দক্ষিণা মূর্তি স্তোত্রম্
Shiva · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
shaantipaathah om yo brahmaanam vidadhaati poorvam yo vai vedaamshcha prahinoti tasmai । tam ha devamaatmabuddhiprakaasham mumukshurvai sharanamaham prapadye ॥
dhyaanam om maunavyaakhyaa prakatita parabrahmatattvam yuvaanam varshishthaante vasadrishiganairaavritam brahmanishthaih । aachaaryendram karakalita chinmudramaanandamoortim svaatmaaraamam muditavadanam dakshinaamoortimeede ॥ 1 ॥
vatavitapisameepebhoomibhaage nishannam sakalamunijanaanaam jnaanadaataaramaaraat । tribhuvanagurumeesham dakshinaamoortidevam jananamaranaduhkhachchedadaksham namaami ॥ 2 ॥
chitram vatatarormoole vriddhaah shishyaa gururyuvaa । gurostu maunam vyaakhyaanam shishyaastuchchinnasamshayaah ॥ 3 ॥
nidhaye sarvavidyaanaam bhishaje bhavaroginaam । gurave sarvalokaanaam dakshinaamoortaye namah ॥ 4 ॥
om namah pranavaarthaaya shuddhajnaanaikamoortaye । nirmalaaya prashaantaaya dakshinaamoortaye namah ॥ 5 ॥
chiddhanaaya maheshaaya vatamoolanivaasine । sachchidaanandaroopaaya dakshinaamoortaye namah ॥ 6 ॥
eeshvaro gururaatmeti moortibhedavibhaagine । vyomavadvyaaptadehaaya dakshinaamoortaye namah ॥ 7 ॥
angushthatarjanee yogamudraa vyaajenayoginaam । shrityartham brahmajeevaikyam darshayanyogataa shivah ॥ 8 ॥
om shaantih shaantih shaantih ॥
stotram vishvam darpana-drishyamaana-nagaree tulyam nijaantargatam pashyannaatmani maayayaa bahirivodbhootam yathaa nidrayaa । yassaakshaatkurute prabodhasamaye svaatmaaname vaadvayam tasmai shreegurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 1 ॥
beejasyaantari-vaankuro jagaditam praannirvikalpam punah maayaakalpita deshakaalakalanaa vaichitryachitreekritam । maayaaveeva vijrimbhayatyapi mahaayogeeva yah svechchayaa tasmai shreegurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 2 ॥
yasyaiva sphuranam sadaatmakamasatkalpaarthakam bhaasate saakshaattatvamaseeti vedavachasaa yo bodhayatyaashritaan । yassaakshaatkaranaadbhavenna punaraavrittirbhavaambhonidhau tasmai shreegurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 3 ॥
naanaachchidra ghatodara sthita mahaadeepa prabhaabhaasvaram jnaanam yasya tu chakshuraadikarana dvaaraa bahih spandate । jaanaameeti tameva bhaantamanubhaatyetatsamastam jagat tasmai shree gurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 4 ॥
deham praanamapeendriyaanyapi chalaam buddhim cha shoonyam viduh stree baalaandha jadopamaastvahamiti bhraantaabhrisham vaadinah । maayaashakti vilaasakalpita mahaavyaamoha samhaarine tasmai shree gurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 5 ॥
raahugrasta divaakarendu sadrisho maayaa samaachchaadanaat sanmaatrah karanopa samharanato yo'bhootsushuptah pumaan । praagasvaapsamiti prabodhasamaye yah pratyabhijnaayate tasmai shree gurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 6 ॥
baalyaadishvapi jaagradaadishu tathaa sarvaasvavasthaasvapi vyaavrittaa svanu vartamaana mahamityantah sphurantam sadaa । svaatmaanam prakateekaroti bhajataam yo mudrayaa bhadrayaa tasmai shree gurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 7 ॥
vishvam pashyati kaaryakaaranatayaa svasvaamisambandhatah shishyachaaryatayaa tathaiva pitri putraadyaatmanaa bhedatah । svapne jaagrati vaa ya esha purusho maayaa paribhraamitah tasmai shree gurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 8 ॥
bhoorambhaamsyanalo'nilombara maharnaatho himaamshuh pumaan ityaabhaati charaacharaatmakamidam yasyaiva moortyashtakam । naanyatkinchana vidyate vimrishataam yasmaatparasmaadvibho tasmai shree gurumoortaye nama idam shree dakshinaamoortaye ॥ 9 ॥
sarvaatmatvamiti sphuteekritamidam yasmaadamushmin stave tenaasva shravanaattadartha mananaaddhyaanaachcha sankeertanaat । sarvaatmatva mahaavibhootisahitam syaadeeshvaratvam svatah siddhyettatpunarashtadhaa parinatam chaishvarya-mavyaahatam ॥ 10 ॥
॥ iti shreemachchankaraachaaryavirachitam dakshinaamoortistotram sampoornam ॥
দক্ষিণা মূর্তি স্তোত্রম্ সম্পর্কে
The Dakshinamurthy Stotram is Adi Shankaracharya's great hymn to Shiva as Dakshinamurthy, the silent teacher. Its meditation verse pictures him as a youth seated under a banyan tree, revealing the truth of Brahman through silence to aged sages, showing the chin mudra. Each verse, ending "tasmai shri gurumurtaye nama idam shri Dakshinamurtaye", presents a deep Advaita teaching: the world, like a city seen in a mirror, appears within the Self as if outside, by the power of Maya.
রচয়িতা: Adi Shankaracharya, as its colophon states
কখন পাঠ করবেন: On Thursdays and Guru Purnima, at the start of study, and in Vedanta classes.
আপনি কি জানেন?
- Dakshinamurthy, "the one facing south", is shown as a young guru teaching aged disciples, so that "the teacher is young, the disciples old; the teaching is silence, yet their doubts are cleared".
- Its opening peace chant, "Yo Brahmanam vidadhati purvam", is from the Shvetashvatara Upanishad.
- Sureshvaracharya, Shankara's disciple, wrote the Manasollasa commentary on it.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
Who is Dakshinamurthy?
Shiva as the silent teacher, facing south under a banyan tree.
How does he teach?
Through silence and the chin mudra.
Who wrote the stotram?
Adi Shankaracharya, as its colophon states.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ