दक्षिणा मूर्ति स्तोत्रम्
Shiva · पारंपरिक भक्ति पाठ
ശാംതിപാഠഃ ഓം യോ ബ്രഹ്മാണം വിദധാതി പൂർവം യോ വൈ വേദാംശ്ച പ്രഹിണോതി തസ്മൈ । തം ഹ ദേവമാത്മബുദ്ധിപ്രകാശം മുമുക്ഷുർവൈ ശരണമഹം പ്രപദ്യേ ॥
ധ്യാനമ് ഓം മൌനവ്യാഖ്യാ പ്രകടിത പരബ്രഹ്മതത്ത്വം യുവാനം വര്ഷിഷ്ഠാംതേ വസദൃഷിഗണൈരാവൃതം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൈഃ । ആചാര്യേംദ്രം കരകലിത ചിന്മുദ്രമാനംദമൂര്തിം സ്വാത്മാരാമം മുദിതവദനം ദക്ഷിണാമൂര്തിമീഡേ ॥ 1 ॥
വടവിടപിസമീപേഭൂമിഭാഗേ നിഷണ്ണം സകലമുനിജനാനാം ജ്ഞാനദാതാരമാരാത് । ത്രിഭുവനഗുരുമീശം ദക്ഷിണാമൂര്തിദേവം ജനനമരണദുഃഖച്ഛേദദക്ഷം നമാമി ॥ 2 ॥
ചിത്രം വടതരോര്മൂലേ വൃദ്ധാഃ ശിഷ്യാ ഗുരുര്യുവാ । ഗുരോസ്തു മൌനം വ്യാഖ്യാനം ശിഷ്യാസ്തുച്ഛിന്നസംശയാഃ ॥ 3 ॥
നിധയേ സർവവിദ്യാനാം ഭിഷജേ ഭവരോഗിണാമ് । ഗുരവേ സർവലോകാനാം ദക്ഷിണാമൂര്തയേ നമഃ ॥ 4 ॥
ഓം നമഃ പ്രണവാര്ഥായ ശുദ്ധജ്ഞാനൈകമൂര്തയേ । നിര്മലായ പ്രശാംതായ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ നമഃ ॥ 5 ॥
ചിദ്ധനായ മഹേശായ വടമൂലനിവാസിനേ । സച്ചിദാനംദരൂപായ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ നമഃ ॥ 6 ॥
ഈശ്വരോ ഗുരുരാത്മേതി മൂര്തിഭേദവിഭാഗിനേ । വ്യോമവദ്വ്യാപ്തദേഹായ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ നമഃ ॥ 7 ॥
അംഗുഷ്ഠതര്ജനീ യോഗമുദ്രാ വ്യാജേനയോഗിനാമ് । ശൃത്യര്ഥം ബ്രഹ്മജീവൈക്യം ദര്ശയന്യോഗതാ ശിവഃ ॥ 8 ॥
ഓം ശാംതിഃ ശാംതിഃ ശാംതിഃ ॥
സ്തോത്രമ് വിശ്വം ദര്പണ-ദൃശ്യമാന-നഗരീ തുല്യം നിജാംതര്ഗതം പശ്യന്നാത്മനി മായയാ ബഹിരിവോദ്ഭൂതം യഥാ നിദ്രയാ । യസ്സാക്ഷാത്കുരുതേ പ്രബോധസമയേ സ്വാത്മാനമേ വാദ്വയം തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 1 ॥
ബീജസ്യാംതരി-വാംകുരോ ജഗദിതം പ്രാങ്നിർവികല്പം പുനഃ മായാകല്പിത ദേശകാലകലനാ വൈചിത്ര്യചിത്രീകൃതമ് । മായാവീവ വിജൃംഭയത്യപി മഹായോഗീവ യഃ സ്വേച്ഛയാ തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 2 ॥
യസ്യൈവ സ്ഫുരണം സദാത്മകമസത്കല്പാര്ഥകം ഭാസതേ സാക്ഷാത്തത്വമസീതി വേദവചസാ യോ ബോധയത്യാശ്രിതാന് । യസ്സാക്ഷാത്കരണാദ്ഭവേന്ന പുനരാവൃത്തിര്ഭവാംഭോനിധൌ തസ്മൈ ശ്രീഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 3 ॥
നാനാച്ഛിദ്ര ഘടോദര സ്ഥിത മഹാദീപ പ്രഭാഭാസ്വരം ജ്ഞാനം യസ്യ തു ചക്ഷുരാദികരണ ദ്വാരാ ബഹിഃ സ്പംദതേ । ജാനാമീതി തമേവ ഭാംതമനുഭാത്യേതത്സമസ്തം ജഗത് തസ്മൈ ശ്രീ ഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 4 ॥
ദേഹം പ്രാണമപീംദ്രിയാണ്യപി ചലാം ബുദ്ധിം ച ശൂന്യം വിദുഃ സ്ത്രീ ബാലാംധ ജഡോപമാസ്ത്വഹമിതി ഭ്രാംതാഭൃശം വാദിനഃ । മായാശക്തി വിലാസകല്പിത മഹാവ്യാമോഹ സംഹാരിണേ തസ്മൈ ശ്രീ ഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 5 ॥
രാഹുഗ്രസ്ത ദിവാകരേംദു സദൃശോ മായാ സമാച്ഛാദനാത് സന്മാത്രഃ കരണോപ സംഹരണതോ യോഽഭൂത്സുഷുപ്തഃ പുമാന് । പ്രാഗസ്വാപ്സമിതി പ്രബോധസമയേ യഃ പ്രത്യഭിജ്ഞായതേ തസ്മൈ ശ്രീ ഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 6 ॥
ബാല്യാദിഷ്വപി ജാഗ്രദാദിഷു തഥാ സർവാസ്വവസ്ഥാസ്വപി വ്യാവൃത്താ സ്വനു വര്തമാന മഹമിത്യംതഃ സ്ഫുരംതം സദാ । സ്വാത്മാനം പ്രകടീകരോതി ഭജതാം യോ മുദ്രയാ ഭദ്രയാ തസ്മൈ ശ്രീ ഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 7 ॥
വിശ്വം പശ്യതി കാര്യകാരണതയാ സ്വസ്വാമിസംബംധതഃ ശിഷ്യചാര്യതയാ തഥൈവ പിതൃ പുത്രാദ്യാത്മനാ ഭേദതഃ । സ്വപ്നേ ജാഗ്രതി വാ യ ഏഷ പുരുഷോ മായാ പരിഭ്രാമിതഃ തസ്മൈ ശ്രീ ഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 8 ॥
ഭൂരംഭാംസ്യനലോഽനിലോംബര മഹര്നാഥോ ഹിമാംശുഃ പുമാന് ഇത്യാഭാതി ചരാചരാത്മകമിദം യസ്യൈവ മൂര്ത്യഷ്ടകമ് । നാന്യത്കിംചന വിദ്യതേ വിമൃശതാം യസ്മാത്പരസ്മാദ്വിഭോ തസ്മൈ ശ്രീ ഗുരുമൂര്തയേ നമ ഇദം ശ്രീ ദക്ഷിണാമൂര്തയേ ॥ 9 ॥
സർവാത്മത്വമിതി സ്ഫുടീകൃതമിദം യസ്മാദമുഷ്മിന് സ്തവേ തേനാസ്വ ശ്രവണാത്തദര്ഥ മനനാദ്ധ്യാനാച്ച സംകീര്തനാത് । സർവാത്മത്വ മഹാവിഭൂതിസഹിതം സ്യാദീശ്വരത്വം സ്വതഃ സിദ്ധ്യേത്തത്പുനരഷ്ടധാ പരിണതം ചൈശ്വര്യ-മവ്യാഹതമ് ॥ 10 ॥
॥ ഇതി ശ്രീമച്ഛംകരാചാര്യവിരചിതം ദക്ഷിണാമൂര്തിസ്തോത്രം സംപൂര്ണമ് ॥
दक्षिणा मूर्ति स्तोत्रम् के बारे में
The Dakshinamurthy Stotram is Adi Shankaracharya's great hymn to Shiva as Dakshinamurthy, the silent teacher. Its meditation verse pictures him as a youth seated under a banyan tree, revealing the truth of Brahman through silence to aged sages, showing the chin mudra. Each verse, ending "tasmai shri gurumurtaye nama idam shri Dakshinamurtaye", presents a deep Advaita teaching: the world, like a city seen in a mirror, appears within the Self as if outside, by the power of Maya.
रचयिता: Adi Shankaracharya, as its colophon states
कब पढ़ें: On Thursdays and Guru Purnima, at the start of study, and in Vedanta classes.
क्या आप जानते हैं?
- Dakshinamurthy, "the one facing south", is shown as a young guru teaching aged disciples, so that "the teacher is young, the disciples old; the teaching is silence, yet their doubts are cleared".
- Its opening peace chant, "Yo Brahmanam vidadhati purvam", is from the Shvetashvatara Upanishad.
- Sureshvaracharya, Shankara's disciple, wrote the Manasollasa commentary on it.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
Who is Dakshinamurthy?
Shiva as the silent teacher, facing south under a banyan tree.
How does he teach?
Through silence and the chin mudra.
Who wrote the stotram?
Adi Shankaracharya, as its colophon states.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।
और भक्ति पाठ