MuhurtaNow

चाणक्य नीति - चतुर्दशोऽध्यायः

Chanakya Neethi · पारंपरिक भक्ति पाठ

aatmaaparaadhavrikshasya phalaanyetaani dehinaam । daaridryaduhkharogaani bandhanavyasanaani cha ॥ 01 ॥

punarvittam punarmitram punarbhaaryaa punarmahee । etatsarvam punarlabhyam na shareeram punah punah ॥ 02 ॥

bahoonaam chaiva sattvaanaam samavaayo ripunjayah । varshaadhaaraadharo meghastrinairapi nivaaryate ॥ 03 ॥

jale tailam khale guhyam paatre daanam manaagapi । praajne shaastram svayam yaati vistaaram vastushaktitah ॥ 04 ॥

dharmaakhyaane shmashaane cha roginaam yaa matirbhavet । saa sarvadaiva tishthechchetko na muchyeta bandhanaat ॥ 05 ॥

utpannapashchaattaapasya buddhirbhavati yaadrishee । taadrishee yadi poorvam syaatkasya na syaanmahodayah ॥ 06 ॥

daane tapasi shaurye vaa vijnaane vinaye naye । vismayo nahi kartavyo bahuratnaa vasundharaa ॥ 07 ॥

doorastho'pi na doorastho yo yasya manasi sthitah । yo yasya hridaye naasti sameepastho'pi dooratah ॥ 08 ॥

yasmaachcha priyamichchettu tasya brooyaatsadaa priyam । vyaadho mrigavadham kartum geetam gaayati susvaram ॥ 09 ॥

atyaasannaa vinaashaaya doorasthaa na phalapradaa । sevyataam madhyabhaavena raajaa vahnirguruh striyah ॥ 10 ॥

agniraapah striyo moorkhaah sarpaa raajakulaani cha । nityam yatnena sevyaani sadyah praanaharaani shat ॥ 11 ॥

sa jeevati gunaa yasya yasya dharmah sa jeevati । gunadharmaviheenasya jeevitam nishprayojanam ॥ 12 ॥

yadeechchasi vasheekartum jagadekena karmanaa । puraa panchadashaasyebhyo gaam charantee nivaaraya ॥ 13 ॥

prastaavasadrisham vaakyam prabhaavasadrisham priyam । aatmashaktisamam kopam yo jaanaati sa panditah ॥ 14 ॥

eka eva padaarthastu tridhaa bhavati veekshitah । kunapam kaaminee maamsam yogibhih kaamibhih shvabhih ॥ 15 ॥

susiddhamaushadham dharmam grihachchhidram cha maithunam । kubhuktam kushrutam chaiva matimaanna prakaashayet ॥ 16 ॥

taavanmaunena neeyante kokilaishchaiva vaasaraah । yaavatsarvajanaanandadaayinee vaakpravartate ॥ 17 ॥

dharmam dhanam cha dhaanyam cha gurorvachanamaushadham । sugriheetam cha kartavyamanyathaa tu na jeevati ॥ 18 ॥

tyaja durjanasamsargam bhaja saadhusamaagamam । kuru punyamahoraatram smara nityamanityatah ॥ 19 ॥

चाणक्य नीति - चतुर्दशोऽध्यायः के बारे में

This is the fourteenth chapter of the Chanakya Niti, maxims traditionally attributed to Chanakya (Kautilya). It opens: poverty, sorrow, sickness, bondage and misfortune are the fruits of the tree of one's own faults. Its second verse is well known: wealth, friends, a spouse and land can all be gained again, but this body cannot be had again and again. It closes with simple advice for daily life: give up the company of the wicked, keep the company of the good, do good deeds day and night, and always remember what is lasting and what is passing.

रचयिता: Traditionally attributed to Chanakya (Kautilya)

कब पढ़ें: In reading and study of practical wisdom (niti), and in talks on conduct.

क्या आप जानते हैं?

  • Verse 2, "Punar vittam punar mitram", reminds us to value human life, which cannot be regained like wealth.
  • The last verse, "Tyaja durjana samsargam", is often quoted as a summary of good conduct.

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

What can be regained, according to verse 2?

Wealth, friends, a spouse and land, but not this body.

What does the last verse advise?

Avoid the wicked, keep good company, do good, remember impermanence.

Who is it attributed to?

Traditionally to Chanakya.

उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।