गीतगोविंदं सप्तमः सर्गः - नागर नारयणः
Sri Krishna · पारंपरिक भक्ति पाठ
॥ സപ്തമഃ സര്ഗഃ ॥ ॥ നാഗരനാരായണഃ ॥
അത്രാംതരേ ച കുലടാകുലവര്ത്മപാത-സംജാതപാതക ഇവ സ്ഫുടലാംഛനശ്രീഃ । വൃംദാവനാംതരമദീപയദംശുജാലൈ-ര്ദിക്സുംദരീവദനചംദനബിംദുരിംദുഃ ॥ 40 ॥
പ്രസരതി ശശധരബിംബേ വിഹിതവിലംബേ ച മാധവേ വിധുരാ । വിരചിതവിവിധവിലാപം സാ പരിതാപം ചകാരോച്ചൈഃ ॥ 41 ॥
॥ ഗീതം 13 ॥
കഥിതസമയേഽപി ഹരിരഹഹ ന യയൌ വനമ് । മമ വിഫലമിദമമലരൂപമപി യൌവനമ് ॥ യാമി ഹേ കമിഹ ശരണം സഖീജനവചനവംചിതാ ॥ 1 ॥
യദനുഗമനായ നിശി ഗഹനമപി ശീലിതമ് । തേന മമ ഹൃദയമിദമസമശരകീലിതമ് ॥ 2 ॥
മമ മരണമേവ വരമതിവിതഥകേതനാ । കിമിഹ വിഷഹാമി വിരഹാനലചേതനാ ॥ 3 ॥
മാമഹഹ വിധുരയതി മധുരമധുയാമിനീ । കാപി ഹരിമനുഭവതി കൃതസുകൃതകാമിനീ ॥ 4 ॥
അഹഹ കലയാമി വലയാദിമണീഭൂഷണമ് । ഹരിവിരഹദഹനവഹനേന ബഹുദൂഷണമ് ॥ 5 ॥
കുസുമസുകുമാരതനുമതനുശരലീലയാ । സ്രഗപി ഹൃദി ഹംതി മാമതിവിഷമശീലയാ ॥ 6 ॥
അഹമിഹ നിവസാമി നഗണിതവനവേതസാ । സ്മരതി മധുസൂദനോ മാമപി ന ചേതസാ ॥ 7 ॥
ഹരിചരണശരണജയദേവകവിഭാരതീ । വസതു ഹൃദി യുവതിരിവ കോമലകലാവതീ ॥ 8 ॥
തത്കിം കാമപി കാമിനീമഭിസൃതഃ കിം വാ കലാകേലിഭി-ര്ബദ്ധോ ബംധുഭിരംധകാരിണി വനോപാംതേ കിമു ഭ്രാമ്യതി । കാംതഃ ക്ലാംതമനാ മനാഗപി പഥി പ്രസ്ഥാതുമേവാക്ഷമഃ സംകേതീകൃതമംജുവംജുലലതാകുംജേഽപി യന്നാഗതഃ ॥ 42 ॥
അഥാഗതാം മാധവമംതരേണ സഖീമിയം വീക്ഷ്യ വിഷാദമൂകാമ് । വിശംക്മാനാ രമിതം കയാപി ജനാര്ദനം ദൃഷ്ടവദേതദാഹ ॥ 43 ॥
॥ ഗീതം 14 ॥
സ്മരസമരോചിതവിരചിതവേശാ । ഗലിതകുസുമദരവിലുലിതകേശാ ॥ കാപി മധുരിപുണാ വിലസതി യുവതിരധികഗുണാ ॥ 1 ॥
ഹരിപരിരംഭണവലിതവികാരാ । കുചകലശോപരി തരലിതഹാരാ ॥ 2 ॥
വിചലദലകലലിതാനനചംദ്രാ । തദധരപാനരഭസകൃതതംദ്രാ ॥ 3 ॥
ചംചലകുംഡലദലിതകപോലാ । മുഖരിതരസനജഘനഗലിതലോലാ ॥ 4 ॥
ദയിതവിലോകിതലജ്ജിതഹസിതാ । ബഹുവിധകൂജിതരതിരസരസിതാ ॥ 5 ॥
വിപുലപുലകപൃഥുവേപഥുഭംഗാ । ശ്വസിതനിമീലിതവികസദനംഗാ ॥ 6 ॥
ശ്രമജലകണഭരസുഭഗശരീരാ । പരിപതിതോരസി രതിരണധീരാ ॥ 7 ॥
ശ്രീജയദേവഭണിതഹരിരമിതമ് । കലികലുഷം ജനയതു പരിശമിതമ് ॥ 8 ॥
വിരഹപാംഡുമുരാരിമുഖാംബുജ-ദ്യുതിരിയം തിരയന്നപി ചേതനാമ് । വിധുരതീവ തനോതി മനോഭുവഃ സഹൃദയേ ഹൃദയേ മദനവ്യഥാമ് ॥ 44 ॥
॥ ഗീതം 15 ॥
സമുദിതമദനേ രമണീവദനേ ചുംബനവലിതാധരേ । മൃഗമദതിലകം ലിഖതി സപുലകം മൃഗമിവ രജനീകരേ ॥ രമതേ യമുനാപുലിനവനേ വിജയീ മുരാരിരധുനാ ॥ 1 ॥
ഘനചയരുചിരേ രചയതി ചികുരേ തരലിതതരുണാനനേ । കുരബകകുസുമം ചപലാസുഷമം രതിപതിമൃഗകാനനേ ॥ 2 ॥
ഘടയതി സുഘനേ കുചയുഗഗഗനേ മൃഗമദരുചിരൂഷിതേ । മണിസരമമലം താരകപടലം നഖപദശശിഭൂഷിതേ ॥ 3 ॥
ജിതബിസശകലേ മൃദുഭുജയുഗലേ കരതലനലിനീദലേ । മരകതവലയം മധുകരനിചയം വിതരതി ഹിമശീതലേ ॥ 4 ॥
രതിഗൃഹജഘനേ വിപുലാപഘനേ മനസിജകനകാസനേ । മണിമയരസനം തോരണഹസനം വികിരതി കൃതവാസനേ ॥ 5 ॥
ചരണകിസലയേ കമലാനിലയേ നഖമണിഗണപൂജിതേ । ബഹിരപവരണം യാവകഭരണം ജനയതി ഹൃദി യോജിതേ ॥ 6 ॥
രമയതി സദൃശം കാമപി സുഭൃശം ഖലഹലധരസോദരേ । കിമഫലമവസം ചിരമിഹ വിരസം വദ സഖി വിടപോദരേ ॥ 7 ॥
ഇഹ രസഭണനേ കൃതഹരിഗുണനേ മധുരിപുപദസേവകേ । കലിയുഗചരിതം ന വസതു ദുരിതം കവിനൃപജയദേവകേ ॥ 8 ॥
നായാതഃ സഖി നിര്ദയോ യദി ശഠസ്ത്വം ദൂതി കിം ദൂയസേ സ്വച്ഛംദം ബഹുവല്ലഭഃ സ രമതേ കിം തത്ര തേ ദൂഷണമ് । പശ്യാദ്യ പ്രിയസമ്ഗമായ ദയിതസ്യാകൃഷ്യമാണം ഗണൈ-രുത്കംഠാര്തിഭരാദിവ സ്ഫുടദിദം ചേതഃ സ്വയം യാസ്യതി ॥ 45 ॥
॥ ഗീതം 16 ॥
അനിലതരലകുവലയനയനേന । തപതി ന സാ കിസലയശയനേന ॥ സഖി യാ രമിതാ വനമാലിനാ ॥ 1 ॥
വികസിതസരസിജലലിതമുഖേന । സ്ഫുടതി ന സാ മനസിജവിശിഖേന ॥ 2 ॥
അമൃതമധുരമൃദുതരവചനേന । ജ്വലതി ന സാ മലയജപവനേന ॥ 3 ॥
സ്ഥലജലരുഹരുചികരചരണേന । ലുഠതി ന സാ ഹിമകരകിരണേന ॥ 4 ॥
സജലജലദസമുദയരുചിരേണ । ദലതി ന സാ ഹൃദി ചിരവിരഹേണ ॥ 5 ॥
കനകനികഷരുചിശുചിവസനേന । ശ്വസതി ന സാ പരിജനഹസനേന ॥ 6 ॥
സകലഭുവനജനവരതരുണേന । വഹതി ന സാ രുജമതികരുണേന ॥ 7 ॥
ശ്രീജയദേവഭണിതവചനേന । പ്രവിശതു ഹരിരപി ഹൃദയമനേന ॥ 8 ॥
മനോഭവാനംദന ചംദനാനില പ്രസീദ രേ ദക്ഷിണ മുംച വാമതാമ് । ക്ഷണം ജഗത്പ്രാണ വിധായ മാധവം പുരോ മമ പ്രാണഹരോ ഭവിഷ്യസി ॥ 46 ॥
രിപുരിവ സഖീസംവാസോഽയം ശിഖീവ ഹിമാനിലോ വിഷമിവ സുധാരശ്മിര്യസ്മിംദുനോതി മനോഗതേ । ഹൃദയമദയേ തസ്മിന്നേവം പുനർവലതേ ബലാത് കുവലയദൃശാം വാമഃ കാമോ നികാമനിരംകുശഃ ॥ 47 ॥
ബാധാം വിധേഹി മലയാനില പംചബാണ പ്രാണാന്ഗൃഹാണ ന ഗൃഹം പുനരാശ്രയിഷ്യേ । കിം തേ കൃതാംതഭഗിനി ക്ഷമയാ തരംഗൈ-രംഗാനി സിംച മമ ശാമ്യതു ദേഹദാഹഃ ॥ 48 ॥
പ്രാതര്നീലനിചോലമച്യുതമുരസ്സംവീതപീതാംബരമ് രധായാശ്കിതം വിലോക്യ ഹസതി സ്വൈരം സഖീമംഡലേ । വ്രീഡാചംചലമംചലം നയനയോരാധായ രാധാനനേ സ്വാദുസ്മേരമുഖോഽയമസ്തു ജഗദാനംദായ നംദാത്മജഃ॥ (കസ്മിംശ്ചന പാഠാംതരേ ഇദം പദ്യം വിദ്യതേ)
॥ ഇതി ഗീതഗോവിംദേ വിപ്രലബ്ധാവര്ണനേ നാഗനാരായണോ നാമ സപ്തമഃ സര്ഗഃ ॥
गीतगोविंदं सप्तमः सर्गः - नागर नारयणः के बारे में
The seventh canto of Jayadeva's Gita Govinda, "Nagara Narayana" (Narayana the clever lover), describes Radha as the disappointed heroine (vipralabdha). The moon rises over Vrindavana, its spot showing like a stain of guilt, yet Krishna does not come to the place of their meeting. Radha, waiting in vain, imagines him in the arms of another, and her songs pour out her grief and longing: the friend has not returned, the night is passing, and the cool moonlight burns her like fire.
रचयिता: Jayadeva (12th century)
कब पढ़ें: In Odissi and other classical dance, in Ashtapadi singing, and in Krishna temples, especially at Puri.
क्या आप जानते हैं?
- The songs of this canto include the ashtapadi "Kathita samaye'pi harir ahaha na yayau vanam", "even at the appointed time Hari did not come to the grove".
- The Gita Govinda is sung daily in the Jagannatha temple at Puri.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What does "Nagara Narayana" mean?
"Narayana the clever lover".
What is Radha's state in this canto?
Disappointed, waiting in vain for Krishna.
Who wrote the Gita Govinda?
Jayadeva, in the 12th century.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।
और भक्ति पाठ