ব্রহ্ম সংহিতা
Vishnu · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
ഈശ്വരഃ പരമഃ കൃഷ്ണഃ സച്ചിദാനംദവിഗ്രഹഃ । അനാദിരാദിര്ഗോവിംദഃ സർവകാരണകാരണമ് ॥ 1 ॥
സഹസ്രപത്രകമലം ഗോകുലാഖ്യം മഹത്പദമ് । തത്കര്ണികാരം തദ്ധാമ തദനംതാശസംഭവമ് ॥ 2 ॥
കര്ണികാരം മഹദ്യംത്രം ഷട്കോണം വജ്രകീലകമ് ഷഡംഗ ഷട്പദീസ്ഥാനം പ്രകൃത്യാ പുരുഷേണ ച । പ്രേമാനംദമഹാനംദരസേനാവസ്ഥിതം ഹി യത് ജ്യോതീരൂപേണ മനുനാ കാമബീജേന സംഗതമ് ॥ 3 ॥
തത്കിംജല്കം തദംശാനാം തത്പത്രാണി ശ്രിയാമപി ॥ 4 ॥
ചതുരസ്രം തത്പരിതഃ ശ്വേതദ്വീപാഖ്യമദ്ഭുതമ് । ചതുരസ്രം ചതുര്മൂര്തേശ്ചതുര്ധാമ ചതുഷ്കൃതമ് । ചതുര്ഭിഃ പുരുഷാര്ഥൈശ്ച ചതുര്ഭിര്ഹേതുഭിർവൃതമ് । ശൂലൈര്ദശഭിരാനദ്ധമൂര്ധ്വാധോ ദിഗ്വിദിക്ഷ്വപി । അഷ്ടഭിര്നിധിഭിര്ജുഷ്ടമഷ്ടഭിഃ സിദ്ധിഭിസ്തഥാ । മനുരൂപൈശ്ച ദശഭിര്ദിക്പാലൈഃ പരിതോ വൃതമ് । ശ്യാമൈര്ഗൌരൈശ്ച രക്തൈശ്ച ശുക്ലൈശ്ച പാര്ഷദര്ഷഭൈഃ । ശോഭിതം ശക്തിഭിസ്താഭിരദ്ഭുതാഭിഃ സമംതതഃ ॥ 5 ॥
ഏവം ജ്യോതിര്മയോ ദേവഃ സദാനംദം പരാത്പരഃ । ആത്മാരാമസ്യ തസ്യാസ്തി പ്രകൃത്യാ ന സമാഗമഃ ॥ 6 ॥
മായയാഽരമമാണസ്യ ന വിയോഗസ്തയാ സഹ । ആത്മനാ രമയാ രേമേ ത്യക്തകാലം സിസൃക്ഷയാ ॥ 7 ॥
നിയതിഃ സാ രമാദേവീ തത്പ്രിയാ തദ്വശം തദാ । തല്ലിംഗം ഭഗവാന് ശംഭുര്ജോതിരൂപഃ സനാതനഃ । യാ യോനിഃ സാപരാശക്തിഃ കാമോ ബീജം മഹദ്ധരേഃ ॥ 8 ॥
ലിംഗയോന്യാത്മികാ ജാതാ ഇമാ മാഹേശ്വരീ പ്രജാഃ ॥ 9 ॥
ശക്തിമാന് പുരുഷഃ സോഽയം ലിംഗരൂപീ മഹേശ്വരഃ । തസ്മിന്നാവിരഭൂല്ലിംഗേ മഹാവിഷ്ണുര്ജഗത്പതിഃ ॥ 10 ॥
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ സഹസ്രാക്ഷഃ സഹസ്രപാത് । സഹസ്രബാഹുർവിശ്വാത്മാ സഹസ്രാംശഃ സഹസ്രസൂഃ ॥ 11 ॥
നാരായണഃ സ ഭഗവാനാപസ്തസ്മാത്സനാതനാത് । ആവിരാസീത്കാരണാര്ണോ നിധിഃ സംകര്ഷണാത്മകഃ । യോഗനിദ്രാം ഗതസ്തസ്മിന് സഹസ്രാംശഃ സ്വയം മഹാന് ॥ 12 ॥
തദ്രോമബില ജാലേഷു ബീജം സംകര്ഷണസ്യ ച । ഹൈമാന്യംഡാനി ജാതാനി മഹാഭൂതാവൃതാനി തു ॥ 13 ॥
പ്രത്യംഡമേവമേകാംശാദേകാംശാദ്വിശതി സ്വയമ് । സഹസ്രമൂര്ധാ വിശ്വാത്മാ മഹാവിഷ്ണുഃ സനാതനഃ ॥ 14 ॥
വാമാംഗാദസൃജദ്വിഷ്ണും ദക്ഷിണാംഗാത്പ്രജാപതിമ് । ജ്യോതിര്ലിംഗമയം ശംഭും കൂര്ചദേശാദവാസൃജത് ॥ 15 ॥
അഹംകാരാത്മകം വിശ്വം തസ്മാദേതദ്വ്യജായത ॥ 16 ॥
അഥ തൈസ്ത്രിവിധൈർവേശൈര്ലീലാമുദ്വഹതഃ കില । യോഗനിദ്രാ ഭഗവതീ തസ്യ ശ്രീരിവ സംഗതാ ॥ 17 ॥
സസൃക്ഷായാം തതോ നാഭേസ്തസ്യ പദ്മം വിനിര്യയൌ । തന്നാലം ഹേമനലിനം ബ്രഹ്മണോ ലോകമദ്ഭുതമ് ॥ 18 ॥
തത്ത്വാനി പൂർവരൂഢാനി കാരണാനി പരസ്പരമ് । സമവായാപ്രയോഗാച്ച വിഭിന്നാനി പൃഥക് പൃഥക് । ചിച്ഛക്ത്യാ സജ്ജമാനോഽഥ ഭഗവാനാദിപൂരുഷഃ । യോജയന്മായയാ ദേവോ യോഗനിദ്രാമകല്പയത് ॥ 19 ॥
യോജയിത്വാ തു താന്യേവ പ്രവിവേശ സ്വയം ഗുഹാമ് । ഗുഹാം പ്രവിഷ്ടേ തസ്മിംസ്തു ജീവാത്മാ പ്രതിബുധ്യതേ ॥ 20 ॥
സ നിത്യോ നിത്യസംബംധഃ പ്രകൃതിശ്ച പരൈവ സാ ॥ 21 ॥
ഏവം സർവാത്മസംബംധം നാഭ്യാം പദ്മം ഹരേരഭൂത് । തത്ര ബ്രഹ്മാഭവദ്ഭൂയശ്ചതുർവേദീ ചതുര്മുഖഃ ॥ 22 ॥
സ ജാതോ ഭഗവച്ഛക്ത്യാ തത്കാലം കില ചോദിതഃ । സിസൃക്ഷായാം മതിം ചക്രേ പൂർവസംസ്കാരസംസ്കൃതഃ । ദദര്ശ കേവലം ധ്വാംതം നാന്യത്കിമപി സർവതഃ ॥ 23 ॥
ഉവാച
പുരതസ്തസ്മൈ തസ്യ ദിവ്യാ സരസ്വതീ । കാമഃ കൃഷ്ണായ ഗോവിംദ ഹേ ഗോപീജന ഇത്യപി । വല്ലഭായ പ്രിയാ വഹ്നേര്മംത്രം തേ ദാസ്യതി പ്രിയമ് ॥ 24
തപസ്ത്വം തപ ഏതേന തവ സിദ്ധിര്ഭവിഷ്യതി ॥ 25 ॥
അഥ തേപേ സ സുചിരം പ്രീണന് ഗോവിംദമവ്യയമ് । ശ്വേതദ്വീപപതിം കൃഷ്ണം ഗോലോകസ്ഥം പരാത്പരമ് । പ്രകൃത്യാ ഗുണരൂപിണ്യാ രൂപിണ്യാ പര്യുപാസിതമ് । സഹസ്രദലസംപന്നേ കോടികിംജല്കബൃംഹിതേ । ഭൂമിശ്ചിംതാമണിസ്തത്ര കര്ണികാരേ മഹാസനേ । സമാസീനം ചിദാനംദം ജ്യോതിരൂപം സനാതനമ് । ശബ്ദബ്രഹ്മമയം വേണും വാദയംതം മുഖാംബുജേ । വിലാസിനീഗണവൃതം സ്വൈഃ സ്വൈരംശൈരഭിഷ്ടുതമ് ॥ 26 ॥
അഥ വേണുനിനാദസ്യ ത്രയീമൂര്തിമയീ ഗതിഃ । സ്ഫുരംതീ പ്രവിവേശാശു മുഖാബ്ജാനി സ്വയംഭുവഃ । ഗായത്രീം ഗായതസ്തസ്മാദധിഗത്യ സരോജജഃ । സംസ്കൃതശ്ചാദിഗുരുണാ ദ്വിജതാമഗമത്തതഃ ॥ 27 ॥
ത്രയ്യാ പ്രബുദ്ധോഽഥ വിധിർവിജ്ഞാതതത്ത്വസാഗരഃ । തുഷ്ടാവ വേദസാരേണ സ്തോത്രേണാനേന കേശവമ് ॥ 28 ॥
ചിംതാമണിപ്രകരസദ്മസു കല്പവൃക്ഷ ലക്ഷാവൃതേഷു സുരഭീരഭിപാലയംതമ് । ലക്ഷ്മീസഹസ്രശതസംഭ്രമസേവ്യമാനം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 29 ॥
വേണും ക്വണംതമരവിംദദലായതാക്ഷം ബര്ഹാവതംസമസിതാംബുദസുംദരാംഗമ് । കംദര്പകോടികമനീയവിശേഷശോഭം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 30 ॥
ആലോലചംദ്രകലസദ്വനമാല്യവംശീ- -രത്നാംഗദം പ്രണയകേലികലാവിലാസമ് । ശ്യാമം ത്രിഭംഗലലിതം നിയതപ്രകാശം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 31 ॥
അംഗാനി യസ്യ സകലേംദ്രിയവൃത്തിമംതി പശ്യംതി പാംതി കലയംതി ചിരം ജഗംതി । ആനംദചിന്മയസദുജ്ജ്വലവിഗ്രഹസ്യ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 32 ॥
അദ്വൈതമച്യുതമനാദിമനംതരൂപം ആദ്യം പുരാണപുരുഷം നവയൌവനം ച । വേദേഷു ദുര്ലഭമദുര്ലഭമാത്മഭക്തൌ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 33 ॥
പംഥാസ്തു കോടിശതവത്സരസംപ്രഗമ്യോ വായോരഥാപി മനസോ മുനിപുംഗവാനാമ് । സോഽപ്യസ്തി യത്പ്രപദസീമ്ന്യവിചിംത്യതത്ത്വേ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 34 ॥
ഏകോഽപ്യസൌ രചയിതും ജഗദംഡകോടിം യച്ഛക്തിരസ്തി ജഗദംഡചയാ യദംതഃ । അംഡാംതരസ്ഥപരമാണുചയാംതരസ്ഥം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 35 ॥
യദ്ഭാവഭാവിതധിയോ മനുജാസ്തഥൈവ സംപ്രാപ്യ രൂപമഹിമാസനയാനഭൂഷാഃ । സൂക്തൈര്യമേവ നിഗമപ്രഥിതൈഃ സ്തുവംതി ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 36 ॥
ആനംദചിന്മയരസപ്രതിഭാവിതാഭി- -സ്താഭിര്യ ഏവ നിജരൂപതയാ കലാഭിഃ । ഗോലോക ഏവ നിവസത്യഖിലാത്മഭൂതോ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 37 ॥
പ്രേമാംജനച്ഛുരിതഭക്തിവിലോചനേന സംതഃ സദൈവ ഹൃദയേഷു വിലോകയംതി । യം ശ്യാമസുംദരമചിംത്യഗുണസ്വരൂപം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 38 ॥
രാമാദിമൂര്തിഷു കലാനിയമേന തിഷ്ഠന് നാനാവതാരമകരോദ്ഭുവനേഷു കിംതു । കൃഷ്ണഃ സ്വയം സമഭവത്പരമഃ പുമാന് യോ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 39 ॥
യസ്യ പ്രഭാ പ്രഭവതോ ജഗദംഡകോടി- -കോടിഷ്വശേഷവസുധാദി വിഭൂതിഭിന്നമ് । തദ്ബ്രഹ്മ നിഷ്കലമനംതമശേഷഭൂതം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 40 ॥
മായാ ഹി യസ്യ ജഗദംഡശതാനി സൂതേ ത്രൈഗുണ്യതദ്വിഷയവേദവിതായമാനാ । സത്ത്വാവലംബിപരസത്ത്വം വിശുദ്ധസത്ത്വം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 41 ॥
ആനംദചിന്മയരസാത്മതയാ മനഃസു യഃ പ്രാണിനാം പ്രതിഫലന് സ്മരതാമുപേത്യ । ലീലായിതേന ഭുവനാനി ജയത്യജസ്രം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 42 ॥
ഗോലോകനാമ്നി നിജധാമ്നി തലേ ച തസ്യ ദേവി മഹേശഹരിധാമസു തേഷു തേഷു । തേ തേ പ്രഭാവനിചയാ വിഹിതാശ്ച യേന ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 43 ॥
സൃഷ്ടിസ്ഥിതിപ്രലയസാധനശക്തിരേകാ ഛായേവ യസ്യ ഭുവനാനി ബിഭര്തി ദുര്ഗാ । ഇച്ഛാനുരൂപമപി യസ്യ ച ചേഷ്ടതേ സാ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 44 ॥
ക്ഷീരം യഥാ ദധി വികാരവിശേഷയോഗാത് സംജായതേ ന ഹി തതഃ പൃഥഗസ്തി ഹേതോഃ । യഃ ശംഭുതാമപി തഥാ സമുപൈതി കാര്യാ- -ദ്ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 45 ॥
ദീപാര്ചിരേവ ഹി ദശാംതരമഭ്യുപേത്യ ദീപായതേ വിവൃതഹേതുസമാനധര്മാ । യസ്താദൃഗേവ ഹി ച വിഷ്ണുതയാ വിഭാതി ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 46 ॥
യഃ കാരണാര്ണവജലേ ഭജതി സ്മ യോഗ- -നിദ്രാമനംതജഗദംഡസരോമകൂപഃ । ആധാരശക്തിമവലംബ്യ പരാം സ്വമൂര്തിം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 47 ॥
യസ്യൈകനിശ്വസിതകാലമഥാവലംബ്യ ജീവംതി ലോമബിലജാ ജഗദംഡനാഥാഃ । വിഷ്ണുര്മഹാന് സ ഇഹ യസ്യ കലാവിശേഷോ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 48 ॥
ഭാസ്വാന് യഥാശ്മശകലേഷു നിജേഷു തേജഃ സ്വീയം കിയത്പ്രകടയത്യപി തദ്വദത്ര । ബ്രഹ്മാ യ ഏഷ ജഗദംഡവിധാനകര്താ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 49 ॥
യത്പാദപല്ലവയുഗം വിനിധായ കുംഭ- -ദ്വംദ്വേ പ്രണാമസമയേ സ ഗണാധിരാജഃ । വിഘ്നാന് വിഹംതുമലമസ്യ ജഗത്ത്രയസ്യ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 50 ॥
അഗ്നിര്മഹീ ഗഗനമംബു മരുദ്ദിശശ്ച കാലസ്തഥാത്മമനസീതി ജഗത്ത്രയാണി । യസ്മാദ്ഭവംതി വിഭവംതി വിശംതി യം ച ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 51 ॥
യച്ചക്ഷുരേഷ സവിതാ സകലഗ്രഹാണാം രാജാ സമസ്തസുരമൂര്തിരശേഷതേജാഃ । യസ്യാജ്ഞയാ ഭ്രമതി സംഭൃതകാലചക്രോ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 52 ॥
ധര്മോഽഥ പാപനിചയഃ ശ്രുതയസ്തപാംസി ബ്രഹ്മാദികീടപതഗാവധയശ്ച ജീവാഃ । യദ്ദതമാത്രവിഭവപ്രകടപ്രഭാവാ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 53 ॥
യസ്ത്വിംദ്രഗോപമഥവേംദ്രമഹോ സ്വകര്മ- -ബംധാനുരൂപഫലഭാജനമാതനോതി । കര്മാണി നിര്ദഹതി കിംതു ച ഭക്തിഭാജാം ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 54 ॥
യം ക്രോധകാമസഹജപ്രണയാദിഭീതി- -വാത്സല്യമോഹഗുരുഗൌരവസേവ്യഭാവൈഃ । സംചിംത്യ തസ്യ സദൃശീം തനുമാപുരേതേ ഗോവിംദമാദിപുരുഷം തമഹം ഭജാമി ॥ 55 ॥
ശ്രിയഃ കാംതാഃ കാംതഃ പരമപുരുഷഃ കല്പതരവോ ദ്രുമാ ഭൂമിശ്ചിംതാമണിഗണമയി തോയമമൃതമ് । കഥാ ഗാനം നാട്യം ഗമനമപി വംശീ പ്രിയസഖി ചിദാനംദം ജ്യോതിഃ പരമപി തദാസ്വാദ്യമപി ച । സ യത്ര ക്ഷീരാബ്ധിഃ സ്രവതി സുരഭീഭ്യശ്ച സുമഹാന് നിമേഷാര്ധാഖ്യോ വാ വ്രജതി ന ഹി യത്രാപി സമയഃ । ഭജേ ശ്വേതദ്വീപം തമഹമിഹ ഗോലോകമിതി യം വിദംതസ്തേ സംതഃ ക്ഷിതിവിരലചാരാഃ കതിപയേ ॥ 56 ॥
അഥോവാച മഹാവിഷ്ണുര്ഭഗവംതം പ്രജാപതിമ് । ബ്രഹ്മന് മഹത്ത്വവിജ്ഞാനേ പ്രജാസര്ഗേ ച ചേന്മതിഃ । പംചശ്ലോകീമിമാം വിദ്യാം വത്സ ദത്താം നിബോധ മേ ॥ 57 ॥
പ്രബുദ്ധേ ജ്ഞാനഭക്തിഭ്യാമാത്മന്യാനംദചിന്മയീ । ഉദേത്യനുത്തമാ ഭക്തിര്ഭഗവത്പ്രേമലക്ഷണാ ॥ 58 ॥
പ്രമാണൈസ്തത് സദാചാരൈസ്തദഭ്യാസൈര്നിരംതരമ് । ബോധയനാത്മനാത്മാനം ഭക്തിമപ്യുത്തമാം ലഭേത് ॥ 59 ॥
യസ്യാഃ ശ്രേയസ്കരം നാസ്തി യയാ നിർവൃതിമാപ്നുയാത് । യാ സാധയതി മാമേവ ഭക്തിം താമേവ സാധയേത് ॥ 60 ॥
ധര്മാനന്യാന് പരിത്യജ്യ മാമേകം ഭജ വിശ്വസന് । യാദൃശീ യാദൃശീ ശ്രദ്ധാ സിദ്ധിര്ഭവതി താദൃശീ । കുർവന്നിരംതരം കര്മ ലോകോഽയമനുവര്തതേ । തേനൈവ കര്മണാ ധ്യായന്മാം പരാം ഭക്തിമിച്ഛതി ॥ 61 ॥
അഹം ഹി വിശ്വസ്യ ചരാചരസ്യ ബീജം പ്രധാനം പ്രകൃതിഃ പുമാംശ്ച । മയാഹിതം തേജ ഇദം ബിഭര്ഷി വിധേ വിധേഹി ത്വമഥോ ജഗംതി ॥ 62 ॥
ഇതി ശ്രീ ബ്രഹ്മ സംഹിതാ സംപൂര്ണമ് ।
ব্রহ্ম সংহিতা সম্পর্কে
The Brahma Samhita (its fifth chapter) is Lord Brahma's hymn to Govinda. It opens "Ishvarah paramah Krishnah": Krishna is the supreme Lord, whose form is being, knowledge and bliss, the beginningless origin and cause of all causes. It describes Krishna's abode Goloka as a thousand-petalled lotus, and many verses end "Govindam adi purusham tam aham bhajami": I worship Govinda, the primeval Lord.
কখন পাঠ করবেন: In Krishna worship, on Janmashtami, and in daily prayer in the Gaudiya Vaishnava tradition.
আপনি কি জানেন?
- The Gaudiya Vaishnava tradition holds that Chaitanya Mahaprabhu found this chapter in a temple in South India and brought it to Bengal.
- The "Govindam adi purusham" verses are sung daily in many Krishna temples around the world.
- Its last verse is spoken by the Lord to Brahma: "I am the seed of all that moves and does not move".
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
Who speaks the Brahma Samhita?
Lord Brahma, praising Govinda (Krishna) as the supreme Lord.
What does "Govindam adi purusham" mean?
"Govinda, the primeval Person", whom the verses worship.
Where is it chanted?
In Krishna worship, especially in the Gaudiya Vaishnava tradition.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ