MuhurtaNow

अष्टावक्र गीता द्वितीयोऽध्यायः

Karma Siddhanta · पारंपरिक भक्ति पाठ

जनक उवाच

अहो निरंजनः शांतो बोधोऽहं प्रकृतेः परः । एतावंतमहं कालं मोहेनैव विडंबितः ॥ 2-1

यथा प्रकाशयाम्येको देहमेनं तथा जगत् । अतो मम जगत्सर्वमथवा न च किंचन ॥ 2-2॥

स शरीरमहो विश्वं परित्यज्य मयाधुना । कुतश्चित् कौशलाद् एव परमात्मा विलोक्यते ॥ 2-3॥

यथा न तोयतो भिन्नास्तरंगाः फेनबुद्बुदाः । आत्मनो न तथा भिन्नं विश्वमात्मविनिर्गतम् ॥ 2-4॥

तंतुमात्रो भवेद् एव पटो यद्वद् विचारितः । आत्मतन्मात्रमेवेदं तद्वद् विश्वं विचारितम् ॥ 2-5॥

यथैवेक्षुरसे क्लृप्ता तेन व्याप्तैव शर्करा । तथा विश्वं मयि क्लृप्तं मया व्याप्तं निरंतरम् ॥ 2-6॥

आत्माज्ञानाज्जगद्भाति आत्मज्ञानान्न भासते । रज्ज्वज्ञानादहिर्भाति तज्ज्ञानाद् भासते न हि ॥ 2-7॥

प्रकाशो मे निजं रूपं नातिरिक्तोऽस्म्यहं ततः । यदा प्रकाशते विश्वं तदाहं भास एव हि ॥ 2-8॥

अहो विकल्पितं विश्वमज्ञानान्मयि भासते । रूप्यं शुक्तौ फणी रज्जौ वारि सूर्यकरे यथा ॥ 2-9॥

मत्तो विनिर्गतं विश्वं मय्येव लयमेष्यति । मृदि कुंभो जले वीचिः कनके कटकं यथा ॥ 2-10॥

अहो अहं नमो मह्यं विनाशो यस्य नास्ति मे । ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं जगन्नाशोऽपि तिष्ठतः ॥ 2-11॥

अहो अहं नमो मह्यमेकोऽहं देहवानपि । क्वचिन्न गंता नागंता व्याप्य विश्वमवस्थितः ॥ 2-12॥

अहो अहं नमो मह्यं दक्षो नास्तीह मत्समः । असंस्पृश्य शरीरेण येन विश्वं चिरं धृतम् ॥ 2-13॥

अहो अहं नमो मह्यं यस्य मे नास्ति किंचन । अथवा यस्य मे सर्वं यद् वाङ्मनसगोचरम् ॥ 2-14॥

ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञाता त्रितयं नास्ति वास्तवम् । अज्ञानाद् भाति यत्रेदं सोऽहमस्मि निरंजनः ॥ 2-15॥

द्वैतमूलमहो दुःखं नान्यत्तस्याऽस्ति भेषजम् । दृश्यमेतन् मृषा सर्वमेकोऽहं चिद्रसोमलः ॥ 2-16॥

बोधमात्रोऽहमज्ञानाद् उपाधिः कल्पितो मया । एवं विमृशतो नित्यं निर्विकल्पे स्थितिर्मम ॥ 2-17॥

न मे बंधोऽस्ति मोक्षो वा भ्रांतिः शांता निराश्रया । अहो मयि स्थितं विश्वं वस्तुतो न मयि स्थितम् ॥ 2-18॥

सशरीरमिदं विश्वं न किंचिदिति निश्चितम् । शुद्धचिन्मात्र आत्मा च तत्कस्मिन् कल्पनाधुना ॥ 2-19॥

शरीरं स्वर्गनरकौ बंधमोक्षौ भयं तथा । कल्पनामात्रमेवैतत् किं मे कार्यं चिदात्मनः ॥ 2-20॥

अहो जनसमूहेऽपि न द्वैतं पश्यतो मम । अरण्यमिव संवृत्तं क्व रतिं करवाण्यहम् ॥ 2-21॥

नाहं देहो न मे देहो जीवो नाहमहं हि चित् । अयमेव हि मे बंध आसीद्या जीविते स्पृहा ॥ 2-22॥

अहो भुवनकल्लोलैर्विचित्रैर्द्राक् समुत्थितम् । मय्यनंतमहांभोधौ चित्तवाते समुद्यते ॥ 2-23॥

मय्यनंतमहांभोधौ चित्तवाते प्रशाम्यति । अभाग्याज्जीववणिजो जगत्पोतो विनश्वरः ॥ 2-24॥

मय्यनंतमहांभोधावाश्चर्यं जीववीचयः । उद्यंति घ्नंति खेलंति प्रविशंति स्वभावतः ॥ 2-25॥

अष्टावक्र गीता द्वितीयोऽध्यायः के बारे में

In the second chapter of the Ashtavakra Gita, King Janaka speaks of his own awakening after Ashtavakra's teaching: "Aho! I am stainless, peaceful, pure awareness, beyond nature; all this time I was only fooled by delusion." He sees that as he lights up the body, so he lights up the whole world, and that the world rises and falls in him like waves in a boundless ocean.

रचयिता: Traditionally attributed to the sage Ashtavakra

कब पढ़ें: For study and reflection, at any time.

क्या आप जानते हैं?

  • This chapter is Janaka's reply; in the first chapter Ashtavakra teaches and Janaka listens.
  • Its last verse gives the famous image of beings as waves rising, playing and sinking in the ocean of the Self.
  • Ashtavakra means "bent in eight places"; legend says he was born with eight bends in his body.

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

Who speaks in this chapter?

King Janaka, describing his awakening.

What does "aho" express?

Wonder: Janaka is amazed at the discovery of his true nature.

What is the image at the end?

Beings rise and sink in the Self like waves in an ocean.

उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।