Bhagavadgita Parayana - Chapter 14
Sri Krishna · Traditional devotional text
ওং শ্রী পরমাত্মনে নমঃ অথ চতুর্দশোঽধ্য়ায়ঃ গুণত্রযবিভাগয়োগঃ
শ্রী ভগবানুবাচ
পরং ভূয়ঃ প্রবক্ষ্য়ামি জ্ঞানানাং জ্ঞানমুত্তমম্ । যজ্জ্ঞাত্বা মুনয়ঃ সর্বে পরাং সিদ্ধিমিতো গতাঃ ॥1
ইদং জ্ঞানমুপাশ্রিত্য় মম সাধর্ম্যমাগতাঃ । সর্গেঽপি নোপজায়ংতে প্রলয়ে ন ব্যথংতি চ ॥2॥
মম যোনির্মহদ্ব্রহ্ম তস্মিন্গর্ভং দধাম্যহম্ । সংভবঃ সর্বভূতানাং ততো ভবতি ভারত ॥3॥
সর্বয়োনিষু কৌংতেয় মূর্তয়ঃ সংভবংতি যাঃ । তাসাং ব্রহ্ম মহদ্য়োনিঃ অহং বীজপ্রদঃ পিতা ॥4॥
সত্ত্বং রজস্তম ইতি গুণাঃ প্রকৃতিসংভবাঃ । নিবধ্নংতি মহাবাহো দেহে দেহিনমব্যযম্ ॥5॥
তত্র সত্ত্বং নির্মলত্বাত্ প্রকাশকমনামযম্ । সুখসংগেন বধ্নাতি জ্ঞানসংগেন চানঘ ॥6॥
রজো রাগাত্মকং বিদ্ধি তৃষ্ণাসংগসমুদ্ভবম্ । তন্নিবধ্নাতি কৌংতেয় কর্মসংগেন দেহিনম্ ॥7॥
তমস্ত্বজ্ঞানজং বিদ্ধি মোহনং সর্বদেহিনাম্ । প্রমাদালস্যনিদ্রাভিঃ তন্নিবধ্নাতি ভারত ॥8॥
সত্ত্বং সুখে সংজযতি রজঃ কর্মণি ভারত । জ্ঞানমাবৃত্য় তু তমঃ প্রমাদে সংজযত্য়ুত ॥9॥
রজস্তমশ্চাভিভূয় সত্ত্বং ভবতি ভারত । রজঃ সত্ত্বং তমশ্চৈব তমঃ সত্ত্বং রজস্তথা ॥10॥
সর্বদ্বারেষু দেহেঽস্মিন্ প্রকাশ উপজাযতে । জ্ঞানং যদা তদা বিদ্য়াত্ বিবৃদ্ধং সত্ত্বমিত্য়ুত ॥11॥
লোভঃ প্রবৃত্তিরারংভঃ কর্মণামশমঃ স্পৃহা । রজস্য়েতানি জায়ংতে বিবৃদ্ধে ভরতর্ষভ ॥12॥
অপ্রকাশোঽপ্রবৃত্তিশ্চ প্রমাদো মোহ এব চ । তমস্য়েতানি জায়ংতে বিবৃদ্ধে কুরুনংদন ॥13॥
যদা সত্ত্বে প্রবৃদ্ধে তু প্রলয়ং যাতি দেহভৃত্ । তদোত্তমবিদাং লোকান্ অমলান্প্রতিপদ্যতে ॥14॥
রজসি প্রলয়ং গত্বা কর্মসংগিষু জাযতে । তথা প্রলীনস্তমসি মূঢয়োনিষু জাযতে ॥15॥
কর্মণঃ সুকৃতস্য়াহুঃ সাত্ত্বিকং নির্মলং ফলম্ । রজসস্তু ফলং দুঃখম্ অজ্ঞানং তমসঃ ফলম্ ॥16॥
সত্ত্বাত্সংজাযতে জ্ঞানং রজসো লোভ এব চ । প্রমাদমোহৌ তমসঃ ভবতোঽজ্ঞানমেব চ ॥17॥
ঊর্ধ্বং গচ্ছংতি সত্ত্বস্থাঃ মধ্য়ে তিষ্ঠংতি রাজসাঃ । জঘন্যগুণবৃত্তিস্থাঃ অধো গচ্ছংতি তামসাঃ ॥18॥
নান্য়ং গুণেভ্য়ঃ কর্তারং যদা দ্রষ্টাঽনুপশ্যতি । গুণেভ্যশ্চ পরং বেত্তি মদ্ভাবং সোঽধিগচ্ছতি ॥19॥
গুণানেতানতীত্য় ত্রীন্ দেহী দেহসমুদ্ভবান্ । জন্মমৃত্য়ুজরাদুঃখৈঃ বিমুক্তোঽমৃতমশ্নুতে ॥20॥
অর্জুন উবাচ
কৈর্লিংগৈস্ত্রীন্গুণানেতান্ অতীতো ভবতি প্রভো । কিমাচারঃ কথং চৈতান্ ত্রীন্গুণানতিবর্ততে ॥21
শ্রী ভগবানুবাচ
প্রকাশং চ প্রবৃত্তিং চ মোহমেব চ পাংডব । ন দ্বেষ্টি সংপ্রবৃত্তানি ন নিবৃত্তানি কাংক্ষতি ॥22
উদাসীনবদাসীনঃ গুণৈর্য়ো ন বিচাল্যতে । গুণা বর্তংত ইত্য়েব যোঽবতিষ্ঠতি নেংগতে ॥23॥
সমদুঃখসুখঃ স্বস্থঃ সমলোষ্টাশ্মকাংচনঃ । তুল্যপ্রিয়াপ্রিয়ো ধীরঃ তুল্যনিংদাত্মসংস্তুতিঃ ॥24॥
মানাপমানয়োস্তুল্য়ঃ তুল্য়ো মিত্রারিপক্ষয়োঃ । সর্বারংভপরিত্য়াগী গুণাতীতঃ স উচ্যতে ॥25॥
মাং চ যোঽব্যভিচারেণ ভক্তিয়োগেন সেবতে । স গুণান্সমতীত্য়ৈতান্ ব্রহ্মভূয়ায় কল্পতে ॥26॥
ব্রহ্মণো হি প্রতিষ্ঠাঽহম্ অমৃতস্য়াব্যযস্য় চ । শাশ্বতস্য় চ ধর্মস্য় সুখস্য়ৈকাংতিকস্য় চ ॥27॥
॥ ওং তত্সদিতি শ্রীমদ্ভগবদ্গীতাসু উপনিষত্সু ব্রহ্মবিদ্য়ায়াং যোগশাস্ত্রে শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে গুণত্রযবিভাগয়োগো চতুর্দশোঽধ্য়ায়ঃ ॥
About Bhagavadgita Parayana - Chapter 14
The fourteenth chapter of the Bhagavad Gita, Gunatraya Vibhaga Yoga, explains the three gunas, the qualities of nature: sattva (goodness, light), rajas (passion, activity) and tamas (inertia, darkness). Krishna describes how each binds the soul, how to recognise which is dominant, and where each leads; and when Arjuna asks about one who has gone beyond them, he describes the gunatita, who stays steady in pleasure and pain, honour and dishonour, and serves him with unwavering devotion.
Source: Mahabharata, Bhishma Parva (Bhagavad Gita, chapter 14)
When to chant: In daily Gita parayana, on Gita Jayanti and Ekadashi.
Did you know?
- Krishna says that sattva binds by attachment to happiness and knowledge, rajas by attachment to action, and tamas by heedlessness and sleep.
- Its last verse says that one who serves Krishna with unfailing devotion goes beyond the gunas and becomes fit for Brahman.
Frequently asked questions
What are the three gunas?
Sattva (goodness), rajas (passion) and tamas (inertia).
Who is a gunatita?
One who has gone beyond the gunas, steady in pleasure and pain.
How does one go beyond the gunas?
Through unfailing devotion to Krishna.
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
More devotional texts