MuhurtaNow

ভর্তৃহরেঃ শতক ত্রিশতি - শৃংগার শতকম্

Bhartruhari Shataka Trishati · প্রথাগত ভক্তিপাঠ

శంభుస్వయంభుహరయో హరిణేక్షణానాం యేనాక్రియంత సతతం గృహకుంభదాసాః । వాచాం అగోచరచరిత్రవిచిత్రితాయ తస్మై నమో భగవతే మకరధ్వజాయ ॥ 2.1 ॥

స్మితేన భావేన చ లజ్జయా భియా పరాణ్ముఖైరర్ధకటాక్షవీక్షణైః । వచోభిరీర్ష్యాకలహేన లీలయా సమస్తభావైః ఖలు బంధనం స్త్రియః ॥ 2.2 ॥

భ్రూచాతుర్యాత్కుష్చితాక్షాః కటాక్షాః స్నిగ్ధా వాచో లజ్జితాంతాశ్చ హాసాః । లీలామందం ప్రస్థితం చ స్థితం చ స్త్రీణాం ఏతద్భూషణం చాయుధం చ ॥ 2.3 ॥

క్వచిత్సభ్రూభంగైః క్వచిదపి చ లజ్జాపరిగతైః క్వచిద్భూరిత్రస్తైః క్వచిదపి చ లీలావిలలితైః । కుమారీణాం ఏతైర్మదనసుభగైర్నేత్రవలితైః స్ఫురన్నీలాబ్జానాం ప్రకరపరికీర్ణా ఇవ దిశః ॥ 2.4 ॥

వక్త్రం చంద్రవికాసి పంకజపరీహాసక్షమే లోచనే వర్ణః స్వర్ణం అపాకరిష్ణురలినీజిష్ణుః కచానాం చయః । బక్షోజావిభకుంభవిభ్రమహరౌ గుర్వీ నితంబస్థలీ వాచాం హారి చ మార్దవం యువతీషు స్వాభావికం మండనమ్ ॥ 2.5 ॥

స్మితకించిన్ముగ్ధం సరలతరలో దృష్టివిభవః పరిస్పందో వాచాం అభినవవిలాసోక్తిసరసః । గతానాం ఆరంభః కిసలయితలీలాపరికరః స్పృశంత్యాస్తారుణ్యం కిం ఇవ న హి రమ్యం మృగదృశః ॥ 2.6 ॥

ద్రష్టవ్యేషు కిం ఉత్తమం మృగదృశః ప్రేమప్రసన్నం ముఖం ఘ్రాతవేష్వపి కిం తద్ఆస్యపవనః శ్రవ్యేషు కిం తద్వచః । కిం స్వాద్యేషు తద్ఓష్ఠపల్లవరసః స్పృశ్యేషు కిం తద్వపుర్ధ్యేయం కిం నవయౌవనే సహృదయైః సర్వత్ర తద్విభ్రమాః ॥ 2.7 ॥

ఏతాశ్చలద్వలయసంహతిమేఖలోత్థఝంకార నూపురపరాజితరాజహంస్యః । కుర్వంతి కస్య న మనో వివశం తరుణ్యో విత్రస్తముగ్ధహరిణీసదృశైః కటాక్షైః ॥ 2.8 ॥

కుంకుమపంకకలంకితదేహా గౌరపయోధరకంపితహారా । నూపురహంసరణత్పద్మా కం న వశీకురుతే భువి రామా ॥ 2.9 ॥

నూనం హి తే కవివరా విపరీతవాచో యే నిత్యం ఆహురబలా ఇతి కామినీస్తాః । యాభిర్విలోలితరతారకదృష్టిపాతైః శక్రాదయోఽపి విజితాస్త్వబలాః కథం తాః ॥ 2.10 ॥

నూనం ఆజ్ఞాకరస్తస్యాః సుభ్రువో మకరధ్వజః । యతస్తన్నేత్రసంచారసూచితేషు ప్రవర్తతే ॥ 2.11 ॥

కేశాః సంయమినః శ్రుతేరపి పరం పారం గతే లోచనే అంతర్వక్త్రం అపి స్వభావశుచిభీః కీర్ణం ద్విజానాం గణైః । ముక్తానాం సతతాధివాసరుచిరౌ వక్షోజకుంభావిమావిత్థం తన్వి వపుః ప్రశాంతం అపి తేరాగం కరోత్యేవ నః ॥ 2.12 ॥

ముగ్ధే ధానుష్కతా కేయం అపూర్వా త్వయి దృశ్యతే । యయా విధ్యసి చేతాంసి గుణైరేవ న సాయకైః ॥ 2.13 ॥

సతి ప్రదీపే సత్యగ్నౌ సత్సు తారారవీందుషు । వినా మే మృగశావాక్ష్యా తమోభూతం ఇదం జగత్ ॥ 2.14 ॥

ఉద్వృత్తః స్తనభార ఏష తరలే నేత్రే చలే భ్రూలతే రాగాధిష్ఠితం ఓష్ఠపల్లవం ఇదం కుర్వంతు నామ వ్యథామ్ । సౌభాగ్యాక్షరమాలికేవ లిఖితా పుష్పాయుధేన స్వయం మధ్యస్థాపి కరోతి తాపం అధికం రోమావలిః కేన సా ॥ 2.15 ॥

ముఖేన చంద్రకాంతేన మహానీలైః శిరోరుహైః । కరాభ్యాం పద్మరాగాభ్యాం రేజే రత్నమయీవ సా ॥ 2.16 ॥

గురుణా స్తనభారేణ ముఖచంద్రేణ భాస్వతా । శనైశ్చరాభ్యాం పాదాభ్యాం రేజే గ్రహమయీవ సా ॥ 2.17 ॥

తస్యాః స్తనౌ యది ఘనౌ జఘనం చ హారి వక్త్రం చ చారు తవ చిత్త కిం ఆకులత్వమ్ । పుణ్యం కురుష్వ యది తేషు తవాస్తి వాంఛా పుణ్యైర్వినా న హి భవంతి సమీహితార్థాః ॥ 2.18 ॥

ఇమే తారుణ్యశ్రీనవపరిమలాః ప్రౌఢసురతప్రతాప ప్రారంభాః స్మరవిజయదానప్రతిభువః । చిరం చేతశ్చోరా అభినవవికారైకగురవో విలాసవ్యాపారాః కిం అపి విజయంతే మృగదృశామ్ ॥ 2.19 ॥

ప్రణయమధురాః ప్రేమోద్గారా రసాశ్రయతాం గతాః ఫణితిమధురా ముగ్ధప్రాయాః ప్రకాశితసమ్మదాః । ప్రకృతిసుభగా విస్రంభార్ద్రాః స్మరోదయదాయినీ రహసి కిం అపి స్వైరాలాపా హరంతి మృగీదృశామ్ ॥ 2.20 ॥

విశ్రమ్య విశ్రమ్య వనద్రుమాణాం ఛాయాసు తన్వీ విచచార కాచిత్ । స్తనోత్తరీయేణ కరోద్ధృతేన నివారయంతీ శశినో మయూఖాన్ ॥ 2.21 ॥

అదర్శనే దర్శనమాత్రకామా దృష్ట్వా పరిష్వంగసుఖైకలోలా । ఆలింగితాయాం పునరాయతాక్ష్యామాశాస్మహే విగ్రహయోరభేదమ్ ॥ 2.22 ॥

మాలతీ శిరసి జృంభణం ముఖే చందనం వపుషి కుంకుమావిలమ్ । వక్షసి ప్రియతమా మదాలసా స్వర్గ ఏష పరిశిష్ట ఆగమః ॥ 2.23 ॥

ప్రాఙ్మాం ఏతి మనాగనాగతరసం జాతాభిలాషాం తతః సవ్రీడం తదను శ్లథోద్యమం అథ ప్రధ్వస్తధైర్యం పునః । ప్రేమార్ద్రం స్పృహణీయనిర్భరరహః క్రీడాప్రగల్భం తతో నిఃసంగాంగవికర్షణాధికసుఖరమ్యం కులస్త్రీరతమ్ ॥ 2.24 ॥

ఉరసి నిపతితానాం స్రస్తధమ్మిల్లకానాం ముకులితనయనానాం కించిద్ఉన్మీలితానామ్ । ఉపరి సురతఖేదస్విన్నగండస్థలానామధర మధు వధూనాం భాగ్యవంతః పిబంతి ॥ 2.25 ॥

ఆమీలితనయనానాం యః సురతరసోఽను సంవిదం భాతి । మిథురైర్మిథోఽవధారితమవితథం ఇదం ఏవ కామనిర్బర్హణమ్ ॥ 2.26 ॥

ఇదం అనుచితం అక్రమశ్చ పుంసాం యదిహ జరాస్వపి మన్మథా వికారాః । తదపి చ న కృతం నితంబినీనాం స్తనపతనావధి జీవితం రతం వా ॥ 2.27 ॥

రాజస్తృష్ణాంబురాశేర్న హి జగతి గతః కశ్చిదేవావసానం కో వార్థోఽర్థైః ప్రభూతైః స్వవపుషి గలితే యౌవనే సానురాగే । గచ్ఛామః సద్మ యావద్వికసితనయనేందీవరాలోకినీనామాక్రమ్యాక్రమ్య రూపం ఝటితి న జరయా లుప్యతే ప్రేయసీనామ్ ॥ 2.28 ॥

రాగస్యాగారం ఏకం నరకశతమహాదుఃఖసంప్రాప్తిహేతుర్మోహస్యోత్పత్తి బీజం జలధరపటలం జ్ఞానతారాధిపస్య । కందర్పస్యైకమిత్రం ప్రకటితవివిధస్పష్టదోషప్రబంధం లోకేఽస్మిన్న హ్యర్థవ్రజకులభవనయౌవనాదన్యదస్తి ॥ 2.29 ॥

శృంగారద్రుమనీరదే ప్రసృమరక్రీడారసస్రోతసి ప్రద్యుమ్నప్రియబాంధవే చతురవాఙ్ముక్తాఫలోదన్వతి । తన్వీనేత్రచకోరపావనవిధౌ సౌభాగ్యలక్ష్మీనిధౌ ధన్యః కోఽపి న విక్రియాం కలయతి ప్రాప్తే నవే యౌవనే ॥ 2.30 ॥

సంసారేఽస్మిన్నసారే కునృపతిభవనద్వారసేవాకలంకవ్యాసంగ వ్యస్తధైర్యం కథం అమలధియో మానసం సంవిదధ్యుః । యద్యేతాః ప్రోద్యద్ఇందుద్యుతినిచయభృతో న స్యురంభోజనేత్రాః ప్రేంఖత్కాంచీకలాపాః స్తనభరవినమన్మధ్యభాజస్తరుణ్యః ॥ 2.31 ॥

సిద్ధాధ్యాసితకందరే హరవృషస్కంధావరుగ్ణద్రుమే గంగాధౌతశిలాతలే హిమవతః స్థానే స్థితే శ్రేయసి । కః కుర్వీత శిరః ప్రణామమలినం మ్లానం మనస్వీ జనో యద్విత్రస్తకురంగశావనయనా న స్యుః స్మరాస్త్రం స్త్రియః ॥ 2.32 ॥

సంసార తవ పర్యంతపదవీ న దవీయసీ । అంతరా దుస్తరా న స్యుర్యది తే మదిరేక్షణామ్ ॥ 2.33 ॥

దిశ వనహరిణీభ్యో వంశకాండచ్ఛవీనాం కవలం ఉపలకోటిచ్ఛిన్నమూలం కుశానామ్ । శకయువతికపోలాపాండుతాంబూలవల్లీదలం అరుణనఖాగ్రైః పాటితం వా వధూభ్యః ॥ 2.34 ॥

అసారాః సర్వే తే విరతివిరసాః పాపవిషయా జుగుప్స్యంతాం యద్వా నను సకలదోషాస్పదం ఇతి । తథాప్యేతద్భూమౌ నహి పరహితాత్పుణ్యం అధికం న చాస్మిన్సంసారే కువలయదృశో రమ్యం అపరమ్ ॥ 2.35 ॥

ఏతత్కామఫలో లోకే యద్ద్వయోరేకచిత్తతా । అన్యచిత్తకృతే కామే శవయోరివ సంగమః ॥ 2.35.1 ॥

మాత్సర్యం ఉత్సార్య విచార్య కార్యమార్యాః సమర్యాదం ఇదం వదంతు । సేవ్యా నితంబాః కిం ఉ భూధరాణామత స్మరస్మేరవిలాసినీనామ్ ॥ 2.36 ॥

సంసారే స్వప్నసారే పరిణతితరలే ద్వే గతీ పండితానాం తత్త్వజ్ఞానామృతాంభఃప్లవలలితధియాం యాతు కాలః కథంచిత్ । నో చేన్ముగ్ధాంగనానాం స్తనజఘనఘనాభోగసంభోగినీనాం స్థూలోపస్థస్థలీషు స్థగితకరతలస్పర్శలీలోద్యమానామ్ ॥ 2.37 ॥

ఆవాసః క్రియతాం గంగే పాపహారిణి వారిణి । స్తనద్వయే తరుణ్యా వా మనోహారిణి హారిణి ॥ 2.38 ॥

కిం ఇహ బహుభిరుక్తైర్యుక్తిశూన్యైః ప్రలాపైర్ద్వయం ఇహ పురుషాణాం సర్వదా సేవనీయమ్ । అభినవమదలీలాలాలసం సుందరీణాం స్తనభరపరిఖిన్నం యౌవనం వా వనం వా ॥ 2.39 ॥

సత్యం జనా వచ్మి న పక్షపాతాల్ లోకేషు సప్తస్వపి తథ్యం ఏతత్ । నాన్యన్మనోహారి నితంబినీభ్యో దుఃఖైకహేతుర్న చ కశ్చిదన్యః ॥ 2.40 ॥

కాంతేత్యుత్పలలోచనేతి విపులశ్రోణీభరేత్యున్నమత్పీనోత్తుంగ పయోధరేతి సముఖాంభోజేతి సుభ్రూరితి । దృష్ట్వా మాద్యతి మోదతేఽభిరమతే ప్రస్తౌతి విద్వానపి ప్రత్యక్షాశుచిభస్త్రికాం స్త్రియం అహో మోహస్య దుశ్చేష్టితమ్ ॥ 2.41 ॥

స్మృతా భవతి తాపాయ దృష్టా చోన్మాదకారిణీ । స్పృష్టా భవతి మోహాయ సా నామ దయితా కథమ్ ॥ 2.42 ॥

తావదేవామృతమయీ యావల్లోచనగోచరా । చక్షుష్పథాదతీతా తు విషాదప్యతిరిచ్యతే ॥ 2.43 ॥

నామృతం న విషం కించిదేతాం ముక్త్వా నితంబినీమ్ । సైవామృతలతా రక్తా విరక్తా విషవల్లరీ ॥ 2.44 ॥

ఆవర్తః సంశయానాం అవినయభువనం పట్టణం సాహసానాం దోషాణాం సన్నిధానం కపటశతమయం క్షేత్రం అప్రత్యయానామ్ । స్వర్గద్వారస్య విఘ్నో నరకపురముఖ సర్వమాయాకరండం స్త్రీయంత్రం కేన సృష్టం విషం అమృతమయం ప్రాణిలోకస్య పాశః ॥ 2.45 ॥

నో సత్యేన మృగాంక ఏష వదనీభూతో న చేందీవరద్వంద్వం లోచనతాం గత న కనకైరప్యంగయష్టిః కృతా । కింత్వేవం కవిభిః ప్రతారితమనాస్తత్త్వం విజానన్నపి త్వఙ్మాంసాస్థిమయం వపుర్మృగదృశాం మందో జనః సేవతే ॥ 2.46 ॥

లీలావతీనాం సహజా విలాసాస్త ఏవ మూఢస్య హృది స్ఫురంతి । రాగో నలిన్యా హి నిసర్గసిద్ధస్తత్ర భ్రమ్త్యేవ వృథా షడ్అంఘ్రిః ॥ 2.47 ॥

సంమోహయంతి మదయంతి విడంబయంతి నిర్భర్త్స్యంతి రమయంతి విషాదయంతి । ఏతాః ప్రవిశ్య సదయం హృదయం నరాణాం కిం నామ వామనయనా న సమాచరంతి ॥ 2.47.1 ॥

యదేతత్పూర్ణేందుద్యుతిహరం ఉదారాకృతి పరం ముఖాబ్జం తన్వంగ్యాః కిల వసతి యత్రాధరమధు । ఇదం తత్కిం పాకద్రుమఫలం ఇదానీం అతిరసవ్యతీతేఽస్మిన్ కాలే విషం ఇవ భవిష్య్త్యసుఖదమ్ ॥ 2.48 ॥

ఉన్మీలత్త్రివలీతరంగనిలయా ప్రోత్తుంగపీనస్తనద్వంద్వేనోద్గత చక్రవాకయుగలా వక్త్రాంబుజోద్భాసినీ । కాంతాకారధరా నదీయం అభితః క్రూరాత్ర నాపేక్షతే సంసారార్ణవమజ్జనం యది తదా దూరేణ సంత్యజ్యతామ్ ॥ 2.49 ॥

జల్పంతి సార్ధం అన్యేన పశ్యంత్యన్యం సవిభ్రమాః । హృద్గతం చింతయంత్యన్యం ప్రియః కో నామ యోషితామ్ ॥ 2.50 ॥

మధు తిష్ఠతి వాచి యోషితాం హృది హాలాహలం ఏవ కేవలమ్ । అతఏవ నిపీయతేఽధరో హృదయం ముష్టిభిరేవ తాడ్యతే ॥ 2.51 ॥

అపసర సఖే దూరాదస్మాత్కటాక్షవిషానలాత్ ప్రకృతివిషమాద్యోషిత్సర్పాద్విలాసఫణాభృతః । ఇతరఫణినా దష్టః శక్యశ్చికిత్సితుం ఔషధైశ్చతుర్ వనితాభోగిగ్రస్తం హి మంత్రిణః ॥ 2.52 ॥

విస్తారితం మకరకేతనధీవరేణ స్త్రీసంజ్ఞితం బడిశం అత్ర భవాంబురాశౌ । యేనాచిరాత్తద్అధరామిషలోలమర్త్య మత్స్యాన్వికృష్య విపచత్యనురాగవహ్నౌ ॥ 2.53 ॥

కామినీకాయకాంతారే కుచపర్వతదుర్గమే । మా సంచర మనః పాంథ తత్రాస్తే స్మరతస్కరః ॥ 2.54 ॥

వ్యాడీర్ఘేణ చలేన వక్త్రగతినా తేజస్వినా భోగినా నీలాబ్జద్యుతినాహినా పరం అహం దృష్టో న తచ్చక్షుషా । దృష్టే సంతి చికిత్సకా దిశి దిశి ప్రాయేణ ధనార్థినో ముగ్ధాక్షక్షణవీక్షితస్య న హి మే వైద్యో న చాప్యౌషధమ్ ॥ 2.55 ॥

ఇహ హి మధురగీతం నృత్యం ఏతద్రసోఽయం స్ఫురతి పరిమలోఽసౌ స్పర్శ ఏష స్తనానామ్ । ఇతి హతపరమార్థైరింద్రియైర్భ్రామ్యమాణః స్వహితకరణధూర్తైః పంచభిర్వంచితోఽస్మి ॥ 2.56 ॥

న గమ్యో మంత్రాణాం న చ భవతి భైషజ్యవిషయో న చాపి ప్రధ్వంసం వ్రజతి వివిధైః శాంతికశతైః । భ్రమావేశాదంగే కం అపి విదధద్భంగం అసకృత్ స్మరాపస్మారోఽయం భ్రమయతి దృశం ఘూర్ణయతి చ ॥ 2.57 ॥

జాత్య్అంధాయ చ దుర్ముఖాయ చ జరాజీర్ణా ఖిలాంగాయ చ గ్రామీణాయ చ దుష్కులాయ చ గలత్కుష్ఠాభిభూతాయ చ । యచ్ఛంతీషు మనోహరం నిజవపులక్ష్మీలవశ్రద్ధయా పణ్యస్త్రీషు వివేకకల్పలతికాశస్త్రీషు రాజ్యేత కః ॥ 2.58 ॥

వేశ్యాసౌ మదనజ్వాలా రూపేఽంధనవివర్ధితా । కామిభిర్యత్ర హూయంతే యౌవనాని ధనాని చ ॥ 2.59 ॥

కశ్చుంబతి కులపురుషో వేశ్యాధరపల్లవం మనోజ్ఞం అపి । చారభటచోరచేటకనటవిటనిష్ఠీవనశరావమ్ ॥ 2.60 ॥

ధన్యాస్త ఏవ ధవలాయతలోచనానాం తారుణ్యదర్పఘనపీనపయోధరాణామ్ । క్షామోదరోపరి లసత్త్రివలీలతానాం దృష్ట్వాకృతిం వికృతిం ఏతి మనో న యేషామ్ ॥ 2.61 ॥

బాలే లీలాముకులితం అమీ మంథరా దృష్టిపాతాః కిం క్షిప్యంతే విరమవిరమ వ్యర్థ ఏష శ్రమస్తే । సంప్రత్యన్యే వయం ఉపరతం బాల్యం ఆస్థా వనాంతే క్షీణో మోహస్తృణం ఇవ జగజ్జాలం ఆలోకయామః ॥ 2.62 ॥

ఇయం బాలా మాం ప్రత్యనవరతం ఇందీవరదలప్రభా చీరం చక్షుః క్షిపతి కిం అభిప్రేతం అనయా । గతో మోహోఽస్మాకం స్మరశబరబాణవ్యతికరజ్వర జ్వాలా శాంతా తదపి న వరాకీ విరమతి ॥ 2.63 ॥

కిం కందర్ప కరం కదర్థయసి రే కోదండటంకారితం రే రే కోకిల కోమలం కలరవం కిం వా వృథా జల్పసి । ముగ్ధే స్నిగ్ధవిదగ్ధచారుమధురైర్లోలైః కటాక్షైరలం చేతశ్చుంబితచంద్రచూడచరణధ్యానామృతం వర్తతే ॥ 2.64 ॥

విరహేఽపి సంగమః ఖలు పరస్పరం సంగతం మనో యేషామ్ । హృదయం అపి విఘట్టితం చేత్ సంగీ విరహం విశేషయతి ॥ 2.65 ॥

కిం గతేన యది సా న జీవతి ప్రాణితి ప్రియతమా తథాపి కిమ్ । ఇత్యుదీక్ష్య నవమేఘమాలికాం న ప్రయాతి పథికః స్వమందిరమ్ ॥ 2.66 ॥

విరమత బుధా యోషిత్సంగాత్సుఖాత్క్షణభంగురాత్ కురుత కరుణామైత్రీప్రజ్ఞావధూజనసంగమమ్ । న ఖలు నరకే హారాక్రాంతం ఘనస్తనమండలం శరణం అథవా శ్రోణీబింబం రణన్మణిమేఖలమ్ ॥ 2.67 ॥

యదా యోగాభ్యాసవ్యసనకృశయోరాత్మమనసోరవిచ్ఛిన్నా మైత్రీ స్ఫురతి కృతినస్తస్య కిం ఉ తైః । ప్రియాణాం ఆలాపైరధరమధుభిర్వక్త్రవిధుభిః సనిశ్వాసామోదైః సకుచకలశాశ్లేషసురతైః ॥ 2.68 ॥

యదాసీదజ్ఞానం స్మరతిమిరసంచారజనితం తదా దృష్టనారీమయం ఇదం అశేషం జగదితి । ఇదానీం అస్మాకం పటుతరవివేకాంజనజుషాం సమీభూతా దృష్టిస్త్రిభువనం అపి బ్రహ్మ మనుతే ॥ 2.69 ॥

తావదేవ కృతినాం అపి స్ఫురత్యేష నిర్మలవివేకదీపకః । యావదేవ న కురంగచక్షుషాం తాడ్యతే చటులలోచనాంచలైః ॥ 2.70 ॥

వచసి భవతి సంగత్యాగం ఉద్దిశ్య వార్తా శ్రుతిముఖరముఖానాం కేవలం పండితానామ్ । జఘనం అరుణరత్నగ్రంథికాంచీకలాపం కువలయనయనానాం కో విహాతుం సమర్థః ॥ 2.71 ॥

స్వపరప్రతారకోఽసౌ నిందతి యోఽలీకపండితో యువతీః । యస్మాత్తపసోఽపి ఫలం స్వర్గః స్వర్గేఽపి చాప్సరసః ॥ 2.72 ॥

మత్తేభకుంభదలనే భువి సంతి ధీరాః కేచిత్ప్రచండమృగరాజవధేఽపి దక్షాః । కింతు బ్రవీమి బలినాం పురతః ప్రసహ్య కందర్పదర్పదలనే విరలా మనుష్యాః ॥ 2.73 ॥

సన్మార్గే తావదాస్తే ప్రభవతి చ నరస్తావదేవేంద్రియాణాం లజ్జాం తావద్విధత్తే వినయం అపి సమాలంబతే తావదేవ । భ్రూచాపాకృష్టముక్తాః శ్రవణపథగతా నీలపక్ష్మాణ ఏతే యావల్లీలావతీనాం హృది న ధృతిముషో దృష్టిబాణాః పతంతి ॥ 2.74 ॥

ఉన్మత్తప్రేమసంరంభాద్ ఆరభంతే యద్అంగనాః । తత్ర ప్రత్యూహం ఆధాతుం బ్రహ్మాపి ఖలు కాతరః ॥ 2.75 ॥

తావన్మహత్త్వం పాండిత్యం కులీనత్వం వివేకితా । యావజ్జ్వలతి నాంగేషు హతః పంచేషుపావకః ॥ 2.76 ॥

శాస్త్రజ్ఞోఽపి ప్రథితవినయోఽప్యాత్మబోధోఽపి బాఢం సంసారేఽస్మిన్భవతి విరలో భాజనం సద్గతీనామ్ । యేనైతస్మిన్నిరయనగరద్వారం ఉద్ఘాటయంతీ వామాక్షీణాం భవతి కుటిలా భ్రూలతా కుంచికేవ ॥ 2.77 ॥

కృశః కాణః ఖంజః శ్రవణరహితః పుచ్ఛవికలో వ్రణీ పూయక్లిన్నః కృమికులశతైరావృతతనుః । క్షుధా క్షామో జీర్ణః పిఠరకకపాలార్పితగలః శునీం అన్వేతి శ్వా హతం అపి చ హంత్యేవ మదనః ॥ 2.78 ॥

స్త్రీముద్రాం కుసుమాయుధస్య జయినీం సర్వార్థసంపత్కరీం యే మూఢాః ప్రవిహాయ యాంతి కుధియో మిథ్యాఫలాన్వేషిణః । తే తేనైవ నిహత్య నిర్దయతరం నగ్నీకృతా ముండితాః కేచిత్పంచశిఖీకృతాశ్చ జటిలాః కాపాలికాశ్చాపరే ॥ 2.79 ॥

విశ్వామిత్రపరాశరప్రభృతయో వాతాంబుపర్ణాశనాస్తేఽపి స్త్రీముఖపంకజం సులలితం దృష్ట్వైవ మోహం గతాః । శాల్యన్నం సఘృతం పయోదధియుతం యే భుంజతే మానవాస్తేషాం ఇంద్రియనిగ్రహో యది భవేద్వింధ్యః ప్లవేత్సాగరే ॥ 2.80 ॥

పరిమలభృతో వాతాః శాఖా నవాంకురకోటయో మధురవిరుతోత్కంఠా వాచః ప్రియాః పికపక్షిణామ్ । విరలసురతస్వేదోద్గారా వధూవదనేందవః ప్రసరతి మధౌ రాత్ర్యాం జాతో న కస్య గుణోదయః ॥ 2.81 ॥

మధురయం మధురైరపి కోకిలా కలరవైర్మలయస్య చ వాయుభిః । విరహిణః ప్రహిణస్తి శరీరిణో విపది హంత సుధాపి విషాయతే ॥ 2.82 ॥

ఆవాసః కిలకించితస్య దయితాపార్శ్వే విలాసాలసాః కర్ణే కోకిలకామినీకలరవః స్మేరో లతామండపః । గోష్ఠీ సత్కవిభిః సమం కతిపయైర్ముగ్ధాః సుధాంశోః కరాః కేషాంచిత్సుఖయంతి చాత్ర హృదయం చైత్రే విచిత్రాః క్షపాః ॥ 2.83 ॥

పాంథ స్త్రీవిరహానలాహుతికలాం ఆతన్వతీ మంజరీమాకందేషు పికాంగనాభిరధునా సోత్కంఠం ఆలోక్యతే । అప్యేతే నవపాటలాపరిమలప్రాగ్భారపాటచ్చరా వాంతిక్లాంతివితానతానవకృతః శ్రీఖండశైలానిలాః ॥ 2.84 ॥

ప్రథితః ప్రణయవతీనాం తావత్పదం ఆతనోతు హృది మానః । భవతి న యావచ్చందనతరు సురభిర్మలయపవమానః ॥ 2.85 ॥

సహకారకుసుమకేసరనికర భరామోదమూర్చ్ఛితదిగ్అంతే । మధురమధురవిధురమధుపే మధౌ భవేత్కస్య నోత్కంఠా ॥ 2.86 ॥

అచ్ఛాచ్ఛచందనరసార్ద్రతరా మృగాక్ష్యో ధారాగృహాణి కుసుమాని చ కౌముదీ చ । మందో మరుత్సుమనసః శుచి హర్మ్యపృష్ఠం గ్రీష్మే మదం చ మదనం చ వివర్ధయంతి ॥ 2.87 ॥

స్రజో హృద్యామోదా వ్యజనపవనశ్చంద్రకిరణాః పరాగః కాసారో మలయజరజః శీధు విశదమ్ । శుచిః సౌధోత్సంగః ప్రతను వసనం పంకజదృశో నిదాఘఋతావేతద్విలసతి లభంతే సుకృతినః ॥ 2.88 ॥

సుధాశుభ్రం ధామ స్ఫురద్అమలరశ్మిః శశధరః ప్రియావక్త్రాంభోజం మలయజరజశ్చాతిసురభిః । స్రజో హృద్యామోదాస్తదిదం అఖిలం రాగిణి జనే కరోత్యంతః క్షోభం న తు విషయసంసర్గవిముఖే ॥ 2.89 ॥

తరుణీవేషోద్దీపితకామా వికసజ్జాతీపుష్పసుగంధిః । ఉన్నతపీనపయోధరభారా ప్రావృట్తనుతే కస్య న హర్షమ్ ॥ 2.90 ॥

వియద్ఉపచితమేఘం భూమయః కందలిన్యో నవకుటజకదంబామోదినో గంధవాహాః । శిఖికులకలకేకారావరమ్యా వనాంతాః సుఖినం అసుఖినం వా సర్వం ఉత్కంఠయంతి ॥ 2.91 ॥

ఉపరి ఘనం ఘనపటలం తిర్యగ్గిరయోఽపి నర్తితమయూరాః । క్షితిరపి కందలధవలా దృష్టిం పథికః క్వ పాతయతి ॥ 2.92 ॥

ఇతో విద్యుద్వల్లీవిలసితం ఇతః కేతకితరోః స్ఫురన్గంధః ప్రోద్యజ్జలదనినదస్ఫూర్జితం ఇతః । ఇతః కేకిక్రీడాకలకలరవః పక్ష్మలదృశాం కథం యాస్యంత్యేతే విరహదివసాః సంభృతరసాః ॥ 2.93 ॥

అసూచిసంచారే తమసి నభసి ప్రౌఢజలదధ్వనిప్రయే తస్మిన్ పతతి దృశదాం నీరనిచయే । ఇదం సౌదామిన్యాః కనకకమనీయం విలసితం ముదం చ గ్లానిం చ ప్రథయతి పథిష్వేవ సుదృశామ్ ॥ 2.94 ॥

ఆసారేణ న హర్మ్యతః ప్రియతమైర్యాతుం బహిః శక్యతే శీతోత్కంపనిమిత్తం ఆయతదృశా గాఢం సమాలింగ్యతే । జాతాః శీకరశీతలాశ్చ మరుతోరత్యంతఖేదచ్ఛిదో ధన్యానాం బత దుర్దినం సుదినతాం యాతి ప్రియాసంగమే ॥ 2.95 ॥

అర్ధం సుప్త్వా నిశాయాః సరభససురతాయాససన్నశ్లథాంగప్రోద్భూతాసహ్య తృష్ణో మధుమదనిరతో హర్మ్యపృష్ఠే వివిక్తే । సంభోగక్లాంతకాంతాశిథిలభుజలతావర్జితం కర్కరీతో జ్యోత్స్నాభిన్నాచ్ఛధారం పిబతి న సలిలం శారదం మందపుణ్యః ॥ 2.96 ॥

హేమంతే దధిదుగ్ధసర్పిరశనా మాంజిష్ఠవాసోభృతః కాశ్మీరద్రవసాంద్రదిగ్ధవపుషశ్ఛిన్నా విచిత్రై రతైః । వృత్తోరుస్తనకామినోజనకృతాశ్లేషా గృహాభ్యంతరే తాంబూలీదలపూగపూరితముఖా ధన్యాః సుఖం శేరతే ॥ 2.97 ॥

ప్రదుయత్ప్రౌఢప్రియంగుద్యుతిభృతి వికసత్కుందమాద్యద్ద్విరేఫే కాలే ప్రాలేయవాతప్రచలవిలసితోదారమందారధామ్ని । యేషాం నో కంఠలగ్నా క్షణం అపి తుహినక్షోదదక్షా మృగాక్షీ తేసాం ఆయామయామా యమసదనసమా యామినీ యాతి యూనామ్ ॥ 2.98 ॥

చుంబంతో గండభిత్తీరలకవతి ముఖే సీత్కృతాన్యాదధానా వక్షఃసూత్కంచుకేషు స్తనభరపులకోద్భేదం ఆపాదయంతః । ఊరూనాకంపయంతః పృథుజఘనతటాత్స్రంసయంతోఽంశుకాని వ్యక్తం కాంతాజనానాం విటచరితభృతః శైశిరా వాంతి వాతాః ॥ 2.99 ॥

కేశానాకులయందృశో ముకులయన్వాసో బలాదాక్షిపన్నాతన్వన్ పులకోద్గమం ప్రకటయన్నావేగకంపం శనైః । బారం బారం ఉదారసీత్కృతకృతో దంతచ్ఛదాన్పీడయన్ ప్రాయః శైశిర ఏష సంప్రతి మరుత్కాంతాసు కాంతాయతే ॥ 2.100 ॥

యద్యస్య నాస్తి రుచిరం తస్మింస్తస్య స్పృహా మనోజ్ఞేఽపి । రమణీయేఽపి సుధాంశౌ న మనఃకామః సరోజిన్యాః ॥ 2.101 ॥

వైరాగ్యే సంచరత్యేకో నీతౌ భ్రమతి చాపరః । శృంగారే రమతే కశ్చిద్భువి భేదాః పరస్పరమ్ ॥ 2.102 ॥

ভর্তৃহরেঃ শতক ত্রিশতি - শৃংগার শতকম্ সম্পর্কে

The Shringara Shataka, "a hundred verses on love", is one of the three centuries (Shataka Trayam) of verses by the poet Bhartrihari, the others being the Niti Shataka on conduct and the Vairagya Shataka on dispassion. In polished Sanskrit verse it explores the power and beauty of love and the charm of women, the seasons of desire and the pain of separation, but it also looks at desire with clear eyes, showing how it binds the mind, and gradually turns toward the dispassion that the third century celebrates.

রচয়িতা: Bhartrihari

কখন পাঠ করবেন: In the study of classical Sanskrit poetry and in reflection on the nature of desire.

আপনি কি জানেন?

  • Bhartrihari is traditionally identified as a king who renounced his throne, and his three Shatakas trace a path from worldly life to renunciation.
  • Many verses of the Shataka Trayam are among the best-known subhashitas (wise sayings) in Sanskrit.

প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন

What is the Shringara Shataka about?

The power and beauty of love, and its limits.

What are Bhartrihari's three Shatakas?

Niti, Shringara and Vairagya.

How many verses does a shataka have?

About a hundred.

উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।