MuhurtaNow

शिव पादादि केशांत वर्णन स्तोत्रं

Shiva · पारंपरिक भक्ति पाठ

കള്യാണം നോ വിധത്താം കടകതടലസത്കല്പവാടീനികുംജ- -ക്രീഡാസംസക്തവിദ്യാധരനികരവധൂഗീതരുദ്രാപദാനഃ । താരൈര്ഹേരംബനാദൈസ്തരളിതനിനദത്താരകാരാതികേകീ കൈലാസഃ ശർവനിർവൃത്യഭിജനകപദഃ സർവദാ പർവതേംദ്രഃ ॥ 1 ॥

യസ്യ പ്രാഹുഃ സ്വരൂപം സകലദിവിഷദാം സാരസർവസ്വയോഗം യസ്യേഷുഃ ശാര്‍ംഗധന്വാ സമജനി ജഗതാം രക്ഷണേ ജാഗരൂകഃ । മൌർവീ ദർവീകരാണാമപി ച പരിബൃഢഃ പൂസ്ത്രയീ സാ ച ലക്ഷ്യം സോഽവ്യാദവ്യാജമസ്മാനശിവഭിദനിശം നാകിനാം ശ്രീപിനാകഃ ॥ 2 ॥

ആതംകാവേഗഹാരീ സകലദിവിഷദാമംഘ്രിപദ്മാശ്രയാണാം മാതംഗാദ്യുഗ്രദൈത്യപ്രകരതനുഗലദ്രക്തധാരാക്തധാരഃ । ക്രൂരഃ സൂരായുതാനാമപി ച പരിഭവം സ്വീയഭാസാ വിതന്വ- -ന്ഘോരാകാരഃ കുഠാരോ ദൃഢതരദുരിതാഖ്യാടവീം പാടയേന്നഃ ॥ 3 ॥

കാലാരാതേഃ കരാഗ്രേ കൃതവസതിരുരഃശാണശാതോ രിപൂണാം കാലേ കാലേ കുലാദ്രിപ്രവരതനയയാ കല്പിതസ്നേഹലേപഃ । പായാന്നഃ പാവകാര്ചിഃപ്രസരസഖമുഖഃ പാപഹംതാ നിതാംതം ശൂലഃ ശ്രീപാദസേവാഭജനരസജുഷാം പാലനൈകാംതശീലഃ ॥ 4 ॥

ദേവസ്യാംകാശ്രയായാഃ കുലഗിരിദുഹിതുര്നേത്രകോണപ്രചാര- -പ്രസ്താരാനത്യുദാരാന്പിപഠിഷുരിവ യോ നിത്യമത്യാദരേണ । ആധത്തേ ഭംഗിതുംഗൈരനിശമവയവൈരംതരംഗം സമോദം സോമാപീഡസ്യ സോഽയം പ്രദിശതു കുശലം പാണിരംഗഃ കുരംഗഃ ॥ 5 ॥

കംഠപ്രാംതാവസജ്ജത്കനകമയമഹാഘംടികാഘോരഘോഷൈഃ കംഠാരാവൈരകുംഠൈരപി ഭരിതജഗച്ചക്രവാലാംതരാളഃ । ചംഡഃ പ്രോദ്ദംഡശൃംഗഃ കകുദകബലിതോത്തുംഗകൈലാസശൃംഗഃ കംഠേകാലസ്യ വാഹഃ ശമയതു ശമലം ശാശ്വതഃ ശാക്വരേംദ്രഃ ॥ 6 ॥

നിര്യദ്ദാനാംബുധാരാപരിമലതരലീഭൂതരോലംബപാലീ- -ഝംകാരൈഃ ശംകരാദ്രേഃ ശിഖരശതദരീഃ പൂരയന്ഭൂരിഘോഷൈഃ । ശാർവഃ സൌവര്ണശൈലപ്രതിമപൃഥുവപുഃ സർവവിഘ്നാപഹര്താ ശർവാണ്യാഃ പൂർവസൂനുഃ സ ഭവതു ഭവതാം സ്വസ്തിദോ ഹസ്തിവക്ത്രഃ ॥ 7 ॥

യഃ പുണ്യൈര്ദേവതാനാം സമജനി ശിവയോഃ ശ്ലാഘ്യവീര്യൈകമത്യാ- -ദ്യന്നാമ്നി ശ്രൂയമാണേ ദിതിജഭടഘടാ ഭീതിഭാരം ഭജംതേ । ഭൂയാത്സോഽയം വിഭൂത്യൈ നിശിതശരശിഖാപാടിതക്രൌംചശൈലഃ സംസാരാഗാധകൂപോദരപതിതസമുത്താരകസ്താരകാരിഃ ॥ 8 ॥

ആരൂഢഃ പ്രൌഢവേഗപ്രവിജിതപവനം തുംഗതുംഗം തുരംഗം ചേലം നീലം വസാനഃ കരതലവിലസത്കാംഡകോദംഡദംഡഃ । രാഗദ്വേഷാദിനാനാവിധമൃഗപടലീഭീതികൃദ്ഭൂതഭര്താ കുർവന്നാഖേടലീലാം പരിലസതു മനഃകാനനേ മാമകീനേ ॥ 9 ॥

അംഭോജാഭ്യാം ച രംഭാരഥചരണലതാദ്വംദ്വകുംഭീംദ്രകുംഭൈ- -ര്ബിംബേനേംദോശ്ച കംബോരുപരി വിലസതാ വിദ്രുമേണോത്പലാഭ്യാമ് । അംഭോദേനാപി സംഭാവിതമുപജനിതാഡംബരം ശംബരാരേഃ ശംഭോഃ സംഭോഗയോഗ്യം കിമപി ധനമിദം സംഭവേത്സംപദേ നഃ ॥ 10 ॥

വേണീസൌഭാഗ്യവിസ്മാപിതതപനസുതാചാരുവേണീവിലാസാ- -ന്വാണീനിര്ധൂതവാണീകരതലവിധൃതോദാരവീണാവിരാവാന് । ഏണീനേത്രാംതഭംഗീനിരസനനിപുണാപാംഗകോണാനുപാസേ ശോണാന്പ്രാണാനുദൂഢപ്രതിനവസുഷമാകംദലാനിംദുമൌളേഃ ॥ 11 ॥

നൃത്താരംഭേഷു ഹസ്താഹതമുരജധിമിദ്ധിംകൃതൈരത്യുദാരൈ- -ശ്ചിത്താനംദം വിധത്തേ സദസി ഭഗവതഃ സംതതം യഃ സ നംദീ । ചംഡീശാദ്യാസ്തഥാന്യേ ചതുരഗുണഗണപ്രീണിതസ്വാമിസത്കാ- -രോത്കര്ഷോദ്യത്പ്രസാദാഃ പ്രമഥപരിബൃഢാഃ പാംതു സംതോഷിണോ നഃ ॥ 12 ॥

മുക്താമാണിക്യജാലൈഃ പരികലിതമഹാസാലമാലോകനീയം പ്രത്യുപ്താനര്ഘരത്നൈര്ദിശി ദിശി ഭവനൈഃ കല്പിതൈര്ദിക്പതീനാമ് । ഉദ്യാനൈരദ്രികന്യാപരിജനവനിതാമാനനീയൈഃ പരീതം ഹൃദ്യം ഹൃദ്യസ്തു നിത്യം മമ ഭുവനപതേര്ധാമ സോമാര്ധമൌളേഃ ॥ 13 ॥

സ്തംഭൈര്ജംഭാരിരത്നപ്രവരവിരചിതൈഃ സംഭൃതോപാംതഭാഗം ശുംഭത്സോപാനമാര്ഗം ശുചിമണിനിചയൈര്ഗുംഭിതാനല്പശില്പമ് । കുംഭൈഃ സംപൂര്ണശോഭം ശിരസി സുഘടിതൈഃ ശാതകുംഭൈരപംകൈഃ ശംഭോഃ സംഭാവനീയം സകലമുനിജനൈഃ സ്വസ്തിദം സ്യാത്സദോ നഃ ॥ 14 ॥

ന്യസ്തോ മധ്യേ സഭായാഃ പരിസരവിലസത്പാദപീഠാഭിരാമോ ഹൃദ്യഃ പാദൈശ്ചതുര്ഭിഃ കനകമണിമയൈരുച്ചകൈരുജ്ജ്വലാത്മാ ॥ വാസോരത്നേന കേനാപ്യധികമൃദുതരേണാസ്തൃതോ വിസ്തൃതശ്രീഃ പീഠഃ പീഡാഭരം നഃ ശമയതു ശിവയോഃ സ്വൈരസംവാസയോഗ്യഃ ॥ 15 ॥

ആസീനസ്യാധിപീഠം ത്രിജഗദധിപതേരംഘ്രിപീഠാനുഷക്തൌ പാഥോജാഭോഗഭാജൌ പരിമൃദുലതലോല്ലാസിപദ്മാദിരേഖൌ । പാതാം പാദാവുഭൌ തൌ നമദമരകിരീടോല്ലസച്ചാരുഹീര- -ശ്രേണീശോണായമാനോന്നതനഖദശകോദ്ഭാസമാനൌ സമാനൌ ॥ 16 ॥

യന്നാദോ വേദവാചാം നിഗദതി നിഖിലം ലക്ഷണം പക്ഷികേതു- -ര്ലക്ഷ്മീസംഭോഗസൌഖ്യം വിരചയതി യയോശ്ചാപരേ രൂപഭേദേ । ശംഭോഃ സംഭാവനീയേ പദകമലസമാസംഗതസ്തുംഗശോഭേ മാംഗള്യം നഃ സമഗ്രം സകലസുഖകരേ നൂപുരേ പൂരയേതാമ് ॥ 17 ॥

അംഗേ ശൃംഗാരയോനേഃ സപദി ശലഭതാം നേത്രവഹ്നൌ പ്രയാതേ ശത്രോരുദ്ധൃത്യ തസ്മാദിഷുധിയുഗമധോ ന്യസ്തമഗ്രേ കിമേതത് । ശംകാമിത്ഥം നതാനാമമരപരിഷദാമംതരംകൂരയത്ത- -ത്സംഘാതം ചാരു ജംഘായുഗമഖിലപതേരംഹസാം സംഹരേന്നഃ ॥ 18 ॥

ജാനുദ്വംദ്വേന മീനധ്വജനൃവരസമുദ്രോപമാനേന സാകം രാജംതൌ രാജരംഭാകരികരകനകസ്തംഭസംഭാവനീയൌ । ഊരൂ ഗൌരീകരാംഭോരുഹസരസസമാമര്ദനാനംദഭാജൌ ചാരൂ ദൂരീക്രിയാസ്താം ദുരിതമുപചിതം ജന്മജന്മാംതരേ നഃ ॥ 19 ॥

ആമുക്താനര്ഘരത്നപ്രകരകരപരിഷ്വക്തകള്യാണകാംചീ- -ദാമ്നാ ബദ്ദേന ദുഗ്ധദ്യുതിനിചയമുഷാ ചീനപട്ടാംബരേണ । സംവീതേ ശൈലകന്യാസുചരിതപരിപാകായമാണേ നിതംബേ നിത്യം നര്നര്തു ചിത്തം മമ നിഖിലജഗത്സ്വാമിനഃ സോമമൌളേഃ ॥ 20 ॥

സംധ്യാകാലാനുരജ്യദ്ദിനകരസരുചാ കാലധൌതേന ഗാഢം വ്യാനദ്ധഃ സ്നിഗ്ധമുഗ്ധഃ സരസമുദരബംധേന വീതോപമേന । ഉദ്ദീപ്തൈഃ സ്വപ്രകാശൈരുപചിതമഹിമാ മന്മഥാരേരുദാരോ മധ്യോ മിഥ്യാര്ഥസധ്ര്യങ്മമ ദിശതു സദാ സംഗതിം മംഗളാനാമ് ॥ 21 ॥

നാഭീചക്രാലവാലാന്നവനവസുഷമാദോഹദശ്രീപരീതാ- -ദുദ്ഗച്ഛംതീ പുരസ്താദുദരപഥമതിക്രമ്യ വക്ഷഃ പ്രയാംതി । ശ്യാമാ കാമാഗമാര്ഥപ്രകഥനലിപിവദ്ഭാസതേ യാ നികാമം സാ മാ സോമാര്ധമൌളേഃ സുഖയതു സതതം രോമവല്ലീമതല്ലീ ॥ 22 ॥

ആശ്ലേഷേഷ്വദ്രിജായാഃ കഠിനകുചതടീലിപ്തകാശ്മീരപംക- -വ്യാസംഗാദുദ്യദര്കദ്യുതിഭിരുപചിതസ്പര്ധമുദ്ദാമഹൃദ്യമ് । ദക്ഷാരാതേരുദൂഢപ്രതിനവമണിമാലാവലീഭാസമാനം വക്ഷോ വിക്ഷോഭിതാഘം സതതനതിജുഷാം രക്ഷതാദക്ഷതം നഃ ॥ 23 ॥

വാമാംകേ വിസ്ഫുരംത്യാഃ കരതലവിലസച്ചാരുരക്തോത്പലായാഃ കാംതായാ വാമവക്ഷോരുഹഭരശിഖരോന്മര്ദനവ്യഗ്രമേകമ് । അന്യാംസ്ത്രീനപ്യുദാരാന്വരപരശുമൃഗാലംകൃതാനിംദുമൌളേ- -ര്ബാഹൂനാബദ്ധഹേമാംഗദമണികടകാനംതരാലോകയാമഃ ॥ 24 ॥

സംഭ്രാംതായാഃ ശിവായാഃ പതിവിലയഭിയാ സർവലോകോപതാപാ- -ത്സംവിഗ്നസ്യാപി വിഷ്ണോഃ സരഭസമുഭയോർവാരണപ്രേരണാഭ്യാമ് । മധ്യേ ത്രൈശംകവീയാമനുഭവതി ദശാം യത്ര ഹാലാഹലോഷ്മാ സോഽയം സർവാപദാം നഃ ശമയതു നിചയം നീലകംഠസ്യ കംഠഃ ॥ 25 ॥

ഹൃദ്യൈരദ്രീംദ്രകന്യാമൃദുദശനപദൈര്മുദ്രിതോ വിദ്രുമശ്രീ- -രുദ്ദ്യോതംത്യാ നിതാംതം ധവലധവലയാ മിശ്രിതോ ദംതകാംത്യാ । മുക്താമാണിക്യജാലവ്യതികരസദൃശാ തേജസാ ഭാസമാനഃ സദ്യോജാതസ്യ ദദ്യാദധരമണിരസൌ സംപദാം സംചയം നഃ ॥ 26 ॥

കര്ണാലംകാരനാനാമണിനികരരുചാം സംചയൈരംചിതായാം വര്ണ്യായാം സ്വര്ണപദ്മോദരപരിവിലസത്കര്ണികാസംനിഭായാമ് । പദ്ധത്യാം പ്രാണവായോഃ പ്രണതജനഹൃദംഭോജവാസസ്യ ശംഭോ- -ര്നിത്യം നശ്ചിത്തമേതദ്വിരചയതു സുഖേനാസികാം നാസികായാമ് ॥ 27 ॥

അത്യംതം ഭാസമാനേ രുചിരതരരുചാം സംഗമാത്സന്മണീനാ- -മുദ്യച്ചംഡാംശുധാമപ്രസരനിരസനസ്പഷ്ടദൃഷ്ടാപദാനേ । ഭൂയാസ്താം ഭൂതയേ നഃ കരിവരജയിനഃ കര്ണപാശാവലംബേ ഭക്താലീഭാലസജ്ജജ്ജനിമരണലിപേഃ കുംഡലേ കുംഡലേ തേ ॥ 28 ॥

യാഭ്യാം കാലവ്യവസ്ഥാ ഭവതി തനുമതാം യോ മുഖം ദേവതാനാം യേഷാമാഹുഃ സ്വരൂപം ജഗതി മുനിവരാ ദേവതാനാം ത്രയീം താമ് । രുദ്രാണീവക്ത്രപംകേരുഹസതതവിഹാരോത്സുകേംദിംദിരേഭ്യ- -സ്തേഭ്യസ്ത്രിഭ്യഃ പ്രണാമാംജലിമുപരചയേ ത്രീക്ഷണസ്യേക്ഷണേഭ്യഃ ॥ 29 ॥

വാമം വാമാംകഗായാ വദനസരസിജേ വ്യാവലദ്വല്ലഭായാ വ്യാനമ്രേഷ്വന്യദന്യത്പുനരലികഭവം വീതനിഃശേഷരൌക്ഷ്യമ് । ഭൂയോ ഭൂയോപി മോദാന്നിപതദതിദയാശീതലം ചൂതബാണേ ദക്ഷാരേരീക്ഷണാനാം ത്രയമപഹരതാദാശു താപത്രയം നഃ ॥ 30 ॥

യസ്മിന്നര്ധേംദുമുഗ്ധദ്യുതിനിചയതിരസ്കാരനിസ്തംദ്രകാംതൌ കാശ്മീരക്ഷോദസംകല്പതമിവ രുചിരം ചിത്രകം ഭാതി നേത്രമ് । തസ്മിന്നുല്ലീലചില്ലീനടവരതരുണീലാസ്യരംഗായമാണേ കാലാരേഃ ഫാലദേശേ വിഹരതു ഹൃദയം വീതചിംതാംതരം നഃ ॥ 31 ॥

സ്വാമിന്ഗംഗാമിവാംഗീകുരു തവ ശിരസാ മാമപീത്യര്ഥയംതീം ധന്യാം കന്യാം ഖരാംശോഃ ശിരസി വഹതി കിം ന്വേഷ കാരുണ്യശാലീ । ഇത്ഥം ശംകാം ജനാനാം ജനയദതിഘനം കൈശികം കാലമേഘ- -ച്ഛായം ഭൂയാദുദാരം ത്രിപുരവിജയിനഃ ശ്രേയസേ ഭൂയസേ നഃ ॥ 32 ॥

ശൃംഗാരാകല്പയോഗ്യൈഃ ശിഖരിവരസുതാസത്സഖീഹസ്തലൂനൈഃ സൂനൈരാബദ്ധമാലാവലിപരിവിലസത്സൌരഭാകൃഷ്ടഭൃംഗമ് । തുംഗം മാണിക്യകാംത്യാ പരിഹസിതസുരാവാസശൈലേംദ്രശൃംഗം സംഘം നഃ സംകടാനാം വിഘടയതു സദാ കാംകടീകം കിരീടമ് ॥ 33 ॥

വക്രാകാരഃ കലംകീ ജഡതനുരഹമപ്യംഘ്രിസേവാനുഭാവാ- -ദുത്തംസത്വം പ്രയാതഃ സുലഭതരഘൃണാസ്യംദിനശ്ചംദ്രമൌളേഃ । തത്സേവംതാം ജനൌഘാഃ ശിവമിതി നിജയാവസ്ഥയൈവ ബ്രുവാണം വംദേ ദേവസ്യ ശംഭോര്മുകുടസുഘടിതം മുഗ്ധപീയൂഷഭാനുമ് ॥ 34 ॥

കാംത്യാ സംഫുല്ലമല്ലീകുസുമധവളയാ വ്യാപ്യ വിശ്വം വിരാജ- -ന്വൃത്താകാരോ വിതന്വന്മുഹുരപി ച പരാം നിർവൃതിം പാദഭാജാമ് । സാനംദം നംദിദോഷ്ണാ മണികടകവതാ വാഹ്യമാനഃ പുരാരേഃ ശ്വേതച്ഛത്രാഖ്യശീതദ്യുതിരപഹരതാദാപദസ്താപദാ നഃ ॥ 35 ॥

ദിവ്യാകല്പോജ്ജ്വലാനാം ശിവഗിരിസുതയോഃ പാര്ശ്വയോരാശ്രിതാനാം രുദ്രാണീസത്സഖീനാം മദതരലകടാക്ഷാംചലൈരംചിതാനാമ് । ഉദ്വേല്ലദ്ബാഹുവല്ലീവിലസനസമയേ ചാമരാംദോലനീനാ- -മുദ്ഭൂതഃ കംകണാലീവലയകലകലോ വാരയേദാപദോ നഃ ॥ 36 ॥

സ്വര്ഗൌകഃസുംദരീണാം സുലലിതവപുഷാം സ്വാമിസേവാപരാണാം വല്ഗദ്ഭൂഷാണി വക്രാംബുജപരിവിഗലന്മുഗ്ധഗീതാമൃതാനി । നിത്യം നൃത്താന്യുപാസേ ഭുജവിധുതിപദന്യാസഭാവാവലോക- -പ്രത്യുദ്യത്പ്രീതിമാദ്യത്പ്രമഥനടനടീദത്തസംഭാവനാനി ॥ 37 ॥

സ്ഥാനപ്രാപ്ത്യാ സ്വരാണാം കിമപി വിശദതാം വ്യംജയന്മംജുവീണാ- -സ്വാനാവച്ഛിന്നതാലക്രമമമൃതമിവാസ്വാദ്യമാനം ശിവാഭ്യാമ് । നാനാരാഗാതിഹൃദ്യം നവരസമധുരസ്തോത്രജാതാനുവിദ്ധം ഗാനം വീണാമഹര്ഷേഃ കലമതിലലിതം കര്ണപൂരയതാം നഃ ॥ 38 ॥

ചേതോ ജാതപ്രമോദം സപദി വിദധതീ പ്രാണിനാം വാണിനീനാം പാണിദ്വംദ്വാഗ്രജാഗ്രത്സുലലിതരണിതസ്വര്ണതാലാനുകൂലാ । സ്വീയാരാവേണ പാഥോധരരവപടുനാ നാദയംതീ മയൂരീം മായൂരീ മംദഭാവം മണിമുരജഭവാ മാര്ജനാ മാര്ജയേന്നഃ ॥ 39 ॥

ദേവേഭ്യോ ദാനവേഭ്യഃ പിതൃമുനിപരിഷത്സിദ്ധവിദ്യാധരേഭ്യഃ സാധ്യേഭ്യശ്ചാരണേഭ്യോ മനുജപശുപതജ്ജാതികീടാദികേഭ്യഃ । ശ്രീകൈലാസപ്രരൂഢാസ്തൃണവിടപിമുഖാശ്ചാപി യേ സംതി തേഭ്യഃ സർവേഭ്യോ നിർവിചാരം നതിമുപരചയേ ശർവപാദാശ്രയേഭ്യഃ ॥ 40 ॥

ധ്യായന്നിത്ഥം പ്രഭാതേ പ്രതിദിവസമിദം സ്തോത്രരത്നം പഠേദ്യഃ കിം വാ ബ്രൂമസ്തദീയം സുചരിതമഥവാ കീര്തയാമഃ സമാസാത് । സംപജ്ജാതം സമഗ്രം സദസി ബഹുമതിം സർവലോകപ്രിയത്വം സംപ്രാപ്യായുഃശതാംതേ പദമയതി പരബ്രഹ്മണോ മന്മഥാരേഃ ॥ 41 ॥

ഇതി ശ്രീമത്പരമഹംസപരിവ്രാജകാചാര്യസ്യ ശ്രീഗോവിംദഭഗവത്പൂജ്യപാദശിഷ്യസ്യ ശ്രീമച്ഛംകരഭഗവതഃ കൃതൌ ശ്രീ ശിവ പാദാദികേശാംതവര്ണന സ്തോത്രമ് ॥

शिव पादादि केशांत वर्णन स्तोत्रं के बारे में

The Shiva Padadi Keshanta Varnana Stotram describes Lord Shiva's form from the feet (pada) up to the hair (kesha), in long, richly woven verses; its colophon attributes it to Adi Shankaracharya, disciple of Govinda Bhagavatpada. It opens: may Shiva grant us welfare, whose great deeds are sung by the wives of the Vidyadharas sporting in the groves of wish-fulfilling trees on the slopes of Kailasa. It then praises the Lord whose true nature is called the essence of all the gods, and whose arrow became Vishnu, the bearer of the Sharnga bow, ever watchful to protect the worlds, and so moves limb by limb from his feet to his matted locks.

रचयिता: Traditionally attributed to Adi Shankaracharya, as its colophon states

कब पढ़ें: In Shiva worship, on Mondays and Maha Shivaratri, and in meditation on Shiva's form.

क्या आप जानते हैं?

  • Its companion, the Shiva Keshadi Padanta Varnana Stotram, describes Shiva the other way, from hair to feet.
  • The arrow of Shiva at the burning of the three cities (Tripura) was Vishnu himself, as the second verse recalls.

अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न

What does "padadi keshanta" mean?

"From the feet to the hair".

Who is it attributed to?

Adi Shankaracharya, as its colophon states.

Who became Shiva's arrow?

Vishnu, at the burning of Tripura.

उपासना और अध्ययन के लिए प्रस्तुत, भविष्यवाणी के रूप में नहीं। गैर-व्यावसायिक।