ದೇವೀ ಭುಜಂಗ ಸ್ತೋತ್ರಂ
Devi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ
ವಿರಿಂಚ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪಂಚಭಿರ್ಲೋಕಪಾಲೈಃ ಸಮೂಢೇ ಮಹಾನಂದಪೀಠೇ ನಿಷಣ್ಣಮ್ । ಧನುರ್ಬಾಣಪಾಶಾಂಕುಶಪ್ರೋತಹಸ್ತಂ ಮಹಸ್ತ್ರೈಪುರಂ ಶಂಕರಾದ್ವೈತಮವ್ಯಾತ್ ॥ 1 ॥
ಯದನ್ನಾದಿಭಿಃ ಪಂಚಭಿಃ ಕೋಶಜಾಲೈಃ ಶಿರಃಪಕ್ಷಪುಚ್ಛಾತ್ಮಕೈರಂತರಂತಃ । ನಿಗೂಢೇ ಮಹಾಯೋಗಪೀಠೇ ನಿಷಣ್ಣಂ ಪುರಾರೇರಥಾಂತಃಪುರಂ ನೌಮಿ ನಿತ್ಯಮ್ ॥ 2 ॥
ವಿರಿಂಚಾದಿರೂಪೈಃ ಪ್ರಪಂಚೇ ವಿಹೃತ್ಯ ಸ್ವತಂತ್ರಾ ಯದಾ ಸ್ವಾತ್ಮವಿಶ್ರಾಂತಿರೇಷಾ । ತದಾ ಮಾನಮಾತೃಪ್ರಮೇಯಾತಿರಿಕ್ತಂ ಪರಾನಂದಮೀಡೇ ಭವಾನಿ ತ್ವದೀಯಮ್ ॥ 3 ॥
ವಿನೋದಾಯ ಚೈತನ್ಯಮೇಕಂ ವಿಭಜ್ಯ ದ್ವಿಧಾ ದೇವಿ ಜೀವಃ ಶಿವಶ್ಚೇತಿ ನಾಮ್ನಾ । ಶಿವಸ್ಯಾಪಿ ಜೀವತ್ವಮಾಪಾದಯಂತೀ ಪುನರ್ಜೀವಮೇನಂ ಶಿವಂ ವಾ ಕರೋಷಿ ॥ 4 ॥
ಸಮಾಕುಂಚ್ಯ ಮೂಲಂ ಹೃದಿ ನ್ಯಸ್ಯ ವಾಯುಂ ಮನೋ ಭ್ರೂಬಿಲಂ ಪ್ರಾಪಯಿತ್ವಾ ನಿವೃತ್ತಾಃ । ತತಃ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದರೂಪೇ ಪದೇ ತೇ ಭವಂತ್ಯಂಬ ಜೀವಾಃ ಶಿವತ್ವೇನ ಕೇಚಿತ್ ॥ 5 ॥
ಶರೀರೇಽತಿಕಷ್ಟೇ ರಿಪೌ ಪುತ್ರವರ್ಗೇ ಸದಾಭೀತಿಮೂಲೇ ಕಲತ್ರೇ ಧನೇ ವಾ । ನ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿರಜ್ಯತ್ಯಹೋ ದೇವಿ ಚಿತ್ರಂ ಕಥಂ ತ್ವತ್ಕಟಾಕ್ಷಂ ವಿನಾ ತತ್ತ್ವಬೋಧಃ ॥ 6 ॥
ಶರೀರೇ ಧನೇಽಪತ್ಯವರ್ಗೇ ಕಲತ್ರೇ ವಿರಕ್ತಸ್ಯ ಸದ್ದೇಶಿಕಾದಿಷ್ಟಬುದ್ಧೇಃ । ಯದಾಕಸ್ಮಿಕಂ ಜ್ಯೋತಿರಾನಂದರೂಪಂ ಸಮಾಧೌ ಭವೇತ್ತತ್ತ್ವಮಸ್ಯಂಬ ಸತ್ಯಮ್ ॥ 7 ॥
ಮೃಷಾನ್ಯೋ ಮೃಷಾನ್ಯಃ ಪರೋ ಮಿಶ್ರಮೇನಂ ಪರಃ ಪ್ರಾಕೃತಂ ಚಾಪರೋ ಬುದ್ಧಿಮಾತ್ರಮ್ । ಪ್ರಪಂಚಂ ಮಿಮೀತೇ ಮುನೀನಾಂ ಗಣೋಽಯಂ ತದೇತತ್ತ್ವಮೇವೇತಿ ನ ತ್ವಾಂ ಜಹೀಮಃ ॥ 8 ॥
ನಿವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಚ ವಿದ್ಯಾ ಚ ಶಾಂತಿ- ಸ್ತಥಾ ಶಾಂತ್ಯತೀತೇತಿ ಪಂಚೀಕೃತಾಭಿಃ । ಕಲಾಭಿಃ ಪರೇ ಪಂಚವಿಂಶಾತ್ಮಿಕಾಭಿ- ಸ್ತ್ವಮೇಕೈವ ಸೇವ್ಯಾ ಶಿವಾಭಿನ್ನರೂಪಾ ॥ 9 ॥
ಅಗಾಧೇಽತ್ರ ಸಂಸಾರಪಂಕೇ ನಿಮಗ್ನಂ ಕಲತ್ರಾದಿಭಾರೇಣ ಖಿನ್ನಂ ನಿತಾಂತಮ್ । ಮಹಾಮೋಹಪಾಶೌಘಬದ್ಧಂ ಚಿರಾನ್ಮಾಂ ಸಮುದ್ಧರ್ತುಮಂಬ ತ್ವಮೇಕೈವ ಶಕ್ತಾ ॥ 10 ॥
ಸಮಾರಭ್ಯ ಮೂಲಂ ಗತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಕ್ರಂ ಭವದ್ದಿವ್ಯಚಕ್ರೇಶ್ವರೀಧಾಮಭಾಜಃ । ಮಹಾಸಿದ್ಧಿಸಂಘಾತಕಲ್ಪದ್ರುಮಾಭಾ- ನವಾಪ್ಯಾಂಬ ನಾದಾನುಪಾಸ್ತೇ ಚ ಯೋಗೀ ॥ 11 ॥
ಗಣೇಶೈರ್ಗ್ರಹೈರಂಬ ನಕ್ಷತ್ರಪಂಕ್ತ್ಯಾ ತಥಾ ಯೋಗಿನೀರಾಶಿಪೀಠೈರಭಿನ್ನಮ್ । ಮಹಾಕಾಲಮಾತ್ಮಾನಮಾಮೃಶ್ಯ ಲೋಕಂ ವಿಧತ್ಸೇ ಕೃತಿಂ ವಾ ಸ್ಥಿತಿಂ ವಾ ಮಹೇಶಿ ॥ 12 ॥
ಲಸತ್ತಾರಹಾರಾಮತಿಸ್ವಚ್ಛಚೇಲಾಂ ವಹಂತೀಂ ಕರೇ ಪುಸ್ತಕಂ ಚಾಕ್ಷಮಾಲಾಮ್ । ಶರಚ್ಚಂದ್ರಕೋಟಿಪ್ರಭಾಭಾಸುರಾಂ ತ್ವಾಂ ಸಕೃದ್ಭಾವಯನ್ಭಾರತೀವಲ್ಲಭಃ ಸ್ಯಾತ್ ॥ 13 ॥
ಸಮುದ್ಯತ್ಸಹಸ್ರಾರ್ಕಬಿಂಬಾಭವಕ್ತ್ರಾಂ ಸ್ವಭಾಸೈವ ಸಿಂದೂರಿತಾಜಾಂಡಕೋಟಿಮ್ । ಧನುರ್ಬಾಣಪಾಶಾಂಕುಶಾಂಧಾರಯಂತೀಂ ಸ್ಮರಂತಃ ಸ್ಮರಂ ವಾಪಿ ಸಂಮೋಹಯೇಯುಃ ॥ 14 ॥
ಮಣಿಸ್ಯೂತತಾಟಂಕಶೋಣಾಸ್ಯಬಿಂಬಾಂ ಹರಿತ್ಪಟ್ಟವಸ್ತ್ರಾಂ ತ್ವಗುಲ್ಲಾಸಿಭೂಷಾಮ್ । ಹೃದಾ ಭಾವಯಂಸ್ತಪ್ತಹೇಮಪ್ರಭಾಂ ತ್ವಾಂ ಶ್ರಿಯೋ ನಾಶಯತ್ಯಂಬ ಚಾಂಚಲ್ಯಭಾವಮ್ ॥ 15 ॥
ಮಹಾಮಂತ್ರರಾಜಾಂತಬೀಜಂ ಪರಾಖ್ಯಂ ಸ್ವತೋ ನ್ಯಸ್ತಬಿಂದು ಸ್ವಯಂ ನ್ಯಸ್ತಹಾರ್ದಮ್ । ಭವದ್ವಕ್ತ್ರವಕ್ಷೋಜಗುಹ್ಯಾಭಿಧಾನಂ ಸ್ವರೂಪಂ ಸಕೃದ್ಭಾವಯೇತ್ಸ ತ್ವಮೇವ ॥ 16 ॥
ತಥಾನ್ಯೇ ವಿಕಲ್ಪೇಷು ನಿರ್ವಿಣ್ಣಚಿತ್ತಾ- ಸ್ತದೇಕಂ ಸಮಾಧಾಯ ಬಿಂದುತ್ರಯಂ ತೇ । ಪರಾನಂದಸಂಧಾನಸಿಂಧೌ ನಿಮಗ್ನಾಃ ಪುನರ್ಗರ್ಭರಂಧ್ರಂ ನ ಪಶ್ಯಂತಿ ಧೀರಾಃ ॥ 17 ॥
ತ್ವದುನ್ಮೇಷಲೀಲಾನುಬಂಧಾಧಿಕಾರಾ- ನ್ವಿರಿಂಚ್ಯಾದಿಕಾಂಸ್ತ್ವದ್ಗುಣಾಂಭೋಧಿಬಿಂದೂನ್ । ಭಜಂತಸ್ತಿತೀರ್ಷಂತಿ ಸಂಸಾರಸಿಂಧುಂ ಶಿವೇ ತಾವಕೀನಾ ಸುಸಂಭಾವನೇಯಮ್ ॥ 18 ॥
ಕದಾ ವಾ ಭವತ್ಪಾದಪೋತೇನ ತೂರ್ಣಂ ಭವಾಂಭೋಧಿಮುತ್ತೀರ್ಯ ಪೂರ್ಣಾಂತರಂಗಃ । ನಿಮಜ್ಜಂತಮೇನಂ ದುರಾಶಾವಿಷಾಬ್ಧೌ ಸಮಾಲೋಕ್ಯ ಲೋಕಂ ಕಥಂ ಪರ್ಯುದಾಸ್ಸೇ ॥ 19 ॥
ಕದಾವಾ ಹೃಷೀಕಾಣಿ ಸಾಮ್ಯಂ ಭಜೇಯುಃ ಕದಾ ವಾ ನ ಶತ್ರುರ್ನ ಮಿತ್ರಂ ಭವಾನಿ । ಕದಾ ವಾ ದುರಾಶಾವಿಷೂಚೀವಿಲೋಪಃ ಕದಾ ವಾ ಮನೋ ಮೇ ಸಮೂಲಂ ವಿನಶ್ಯೇತ್ ॥ 20 ॥
ನಮೋವಾಕಮಾಶಾಸ್ಮಹೇ ದೇವಿ ಯುಷ್ಮ- ತ್ಪದಾಂಭೋಜಯುಗ್ಮಾಯ ತಿಗ್ಮಾಯ ಗೌರಿ । ವಿರಿಂಚ್ಯಾದಿಭಾಸ್ವತ್ಕಿರೀಟಪ್ರತೋಲೀ- ಪ್ರದೀಪಾಯಮಾನಪ್ರಭಾಭಾಸ್ವರಾಯ ॥ 21 ॥
ಕಚೇ ಚಂದ್ರರೇಖಂ ಕುಚೇ ತಾರಹಾರಂ ಕರೇ ಸ್ವಾದುಚಾಪಂ ಶರೇ ಷಟ್ಪದೌಘಮ್ । ಸ್ಮರಾಮಿ ಸ್ಮರಾರೇರಭಿಪ್ರಾಯಮೇಕಂ ಮದಾಘೂರ್ಣನೇತ್ರಂ ಮದೀಯಂ ನಿಧಾನಮ್ ॥ 22 ॥
ಶರೇಷ್ವೇವ ನಾಸಾ ಧನುಷ್ವೇವ ಜಿಹ್ವಾ ಜಪಾಪಾಟಲೇ ಲೋಚನೇ ತೇ ಸ್ವರೂಪೇ । ತ್ವಗೇಷಾ ಭವಚ್ಚಂದ್ರಖಂಡೇ ಶ್ರವೋ ಮೇ ಗುಣೇ ತೇ ಮನೋವೃತ್ತಿರಂಬ ತ್ವಯಿ ಸ್ಯಾತ್ ॥ 23 ॥
ಜಗತ್ಕರ್ಮಧೀರಾನ್ವಚೋಧೂತಕೀರಾನ್ ಕುಚನ್ಯಸ್ತಹಾರಾಂಕೃಪಾಸಿಂಧುಪೂರಾನ್ । ಭವಾಂಭೋಧಿಪಾರಾನ್ಮಹಾಪಾಪದೂರಾನ್ ಭಜೇ ವೇದಸಾರಾಂಶಿವಪ್ರೇಮದಾರಾನ್ ॥ 24 ॥
ಸುಧಾಸಿಂಧುಸಾರೇ ಚಿದಾನಂದನೀರೇ ಸಮುತ್ಫುಲ್ಲನೀಪೇ ಸುರತ್ರಾಂತರೀಪೇ । ಮಣಿವ್ಯೂಹಸಾಲೇ ಸ್ಥಿತೇ ಹೈಮಶಾಲೇ ಮನೋಜಾರಿವಾಮೇ ನಿಷಣ್ಣಂ ಮನೋ ಮೇ ॥ 25 ॥
ದೃಗಂತೇ ವಿಲೋಲಾ ಸುಗಂಧೀಷುಮಾಲಾ ಪ್ರಪಂಚೇಂದ್ರಜಾಲಾ ವಿಪತ್ಸಿಂಧುಕೂಲಾ । ಮುನಿಸ್ವಾಂತಶಾಲಾ ನಮಲ್ಲೋಕಪಾಲಾ ಹೃದಿ ಪ್ರೇಮಲೋಲಾಮೃತಸ್ವಾದುಲೀಲಾ ॥ 26 ॥
ಜಗಜ್ಜಾಲಮೇತತ್ತ್ವಯೈವಾಂಬ ಸೃಷ್ಟಂ ತ್ವಮೇವಾದ್ಯ ಯಾಸೀಂದ್ರಿಯೈರರ್ಥಜಾಲಮ್ । ತ್ವಮೇಕೈವ ಕರ್ತ್ರೀ ತ್ವಮೇಕೈವ ಭೋಕ್ತ್ರೀ ನ ಮೇ ಪುಣ್ಯಪಾಪೇ ನ ಮೇ ಬಂಧಮೋಕ್ಷೌ ॥ 27 ॥
ಇತಿ ಪ್ರೇಮಭಾರೇಣ ಕಿಂಚಿನ್ಮಯೋಕ್ತಂ ನ ಬುಧ್ವೈವ ತತ್ತ್ವಂ ಮದೀಯಂ ತ್ವದೀಯಮ್ । ವಿನೋದಾಯ ಬಾಲಸ್ಯ ಮೌರ್ಖ್ಯಂ ಹಿ ಮಾತಸ್- ತದೇತತ್ಪ್ರಲಾಪಸ್ತುತಿಂ ಮೇ ಗೃಹಾಣ ॥ 28 ॥
॥ ಇತಿ ಶ್ರೀಮಚ್ಛಂಕರಾಚಾರ್ಯವಿರಚಿತಾ ದೇವೀಭುಜಂಗಂ ಸಂಪೂರ್ಣಮ್ ॥
ದೇವೀ ಭುಜಂಗ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಬಗ್ಗೆ
ದೇವೀಭುಜಂಗ ಸ್ತೋತ್ರ ಹರಿಯುವ ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ ದೇವಿಯ ಸ್ತೋತ್ರ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಐವರು ಲೋಕಪಾಲರು ಹೊತ್ತ ಮಹಾನಂದಪೀಠದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ, ಧನುಸ್ಸು ಬಾಣ ಪಾಶ ಅಂಕುಶ ಹಿಡಿದ, ಶಂಕರನ ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವವಾದ ತ್ರಿಪುರೆಯ ತೇಜಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭ. ಮುಂದೆ ಆತ್ಮದ ಪಂಚಕೋಶಗಳ ಒಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಅವಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ರಚನೆಕಾರರು: ಕೊನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು
ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ಶುಕ್ರವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ?
- ಇದರ ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಕರ್ತೃವನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಎನ್ನುತ್ತದೆ.
- "ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ" ಎಂದರೆ "ಸರ್ಪದ ಚಲನೆ", ಲಯ ಜಾರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಛಂದಸ್ಸು.
- ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ರುದ್ರ, ಈಶ್ವರ, ಸದಾಶಿವರು ಹೊತ್ತ ಸಿಂಹಾಸನದ ಚಿತ್ರ ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಬಂದದ್ದು.
ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು
ದೇವೀಭುಜಂಗ ಯಾರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ?
ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ (ಲಲಿತಾ) ದೇವಿಯನ್ನು.
"ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ" ಎಂದರೇನು?
ಸರ್ಪದಂತೆ ಜಾರುವ ಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಛಂದಸ್ಸು.
ಇದನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?
ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಹೇಳುವಂತೆ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು.
ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯಗಳು