తత్త్వబోధ (ఆది శంకరాచార్య)
Shiva · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం
dhyaanam vaasudevendrayogeendram natvaa jnaanapradam gurum । mumukshoonaam hitaarthaaya tattvabodhobhidheeyate ॥
saadhanachatushtayasampannaadhikaarinaam mokshasaadhanabhootam tattvavivekaprakaaram vakshyaamah ।
saadhanachatushtayam saadhanachatushtayam kim ? nityaanityavastuvivekah । ihaamutraarthaphalabhogaviraagah । shamaadishatkasampattih । mumukshutvam cheti ।
nityaanityavastuvivekah nityaanityavastuvivekah kah ? nityavastvekam brahma tadvyatiriktam sarvamanityam । ayameva nityaanityavastuvivekah ।
viraagah viraagah kah ? ihasvargabhogeshu ichchaaraahityam ।
shamaadisaadhanasampattih shamaadisaadhanasampattih kaa ? shamo dama uparamastitikshaa shraddhaa samaadhaanam cha iti ।shamah kah ? manonigrahah । damah kah ? chakshuraadibaahyendriyanigrahah । uparamah kah ? svadharmaanushthaanameva । titikshaa kaa ? sheetoshnasukhaduhkhaadisahishnutvam । shraddhaa keedrishee ? guruvedaantavaakyaadishu vishvaasah shraddhaa । samaadhaanam kim ? chittaikaagrataa ।
mumukshutvam mumukshutvam kim ? moksho me bhooyaad iti ichchaa । etat saadhanachatushtayam । tatastattvavivekasyaadhikaarino bhavanti ।
tattvavivekah tattvavivekah kah ? aatmaa satyam tadanyat sarvam mithyeti ।aatmaa kah ? sthoolasookshmakaaranashareeraadvyatiriktah panchakoshaateetah san avasthaatrayasaakshee sachchidaanandasvaroopah san yastishthati sa aatmaa ।
shareeratrayam (sthoolashareeram) sthoolashareeram kim ? pancheekritapanchamahaabhootaih kritam satkarmajanyam sukhaduhkhaadibhogaayatanam shareeram asti jaayate vardhate viparinamate apaksheeyate vinashyateeti shadvikaaravadetatsthoolashareeram ।
shareeratrayam (sookshmashareeram) sookshmashareeram kim ? apancheekritapanchamahaabhootaih kritam satkarmajanyam sukhaduhkhaadibhogasaadhanam panchajnaanendriyaani panchakarmendriyaani panchapraanaadayah manashchaikam buddhishchaikaa evam saptadashaakalaabhih saha yattishthati tatsookshmashareeram ।
jnaanendriyaani shrotram tvak chakshuh rasanaa ghraanam iti pancha jnaanendriyaani । shrotrasya digdevataa । tvacho vaayuh । chakshushah sooryah । rasanaayaa varunah । ghraanasya ashvinau । iti jnaanendriyadevataah । shrotrasya vishayah shabdagrahanam । tvacho vishayah sparshagrahanam । chakshusho vishayah roopagrahanam । rasanaayaa vishayah rasagrahanam । ghraanasya vishayah gandhagrahanam iti ।
panchakarmendriyaani vaakpaanipaadapaayoopasthaaneeti panchakarmendriyaani । vaacho devataa vahnih । hastayorindrah । paadayorvishnuh । paayormrityuh । upasthasya prajaapatih । iti karmendriyadevataah । vaacho vishayah bhaashanam । paanyorvishayah vastugrahanam । paadayorvishayah gamanam । paayorvishayah malatyaagah । upasthasya vishayah aananda iti ।
kaaranashareeram kaaranashareeram kim ? anirvaachyaanaadyavidyaaroopam shareeradvayasya kaaranamaatram satsvaroopaa'jnaanam nirvikalpakaroopam yadasti tatkaaranashareeram ।
avasthaatrayam avasthaatrayam kim ? jaagratsvapnasushuptyavasthaah ।
jaagradavasthaa jaagradavasthaa kaa ? shrotraadijnaanendriyaih shabdaadivishayaishcha jnaayate iti yat saa jaagradaavasthaa । sthoola shareeraabhimaanee aatmaa vishva ityuchyate ।
svapnaavasthaa svapnaavasthaa keti chet ? jaagradavasthaayaam yaddrishtam yad shrutam tajjanitavaasanayaa nidraasamaye yah prapanchah prateeyate saa svapnaavasthaa । sookshmashareeraabhimaanee aatmaa taijasa ityuchyate ।
sushuptyavasthaa atah sushuptyavasthaa kaa ? aham kimapi na jaanaami sukhena mayaa nidraa'nubhooyata iti sushuptyavasthaa । kaaranashareeraabhimaanee aatmaa praajna ityuchyate ।
pancha koshaah pancha koshaah ke ? annamayah praanamayah manomayah vijnaanamayah aanandamayashcheti ।
annamayakoshah annamayah kah ? annarasenaiva bhootvaa annarasenaiva vriddhim praapya annaroopaprithivyaam yadvileeyate tadannamayah koshah sthoolashareeram ।
praanamayakoshah praanamayah kah ? praanaadyaah panchavaayavah vaagaadeendriyapanchakam praanamayah koshah ।
manomayakoshah manomayah koshah kah ? manashcha jnaanendriyapanchakam militvaa yo bhavati sa manomayah koshah ।
vijnaanamayakoshah vijnaanamayah kah ? buddhijnaanendriyapanchakam militvaa yo bhavati sa vijnaanamayah koshah
aanandamayakoshah aanandamayah kah ? evameva kaaranashareerabhootaavidyaasthamalinasattvam priyaadivrittisahitam sat aanandamayah koshah । etatkoshapanchakam ।
panchakoshaateeta madeeyam shareeram madeeyaah praanaah madeeyam manashcha madeeyaa buddhirmadeeyam ajnaanamiti svenaiva jnaayate tadyathaa madeeyatvena jnaatam katakakundala grihaadikam svasmaadbhinnam tathaa panchakoshaadikam svasmaadbhinnam madeeyatvena jnaatamaatmaa na bhavati ॥
aatman aatmaa tarhi kah ? sachchidaanandasvaroopah । satkim ? kaalatraye'pi tishthateeti sat । chitkim ? jnaanasvaroopah । aanandah kah ? sukhasvaroopah । evam sachchidaanandasvaroopam svaatmaanam vijaaneeyaat ।
jagat atha chaturvimshatitattvotpattiprakaaram vakshyaamah ।
maayaa brahmaashrayaa sattvarajastamogunaatmikaa maayaa asti ।
panchabhootaah tatah aakaashah sambhootah । aakaashaad vaayuh । vaayostejah । tejasa aapah । abhdhayah prithivee ।
sattvagunah eteshaam panchatattvaanaam madhye aakaashasya saatvikaamshaat shrotrendriyam sambhootam । vaayoh saatvikaamshaat tvagindriyam sambhootam । agneh saatvikaamshaat chakshurindriyam sambhootam । jalasya saatvikaamshaat rasanendriyam sambhootam । prithivyaah saatvikaamshaat ghraanendriyam sambhootam ।
antahkarana eteshaam panchatattvaanaam samashtisaatvikaamshaat manobuddhyahankaara chittaantahkaranaani sambhootaani । sankalpavikalpaatmakam manah । nishchayaatmikaa buddhih । ahankartaa ahankaarah । chintanakartri chittam । manaso devataa chandramaah । buddhe brahmaa । ahankaarasya rudrah । chittasya vaasudevah ।
rajogunah eteshaam panchatattvaanaam madhye aakaashasya raajasaamshaat vaagindriyam sambhootam । vaayoh raajasaamshaat paaneendriyam sambhootam । vanheh raajasaamshaat paadendriyam sambhootam । jalasya raajasaamshaat upasthendriyam sambhootam । prithivyaa raajasaamshaat gudendriyam sambhootam । eteshaam samashtiraajasaamshaat panchapraanaah sambhootaah ।
tamogunah eteshaam panchatattvaanaam taamasaamshaat pancheekritapanchatattvaani bhavanti । pancheekaranam katham iti chet । eteshaam panchamahaabhootaanaam taamasaamshasvaroopam ekamekam bhootam dvidhaa vibhajya ekamekamardham prithak tooshneem vyavasthaapya aparamaparamardham chaturdhaam vibhajya svaardhamanyeshu ardheshu svabhaagachatushtayasamyojanam kaaryam । tadaa pancheekaranam bhavati । etebhyah pancheekritapanchamahaabhootebhyah sthoolashareeram bhavati । evam pindabrahmaandayoraikyam sambhootam ।
jeevah, eeshvarah cha sthoolashareeraabhimaani jeevanaamakam brahmapratibimbam bhavati । sa eva jeevah prakrityaa svasmaat eeshvaram bhinnatvena jaanaati । avidyopaadhih san aatmaa jeeva ityuchyate । maayopaadhih san eeshvara ityuchyate । evam upaadhibhedaat jeeveshvarabhedadrishtih yaavatparyantam tishthati taavatparyantam janmamaranaadiroopasamsaaro na nivartate । tasmaatkaaranaanna jeeveshvarayorbhedabuddhih sveekaaryaa ।
tat tvam asi nanu saahankaarasya kinchijjnasya jeevasya nirahankaarasya sarvajnasya eeshvarasya tattvamaseeti mahaavaakyaat kathamabhedabuddhih syaadubhayoh viruddhadharmaakraantatvaat । iti chenna । sthoolasookshmashareeraabhimaanee tvampadavaachyaarthah । upaadhivinirmuktam samaadhidashaasampannam shuddham chaitanyam tvampadalakshyaarthah । evam sarvajnatvaadivishishta eeshvarah tatpadavaachyaarthah । upaadhishoonyam shuddhachaitanyam tatpadalakshyaarthah । evam cha jeeveshvarayo chaitanyaroopenaa'bhede baadhakaabhaavah ।
jeevanmuktah evam cha vedaantavaakyaih sadguroopadeshena cha sarveshvapi bhooteshu yeshaam brahmabuddhirutpannaa te jeevanmuktaah ityarthah ।nanu jeevanmuktah kah ? yathaa deho'ham purusho'ham braahmano'ham shoodro'hamasmeeti dridhanishchayastathaa naaham braahmanah na shoodrah na purushah kintu asangah sachchidaananda svaroopah prakaasharoopah sarvaantaryaamee chidaakaasharoopo'smeeti dridhanishchaya roopo'parokshajnaanavaan jeevanmuktah ॥brahmaivaahamasmeetyaparokshajnaanena nikhilakarmabandhavinirmuktah syaat ।
karmaani karmaani katividhaani santeeti chet aagaamisanchitapraarabdhabhedena trividhaani santi ।
aagaami karma jnaanotpattyanantaram jnaanidehakritam punyapaaparoopam karma yadasti tadaagaameetyabhidheeyate ।
sanchita karma sanchitam karma kim ? anantakotijanmanaam beejabhootam sat yatkarmajaatam poorvaarjitam tishthati tat sanchitam jneyam ।
praarabdha karma praarabdham karma kimiti chet । idam shareeramutpaadya iha loke evam sukhaduhkhaadipradam yatkarma tatpraarabdham bhogena nashtam bhavati praarabdhakarmanaam bhogaadeva kshaya iti ।
karma muktah sanchitam karma brahmaivaahamiti nishchayaatmakajnaanena nashyati ।aagaami karma api jnaanena nashyati kincha aagaami karmanaam nalineedalagatajalavat jnaaninaam sambandho naasti ।
jnaanih kincha ye jnaaninam stuvanti bhajanti archayanti taanprati jnaanikritam aagaami punyam gachchhati । ye jnaaninam nindanti dvishanti duhkhapradaanam kurvanti taanprati jnaanikritam sarvamaagaami kriyamaanam yadavaachyam karma paapaatmakam tadgachchhati । suhridah punyakritam durhridah paapakrityam grihnanti ।
brahmaanandam tathaa chaatmavitsamsaaram teertvaa brahmaanandamihaiva praapnoti । tarati shokamaatmavit iti shruteh । tanum tyajatu vaa kaashyaam shvapachasya grihe'tha vaa । jnaanasampraaptisamaye muktaa'sau vigataashayah । iti smriteshcha ।iti shreeshankarabhagavatpaadaachaaryapraneetah tattvabodhaprakaranam samaaptam ।
తత్త్వబోధ (ఆది శంకరాచార్య) గురించి
Tattvabodha, "knowledge of the truth", is a short prose primer of Advaita Vedanta in question and answer form, written for seekers. It sets out the fourfold qualification (discrimination, dispassion, the six virtues beginning with calm, and longing for liberation), then explains the three bodies, the five sheaths, the three states, the elements and the meaning of "tat tvam asi", and ends by describing the liberated person who, knowing the Self, crosses sorrow while still alive.
రచయిత: Traditionally attributed to Adi Shankaracharya
ఎప్పుడు పఠించాలి: In Vedanta study, usually as the first text a student reads.
మీకు తెలుసా?
- Its colophon credits Shankara Bhagavatpada; its opening verse salutes a teacher named Vasudevendra, so many scholars credit it to a later teacher in his tradition.
- Many Vedanta courses begin with Tattvabodha before moving to the Upanishads and the Gita.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
What is Tattvabodha?
A short beginner's text on Advaita Vedanta in question and answer form.
Who wrote it?
Traditionally attributed to Adi Shankaracharya, as its colophon states; some credit a later teacher.
What is the fourfold qualification?
Viveka, vairagya, the six virtues (shamadi shatka sampatti) and mumukshutva.
ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.
మరిన్ని భక్తి గ్రంథాలు