MuhurtaNow

Chanakya Neethi - Chapter 12

Chanakya Neethi · Traditional devotional text

సానందం సదనం సుతాస్తు సుధియః కాంతా ప్రియాలాపినీ ఇచ్ఛాపూర్తిధనం స్వయోషితి రతిః స్వాజ్ఞాపరాః సేవకాః । ఆతిథ్యం శివపూజనం ప్రతిదినం మిష్టాన్నపానం గృహే సాధోః సంగముపాసతే చ సతతం ధన్యో గృహస్థాశ్రమః ॥ 01 ॥

ఆర్తేషు విప్రేషు దయాన్వితశ్చ యచ్ఛ్రద్ధయా స్వల్పముపైతి దానమ్ । అనంతపారముపైతి రాజన్ యద్దీయతే తన్న లభేద్ద్విజేభ్యః ॥ 02 ॥

దాక్షిణ్యం స్వజనే దయా పరజనే శాఠ్యం సదా దుర్జనే ప్రీతిః సాధుజనే స్మయః ఖలజనే విద్వజ్జనే చార్జవమ్ । శౌర్యం శత్రుజనే క్షమా గురుజనే నారీజనే ధూర్తతా ఇత్థం యే పురుషా కలాసు కుశలాస్తేష్వేవ లోకస్థితిః ॥ 03 ॥

హస్తౌ దానవివర్జితౌ శ్రుతిపుటౌ సారస్వతద్రోహిణౌ నేత్రే సాధువిలోకనేన రహితే పాదౌ న తీర్థం గతౌ । అన్యాయార్జితవిత్తపూర్ణముదరం గర్వేణ తుంగం శిరో రే రే జంబుక ముంచ ముంచ సహసా నీచం సునింద్యం వపుః ॥ 04 ॥

యేషాం శ్రీమద్యశోదాసుతపదకమలే నాస్తి భక్తిర్నరాణాం యేషామాభీరకన్యాప్రియగుణకథనే నానురక్తా రసజ్ఞా । యేషాం శ్రీకృష్ణలీలాలలితరసకథాసాదరౌ నైవ కర్ణౌ ధిక్ తాన్ ధిక్ తాన్ ధిగేతాన్ కథయతి సతతం కీర్తనస్థో మృదంగః ॥ 05 ॥

పత్రం నైవ యదా కరీలవిటపే దోషో వసంతస్య కిం నోలూకోఽప్యవలోకతే యది దివా సూర్యస్య కిం దూషణమ్ । వర్షా నైవ పతంతి చాతకముఖే మేఘస్య కిం దూషణం యత్పూర్వం విధినా లలాటలిఖితం తన్మార్జితుం కః క్షమః ॥ 06 ॥

సత్సంగాద్భవతి హి సాధునా ఖలానాం సాధూనాం న హి ఖలసంగతః ఖలత్వమ్ । ఆమోదం కుసుమభవం మృదేవ ధత్తే మృద్గంధం నహి కుసుమాని ధారయంతి ॥ 07 ॥

సాధూనాం దర్శనం పుణ్యం తీర్థభూతా హి సాధవః । కాలేన ఫలతే తీర్థం సద్యః సాధుసమాగమః ॥ 08 ॥

విప్రాస్మిన్నగరే మహాన్కథయ కస్తాలద్రుమాణాం గణః కో దాతా రజకో దదాతి వసనం ప్రాతర్గృహీత్వా నిశి । కో దక్షః పరవిత్తదారహరణే సర్వోఽపి దక్షో జనః కస్మాజ్జీవసి హే సఖే విషకృమిన్యాయేన జీవామ్యహం ॥ 09 ॥

న విప్రపాదోదకకర్దమాణి న వేదశాస్త్రధ్వనిగర్జితాని । స్వాహాస్వధాకారవివర్జితాని శ్మశానతుల్యాని గృహాణి తాని ॥ 10 ॥

సత్యం మాతా పితా జ్ఞానం ధర్మో భ్రాతా దయా సఖా । శాంతిః పత్నీ క్షమా పుత్రః షడేతే మమ బాంధవాః ॥ 11 ॥

అనిత్యాని శరీరాణి విభవో నైవ శాశ్వతః । నిత్యం సంనిహితో మృత్యుః కర్తవ్యో ధర్మసంగ్రహః ॥ 12 ॥

నిమంత్రోత్సవా విప్రా గావో నవతృణోత్సవాః । పత్యుత్సాహయుతా భార్యా అహం కృష్ణచరణోత్సవః ॥ 13 ॥

మాతృవత్పరదారేషు పరద్రవ్యేషు లోష్ట్రవత్ । ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యః పశ్యతి స పండితః ॥ 14 ॥

ధర్మే తత్పరతా ముఖే మధురతా దానే సముత్సాహతా మిత్రేఽవంచకతా గురౌ వినయతా చిత్తేఽతిమభీరతా । ఆచారే శుచితా గుణే రసికతా శాస్త్రేషు విజ్ఞానతా రూపే సుందరతా శివే భజనతా త్వయ్యస్తి భో రాఘవ ॥ 15 ॥

కాష్ఠం కల్పతరుః సుమేరుచలశ్చింతామణిః ప్రస్తరః సూర్యాస్తీవ్రకరః శశీ క్షయకరః క్షారో హి వారాం నిధిః । కామో నష్టతనుర్వలిర్దితిసుతో నిత్యం పశుః కామగౌ- ర్నైతాంస్తే తులయామి భో రఘుపతే కస్యోపమా దీయతే ॥ 16 ॥

విద్యా మిత్రం ప్రవాసే చ భార్యా మిత్రం గృహేషు చ । వ్యాధితస్యౌషధం మిత్రం ధర్మో మిత్రం మృతస్య చ ॥ 17 ॥

వినయం రాజపుత్రేభ్యః పండితేభ్యః సుభాషితమ్ । అనృతం ద్యూతకారేభ్యః స్త్రీభ్యః శిక్షేత కైతవం ॥ 18 ॥

అనాలోక్య వ్యయం కర్తా అనాథః కలహప్రియః । ఆతురః సర్వక్షేత్రేషు నరః శీఘ్రం వినశ్యతి ॥ 19 ॥

నాహారం చింతయేత్ప్రాజ్ఞో ధర్మమేకం హి చింతయేత్ । ఆహారో హి మనుష్యాణాం జన్మనా సహ జాయతే ॥ 20 ॥

ధనధాన్యప్రయోగేషు విద్యాసంగ్రహణే తథా । ఆహారే వ్యవహారే చ త్యక్తలజ్జః సుఖీ భవేత్ ॥ 21 ॥

జలబిందునిపాతేన క్రమశః పూర్యతే ఘటః । స హేతుః సర్వవిద్యానాం ధర్మస్య చ ధనస్య చ ॥ 22 ॥

వయసః పరిణామేఽపి యః ఖలః ఖల ఏవ సః । సంపక్వమపి మాధుర్యం నోపయాతీంద్రవారుణం ॥ 23 ॥

About Chanakya Neethi - Chapter 12

This is the twelfth chapter of the Chanakya Niti, maxims traditionally attributed to Chanakya (Kautilya). It opens with a picture of a happy household: a joyful home, wise children, a sweet-speaking spouse, enough wealth for one's wishes, faithful companionship, obedient helpers, hospitality, worship of Shiva, good food and drink every day, and the company of good people. It says that a little given with faith to those in distress and to the learned brings endless return, and ends with the verse that a wicked person stays wicked even in old age, just as the bitter indravaruni fruit never turns sweet, however ripe it grows.

Written by: Traditionally attributed to Chanakya (Kautilya)

When to chant: In reading and study of practical wisdom (niti), and in talks on conduct.

Did you know?

  • The verse about the bitter fruit that never sweetens is a well-known image of a fixed nature.
  • Some verses of the Chanakya Niti reflect the attitudes of their age and are read today with that in mind.

Frequently asked questions

What does the first verse describe?

The marks of a happy household.

What brings endless return?

A little given with faith to those in distress and to the learned.

To what is the wicked person compared?

A bitter fruit that never turns sweet.

Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.