MuhurtaNow

শ্রী হযগ্রীব স্তোত্রম্

Nitya Parayana · প্রথাগত ভক্তিপাঠ

ஜ்ஞானானந்த³மயம் தே³வம் நிர்மலஸ்ப²டிகாக்ருதிம் ஆதா⁴ரம் ஸர்வவித்³யானாம் ஹயக்³ரீவமுபாஸ்மஹே ॥1॥

ஸ்வதஸ்ஸித்³த⁴ம் ஶுத்³த⁴ஸ்ப²டிகமணிபூ⁴ ப்⁴ருத்ப்ரதிப⁴டம் ஸுதா⁴ஸத்⁴ரீசீபி⁴ர்த்³யுதிபி⁴ரவதா³தத்ரிபு⁴வனம் அனந்தைஸ்த்ரய்யந்தைரனுவிஹித ஹேஷாஹலஹலம் ஹதாஶேஷாவத்³யம் ஹயவத³னமீடே³மஹிமஹ: ॥2॥

ஸமாஹாரஸ்ஸாம்னாம் ப்ரதிபத³ம்ருசாம் தா⁴ம யஜுஷாம் லய: ப்ரத்யூஹானாம் லஹரிவிததிர்போ³த⁴ஜலதே⁴: கதா²த³ர்பக்ஷுப்⁴யத்கத²ககுலகோலாஹலப⁴வம் ஹரத்வந்தர்த்⁴வாந்தம் ஹயவத³னஹேஷாஹலஹல: ॥3॥

ப்ராசீ ஸந்த்⁴யா காசித³ந்தர்னிஶாயா: ப்ரஜ்ஞாத்³ருஷ்டே ரஞ்ஜனஶ்ரீரபூர்வா வக்த்ரீ வேதா³ன் பா⁴து மே வாஜிவக்த்ரா வாகீ³ஶாக்²யா வாஸுதே³வஸ்ய மூர்தி: ॥4॥

விஶுத்³த⁴விஜ்ஞானக⁴னஸ்வரூபம் விஜ்ஞானவிஶ்ராணனப³த்³த⁴தீ³க்ஷம் த³யானிதி⁴ம் தே³ஹப்⁴ருதாம் ஶரண்யம் தே³வம் ஹயக்³ரீவமஹம் ப்ரபத்³யே ॥5॥

அபௌருஷேயைரபி வாக்ப்ரபஞ்சை: அத்³யாபி தே பூ⁴திமத்³ருஷ்டபாராம் ஸ்துவன்னஹம் முக்³த⁴ இதி த்வயைவ காருண்யதோ நாத² கடாக்ஷணீய: ॥6॥

தா³க்ஷிண்யரம்யா கி³ரிஶஸ்ய மூர்தி:- தே³வீ ஸரோஜாஸனத⁴ர்மபத்னீ வ்யாஸாத³யோபி வ்யபதே³ஶ்யவாச: ஸ்பு²ரந்தி ஸர்வே தவ ஶக்திலேஶை: ॥7॥

மந்தோ³ப⁴விஷ்யன்னியதம் விரிஞ்ச: வாசாம் நிதே⁴ர்வாஞ்சி²தபா⁴க³தே⁴ய: தை³த்யாபனீதான் த³யயைன பூ⁴யோபி அத்⁴யாபயிஷ்யோ நிக³மான்னசேத்த்வம் ॥8॥

விதர்கடோ³லாம் வ்யவதூ⁴ய ஸத்த்வே ப்³ருஹஸ்பதிம் வர்தயஸே யதஸ்த்வம் தேனைவ தே³வ த்ரிதே³ஶேஶ்வராணா அஸ்ப்ருஷ்டடோ³லாயிதமாதி⁴ராஜ்யம் ॥9॥

அக்³னௌ ஸமித்³தா⁴ர்சிஷி ஸப்ததந்தோ: ஆதஸ்தி²வான்மந்த்ரமயம் ஶரீரம் அக²ண்ட³ஸாரைர்ஹவிஷாம் ப்ரதா³னை: ஆப்யாயனம் வ்யோமஸதா³ம் வித⁴த்ஸே ॥1௦॥

யன்மூல மீத்³ருக்ப்ரதிபா⁴தத்த்வம் யா மூலமாம்னாயமஹாத்³ருமாணாம் தத்த்வேன ஜானந்தி விஶுத்³த⁴ஸத்த்வா: த்வாமக்ஷராமக்ஷரமாத்ருகாம் த்வாம் ॥11॥

அவ்யாக்ருதாத்³வ்யாக்ருதவானஸி த்வம் நாமானி ரூபாணி ச யானி பூர்வம் ஶம்ஸந்தி தேஷாம் சரமாம் ப்ரதிஷ்டா²ம் வாகீ³ஶ்வர த்வாம் த்வது³பஜ்ஞவாச: ॥12॥

முக்³தே⁴ந்து³னிஷ்யந்த³விலோப⁴னீயாம் மூர்திம் தவானந்த³ஸுதா⁴ப்ரஸூதிம் விபஶ்சிதஶ்சேதஸி பா⁴வயந்தே வேலாமுதா³ராமிவ து³க்³த⁴ ஸிந்தோ⁴: ॥13॥

மனோக³தம் பஶ்யதி யஸ்ஸதா³ த்வாம் மனீஷிணாம் மானஸராஜஹம்ஸம் ஸ்வயம்புரோபா⁴வவிவாத³பா⁴ஜ: கிங்குர்வதே தஸ்ய கி³ரோ யதா²ர்ஹம் ॥14॥

அபி க்ஷணார்த⁴ம் கலயந்தி யே த்வாம் ஆப்லாவயந்தம் விஶதை³ர்மயூகை²: வாசாம் ப்ரவாஹைரனிவாரிதைஸ்தே மந்தா³கினீம் மந்த³யிதும் க்ஷமந்தே ॥15॥

ஸ்வாமின்ப⁴வத்³த்³யானஸுதா⁴பி⁴ஷேகாத் வஹந்தி த⁴ன்யா: புலகானுப³ந்த³ம் அலக்ஷிதே க்வாபி நிரூட⁴ மூலம் அங்க்³வேஷ்வி வானந்த³து²மங்குரந்தம் ॥16॥

ஸ்வாமின்ப்ரதீசா ஹ்ருத³யேன த⁴ன்யா: த்வத்³த்⁴யானசந்த்³ரோத³யவர்த⁴மானம் அமாந்தமானந்த³பயோதி⁴மந்த: பயோபி⁴ ரக்ஷ்ணாம் பரிவாஹயந்தி ॥17॥

ஸ்வைரானுபா⁴வாஸ் த்வத³தீ⁴னபா⁴வா: ஸம்ருத்³த⁴வீர்யாஸ்த்வத³னுக்³ரஹேண விபஶ்சிதோனாத² தரந்தி மாயாம் வைஹாரிகீம் மோஹனபிஞ்சி²காம் தே ॥18॥

ப்ராங்னிர்மிதானாம் தபஸாம் விபாகா: ப்ரத்யக்³ரனிஶ்ஶ்ரேயஸஸம்பதோ³ மே ஸமேதி⁴ஷீரம் ஸ்தவ பாத³பத்³மே ஸங்கல்பசிந்தாமணய: ப்ரணாமா: ॥19॥

விலுப்தமூர்த⁴ன்யலிபிக்ரமாணா ஸுரேந்த்³ரசூடா³பத³லாலிதானாம் த்வத³ங்க்⁴ரி ராஜீவரஜ:கணானாம் பூ⁴யான்ப்ரஸாதோ³ மயி நாத² பூ⁴யாத் ॥2௦॥

பரிஸ்பு²ரன்னூபுரசித்ரபா⁴னு – ப்ரகாஶனிர்தூ⁴ததமோனுஷங்கா³ பத³த்³வயீம் தே பரிசின்மஹேந்த: ப்ரபோ³த⁴ராஜீவவிபா⁴தஸந்த்⁴யாம் ॥21॥

த்வத்கிங்கராலங்கரணோசிதானாம் த்வயைவ கல்பாந்தரபாலிதானாம் மஞ்ஜுப்ரணாத³ம் மணினூபுரம் தே மஞ்ஜூஷிகாம் வேத³கி³ராம் ப்ரதீம: ॥22॥

ஸஞ்சிந்தயாமி ப்ரதிபா⁴த³ஶாஸ்தா²ன் ஸந்து⁴க்ஷயந்தம் ஸமயப்ரதீ³பான் விஜ்ஞானகல்பத்³ருமபல்லவாப⁴ம் வ்யாக்²யானமுத்³ராமது⁴ரம் கரம் தே ॥23॥

சித்தே கரோமி ஸ்பு²ரிதாக்ஷமாலம் ஸவ்யேதரம் நாத² கரம் த்வதீ³யம் ஜ்ஞானாம்ருதோத³ஞ்சனலம்படானாம் லீலாக⁴டீயந்த்ரமிவாஶ்ரிதானாம் ॥24॥

ப்ரபோ³த⁴ஸிந்தோ⁴ரருணை: ப்ரகாஶை: ப்ரவாளஸங்கா⁴தமிவோத்³வஹந்தம் விபா⁴வயே தே³வ ஸ புஸ்தகம் தே வாமம் கரம் த³க்ஷிணமாஶ்ரிதானாம் ॥25॥

தமாம் ஸிபி⁴த்த்வாவிஶதை³ர்மயூகை²: ஸம்ப்ரீணயந்தம் விது³ஷஶ்சகோரான் நிஶாமயே த்வாம் நவபுண்ட³ரீகே ஶரத்³க⁴னேசந்த்³ரமிவ ஸ்பு²ரந்தம் ॥26॥

தி³ஶந்து மே தே³வ ஸதா³ த்வதீ³யா: த³யாதரங்கா³னுசரா: கடாக்ஷா: ஶ்ரோத்ரேஷு பும்ஸாமம்ருதங்க்ஷரந்தீம் ஸரஸ்வதீம் ஸம்ஶ்ரிதகாமதே⁴னும் ॥27॥

விஶேஷவித்பாரிஷதே³ஷு நாத² வித³க்³த⁴கோ³ஷ்டீ² ஸமராங்க³ணேஷு ஜிகீ³ஷதோ மே கவிதார்கிகேந்த்³ரான் ஜிஹ்வாக்³ரஸிம்ஹாஸனமப்⁴யுபேயா: ॥28॥

த்வாம் சிந்தயன் த்வன்மயதாம் ப்ரபன்ன: த்வாமுத்³க்³ருணன் ஶப்³த³மயேன தா⁴ம்னா ஸ்வாமின்ஸமாஜேஷு ஸமேதி⁴ஷீய ஸ்வச்ச²ந்த³வாதா³ஹவப³த்³த⁴ஶூர: ॥29॥

நானாவிதா⁴னாமக³தி: கலானாம் ந சாபி தீர்தே²ஷு க்ருதாவதார: த்⁴ருவம் தவானாத⁴ பரிக்³ரஹாயா: நவ நவம் பாத்ரமஹம் த³யாயா: ॥3௦॥

அகம்பனீயான்யபனீதிபே⁴தை³: அலங்க்ருஷீரன் ஹ்ருத³யம் மதீ³யம் ஶங்கா களங்கா பக³மோஜ்ஜ்வலானி தத்த்வானி ஸம்யஞ்சி தவ ப்ரஸாதா³த் ॥31॥

வ்யாக்²யாமுத்³ராம் கரஸரஸிஜை: புஸ்தகம் ஶங்க²சக்ரே பி⁴ப்⁴ரத்³பி⁴ன்ன ஸ்ப²டிகருசிரே புண்ட³ரீகே நிஷண்ண: । அம்லானஶ்ரீரம்ருதவிஶதை³ரம்ஶுபி⁴: ப்லாவயன்மாம் ஆவிர்பூ⁴யாத³னக⁴மஹிமாமானஸே வாக³தீ⁴ஶ: ॥32॥

வாக³ர்த²ஸித்³தி⁴ஹேதோ:பட²த ஹயக்³ரீவஸம்ஸ்துதிம் ப⁴க்த்யா கவிதார்கிககேஸரிணா வேங்கடனாதே²ன விரசிதாமேதாம் ॥33॥

শ্রী হযগ্রীব স্তোত্রম্ সম্পর্কে

The Hayagriva Stotram is Vedanta Desika's hymn of 33 verses to Lord Hayagriva, the horse-headed form of Vishnu and the god of learning. It opens "Jnanananda mayam devam": we worship Hayagriva, made of knowledge and bliss, pure as crystal, the support of all learning. The verses ask him to dwell on the poet's tongue and bless him with wisdom and speech.

রচয়িতা: Vedanta Desika (1268 to 1369), as its closing verse states

কখন পাঠ করবেন: Before study and exams, on Thursdays, on Hayagriva Jayanti (Shravana Purnima), and at Vidyarambha.

আপনি কি জানেন?

  • Its closing verse names its author by his title "Kavitarkika Kesari", the lion among poets and logicians, which was Vedanta Desika's.
  • In the legend, Hayagriva recovered the Vedas stolen by the demons Madhu and Kaitabha.
  • The first verse, "Jnanananda mayam devam", is a morning prayer for students in many South Indian homes.

প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন

Who is Hayagriva?

The horse-headed form of Vishnu, worshipped as the god of knowledge.

Who wrote the Hayagriva Stotram?

Vedanta Desika, the 13th to 14th century teacher of the Sri Vaishnava tradition.

When is it recited?

Before study and exams, on Thursdays and on Hayagriva Jayanti.

উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।