Sri Rama Charita Manasa - Kishkindha Kanda
Vishnu · Traditional devotional text
శ్రీగణేశాయ నమః శ్రీజానకీవల్లభో విజయతే శ్రీరామచరితమానస చతుర్థ సోపాన (కిష్కింధాకాండ)
కుందేందీవరసుందరావతిబలౌ విజ్ఞానధామావుభౌ శోభాఢ్యౌ వరధన్వినౌ శ్రుతినుతౌ గోవిప్రవృందప్రియౌ। మాయామానుషరూపిణౌ రఘువరౌ సద్ధర్మవర్మౌం హితౌ సీతాన్వేషణతత్పరౌ పథిగతౌ భక్తిప్రదౌ తౌ హి నః ॥ 1 ॥
బ్రహ్మాంభోధిసముద్భవం కలిమలప్రధ్వంసనం చావ్యయం శ్రీమచ్ఛంభుముఖేందుసుందరవరే సంశోభితం సర్వదా। సంసారామయభేషజం సుఖకరం శ్రీజానకీజీవనం ధన్యాస్తే కృతినః పిబంతి సతతం శ్రీరామనామామృతమ్ ॥ 2 ॥
సో. ముక్తి జన్మ మహి జాని గ్యాన ఖాని అఘ హాని కర జహఁ బస సంభు భవాని సో కాసీ సేఇఅ కస న ॥ జరత సకల సుర బృంద బిషమ గరల జేహిం పాన కియ। తేహి న భజసి మన మంద కో కృపాల సంకర సరిస ॥ ఆగేం చలే బహురి రఘురాయా। రిష్యమూక పరవత నిఅరాయా ॥ తహఁ రహ సచివ సహిత సుగ్రీవా। ఆవత దేఖి అతుల బల సీంవా ॥ అతి సభీత కహ సును హనుమానా। పురుష జుగల బల రూప నిధానా ॥ ధరి బటు రూప దేఖు తైం జాఈ। కహేసు జాని జియఁ సయన బుఝాఈ ॥ పఠే బాలి హోహిం మన మైలా। భాగౌం తురత తజౌం యహ సైలా ॥ బిప్ర రూప ధరి కపి తహఁ గయూ। మాథ నాఇ పూఛత అస భయూ ॥ కో తుమ్హ స్యామల గౌర సరీరా। ఛత్రీ రూప ఫిరహు బన బీరా ॥ కఠిన భూమి కోమల పద గామీ। కవన హేతు బిచరహు బన స్వామీ ॥ మృదుల మనోహర సుందర గాతా। సహత దుసహ బన ఆతప బాతా ॥ కీ తుమ్హ తీని దేవ మహఁ కోఊ। నర నారాయన కీ తుమ్హ దోఊ ॥
దో. జగ కారన తారన భవ భంజన ధరనీ భార। కీ తుమ్హ అకిల భువన పతి లీన్హ మనుజ అవతార ॥ 1 ॥
కోసలేస దసరథ కే జాఏ । హమ పితు బచన మాని బన ఆఏ ॥ నామ రామ లఛిమన దూ భాఈ। సంగ నారి సుకుమారి సుహాఈ ॥ ఇహాఁ హరి నిసిచర బైదేహీ। బిప్ర ఫిరహిం హమ ఖోజత తేహీ ॥ ఆపన చరిత కహా హమ గాఈ। కహహు బిప్ర నిజ కథా బుఝాఈ ॥ ప్రభు పహిచాని పరేఉ గహి చరనా। సో సుఖ ఉమా నహిం బరనా ॥ పులకిత తన ముఖ ఆవ న బచనా। దేఖత రుచిర బేష కై రచనా ॥ పుని ధీరజు ధరి అస్తుతి కీన్హీ। హరష హృదయఁ నిజ నాథహి చీన్హీ ॥ మోర న్యాఉ మైం పూఛా సాఈం। తుమ్హ పూఛహు కస నర కీ నాఈమ్ ॥ తవ మాయా బస ఫిరుఁ భులానా। తా తే మైం నహిం ప్రభు పహిచానా ॥
దో. ఏకు మైం మంద మోహబస కుటిల హృదయ అగ్యాన। పుని ప్రభు మోహి బిసారేఉ దీనబంధు భగవాన ॥ 2 ॥
జదపి నాథ బహు అవగున మోరేం। సేవక ప్రభుహి పరై జని భోరేమ్ ॥ నాథ జీవ తవ మాయాఁ మోహా। సో నిస్తరి తుమ్హారేహిం ఛోహా ॥ తా పర మైం రఘుబీర దోహాఈ। జానుఁ నహిం కఛు భజన ఉపాఈ ॥ సేవక సుత పతి మాతు భరోసేం। రహి అసోచ బని ప్రభు పోసేమ్ ॥ అస కహి పరేఉ చరన అకులాఈ। నిజ తను ప్రగటి ప్రీతి ఉర ఛాఈ ॥ తబ రఘుపతి ఉఠాఇ ఉర లావా। నిజ లోచన జల సీంచి జుడ఼ఆవా ॥ సును కపి జియఁ మానసి జని ఊనా। తైం మమ ప్రియ లఛిమన తే దూనా ॥ సమదరసీ మోహి కహ సబ కోఊ। సేవక ప్రియ అనన్యగతి సోఊ ॥
దో. సో అనన్య జాకేం అసి మతి న టరి హనుమంత। మైం సేవక సచరాచర రూప స్వామి భగవంత ॥ 3 ॥
దేఖి పవన సుత పతి అనుకూలా। హృదయఁ హరష బీతీ సబ సూలా ॥ నాథ సైల పర కపిపతి రహీ। సో సుగ్రీవ దాస తవ అహీ ॥ తేహి సన నాథ మయత్రీ కీజే। దీన జాని తేహి అభయ కరీజే ॥ సో సీతా కర ఖోజ కరాఇహి। జహఁ తహఁ మరకట కోటి పఠాఇహి ॥ ఏహి బిధి సకల కథా సముఝాఈ। లిఏ దుఔ జన పీఠి చఢ఼ఆఈ ॥ జబ సుగ్రీవఁ రామ కహుఁ దేఖా। అతిసయ జన్మ ధన్య కరి లేఖా ॥ సాదర మిలేఉ నాఇ పద మాథా। భైంటేఉ అనుజ సహిత రఘునాథా ॥ కపి కర మన బిచార ఏహి రీతీ। కరిహహిం బిధి మో సన ఏ ప్రీతీ ॥
దో. తబ హనుమంత ఉభయ దిసి కీ సబ కథా సునాఇ ॥ పావక సాఖీ దేఇ కరి జోరీ ప్రీతీ దృఢ఼ఆఇ ॥ 4 ॥
కీన్హీ ప్రీతి కఛు బీచ న రాఖా। లఛమిన రామ చరిత సబ భాషా ॥ కహ సుగ్రీవ నయన భరి బారీ। మిలిహి నాథ మిథిలేసకుమారీ ॥ మంత్రిన్హ సహిత ఇహాఁ ఏక బారా। బైఠ రహేఉఁ మైం కరత బిచారా ॥ గగన పంథ దేఖీ మైం జాతా। పరబస పరీ బహుత బిలపాతా ॥ రామ రామ హా రామ పుకారీ। హమహి దేఖి దీన్హేఉ పట డారీ ॥ మాగా రామ తురత తేహిం దీన్హా। పట ఉర లాఇ సోచ అతి కీన్హా ॥ కహ సుగ్రీవ సునహు రఘుబీరా। తజహు సోచ మన ఆనహు ధీరా ॥ సబ ప్రకార కరిహుఁ సేవకాఈ। జేహి బిధి మిలిహి జానకీ ఆఈ ॥
దో. సఖా బచన సుని హరషే కృపాసిధు బలసీంవ। కారన కవన బసహు బన మోహి కహహు సుగ్రీవ ॥ 5 ॥
నాత బాలి అరు మైం ద్వౌ భాఈ। ప్రీతి రహీ కఛు బరని న జాఈ ॥ మయ సుత మాయావీ తేహి నౌఁ। ఆవా సో ప్రభు హమరేం గౌఁ ॥ అర్ధ రాతి పుర ద్వార పుకారా। బాలీ రిపు బల సహై న పారా ॥ ధావా బాలి దేఖి సో భాగా। మైం పుని గయుఁ బంధు సఁగ లాగా ॥ గిరిబర గుహాఁ పైఠ సో జాఈ। తబ బాలీం మోహి కహా బుఝాఈ ॥ పరిఖేసు మోహి ఏక పఖవారా। నహిం ఆవౌం తబ జానేసు మారా ॥ మాస దివస తహఁ రహేఉఁ ఖరారీ। నిసరీ రుధిర ధార తహఁ భారీ ॥ బాలి హతేసి మోహి మారిహి ఆఈ। సిలా దేఇ తహఁ చలేఉఁ పరాఈ ॥ మంత్రిన్హ పుర దేఖా బిను సాఈం। దీన్హేఉ మోహి రాజ బరిఆఈ ॥ బాలి తాహి మారి గృహ ఆవా। దేఖి మోహి జియఁ భేద బఢ఼ఆవా ॥ రిపు సమ మోహి మారేసి అతి భారీ। హరి లీన్హేసి సర్బసు అరు నారీ ॥ తాకేం భయ రఘుబీర కృపాలా। సకల భువన మైం ఫిరేఉఁ బిహాలా ॥ ఇహాఁ సాప బస ఆవత నాహీం। తదపి సభీత రహుఁ మన మాహీఁ ॥ సుని సేవక దుఖ దీనదయాలా। ఫరకి ఉఠీం ద్వై భుజా బిసాలా ॥
దో. సును సుగ్రీవ మారిహుఁ బాలిహి ఏకహిం బాన। బ్రహ్మ రుద్ర సరనాగత గేఁ న ఉబరిహిం ప్రాన ॥ 6 ॥
జే న మిత్ర దుఖ హోహిం దుఖారీ। తిన్హహి బిలోకత పాతక భారీ ॥ నిజ దుఖ గిరి సమ రజ కరి జానా। మిత్రక దుఖ రజ మేరు సమానా ॥ జిన్హ కేం అసి మతి సహజ న ఆఈ। తే సఠ కత హఠి కరత మితాఈ ॥ కుపథ నివారి సుపంథ చలావా। గున ప్రగటే అవగునన్హి దురావా ॥ దేత లేత మన సంక న ధరీ। బల అనుమాన సదా హిత కరీ ॥ బిపతి కాల కర సతగున నేహా। శ్రుతి కహ సంత మిత్ర గున ఏహా ॥ ఆగేం కహ మృదు బచన బనాఈ। పాఛేం అనహిత మన కుటిలాఈ ॥ జా కర చిత అహి గతి సమ భాఈ। అస కుమిత్ర పరిహరేహి భలాఈ ॥ సేవక సఠ నృప కృపన కునారీ। కపటీ మిత్ర సూల సమ చారీ ॥ సఖా సోచ త్యాగహు బల మోరేం। సబ బిధి ఘటబ కాజ మైం తోరేమ్ ॥ కహ సుగ్రీవ సునహు రఘుబీరా। బాలి మహాబల అతి రనధీరా ॥ దుందుభీ అస్థి తాల దేఖరాఏ। బిను ప్రయాస రఘునాథ ఢహాఏ ॥ దేఖి అమిత బల బాఢ఼ఈ ప్రీతీ। బాలి బధబ ఇన్హ భి పరతీతీ ॥ బార బార నావి పద సీసా। ప్రభుహి జాని మన హరష కపీసా ॥ ఉపజా గ్యాన బచన తబ బోలా। నాథ కృపాఁ మన భయు అలోలా ॥ సుఖ సంపతి పరివార బడ఼ఆఈ। సబ పరిహరి కరిహుఁ సేవకాఈ ॥ ఏ సబ రామభగతి కే బాధక। కహహిం సంత తబ పద అవరాధక ॥ సత్రు మిత్ర సుఖ దుఖ జగ మాహీం। మాయా కృత పరమారథ నాహీమ్ ॥ బాలి పరమ హిత జాసు ప్రసాదా। మిలేహు రామ తుమ్హ సమన బిషాదా ॥ సపనేం జేహి సన హోఇ లరాఈ। జాగేం సముఝత మన సకుచాఈ ॥ అబ ప్రభు కృపా కరహు ఏహి భాఁతీ। సబ తజి భజను కరౌం దిన రాతీ ॥ సుని బిరాగ సంజుత కపి బానీ। బోలే బిహఁసి రాము ధనుపానీ ॥ జో కఛు కహేహు సత్య సబ సోఈ। సఖా బచన మమ మృషా న హోఈ ॥ నట మరకట ఇవ సబహి నచావత। రాము ఖగేస బేద అస గావత ॥ లై సుగ్రీవ సంగ రఘునాథా। చలే చాప సాయక గహి హాథా ॥ తబ రఘుపతి సుగ్రీవ పఠావా। గర్జేసి జాఇ నికట బల పావా ॥ సునత బాలి క్రోధాతుర ధావా। గహి కర చరన నారి సముఝావా ॥ సును పతి జిన్హహి మిలేఉ సుగ్రీవా। తే ద్వౌ బంధు తేజ బల సీంవా ॥ కోసలేస సుత లఛిమన రామా। కాలహు జీతి సకహిం సంగ్రామా ॥
దో. కహ బాలి సును భీరు ప్రియ సమదరసీ రఘునాథ। జౌం కదాచి మోహి మారహిం తౌ పుని హౌఁ సనాథ ॥ 7 ॥
అస కహి చలా మహా అభిమానీ। తృన సమాన సుగ్రీవహి జానీ ॥ భిరే ఉభౌ బాలీ అతి తర్జా । ముఠికా మారి మహాధుని గర్జా ॥ తబ సుగ్రీవ బికల హోఇ భాగా। ముష్టి ప్రహార బజ్ర సమ లాగా ॥ మైం జో కహా రఘుబీర కృపాలా। బంధు న హోఇ మోర యహ కాలా ॥ ఏకరూప తుమ్హ భ్రాతా దోఊ। తేహి భ్రమ తేం నహిం మారేఉఁ సోఊ ॥ కర పరసా సుగ్రీవ సరీరా। తను భా కులిస గీ సబ పీరా ॥ మేలీ కంఠ సుమన కై మాలా। పఠవా పుని బల దేఇ బిసాలా ॥ పుని నానా బిధి భీ లరాఈ। బిటప ఓట దేఖహిం రఘురాఈ ॥
దో. బహు ఛల బల సుగ్రీవ కర హియఁ హారా భయ మాని। మారా బాలి రామ తబ హృదయ మాఝ సర తాని ॥ 8 ॥
పరా బికల మహి సర కే లాగేం। పుని ఉఠి బైఠ దేఖి ప్రభు ఆగేమ్ ॥ స్యామ గాత సిర జటా బనాఏఁ। అరున నయన సర చాప చఢ఼ఆఏఁ ॥ పుని పుని చితి చరన చిత దీన్హా। సుఫల జన్మ మానా ప్రభు చీన్హా ॥ హృదయఁ ప్రీతి ముఖ బచన కఠోరా। బోలా చితి రామ కీ ఓరా ॥ ధర్మ హేతు అవతరేహు గోసాఈ। మారేహు మోహి బ్యాధ కీ నాఈ ॥ మైం బైరీ సుగ్రీవ పిఆరా। అవగున కబన నాథ మోహి మారా ॥ అనుజ బధూ భగినీ సుత నారీ। సును సఠ కన్యా సమ ఏ చారీ ॥ ఇన్హహి కుద్దష్టి బిలోకి జోఈ। తాహి బధేం కఛు పాప న హోఈ ॥ ముఢ఼ తోహి అతిసయ అభిమానా। నారి సిఖావన కరసి న కానా ॥ మమ భుజ బల ఆశ్రిత తేహి జానీ। మారా చహసి అధమ అభిమానీ ॥
దో. సునహు రామ స్వామీ సన చల న చాతురీ మోరి। ప్రభు అజహూఁ మైం పాపీ అంతకాల గతి తోరి ॥ 9 ॥
సునత రామ అతి కోమల బానీ। బాలి సీస పరసేఉ నిజ పానీ ॥ అచల కరౌం తను రాఖహు ప్రానా। బాలి కహా సును కృపానిధానా ॥ జన్మ జన్మ ముని జతను కరాహీం। అంత రామ కహి ఆవత నాహీమ్ ॥ జాసు నామ బల సంకర కాసీ। దేత సబహి సమ గతి అవినాసీ ॥ మమ లోచన గోచర సోఇ ఆవా। బహురి కి ప్రభు అస బనిహి బనావా ॥
ఛం. సో నయన గోచర జాసు గున నిత నేతి కహి శ్రుతి గావహీం। జితి పవన మన గో నిరస కరి ముని ధ్యాన కబహుఁక పావహీమ్ ॥ మోహి జాని అతి అభిమాన బస ప్రభు కహేఉ రాఖు సరీరహీ। అస కవన సఠ హఠి కాటి సురతరు బారి కరిహి బబూరహీ ॥ 1 ॥
అబ నాథ కరి కరునా బిలోకహు దేహు జో బర మాగూఁ। జేహిం జోని జన్మౌం కర్మ బస తహఁ రామ పద అనురాగూఁ ॥ యహ తనయ మమ సమ బినయ బల కల్యానప్రద ప్రభు లీజిఐ। గహి బాహఁ సుర నర నాహ ఆపన దాస అంగద కీజిఐ ॥ 2 ॥
దో. రామ చరన దృఢ఼ ప్రీతి కరి బాలి కీన్హ తను త్యాగ। సుమన మాల జిమి కంఠ తే గిరత న జాని నాగ ॥ 10 ॥
రామ బాలి నిజ ధామ పఠావా। నగర లోగ సబ బ్యాకుల ధావా ॥ నానా బిధి బిలాప కర తారా। ఛూటే కేస న దేహ సఁభారా ॥ తారా బికల దేఖి రఘురాయా । దీన్హ గ్యాన హరి లీన్హీ మాయా ॥ ఛితి జల పావక గగన సమీరా। పంచ రచిత అతి అధమ సరీరా ॥ ప్రగట సో తను తవ ఆగేం సోవా। జీవ నిత్య కేహి లగి తుమ్హ రోవా ॥ ఉపజా గ్యాన చరన తబ లాగీ। లీన్హేసి పరమ భగతి బర మాగీ ॥ ఉమా దారు జోషిత కీ నాఈ। సబహి నచావత రాము గోసాఈ ॥ తబ సుగ్రీవహి ఆయసు దీన్హా। మృతక కర్మ బిధిబత సబ కీన్హా ॥ రామ కహా అనుజహి సముఝాఈ। రాజ దేహు సుగ్రీవహి జాఈ ॥ రఘుపతి చరన నాఇ కరి మాథా। చలే సకల ప్రేరిత రఘునాథా ॥
దో. లఛిమన తురత బోలాఏ పురజన బిప్ర సమాజ। రాజు దీన్హ సుగ్రీవ కహఁ అంగద కహఁ జుబరాజ ॥ 11 ॥
ఉమా రామ సమ హిత జగ మాహీం। గురు పితు మాతు బంధు ప్రభు నాహీమ్ ॥ సుర నర ముని సబ కై యహ రీతీ। స్వారథ లాగి కరహిం సబ ప్రీతీ ॥ బాలి త్రాస బ్యాకుల దిన రాతీ। తన బహు బ్రన చింతాఁ జర ఛాతీ ॥ సోఇ సుగ్రీవ కీన్హ కపిరౌ। అతి కృపాల రఘుబీర సుభౌ ॥ జానతహుఁ అస ప్రభు పరిహరహీం। కాహే న బిపతి జాల నర పరహీమ్ ॥ పుని సుగ్రీవహి లీన్హ బోలాఈ। బహు ప్రకార నృపనీతి సిఖాఈ ॥ కహ ప్రభు సును సుగ్రీవ హరీసా। పుర న జాఉఁ దస చారి బరీసా ॥ గత గ్రీషమ బరషా రితు ఆఈ। రహిహుఁ నికట సైల పర ఛాఈ ॥ అంగద సహిత కరహు తుమ్హ రాజూ। సంతత హృదయ ధరేహు మమ కాజూ ॥ జబ సుగ్రీవ భవన ఫిరి ఆఏ। రాము ప్రబరషన గిరి పర ఛాఏ ॥
దో. ప్రథమహిం దేవన్హ గిరి గుహా రాఖేఉ రుచిర బనాఇ। రామ కృపానిధి కఛు దిన బాస కరహింగే ఆఇ ॥ 12 ॥
సుందర బన కుసుమిత అతి సోభా। గుంజత మధుప నికర మధు లోభా ॥ కంద మూల ఫల పత్ర సుహాఏ। భే బహుత జబ తే ప్రభు ఆఏ ॥ దేఖి మనోహర సైల అనూపా। రహే తహఁ అనుజ సహిత సురభూపా ॥ మధుకర ఖగ మృగ తను ధరి దేవా। కరహిం సిద్ధ ముని ప్రభు కై సేవా ॥ మంగలరుప భయు బన తబ తే । కీన్హ నివాస రమాపతి జబ తే ॥ ఫటిక సిలా అతి సుభ్ర సుహాఈ। సుఖ ఆసీన తహాఁ ద్వౌ భాఈ ॥ కహత అనుజ సన కథా అనేకా। భగతి బిరతి నృపనీతి బిబేకా ॥ బరషా కాల మేఘ నభ ఛాఏ। గరజత లాగత పరమ సుహాఏ ॥
దో. లఛిమన దేఖు మోర గన నాచత బారిద పైఖి। గృహీ బిరతి రత హరష జస బిష్ను భగత కహుఁ దేఖి ॥ 13 ॥
ఘన ఘమండ నభ గరజత ఘోరా। ప్రియా హీన డరపత మన మోరా ॥ దామిని దమక రహ న ఘన మాహీం। ఖల కై ప్రీతి జథా థిర నాహీమ్ ॥ బరషహిం జలద భూమి నిఅరాఏఁ। జథా నవహిం బుధ బిద్యా పాఏఁ ॥ బూఁద అఘాత సహహిం గిరి కైంసేమ్ । ఖల కే బచన సంత సహ జైసేమ్ ॥ ఛుద్ర నదీం భరి చలీం తోరాఈ। జస థోరేహుఁ ధన ఖల ఇతరాఈ ॥ భూమి పరత భా ఢాబర పానీ। జను జీవహి మాయా లపటానీ ॥ సమిటి సమిటి జల భరహిం తలావా। జిమి సదగున సజ్జన పహిం ఆవా ॥ సరితా జల జలనిధి మహుఁ జాఈ। హోఈ అచల జిమి జివ హరి పాఈ ॥
దో. హరిత భూమి తృన సంకుల సముఝి పరహిం నహిం పంథ। జిమి పాఖండ బాద తేం గుప్త హోహిం సదగ్రంథ ॥ 14 ॥
దాదుర ధుని చహు దిసా సుహాఈ। బేద పఢ఼హిం జను బటు సముదాఈ ॥ నవ పల్లవ భే బిటప అనేకా। సాధక మన జస మిలేం బిబేకా ॥ అర్క జబాస పాత బిను భయూ। జస సురాజ ఖల ఉద్యమ గయూ ॥ ఖోజత కతహుఁ మిలి నహిం ధూరీ। కరి క్రోధ జిమి ధరమహి దూరీ ॥ ససి సంపన్న సోహ మహి కైసీ। ఉపకారీ కై సంపతి జైసీ ॥ నిసి తమ ఘన ఖద్యోత బిరాజా। జను దంభిన్హ కర మిలా సమాజా ॥ మహాబృష్టి చలి ఫూటి కిఆరీమ్ । జిమి సుతంత్ర భేఁ బిగరహిం నారీమ్ ॥ కృషీ నిరావహిం చతుర కిసానా। జిమి బుధ తజహిం మోహ మద మానా ॥ దేఖిఅత చక్రబాక ఖగ నాహీం। కలిహి పాఇ జిమి ధర్మ పరాహీమ్ ॥ ఊషర బరషి తృన నహిం జామా। జిమి హరిజన హియఁ ఉపజ న కామా ॥ బిబిధ జంతు సంకుల మహి భ్రాజా। ప్రజా బాఢ఼ జిమి పాఇ సురాజా ॥ జహఁ తహఁ రహే పథిక థకి నానా। జిమి ఇంద్రియ గన ఉపజేం గ్యానా ॥
దో. కబహుఁ ప్రబల బహ మారుత జహఁ తహఁ మేఘ బిలాహిం। జిమి కపూత కే ఉపజేం కుల సద్ధర్మ నసాహిమ్ ॥ 15(క) ॥
కబహుఁ దివస మహఁ నిబిడ఼ తమ కబహుఁక ప్రగట పతంగ। బినసి ఉపజి గ్యాన జిమి పాఇ కుసంగ సుసంగ ॥ 15(ఖ) ॥
బరషా బిగత సరద రితు ఆఈ। లఛిమన దేఖహు పరమ సుహాఈ ॥ ఫూలేం కాస సకల మహి ఛాఈ। జను బరషాఁ కృత ప్రగట బుఢ఼ఆఈ ॥ ఉదిత అగస్తి పంథ జల సోషా। జిమి లోభహి సోషి సంతోషా ॥ సరితా సర నిర్మల జల సోహా। సంత హృదయ జస గత మద మోహా ॥ రస రస సూఖ సరిత సర పానీ। మమతా త్యాగ కరహిం జిమి గ్యానీ ॥ జాని సరద రితు ఖంజన ఆఏ। పాఇ సమయ జిమి సుకృత సుహాఏ ॥ పంక న రేను సోహ అసి ధరనీ। నీతి నిపున నృప కై జసి కరనీ ॥ జల సంకోచ బికల భిఁ మీనా। అబుధ కుటుంబీ జిమి ధనహీనా ॥ బిను ధన నిర్మల సోహ అకాసా। హరిజన ఇవ పరిహరి సబ ఆసా ॥ కహుఁ కహుఁ బృష్టి సారదీ థోరీ। కౌ ఏక పావ భగతి జిమి మోరీ ॥
దో. చలే హరషి తజి నగర నృప తాపస బనిక భిఖారి। జిమి హరిభగత పాఇ శ్రమ తజహి ఆశ్రమీ చారి ॥ 16 ॥
సుఖీ మీన జే నీర అగాధా। జిమి హరి సరన న ఏకు బాధా ॥ ఫూలేం కమల సోహ సర కైసా। నిర్గున బ్రహ్మ సగున భేఁ జైసా ॥ గుంజత మధుకర ముఖర అనూపా। సుందర ఖగ రవ నానా రూపా ॥ చక్రబాక మన దుఖ నిసి పైఖీ। జిమి దుర్జన పర సంపతి దేఖీ ॥ చాతక రటత తృషా అతి ఓహీ। జిమి సుఖ లహి న సంకరద్రోహీ ॥ సరదాతప నిసి ససి అపహరీ। సంత దరస జిమి పాతక టరీ ॥ దేఖి ఇందు చకోర సముదాఈ। చితవతహిం జిమి హరిజన హరి పాఈ ॥ మసక దంస బీతే హిమ త్రాసా। జిమి ద్విజ ద్రోహ కిఏఁ కుల నాసా ॥
దో. భూమి జీవ సంకుల రహే గే సరద రితు పాఇ। సదగుర మిలే జాహిం జిమి సంసయ భ్రమ సముదాఇ ॥ 17 ॥
బరషా గత నిర్మల రితు ఆఈ। సుధి న తాత సీతా కై పాఈ ॥ ఏక బార కైసేహుఁ సుధి జానౌం। కాలహు జీత నిమిష మహుఁ ఆనౌమ్ ॥ కతహుఁ రహు జౌం జీవతి హోఈ। తాత జతన కరి ఆనేఉఁ సోఈ ॥ సుగ్రీవహుఁ సుధి మోరి బిసారీ। పావా రాజ కోస పుర నారీ ॥ జేహిం సాయక మారా మైం బాలీ। తేహిం సర హతౌం మూఢ఼ కహఁ కాలీ ॥ జాసు కృపాఁ ఛూటహీం మద మోహా। తా కహుఁ ఉమా కి సపనేహుఁ కోహా ॥ జానహిం యహ చరిత్ర ముని గ్యానీ। జిన్హ రఘుబీర చరన రతి మానీ ॥ లఛిమన క్రోధవంత ప్రభు జానా। ధనుష చఢ఼ఆఇ గహే కర బానా ॥
దో. తబ అనుజహి సముఝావా రఘుపతి కరునా సీంవ ॥ భయ దేఖాఇ లై ఆవహు తాత సఖా సుగ్రీవ ॥ 18 ॥
ఇహాఁ పవనసుత హృదయఁ బిచారా। రామ కాజు సుగ్రీవఁ బిసారా ॥ నికట జాఇ చరనన్హి సిరు నావా। చారిహు బిధి తేహి కహి సముఝావా ॥ సుని సుగ్రీవఁ పరమ భయ మానా। బిషయఁ మోర హరి లీన్హేఉ గ్యానా ॥ అబ మారుతసుత దూత సమూహా। పఠవహు జహఁ తహఁ బానర జూహా ॥ కహహు పాఖ మహుఁ ఆవ న జోఈ। మోరేం కర తా కర బధ హోఈ ॥ తబ హనుమంత బోలాఏ దూతా। సబ కర కరి సనమాన బహూతా ॥ భయ అరు ప్రీతి నీతి దేఖాఈ। చలే సకల చరనన్హి సిర నాఈ ॥ ఏహి అవసర లఛిమన పుర ఆఏ। క్రోధ దేఖి జహఁ తహఁ కపి ధాఏ ॥
దో. ధనుష చఢ఼ఆఇ కహా తబ జారి కరుఁ పుర ఛార। బ్యాకుల నగర దేఖి తబ ఆయు బాలికుమార ॥ 19 ॥
చరన నాఇ సిరు బినతీ కీన్హీ। లఛిమన అభయ బాఁహ తేహి దీన్హీ ॥ క్రోధవంత లఛిమన సుని కానా। కహ కపీస అతి భయఁ అకులానా ॥ సును హనుమంత సంగ లై తారా। కరి బినతీ సముఝాఉ కుమారా ॥ తారా సహిత జాఇ హనుమానా। చరన బంది ప్రభు సుజస బఖానా ॥ కరి బినతీ మందిర లై ఆఏ। చరన పఖారి పలఁగ బైఠాఏ ॥ తబ కపీస చరనన్హి సిరు నావా। గహి భుజ లఛిమన కంఠ లగావా ॥ నాథ బిషయ సమ మద కఛు నాహీం। ముని మన మోహ కరి ఛన మాహీమ్ ॥ సునత బినీత బచన సుఖ పావా। లఛిమన తేహి బహు బిధి సముఝావా ॥ పవన తనయ సబ కథా సునాఈ। జేహి బిధి గే దూత సముదాఈ ॥
దో. హరషి చలే సుగ్రీవ తబ అంగదాది కపి సాథ। రామానుజ ఆగేం కరి ఆఏ జహఁ రఘునాథ ॥ 20 ॥
నాఇ చరన సిరు కహ కర జోరీ। నాథ మోహి కఛు నాహిన ఖోరీ ॥ అతిసయ ప్రబల దేవ తబ మాయా। ఛూటి రామ కరహు జౌం దాయా ॥ బిషయ బస్య సుర నర ముని స్వామీ। మైం పావఁర పసు కపి అతి కామీ ॥ నారి నయన సర జాహి న లాగా। ఘోర క్రోధ తమ నిసి జో జాగా ॥ లోభ పాఁస జేహిం గర న బఁధాయా। సో నర తుమ్హ సమాన రఘురాయా ॥ యహ గున సాధన తేం నహిం హోఈ। తుమ్హరీ కృపాఁ పావ కోఇ కోఈ ॥ తబ రఘుపతి బోలే ముసకాఈ। తుమ్హ ప్రియ మోహి భరత జిమి భాఈ ॥ అబ సోఇ జతను కరహు మన లాఈ। జేహి బిధి సీతా కై సుధి పాఈ ॥
దో. ఏహి బిధి హోత బతకహీ ఆఏ బానర జూథ। నానా బరన సకల దిసి దేఖిఅ కీస బరుథ ॥ 21 ॥
బానర కటక ఉమా మేం దేఖా। సో మూరుఖ జో కరన చహ లేఖా ॥ ఆఇ రామ పద నావహిం మాథా। నిరఖి బదను సబ హోహిం సనాథా ॥ అస కపి ఏక న సేనా మాహీం। రామ కుసల జేహి పూఛీ నాహీమ్ ॥ యహ కఛు నహిం ప్రభు కి అధికాఈ। బిస్వరూప బ్యాపక రఘురాఈ ॥ ఠాఢ఼ఏ జహఁ తహఁ ఆయసు పాఈ। కహ సుగ్రీవ సబహి సముఝాఈ ॥ రామ కాజు అరు మోర నిహోరా। బానర జూథ జాహు చహుఁ ఓరా ॥ జనకసుతా కహుఁ ఖోజహు జాఈ। మాస దివస మహఁ ఆఏహు భాఈ ॥ అవధి మేటి జో బిను సుధి పాఏఁ। ఆవి బనిహి సో మోహి మరాఏఁ ॥
దో. బచన సునత సబ బానర జహఁ తహఁ చలే తురంత । తబ సుగ్రీవఁ బోలాఏ అంగద నల హనుమంత ॥ 22 ॥
సునహు నీల అంగద హనుమానా। జామవంత మతిధీర సుజానా ॥ సకల సుభట మిలి దచ్ఛిన జాహూ। సీతా సుధి పూఁఛేఉ సబ కాహూ ॥ మన క్రమ బచన సో జతన బిచారేహు। రామచంద్ర కర కాజు సఁవారేహు ॥ భాను పీఠి సేఇఅ ఉర ఆగీ। స్వామిహి సర్బ భావ ఛల త్యాగీ ॥ తజి మాయా సేఇఅ పరలోకా। మిటహిం సకల భవ సంభవ సోకా ॥ దేహ ధరే కర యహ ఫలు భాఈ। భజిఅ రామ సబ కామ బిహాఈ ॥ సోఇ గునగ్య సోఈ బడ఼భాగీ । జో రఘుబీర చరన అనురాగీ ॥ ఆయసు మాగి చరన సిరు నాఈ। చలే హరషి సుమిరత రఘురాఈ ॥ పాఛేం పవన తనయ సిరు నావా। జాని కాజ ప్రభు నికట బోలావా ॥ పరసా సీస సరోరుహ పానీ। కరముద్రికా దీన్హి జన జానీ ॥ బహు ప్రకార సీతహి సముఝాఏహు। కహి బల బిరహ బేగి తుమ్హ ఆఏహు ॥ హనుమత జన్మ సుఫల కరి మానా। చలేఉ హృదయఁ ధరి కృపానిధానా ॥ జద్యపి ప్రభు జానత సబ బాతా। రాజనీతి రాఖత సురత్రాతా ॥
దో. చలే సకల బన ఖోజత సరితా సర గిరి ఖోహ। రామ కాజ లయలీన మన బిసరా తన కర ఛోహ ॥ 23 ॥
కతహుఁ హోఇ నిసిచర సైం భేటా। ప్రాన లేహిం ఏక ఏక చపేటా ॥ బహు ప్రకార గిరి కానన హేరహిం। కౌ ముని మిలత తాహి సబ ఘేరహిమ్ ॥ లాగి తృషా అతిసయ అకులానే। మిలి న జల ఘన గహన భులానే ॥ మన హనుమాన కీన్హ అనుమానా। మరన చహత సబ బిను జల పానా ॥ చఢ఼ఇ గిరి సిఖర చహూఁ దిసి దేఖా। భూమి బిబిర ఏక కౌతుక పేఖా ॥ చక్రబాక బక హంస ఉడ఼ఆహీం। బహుతక ఖగ ప్రబిసహిం తేహి మాహీమ్ ॥ గిరి తే ఉతరి పవనసుత ఆవా। సబ కహుఁ లై సోఇ బిబర దేఖావా ॥ ఆగేం కై హనుమంతహి లీన్హా। పైఠే బిబర బిలంబు న కీన్హా ॥
దో. దీఖ జాఇ ఉపవన బర సర బిగసిత బహు కంజ। మందిర ఏక రుచిర తహఁ బైఠి నారి తప పుంజ ॥ 24 ॥
దూరి తే తాహి సబన్హి సిర నావా। పూఛేం నిజ బృత్తాంత సునావా ॥ తేహిం తబ కహా కరహు జల పానా। ఖాహు సురస సుందర ఫల నానా ॥ మజ్జను కీన్హ మధుర ఫల ఖాఏ। తాసు నికట పుని సబ చలి ఆఏ ॥ తేహిం సబ ఆపని కథా సునాఈ। మైం అబ జాబ జహాఁ రఘురాఈ ॥ మూదహు నయన బిబర తజి జాహూ। పైహహు సీతహి జని పఛితాహూ ॥ నయన మూది పుని దేఖహిం బీరా। ఠాఢ఼ఏ సకల సింధు కేం తీరా ॥ సో పుని గీ జహాఁ రఘునాథా। జాఇ కమల పద నాఏసి మాథా ॥ నానా భాఁతి బినయ తేహిం కీన్హీ। అనపాయనీ భగతి ప్రభు దీన్హీ ॥
దో. బదరీబన కహుఁ సో గీ ప్రభు అగ్యా ధరి సీస । ఉర ధరి రామ చరన జుగ జే బందత అజ ఈస ॥ 25 ॥
ఇహాఁ బిచారహిం కపి మన మాహీం। బీతీ అవధి కాజ కఛు నాహీమ్ ॥ సబ మిలి కహహిం పరస్పర బాతా। బిను సుధి లేఁ కరబ కా భ్రాతా ॥ కహ అంగద లోచన భరి బారీ। దుహుఁ ప్రకార భి మృత్యు హమారీ ॥ ఇహాఁ న సుధి సీతా కై పాఈ। ఉహాఁ గేఁ మారిహి కపిరాఈ ॥ పితా బధే పర మారత మోహీ। రాఖా రామ నిహోర న ఓహీ ॥ పుని పుని అంగద కహ సబ పాహీం। మరన భయు కఛు సంసయ నాహీమ్ ॥ అంగద బచన సునత కపి బీరా। బోలి న సకహిం నయన బహ నీరా ॥ ఛన ఏక సోచ మగన హోఇ రహే। పుని అస వచన కహత సబ భే ॥ హమ సీతా కై సుధి లిన్హేం బినా। నహిం జైంహైం జుబరాజ ప్రబీనా ॥ అస కహి లవన సింధు తట జాఈ। బైఠే కపి సబ దర్భ డసాఈ ॥ జామవంత అంగద దుఖ దేఖీ। కహిం కథా ఉపదేస బిసేషీ ॥ తాత రామ కహుఁ నర జని మానహు। నిర్గున బ్రహ్మ అజిత అజ జానహు ॥
దో. నిజ ఇచ్ఛా ప్రభు అవతరి సుర మహి గో ద్విజ లాగి। సగున ఉపాసక సంగ తహఁ రహహిం మోచ్ఛ సబ త్యాగి ॥ 26 ॥
ఏహి బిధి కథా కహహి బహు భాఁతీ గిరి కందరాఁ సునీ సంపాతీ ॥ బాహేర హోఇ దేఖి బహు కీసా। మోహి అహార దీన్హ జగదీసా ॥ ఆజు సబహి కహఁ భచ్ఛన కరూఁ। దిన బహు చలే అహార బిను మరూఁ ॥ కబహుఁ న మిల భరి ఉదర అహారా। ఆజు దీన్హ బిధి ఏకహిం బారా ॥ డరపే గీధ బచన సుని కానా। అబ భా మరన సత్య హమ జానా ॥ కపి సబ ఉఠే గీధ కహఁ దేఖీ। జామవంత మన సోచ బిసేషీ ॥ కహ అంగద బిచారి మన మాహీం। ధన్య జటాయూ సమ కౌ నాహీమ్ ॥ రామ కాజ కారన తను త్యాగీ । హరి పుర గయు పరమ బడ఼ భాగీ ॥ సుని ఖగ హరష సోక జుత బానీ । ఆవా నికట కపిన్హ భయ మానీ ॥ తిన్హహి అభయ కరి పూఛేసి జాఈ। కథా సకల తిన్హ తాహి సునాఈ ॥ సుని సంపాతి బంధు కై కరనీ। రఘుపతి మహిమా బధుబిధి బరనీ ॥
దో. మోహి లై జాహు సింధుతట దేఉఁ తిలాంజలి తాహి । బచన సహాఇ కరవి మైం పైహహు ఖోజహు జాహి ॥ 27 ॥
అనుజ క్రియా కరి సాగర తీరా। కహి నిజ కథా సునహు కపి బీరా ॥ హమ ద్వౌ బంధు ప్రథమ తరునాఈ । గగన గే రబి నికట ఉడాఈ ॥ తేజ న సహి సక సో ఫిరి ఆవా । మై అభిమానీ రబి నిఅరావా ॥ జరే పంఖ అతి తేజ అపారా । పరేఉఁ భూమి కరి ఘోర చికారా ॥ ముని ఏక నామ చంద్రమా ఓహీ। లాగీ దయా దేఖీ కరి మోహీ ॥ బహు ప్రకార తేంహి గ్యాన సునావా । దేహి జనిత అభిమానీ ఛడ఼ఆవా ॥ త్రేతాఁ బ్రహ్మ మనుజ తను ధరిహీ। తాసు నారి నిసిచర పతి హరిహీ ॥ తాసు ఖోజ పఠిహి ప్రభూ దూతా। తిన్హహి మిలేం తైం హోబ పునీతా ॥ జమిహహిం పంఖ కరసి జని చింతా । తిన్హహి దేఖాఇ దేహేసు తైం సీతా ॥ ముని కి గిరా సత్య భి ఆజూ । సుని మమ బచన కరహు ప్రభు కాజూ ॥ గిరి త్రికూట ఊపర బస లంకా । తహఁ రహ రావన సహజ అసంకా ॥ తహఁ అసోక ఉపబన జహఁ రహీ ॥ సీతా బైఠి సోచ రత అహీ ॥ దో. మైం దేఖుఁ తుమ్హ నాహి గీఘహి దష్టి అపార ॥ బూఢ భయుఁ న త కరతేఉఁ కఛుక సహాయ తుమ్హార ॥ 28 ॥
జో నాఘి సత జోజన సాగర । కరి సో రామ కాజ మతి ఆగర ॥ మోహి బిలోకి ధరహు మన ధీరా । రామ కృపాఁ కస భయు సరీరా ॥ పాపిఉ జా కర నామ సుమిరహీం। అతి అపార భవసాగర తరహీమ్ ॥ తాసు దూత తుమ్హ తజి కదరాఈ। రామ హృదయఁ ధరి కరహు ఉపాఈ ॥ అస కహి గరుడ఼ గీధ జబ గయూ। తిన్హ కేం మన అతి బిసమయ భయూ ॥ నిజ నిజ బల సబ కాహూఁ భాషా। పార జాఇ కర సంసయ రాఖా ॥ జరఠ భయుఁ అబ కహి రిఛేసా। నహిం తన రహా ప్రథమ బల లేసా ॥ జబహిం త్రిబిక్రమ భే ఖరారీ। తబ మైం తరున రహేఉఁ బల భారీ ॥
దో. బలి బాఁధత ప్రభు బాఢేఉ సో తను బరని న జాఈ। ఉభయ ధరీ మహఁ దీన్హీ సాత ప్రదచ్ఛిన ధాఇ ॥ 29 ॥
అంగద కహి జాఉఁ మైం పారా। జియఁ సంసయ కఛు ఫిరతీ బారా ॥ జామవంత కహ తుమ్హ సబ లాయక। పఠిఅ కిమి సబ హీ కర నాయక ॥ కహి రీఛపతి సును హనుమానా। కా చుప సాధి రహేహు బలవానా ॥ పవన తనయ బల పవన సమానా। బుధి బిబేక బిగ్యాన నిధానా ॥ కవన సో కాజ కఠిన జగ మాహీం। జో నహిం హోఇ తాత తుమ్హ పాహీమ్ ॥ రామ కాజ లగి తబ అవతారా। సునతహిం భయు పర్వతాకారా ॥ కనక బరన తన తేజ బిరాజా। మానహు అపర గిరిన్హ కర రాజా ॥ సింహనాద కరి బారహిం బారా। లీలహీం నాషుఁ జలనిధి ఖారా ॥ సహిత సహాయ రావనహి మారీ। ఆనుఁ ఇహాఁ త్రికూట ఉపారీ ॥ జామవంత మైం పూఁఛుఁ తోహీ। ఉచిత సిఖావను దీజహు మోహీ ॥ ఏతనా కరహు తాత తుమ్హ జాఈ। సీతహి దేఖి కహహు సుధి ఆఈ ॥ తబ నిజ భుజ బల రాజివ నైనా। కౌతుక లాగి సంగ కపి సేనా ॥
ఛం. -కపి సేన సంగ సఁఘారి నిసిచర రాము సీతహి ఆనిహైం। త్రైలోక పావన సుజసు సుర ముని నారదాది బఖానిహైమ్ ॥ జో సునత గావత కహత సముఝత పరమ పద నర పావీ। రఘుబీర పద పాథోజ మధుకర దాస తులసీ గావీ ॥
దో. భవ భేషజ రఘునాథ జసు సునహి జే నర అరు నారి। తిన్హ కర సకల మనోరథ సిద్ధ కరిహి త్రిసిరారి ॥ 30(క) ॥
సో. నీలోత్పల తన స్యామ కామ కోటి సోభా అధిక। సునిఅ తాసు గున గ్రామ జాసు నామ అఘ ఖగ బధిక ॥ 30(ఖ) ॥
మాసపారాయణ, తేఈసవాఁ విశ్రామ ఇతి శ్రీమద్రామచరితమానసే సకలకలికలుషవిధ్వంసనే చతుర్థ సోపానః సమాప్తః। (కిష్కింధాకాండ సమాప్త)
About Sri Rama Charita Manasa - Kishkindha Kanda
The Kishkindha Kanda is the fourth and shortest book (sopana) of Goswami Tulsidas's Ramcharitmanas. Searching for Sita, Rama and Lakshmana meet Hanuman, who brings them to Sugriva; Rama and Sugriva become friends, Rama slays Vali and crowns Sugriva, and after the rainy season the monkey armies set out in every direction. It ends on the seashore, where Jambavan reminds Hanuman of his strength.
Written by: Goswami Tulsidas (16th century)
When to chant: In Ramcharitmanas parayana (monthly and nine-day readings), on Rama Navami, and on Tuesdays.
Did you know?
- It opens with the Sanskrit verse "Kundendivara sundarau", picturing Rama and Lakshmana, fair as jasmine and dark as the blue lotus.
- Tulsidas's description of the rainy and autumn seasons in this kanda is famous for its moral lessons drawn from nature.
- Its last scene leads straight into the Sundara Kanda, Hanuman's leap across the ocean.
Frequently asked questions
What happens in the Kishkindha Kanda?
Rama meets Hanuman and Sugriva, slays Vali, and the search for Sita begins.
Which book of the Ramcharitmanas is it?
The fourth of seven sopanas, and the shortest.
How does it end?
With Jambavan reminding Hanuman of his power, before the leap to Lanka.
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
More devotional texts