मुंडक उपनिषद् - प्रथम मुंडक, द्वितीय कांडः
Vedic · पारंपरिक भक्ति पाठ
॥ prathamamundake dviteeyah khandah ॥
tadeta-thsatya-mmantreshu karmaani kavayo yaanyapashyamstaani tretaayaa-mbahudhaa santataani । taanyaacharatha niyatam satyakaamaa esha vah panthaa-ssukritasya loke ॥ 1॥
yadaa lelaayate hyarchi-ssamiddhe havyavaahane । tadaa-''jyabhaagaavantarenaa-''huteeh pratipaadayet ॥ 2॥
yasyaagnihotramadarshamapaurnamaasa- machaaturmaasyamanaagrayanamatithivarjita-ncha । ahutamavaishvadevamavidhinaa huta- maasaptamaamstasya lokaan hinasti ॥ 3॥
kaalee karaalee cha manojavaa cha sulohitaa yaa cha sudhoomravarnaa । sphulinginee vishvaruchee cha devee lelaayamaanaa iti sapta jihvaah ॥ 4॥
eteshu yashcharate bhraajamaaneshu yathaakaalam chaahutayo hyaadadaayann । ta-nnayantyetaa-ssooryasya rashmayo yatra devaanaa-mpatireko-'dhivaasah ॥ 5॥
ehyeheeti tamaahutaya-ssuvarchasah sooryasya rashmibhiryajamaanam vahanti । priyaam vaachamabhivadantyo-'rchayantya esha vah punya-ssukrito brahmalokah ॥ 6॥
plavaa hyete adridhaa yajnaroopaa ashtaadashoktamavaram yeshu karma । etachchhreyo ye-'bhinandanti moodhaa jaraamrityu-nte punarevaapi yanti ॥ 7॥
avidyaayaamantare vartamaanaah svaya-ndheeraah pandita-mmanyamaanaah । janghanyamaanaah pariyanti moodhaa andhenaiva neeyamaanaa yathaandhaah ॥ 8॥
avidyaaya-mbahudhaa vartamaanaa vayam kritaarthaa ityabhimanyanti baalaah । ya-tkarmino na pravedayanti raagaat tenaaturaah, ksheenalokaashchyavante ॥ 9॥
ishtaapoorta-mmanyamaanaa varishtham naanyachchhreyo vedayante pramoodhaah । naakasya prishthe te sukrite-'nubhootvemam lokam heenataram vaa vishanti ॥ 10॥
tapasshraddhe ye hyupavasantyaranye shaantaa vidvaamso bhaikshyacharyaa-ncharantah । sooryadvaarena te virajaah prayaanti yatraamrita-ssa purusho hyavyayaatmaa ॥ 11॥
pareekshya lokaan karmachitaa-nbraahmano nirvedamaayaannaastyakritah kritena । tadvijnaanaartham sa gurumevaabhigachchhet samitpaani-shshrotriya-mbrahmanishtham ॥ 12॥
tasmai sa vidvaanupasannaaya samyak prashaantachittaaya shamaanvitaaya । yenaakshara-mpurusham veda satya-mprovaacha taa-ntattvato brahmavidyaam ॥ 13॥
॥ iti mundakopanishadi prathamamundake dviteeyah khandah ॥
मुंडक उपनिषद् - प्रथम मुंडक, द्वितीय कांडः के बारे में
This is the second section of the first Mundaka of the Mundaka Upanishad. It honours the Vedic rites that the seers saw in the mantras, and describes the agnihotra offered at the right times into the blazing fire with its seven flames. But it then warns that rituals are "unsteady boats": fools who think them the highest go again to old age and death, like the blind led by the blind. A seeker who sees that the uncreated is not gained by deeds should, filled with dispassion, go with fuel in hand to a teacher learned in the Vedas and established in Brahman, who will teach the knowledge of the imperishable.
स्रोत: Atharva Veda, Mundaka Upanishad 1.2
कब पढ़ें: In Upanishad study and Vedic chanting.
क्या आप जानते हैं?
- Verse 7 calls sacrificial rites "plava hyete adridha", unsteady boats that cannot carry one across.
- Verse 12 gives the classic picture of approaching a guru "samit-pani", with sacrificial fuel in hand, as a sign of humility.
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
What does the Upanishad call rituals?
"Unsteady boats" that cannot carry one across.
How should a seeker approach a teacher?
With fuel in hand, in humility.
Which Veda does this Upanishad belong to?
The Atharva Veda.
उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।