Ekadashi.
మీకు తెలుసా?
- Verse 47, "Karmanyevadhikaraste", is perhaps the most quoted verse of the Gita.
- Many teachers say that chapter 2 holds the whole Gita in seed form.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
What does verse 47 teach?
"Your right is to action alone, never to its fruits."
How does the Self change bodies?
As a person puts on new clothes.
Who is a sthitaprajna?
A person of steady wisdom, unmoved by sorrow and joy.
ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.
మరిన్ని భక్తి గ్రంథాలు