MuhurtaNow

విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 39

Vidura Neethi · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం

॥ iti shreemahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduravaakye ekonachatvaarimsho'dhyaayah ॥

dhritaraashtra uvaacha

aneeshvaro'yam purusho bhavaabhave sootraprotaa daarumayeeva yoshaa । dhaatraa hi dishtasya vashe kilaayam tasmaadvada tvam shravane ghrito'ham ॥ 1॥

vidura uvaacha

apraaptakaalam vachanam brihaspatirapi bruvan । labhate buddhyavajnaanamavamaanam cha bhaarata ॥ 2॥

priyo bhavati daanena priyavaadena chaaparah । mantram moolabalenaanyo yah priyah priya eva sah ॥ 3॥

dveshyo na saadhurbhavati na medhaavee na panditah । priye shubhaani karmaani dveshye paapaani bhaarata ॥ 4॥

na sa kshayo mahaaraaja yah kshayo vriddhimaavahet । kshayah sa tviha mantavyo yam labdhvaa bahu naashayet ॥ 5॥

samriddhaa gunatah ke chidbhavanti dhanato'pare । dhanavriddhaangunairheenaandhritaraashtra vivarjayet ॥ 6॥

dhritaraashtra uvaacha

sarvam tvamaayatee yuktam bhaashase praajnasammatam । na chotsahe sutam tyaktum yato dharmastato jayah ॥ 7॥

vidura uvaacha

svabhaavagunasampanno na jaatu vinayaanvitah । susookshmamapi bhootaanaamupamardam prayokshyate ॥ 8॥

paraapavaada nirataah paraduhkhodayeshu cha । parasparavirodhe cha yatante satatothitaah ॥ 9॥

sa dosham darshanam yeshaam samvaase sumahadbhayam । arthaadaane mahaandoshah pradaane cha mahadbhayam ॥ 10॥

ye paapaa iti vikhyaataah samvaase parigarhitaah । yuktaashchaanyairmahaadoshairye naraastaanvivarjayet ॥ 11॥

nivartamaane sauhaarde preetirneeche pranashyati । yaa chaiva phalanirvrittih sauhride chaiva yatsukham ॥ 12॥

yatate chaapavaadaaya yatnamaarabhate kshaye । alpe'pyapakrite mohaanna shaantimupagachchati ॥ 13॥

taadrishaih sangatam neechairnrishamsairakritaatmabhih । nishaamya nipunam buddhyaa vidvaandooraadvivarjayet ॥ 14॥

yo jnaatimanugrihnaati daridram deenamaaturam । saputrapashubhirvriddhim yashashchaavyayamashnute ॥ 15॥

jnaatayo vardhaneeyaastairya ichchantyaatmanah shubham । kulavriddhim cha raajendra tasmaatsaadhu samaachara ॥ 16॥

shreyasaa yokshyase raajankurvaano jnaatisatkriyaam । vigunaa hyapi samrakshyaa jnaatayo bharatarshabha ॥ 17॥

kim punargunavantaste tvatprasaadaabhikaankshinah । prasaadam kuru deenaanaam paandavaanaam vishaam pate ॥ 18॥

deeyantaam graamakaah ke chitteshaam vrittyarthameeshvara । evam loke yashahpraapto bhavishyatsi naraadhipa ॥ 19॥

vriddhena hi tvayaa kaaryam putraanaam taata rakshanam । mayaa chaapi hitam vaachyam viddhi maam tvaddhitaishinam ॥ 20॥

jnaatibhirvigrahastaata na kartavyo bhavaarthinaa । sukhaani saha bhojyaani jnaatibhirbharatarshabha ॥ 21॥

sambhojanam sankathanam sampreetish cha parasparam । jnaatibhih saha kaaryaani na virodhah katham chana ॥ 22॥

jnaatayastaarayanteeha jnaatayo majjayanti cha । suvrittaastaarayanteeha durvrittaa majjayanti cha ॥ 23॥

suvritto bhava raajendra paandavaanprati maanada । adharshaneeyah shatroonaam tairvritastvam bhavishyasi ॥ 24॥

shreemantam jnaatimaasaadya yo jnaatiravaseedati । digdhahastam mriga iva sa enastasya vindati ॥ 25॥

pashchaadapi narashreshtha tava taapo bhavishyati । taanvaa hataansutaanvaapi shrutvaa tadanuchintaya ॥ 26॥

yena khatvaam samaaroodhah paritapyeta karmanaa । aadaaveva na tatkuryaadadhruve jeevite sati ॥ 27॥

na kashchinnaapanayate pumaananyatra bhaargavaat । sheshasampratipattistu buddhimatsveva tishthati ॥ 28॥

duryodhanena yadyetatpaapam teshu puraa kritam । tvayaa tatkulavriddhena pratyaaneyam nareshvara ॥ 29॥

taamstvam pade pratishthaapya loke vigatakalmashah । bhavishyasi narashreshtha poojaneeyo maneeshinaam ॥ 30॥

suvyaahritaani dheeraanaam phalatah pravichintya yah । adhyavasyati kaaryeshu chiram yashasi tishthati ॥ 31॥

avrittim vinayo hanti hantyanartham paraakramah । hanti nityam kshamaa krodhamaachaaro hantyalakshanam ॥ 32॥

parichchadena kshatrena veshmanaa paricharyayaa । pareeksheta kulam raajanbhojanaachchaadanena cha ॥ 33॥

yayoshchittena vaa chittam naibhritam naibhritena vaa । sameti prajnayaa prajnaa tayormaitree na jeeryate ॥ 34॥

durbuddhimakritaprajnam chhannam koopam trinairiva । vivarjayeeta medhaavee tasminmaitree pranashyati ॥ 35॥

avalipteshu moorkheshu raudrasaahasikeshu cha । tathaivaapeta dharmeshu na maitreemaacharedbudhah ॥ 36॥

kritajnam dhaarmikam satyamakshudram dridhabhaktikam । jitendriyam sthitam sthityaam mitramatyaagi cheshyate ॥ 37॥

indriyaanaamanutsargo mrityunaa na vishishyate । atyartham punarutsargah saadayeddaivataanyapi ॥ 38॥

maardavam sarvabhootaanaamanasooyaa kshamaa dhritih । aayushyaani budhaah praahurmitraanaam chaavimaananaa ॥ 39॥

apaneetam suneetena yo'rtham pratyaanineeshate । matimaasthaaya sudridhaam tadakaapurusha vratam ॥ 40॥

aayatyaam pratikaarajnastadaatve dridhanishchayah । ateete kaaryasheshajno naro'rthairna praheeyate ॥ 41॥

karmanaa manasaa vaachaa yadabheekshnam nishevate । tadevaapaharatyenam tasmaatkalyaanamaacharet ॥ 42॥

mangalaalambhanam yogah shrutamutthaanamaarjavam । bhootimetaani kurvanti sataam chaabheekshna darshanam ॥ 43॥

anirvedah shriyo moolam duhkhanaashe sukhasya cha । mahaanbhavatyanirvinnah sukham chaatyantamashnute ॥ 44॥

naatah shreemattaram kim chidanyatpathyatamam tathaa । prabha vishnoryathaa taata kshamaa sarvatra sarvadaa ॥ 45॥

kshamedashaktah sarvasya shaktimaandharmakaaranaat । arthaanarthau samau yasya tasya nityam kshamaa hitaa ॥ 46॥

yatsukham sevamaano'pi dharmaarthaabhyaam na heeyate । kaamam tadupaseveta na moodha vratamaacharet ॥ 47॥

duhkhaarteshu pramatteshu naastikeshvalaseshu cha । na shreervasatyadaanteshu ye chotsaaha vivarjitaah ॥ 48॥

aarjavena naram yuktamaarjavaatsavyapatrapam । ashaktimantam manyanto dharshayanti kubuddhayah ॥ 49॥

atyaaryamatidaataaramatishooramativratam । prajnaabhimaaninam chaiva shreerbhayaannopasarpati ॥ 50॥

agnihotraphalaa vedaah sheelavrittaphalam shrutam । ratiputra phalaa daaraa dattabhukta phalam dhanam ॥ 51॥

adharmopaarjitairarthairyah karotyaurdhva dehikam । na sa tasya phalam pretya bhunkte'rthasya duraagamaat ॥ 52॥

kaanaara vanadurgeshu krichchraasvaapatsu sambhrame । udyateshu cha shastreshu naasti sheshavataam bhayam ॥ 53॥

utthaanam samyamo daakshyamapramaado dhritih smritih । sameekshya cha samaarambho viddhi moolam bhavasya tat ॥ 54॥

tapobalam taapasaanaam brahma brahmavidaam balam । himsaa balamasaadhoonaam kshamaagunavataam balam ॥ 55॥

ashtau taanyavrataghnaani aapo moolam phalam payah । havirbraahmana kaamyaa cha gurorvachanamaushadham ॥ 56॥

na tatparasya sandadhyaatpratikoolam yadaatmanah । sangrahenaisha dharmah syaatkaamaadanyah pravartate ॥ 57॥

akrodhena jayetkrodhamasaadhum saadhunaa jayet । jayetkadaryam daanena jayetsatyena chaanritam ॥ 58॥

stree dhoortake'lase bheerau chande purushamaanini । chaure kritaghne vishvaaso na kaaryo na cha naastike ॥ 59॥

abhivaadanasheelasya nityam vriddhopasevinah । chatvaari sampravardhante keertiraayuryashobalam ॥ 60॥

atikleshena ye'rthaah syurdharmasyaatikramena cha । arervaa pranipaatena maa sma teshu manah krithaah ॥ 61॥

avidyah purushah shochyah shochyam mithunamaprajam । niraahaaraah prajaah shochyaah shochyam raashtramaraajakam ॥ 62॥

adhvaa jaraa dehavataam parvataanaam jalam jaraa । asambhogo jaraa streenaam vaakshalyam manaso jaraa ॥ 63॥

anaamnaaya malaa vedaa braahmanasyaavratam malam । kautoohalamalaa saadhvee vipravaasa malaah striyah ॥ 64॥

suvarnasya malam roopyam roopyasyaapi malam trapu । jneyam trapu malam seesam seesasyaapi malam malam ॥ 65॥

na svapnena jayennidraam na kaamena striyam jayet । nendhanena jayedagnim na paanena suraam jayet ॥ 66॥

yasya daanajitam mitramamitraa yudhi nirjitaah । annapaanajitaa daaraah saphalam tasya jeevitam ॥ 67॥

sahasrino'pi jeevanti jeevanti shatinastathaa । dhritaraashtram vimunchechchaam na katham chinna jeevyate ॥ 68॥

yatprithivyaam vreehi yavam hiranyam pashavah striyah । naalamekasya tatsarvamiti pashyanna muhyati ॥ 69॥

raajanbhooyo braveemi tvaam putreshu samamaachara । samataa yadi te raajansveshu paandusuteshu cha ॥ 70॥

॥ iti shreemahaabhaarate udyogaparvani prajaagaraparvani viduravaakye ekonachatvaarimsho'dhyaayah ॥ 39॥

విదుర నీతి - ఉద్యోగ పర్వం, అధ్యాయః 39 గురించి

This is chapter 39 of the Udyoga Parva of the Mahabharata, part of Vidura Niti. Dhritarashtra says: "Man is not master of his rise and fall; like a wooden puppet on strings, he is in the hands of fate. So speak on, I am listening." Vidura teaches that even Brihaspati, speaking out of season, earns contempt; that one becomes dear by giving and by kind words; and he goes on to counsel the king on the right use of wealth, on friends and enemies, and once again on making peace with the Pandavas.

మూలం: Mahabharata, Udyoga Parva, Prajagara Parva, chapter 39

ఎప్పుడు పఠించాలి: In reading and study of the Mahabharata, and in talks on ethics and good conduct.

మీకు తెలుసా?

  • Dhritarashtra's image of man as a wooden puppet shows his habit of blaming fate for his own weakness.
  • Vidura Niti, chapters 33 to 40 of the Udyoga Parva, is Vidura's night-long counsel to the troubled King Dhritarashtra.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

How does Dhritarashtra describe man?

As a wooden puppet on strings, in the hands of fate.

What does untimely speech bring, according to Vidura?

Contempt, even for Brihaspati.

Where is this chapter from?

Mahabharata, Udyoga Parva, chapter 39.

ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.