MuhurtaNow

শিব পাদাদি কেশাংত বর্ণন স্তোত্রং

Shiva · প্রথাগত ভক্তিপাঠ

kalyaanam no vidhattaam katakatatalasatkalpavaateenikunja- -kreedaasamsaktavidyaadharanikaravadhoogeetarudraapadaanah । tarairherambanadaistaralitaninadattarakaratikeki kailaasah sharvanirvrityabhijanakapadah sarvadaa parvatendrah ॥ 1 ॥

yasya praahuh svaroopam sakaladivishadaam saarasarvasvayogam yasyeshuh shaarngadhanvaa samajani jagataam rakshane jaagarookah । maurvee darveekaraanaamapi cha paribridhah poostrayee saa cha lakshyam so'vyaadavyaajamasmaanashivabhidanisham naakinaam shreepinaakah ॥ 2 ॥

aatankaavegahaaree sakaladivishadaamanghripadmaashrayaanaam maatangaadyugradaityaprakaratanugaladraktadhaaraaktadhaarah । kroorah sooraayutaanaamapi cha paribhavam sveeyabhaasaa vitanva- -nghoraakaarah kuthaaro dridhataraduritaakhyaataveem paatayennah ॥ 3 ॥

kaalaaraateh karaagre kritavasatirurahshaanashaato ripoonaam kaale kaale kulaadripravaratanayayaa kalpitasnehalepah । paayaannah paavakaarchihprasarasakhamukhah paapahantaa nitaantam shoolah shreepaadasevaabhajanarasajushaam paalanaikaantasheelah ॥ 4 ॥

devasyaankaashrayaayaah kulagiriduhiturnetrakonaprachaara- -prastaaraanatyudaaraanpipathishuriva yo nityamatyaadarena । aadhatte bhangitungairanishamavayavairantarangam samodam somaapeedasya so'yam pradishatu kushalam paanirangah kurangah ॥ 5 ॥

kanthapraantaavasajjatkanakamayamahaaghantikaaghoraghoshaih kanthaaraavairakunthairapi bharitajagachchakravalantaralah । chandah proddandashringah kakudakabalitottungakailaasashringah kanthekaalasya vaahah shamayatu shamalam shaashvatah shaakvarendrah ॥ 6 ॥

niryaddaanaambudhaaraaparimalataraleebhootarolambapaalee- -jhankaaraih shankaraadreh shikharashatadareeh poorayanbhoorighoshaih । shaarvah sauvarnashailapratimaprithuvapuh sarvavighnaapahartaa sharvaanyaah poorvasoonuh sa bhavatu bhavataam svastido hastivaktrah ॥ 7 ॥

yah punyairdevataanaam samajani shivayoh shlaaghyaveeryaikamatyaa- -dyannaamni shrooyamaane ditijabhataghataa bheetibhaaram bhajante । bhooyaatso'yam vibhootyai nishitasharashikhaapaatitakraunchashailah samsaaraagaadhakoopodarapatitasamuttaarakastaarakaarih ॥ 8 ॥

aaroodhah praudhavegapravijitapavanam tungatungam turangam chelam neelam vasaanah karatalavilasatkaandakodandadandah । raagadveshaadinaanaavidhamrigapataleebheetikridbhootabhartaa kurvannaakhetaleelaam parilasatu manahkaanane maamakeene ॥ 9 ॥

ambhojaabhyaam cha rambhaarathacharanalataadvandvakumbheendrakumbhai- -rbimbenendoshcha kamborupari vilasataa vidrumenotpalaabhyaam । ambhodenaapi sambhaavitamupajanitaadambaram shambaraareh shambhoh sambhogayogyam kimapi dhanamidam sambhavetsampade nah ॥ 10 ॥

veneesaubhaagyavismaapitatapanasutaachaaruveneevilaasaa- -nvaaneenirdhootavaaneekaratalavidhritodaaraveenaaviraavaan । eneenetraantabhangeenirasananipunaapaangakonaanupaase shonanprananududhapratinavasushamakandalanindumauleh ॥ 11 ॥

nrittaarambheshu hastaahatamurajadhimiddhinkritairatyudaarai- -shchittaanandam vidhatte sadasi bhagavatah santatam yah sa nandee । chandeeshaadyaastathaanye chaturagunaganapreenitasvaamisatkaa- -rotkarshodyatprasaadaah pramathaparibridhaah paantu santoshino nah ॥ 12 ॥

muktaamaanikyajaalaih parikalitamahaasaalamaalokaneeyam pratyuptaanargharatnairdishi dishi bhavanaih kalpitairdikpateenaam । udyaanairadrikanyaaparijanavanitaamaananeeyaih pareetam hridyam hridyastu nityam mama bhuvanapaterdhaama somaardhamauleh ॥ 13 ॥

stambhairjambhaariratnapravaravirachitaih sambhritopaantabhaagam shumbhatsopaanamaargam shuchimaninichayairgumbhitaanalpashilpam । kumbhaih sampoornashobham shirasi sughatitaih shaatakumbhairapankaih shambhoh sambhaavaneeyam sakalamunijanaih svastidam syaatsado nah ॥ 14 ॥

nyasto madhye sabhaayaah parisaravilasatpaadapeethaabhiraamo hridyah paadaishchaturbhih kanakamanimayairuchchakairujjvalaatmaa ॥ vaasoratnena kenaapyadhikamridutarenaastrito vistritashreeh peethah peedaabharam nah shamayatu shivayoh svairasamvaasayogyah ॥ 15 ॥

aaseenasyaadhipeetham trijagadadhipateranghripeethaanushaktau paathojaabhogabhaajau parimridulatalollaasipadmaadirekhau । paataam paadaavubhau tau namadamarakireetollasachchaaruheera- -shreneeshonaayamaanonnatanakhadashakodbhaasamaanau samaanau ॥ 16 ॥

yannaado vedavaachaam nigadati nikhilam lakshanam pakshiketu- -rlakshmeesambhogasaukhyam virachayati yayoshchaapare roopabhede । shambhoh sambhaavaneeye padakamalasamaasangatastungashobhe mangalyam nah samagram sakalasukhakare noopure poorayetaam ॥ 17 ॥

ange shringaarayoneh sapadi shalabhataam netravahnau prayaate shatroruddhritya tasmaadishudhiyugamadho nyastamagre kimetat । shankaamittham nataanaamamaraparishadaamantarankoorayatta- -tsanghaatam chaaru janghaayugamakhilapateramhasaam samharennah ॥ 18 ॥

jaanudvandvena meenadhvajanrivarasamudropamaanena saakam raajantau raajarambhaakarikarakanakastambhasambhaavaneeyau । ooroo gaureekaraambhoruhasarasasamaamardanaanandabhaajau chaaroo dooreekriyaastaam duritamupachitam janmajanmaantare nah ॥ 19 ॥

amuktanargharatnaprakarakaraparishvaktakalyanakanchi- -daamnaa baddena dugdhadyutinichayamushaa cheenapattaambarena । samveete shailakanyaasucharitaparipaakaayamaane nitambe nityam narnartu chittam mama nikhilajagatsvaaminah somamauleh ॥ 20 ॥

sandhyaakaalaanurajyaddinakarasaruchaa kaaladhautena gaadham vyaanaddhah snigdhamugdhah sarasamudarabandhena veetopamena । uddeeptaih svaprakaashairupachitamahimaa manmathaarerudaaro madhyo mithyaarthasadhryanmama dishatu sadaa sangatim mangalanam ॥ 21 ॥

naabheechakraalavaalaannavanavasushamaadohadashreepareetaa- -dudgachchantee purastaadudarapathamatikramya vakshah prayaanti । shyaamaa kaamaagamaarthaprakathanalipivadbhaasate yaa nikaamam saa maa somaardhamauleh sukhayatu satatam romavalleematallee ॥ 22 ॥

aashlesheshvadrijaayaah kathinakuchatateeliptakaashmeerapanka- -vyaasangaadudyadarkadyutibhirupachitaspardhamuddaamahridyam । dakshaaraaterudoodhapratinavamanimaalaavaleebhaasamaanam vaksho vikshobhitaagham satatanatijushaam rakshataadakshatam nah ॥ 23 ॥

vaamaanke visphurantyaah karatalavilasachchaaruraktotpalaayaah kaantaayaa vaamavakshoruhabharashikharonmardanavyagramekam । anyamstrinapyudaranvaraparashumrigalankritanindumaule- -rbaahoonaabaddhahemaangadamanikatakaanantaraalokayaamah ॥ 24 ॥

sambhraantaayaah shivaayaah pativilayabhiyaa sarvalokopataapaa- -tsamvignasyaapi vishnoh sarabhasamubhayorvaaranapreranaabhyaam । madhye traishankaveeyaamanubhavati dashaam yatra haalaahaloshmaa so'yam sarvaapadaam nah shamayatu nichayam neelakanthasya kanthah ॥ 25 ॥

hridyairadreendrakanyaamridudashanapadairmudrito vidrumashree- -ruddyotantyaa nitaantam dhavaladhavalayaa mishrito dantakaantyaa । muktaamaanikyajaalavyatikarasadrishaa tejasaa bhaasamaanah sadyojaatasya dadyaadadharamanirasau sampadaam sanchayam nah ॥ 26 ॥

karnaalankaaranaanaamaninikararuchaam sanchayairanchitaayaam varnyaayaam svarnapadmodaraparivilasatkarnikaasannibhaayaam । paddhatyaam praanavaayoh pranatajanahridambhojavaasasya shambho- -rnityam nashchittametadvirachayatu sukhenaasikaam naasikaayaam ॥ 27 ॥

atyantam bhaasamaane ruchiratararuchaam sangamaatsanmaneenaa- -mudyachchandaamshudhaamaprasaranirasanaspashtadrishtaapadaane । bhooyaastaam bhootaye nah karivarajayinah karnapaashaavalambe bhaktaaleebhaalasajjajjanimaranalipeh kundale kundale te ॥ 28 ॥

yaabhyaam kaalavyavasthaa bhavati tanumataam yo mukham devataanaam yeshaamaahuh svaroopam jagati munivaraa devataanaam trayeem taam । rudraaneevaktrapankeruhasatatavihaarotsukendindirebhya- -stebhyastribhyah pranaamaanjalimuparachaye treekshanasyekshanebhyah ॥ 29 ॥

vaamam vaamaankagaayaa vadanasarasije vyaavaladvallabhaayaa vyaanamreshvanyadanyatpunaralikabhavam veetanihshesharaukshyam । bhooyo bhooyopi modaannipatadatidayaasheetalam chootabaane dakshaarereekshanaanaam trayamapaharataadaashu taapatrayam nah ॥ 30 ॥

yasminnardhendumugdhadyutinichayatiraskaaranistandrakaantau kaashmeerakshodasankalpatamiva ruchiram chitrakam bhaati netram । tasminnulleelachilleenatavarataruneelaasyarangaayamaane kaalaareh phaaladeshe viharatu hridayam veetachintaantaram nah ॥ 31 ॥

svaamingangaamivaangeekuru tava shirasaa maamapeetyarthayanteem dhanyaam kanyaam kharaamshoh shirasi vahati kim nvesha kaarunyashaalee । ittham shankaam janaanaam janayadatighanam kaishikam kaalamegha- -chchaayam bhooyaadudaaram tripuravijayinah shreyase bhooyase nah ॥ 32 ॥

shringaaraakalpayogyaih shikharivarasutaasatsakheehastaloonaih soonairaabaddhamaalaavaliparivilasatsaurabhaakrishtabhringam । tungam maanikyakaantyaa parihasitasuraavaasashailendrashringam sangham nah sankataanaam vighatayatu sadaa kaankateekam kireetam ॥ 33 ॥

vakraakaarah kalankee jadatanurahamapyanghrisevaanubhaavaa- -duttamsatvam prayaatah sulabhataraghrinasyandinashchandramauleh । tatsevantaam janaughaah shivamiti nijayaavasthayaiva bruvaanam vande devasya shambhormukutasughatitam mugdhapeeyooshabhaanum ॥ 34 ॥

kaantyaa samphullamallikusumadhavalaya vyaapya vishvam viraaja- -nvrittaakaaro vitanvanmuhurapi cha paraam nirvritim paadabhaajaam । saanandam nandidoshnaa manikatakavataa vaahyamaanah puraareh shvetachchatraakhyasheetadyutirapaharataadaapadastaapadaa nah ॥ 35 ॥

divyaakalpojjvalaanaam shivagirisutayoh paarshvayoraashritaanaam rudraaneesatsakheenaam madataralakataakshaanchalairanchitaanaam । udvelladbaahuvalleevilasanasamaye chaamaraandolaneenaa- -mudbhootah kankanaaleevalayakalakalo vaarayedaapado nah ॥ 36 ॥

svargaukahsundareenaam sulalitavapushaam svaamisevaaparaanaam valgadbhooshaani vakraambujaparivigalanmugdhageetaamritaani । nityam nrittaanyupaase bhujavidhutipadanyaasabhaavaavaloka- -pratyudyatpreetimaadyatpramathanatanateedattasambhaavanaani ॥ 37 ॥

sthaanapraaptyaa svaraanaam kimapi vishadataam vyanjayanmanjuveenaa- -svaanaavachchinnataalakramamamritamivaasvaadyamaanam shivaabhyaam । naanaaraagaatihridyam navarasamadhurastotrajaataanuviddham gaanam veenaamaharsheh kalamatilalitam karnapoorayataam nah ॥ 38 ॥

cheto jaatapramodam sapadi vidadhatee praaninaam vaanineenaam paanidvandvaagrajaagratsulalitaranitasvarnataalaanukoolaa । sveeyaaraavena paathodhararavapatunaa naadayantee mayooreem maayooree mandabhaavam manimurajabhavaa maarjanaa maarjayennah ॥ 39 ॥

devebhyo daanavebhyah pitrimuniparishatsiddhavidyaadharebhyah saadhyebhyashchaaranebhyo manujapashupatajjaatikeetaadikebhyah । shreekailaasapraroodhaastrinavitapimukhaashchaapi ye santi tebhyah sarvebhyo nirvichaaram natimuparachaye sharvapaadaashrayebhyah ॥ 40 ॥

dhyaayannittham prabhaate pratidivasamidam stotraratnam pathedyah kim vaa broomastadeeyam sucharitamathavaa keertayaamah samaasaat । sampajjaatam samagram sadasi bahumatim sarvalokapriyatvam sampraapyaayuhshataante padamayati parabrahmano manmathaareh ॥ 41 ॥

iti shreematparamahamsaparivraajakaachaaryasya shreegovindabhagavatpoojyapaadashishyasya shreemachchankarabhagavatah kritau shree shiva paadaadikeshaantavarnana stotram ॥

শিব পাদাদি কেশাংত বর্ণন স্তোত্রং সম্পর্কে

The Shiva Padadi Keshanta Varnana Stotram describes Lord Shiva's form from the feet (pada) up to the hair (kesha), in long, richly woven verses; its colophon attributes it to Adi Shankaracharya, disciple of Govinda Bhagavatpada. It opens: may Shiva grant us welfare, whose great deeds are sung by the wives of the Vidyadharas sporting in the groves of wish-fulfilling trees on the slopes of Kailasa. It then praises the Lord whose true nature is called the essence of all the gods, and whose arrow became Vishnu, the bearer of the Sharnga bow, ever watchful to protect the worlds, and so moves limb by limb from his feet to his matted locks.

রচয়িতা: Traditionally attributed to Adi Shankaracharya, as its colophon states

কখন পাঠ করবেন: In Shiva worship, on Mondays and Maha Shivaratri, and in meditation on Shiva's form.

আপনি কি জানেন?

  • Its companion, the Shiva Keshadi Padanta Varnana Stotram, describes Shiva the other way, from hair to feet.
  • The arrow of Shiva at the burning of the three cities (Tripura) was Vishnu himself, as the second verse recalls.

প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন

What does "padadi keshanta" mean?

"From the feet to the hair".

Who is it attributed to?

Adi Shankaracharya, as its colophon states.

Who became Shiva's arrow?

Vishnu, at the burning of Tripura.

উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।