MuhurtaNow

ಅಂಬಾ ಸ್ತವಃ

Devi · ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ತಿ ಪಠ್ಯ

ಯಾಮಾಮನಂತಿ ಮುನಯಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಪುರಾಣೀಂ ವಿದ್ಯೇತಿ ಯಾಂ ಶ್ರುತಿರಹಸ್ಯವಿದೋ ವದಂತಿ । ತಾಮರ್ಧಪಲ್ಲವಿತಶಂಕರರೂಪಮುದ್ರಾಂ ದೇವೀಮನನ್ಯಶರಣಃ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ॥ 1 ॥

ಅರ್ಥ: ಮುನಿಗಳು ಯಾರನ್ನು ಸನಾತನ ಪ್ರಕೃತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೋ, ವೇದರಹಸ್ಯ ಬಲ್ಲವರು ಯಾರನ್ನು ವಿದ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೋ, ಶಂಕರನ ಅರ್ಧಾಂಗವಾಗಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ಅನನ್ಯಶರಣನಾಗಿ ಶರಣು ಹೊಂದುತ್ತೇನೆ.

ಅಂಬ ಸ್ತವೇಷು ತವ ತಾವದಕರ್ತೃಕಾಣಿ ಕುಂಠೀಭವಂತಿ ವಚಸಾಮಪಿ ಗುಂಭನಾನಿ । ಡಿಂಭಸ್ಯ ಮೇ ಸ್ತುತಿರಸಾವಸಮಂಜಸಾಪಿ ವಾತ್ಸಲ್ಯನಿಘ್ನಹೃದಯಾಂ ಭವತೀಂ ಧಿನೋತು ॥ 2 ॥

ಅರ್ಥ: ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪದರಚನೆಗಳೂ ಮೊಂಡಾಗುತ್ತವೆ. ಮಗುವಿನಂತೆ ಅಸಂಬದ್ಧವಾದರೂ ನನ್ನ ಈ ಸ್ತುತಿ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹೃದಯದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲಿ.

ವ್ಯೋಮೇತಿ ಬಿಂದುರಿತಿ ನಾದ ಇತೀಂದುಲೇಖಾ- -ರೂಪೇತಿ ವಾಗ್ಭವತನೂರಿತಿ ಮಾತೃಕೇತಿ । ನಿಃಸ್ಯಂದಮಾನಸುಖಬೋಧಸುಧಾಸ್ವರೂಪಾ ವಿದ್ಯೋತಸೇ ಮನಸಿ ಭಾಗ್ಯವತಾಂ ಜನಾನಾಮ್ ॥ 3 ॥

ಅರ್ಥ: ಆಕಾಶವಾಗಿ, ಬಿಂದುವಾಗಿ, ನಾದವಾಗಿ, ಚಂದ್ರಕಲೆಯಾಗಿ, ವಾಕ್ಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ, ಅಕ್ಷರಮಾತೆಯಾಗಿ, ಹರಿಯುವ ಆನಂದ-ಜ್ಞಾನಾಮೃತಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ ನೀನು ಭಾಗ್ಯವಂತರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀಯೆ.

ಆವಿರ್ಭವತ್ಪುಲಕಸಂತತಿಭಿಃ ಶರೀರೈ- -ರ್ನಿಃಸ್ಯಂದಮಾನಸಲಿಲೈರ್ನಯನೈಶ್ಚ ನಿತ್ಯಮ್ । ವಾಗ್ಭಿಶ್ಚ ಗದ್ಗದಪದಾಭಿರುಪಾಸತೇ ಯೇ ಪಾದೌ ತವಾಂಬ ಭುವನೇಷು ತ ಏವ ಧನ್ಯಾಃ ॥ 4 ॥

ಅರ್ಥ: ರೋಮಾಂಚನಗೊಂಡ ದೇಹಗಳಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರು ಹರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಗದ್ಗದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರೇ, ಅಮ್ಮಾ, ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಧನ್ಯರು.

ವಕ್ತ್ರಂ ಯದುದ್ಯತಮಭಿಷ್ಟುತಯೇ ಭವತ್ಯಾ- -ಸ್ತುಭ್ಯಂ ನಮೋ ಯದಪಿ ದೇವಿ ಶಿರಃ ಕರೋತಿ । ಚೇತಶ್ಚ ಯತ್ತ್ವಯಿ ಪರಾಯಣಮಂಬ ತಾನಿ ಕಸ್ಯಾಪಿ ಕೈರಪಿ ಭವಂತಿ ತಪೋವಿಶೇಷೈಃ ॥ 5 ॥

ಅರ್ಥ: ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಉತ್ಸುಕವಾದ ಬಾಯಿ, ನಿನಗೆ ನಮಿಸುವ ತಲೆ, ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾದ ಮನಸ್ಸು, ಅಮ್ಮಾ, ಇವು ಯಾರಿಗೋ ಅಪರೂಪದ ವಿಶೇಷ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೂಲಾಲವಾಲಕುಹರಾದುದಿತಾ ಭವಾನಿ ನಿರ್ಭಿದ್ಯ ಷಟ್ಸರಸಿಜಾನಿ ತಟಿಲ್ಲತೇವ । ಭೂಯೋಽಪಿ ತತ್ರ ವಿಶಸಿ ಧ್ರುವಮಂಡಲೇಂದು- -ನಿಃಸ್ಯಂದಮಾನಪರಮಾಮೃತತೋಯರೂಪಾ ॥ 6 ॥

ಅರ್ಥ: ಭವಾನಿ, ಮೂಲಾಧಾರದ ಗುಹೆಯಿಂದ ಉದಿಸಿ, ಮಿಂಚಿನ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಆರು ಕಮಲಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತೀಯೆ; ಮತ್ತೆ ಶಿರದ ಚಂದ್ರಮಂಡಲದಿಂದ ಹರಿಯುವ ಪರಮಾಮೃತಧಾರೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತೀಯೆ.

ದಗ್ಧಂ ಯದಾ ಮದನಮೇಕಮನೇಕಧಾ ತೇ ಮುಗ್ಧಃ ಕಟಾಕ್ಷವಿಧಿರಂಕುರಯಾಂಚಕಾರ । ಧತ್ತೇ ತದಾಪ್ರಭೃತಿ ದೇವಿ ಲಲಾಟನೇತ್ರಂ ಸತ್ಯಂ ಹ್ರಿಯೈವ ಮುಕುಲೀಕೃತಮಿಂದುಮೌಲೇಃ ॥ 7 ॥

ಅರ್ಥ: ಶಿವನು ಒಬ್ಬ ಮನ್ಮಥನನ್ನು ಸುಟ್ಟಾಗ, ನಿನ್ನ ಮುಗ್ಧ ಕಡೆಗಣ್ಣ ನೋಟ ಅವನನ್ನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮೊಳೆಯಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ದೇವಿ, ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ತನ್ನ ಹಣೆಗಣ್ಣನ್ನು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಅರೆಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ಅಜ್ಞಾತಸಂಭವಮನಾಕಲಿತಾನ್ವವಾಯಂ ಭಿಕ್ಷುಂ ಕಪಾಲಿನಮವಾಸಸಮದ್ವಿತೀಯಮ್ । ಪೂರ್ವಂ ಕರಗ್ರಹಣಮಂಗಲತೋ ಭವತ್ಯಾಃ ಶಂಭುಂ ಕ ಏವ ಬುಬುಧೇ ಗಿರಿರಾಜಕನ್ಯೇ ॥ 8 ॥

ಅರ್ಥ: ಹುಟ್ಟು ತಿಳಿಯದ, ವಂಶ ಅರಿಯದ, ತಲೆಬುರುಡೆ ಹಿಡಿದ, ವಸ್ತ್ರವಿಲ್ಲದ, ಒಂಟಿಯಾದ ಭಿಕ್ಷುಕನನ್ನು, ಓ ಗಿರಿರಾಜಕನ್ಯೆ, ನೀನು ಕೈಹಿಡಿದ ಮಂಗಳಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಶಂಭುವೆಂದು ಯಾರು ಅರಿತಿದ್ದರು?

ಚರ್ಮಾಂಬರಂ ಚ ಶವಭಸ್ಮವಿಲೇಪನಂ ಚ ಭಿಕ್ಷಾಟನಂ ಚ ನಟನಂ ಚ ಪರೇತಭೂಮೌ । ವೇತಾಲಸಂಹತಿಪರಿಗ್ರಹತಾ ಚ ಶಂಭೋಃ ಶೋಭಾಂ ಬಿಭರ್ತಿ ಗಿರಿಜೇ ತವ ಸಾಹಚರ್ಯಾತ್ ॥ 9 ॥

ಅರ್ಥ: ಚರ್ಮವೇ ವಸ್ತ್ರ, ಶ್ಮಶಾನಭಸ್ಮವೇ ಲೇಪನ, ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ, ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ನರ್ತನ, ಭೂತಪ್ರೇತಗಳ ಪರಿವಾರ: ಶಂಭುವಿನ ಇವೆಲ್ಲವೂ, ಗಿರಿಜೆ, ನಿನ್ನ ಸಹಚರ್ಯದಿಂದ ಶೋಭೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕಲ್ಪೋಪಸಂಹರಣಕೇಲಿಷು ಪಂಡಿತಾನಿ ಚಂಡಾನಿ ಖಂಡಪರಶೋರಪಿ ತಾಂಡವಾನಿ । ಆಲೋಕನೇನ ತವ ಕೋಮಲಿತಾನಿ ಮಾತ- -ರ್ಲಾಸ್ಯಾತ್ಮನಾ ಪರಿಣಮಂತಿ ಜಗದ್ವಿಭೂತ್ಯೈ ॥ 10 ॥

ಅರ್ಥ: ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣವಾದ ಶಿವನ ಉಗ್ರ ತಾಂಡವಗಳು, ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ನೋಟದಿಂದ ಮೃದುವಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಏಳಿಗೆಗಾಗಿ ಲಾಸ್ಯ ನರ್ತನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ.

ಜಂತೋರಪಶ್ಚಿಮತನೋಃ ಸತಿ ಕರ್ಮಸಾಮ್ಯೇ ನಿಃಶೇಷಪಾಶಪಟಲಚ್ಛಿದುರಾ ನಿಮೇಷಾತ್ । ಕಲ್ಯಾಣಿ ದೇಶಿಕಕಟಾಕ್ಷಸಮಾಶ್ರಯೇಣ ಕಾರುಣ್ಯತೋ ಭವತಿ ಶಾಂಭವವೇದದೀಕ್ಷಾ ॥ 11 ॥

ಅರ್ಥ: ಕರ್ಮಸಾಮ್ಯ ಉಂಟಾದ, ಕೊನೆಯ ಜನ್ಮದ ಜೀವಿಗೆ, ಗುರುವಿನ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷದ ಮೂಲಕ, ನಿನ್ನ ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಪಾಶಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುವ ಶಾಂಭವ ದೀಕ್ಷೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ, ಓ ಕಲ್ಯಾಣಿ.

ಮುಕ್ತಾವಿಭೂಷಣವತೀ ನವವಿದ್ರುಮಾಭಾ ಯಚ್ಚೇತಸಿ ಸ್ಫುರಸಿ ತಾರಕಿತೇವ ಸಂಧ್ಯಾ । ಏಕಃ ಸ ಏವ ಭುವನತ್ರಯಸುಂದರೀಣಾಂ ಕಂದರ್ಪತಾಂ ವ್ರಜತಿ ಪಂಚಶರೀಂ ವಿನಾಪಿ ॥ 12 ॥

ಅರ್ಥ: ಮುತ್ತಿನ ಆಭರಣಗಳ, ಹೊಸ ಹವಳದಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ನೀನು ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಧ್ಯೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀಯೋ, ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಐದು ಬಾಣಗಳಿಲ್ಲದೆಯೂ ಮೂರು ಲೋಕದ ಸುಂದರಿಯರಿಗೆ ಮನ್ಮಥನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಯೇ ಭಾವಯಂತ್ಯಮೃತವಾಹಿಭಿರಂಶುಜಾಲೈ- -ರಾಪ್ಯಾಯಮಾನಭುವನಾಮಮೃತೇಶ್ವರೀಂ ತ್ವಾಮ್ । ತೇ ಲಂಘಯಂತಿ ನನು ಮಾತರಲಂಘನೀಯಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಭಿಃ ಸುರವರೈರಪಿ ಕಾಲಕಕ್ಷಾಮ್ ॥ 13 ॥

ಅರ್ಥ: ಅಮೃತ ಹರಿಸುವ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಅಮೃತೇಶ್ವರಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರು, ಅಮ್ಮಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದಾಟಲಾಗದ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.

ಯಃ ಸ್ಫಾಟಿಕಾಕ್ಷಗುಣಪುಸ್ತಕಕುಂಡಿಕಾಢ್ಯಾಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸಮುದ್ಯತಕರಾಂ ಶರದಿಂದುಶುಭ್ರಾಮ್ । ಪದ್ಮಾಸನಾಂ ಚ ಹೃದಯೇ ಭವತೀಮುಪಾಸ್ತೇ ಮಾತಃ ಸ ವಿಶ್ವಕವಿತಾರ್ಕಿಕಚಕ್ರವರ್ತೀ ॥ 14 ॥

ಅರ್ಥ: ಸ್ಫಟಿಕ ಜಪಮಾಲೆ, ಪುಸ್ತಕ, ಕಮಂಡಲ ಹಿಡಿದು, ಬೋಧನೆಗೆ ಕೈ ಎತ್ತಿರುವ, ಶರತ್ಚಂದ್ರನಂತೆ ಬಿಳುಪಾದ, ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸಿಸುವವನು, ಅಮ್ಮಾ, ಕವಿಗಳ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಬರ್ಹಾವತಂಸಯುತಬರ್ಬರಕೇಶಪಾಶಾಂ ಗುಂಜಾವಲೀಕೃತಘನಸ್ತನಹಾರಶೋಭಾಮ್ । ಶ್ಯಾಮಾಂ ಪ್ರವಾಲವದನಾಂ ಸುಕುಮಾರಹಸ್ತಾಂ ತ್ವಾಮೇವ ನೌಮಿ ಶಬರೀಂ ಶಬರಸ್ಯ ಜಾಯಾಮ್ ॥ 15 ॥

ಅರ್ಥ: ನವಿಲುಗರಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಗುಂಗುರು ಕೇಶದ, ಗುಲಗಂಜಿ ಮಾಲೆಯಿಂದ ಶೋಭಿಸುವ, ಶ್ಯಾಮಲವರ್ಣದ, ಹವಳದಂತಹ ತುಟಿಗಳ, ಮೃದು ಕೈಗಳ, ಬೇಡನ (ಶಿವನ) ಪತ್ನಿಯಾದ ಶಬರಿಯಾಗಿರುವ ನಿನಗೇ ನಮಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅರ್ಧೇನ ಕಿಂ ನವಲತಾಲಲಿತೇನ ಮುಗ್ಧೇ ಕ್ರೀತಂ ವಿಭೋಃ ಪರುಷಮರ್ಧಮಿದಂ ತ್ವಯೇತಿ । ಆಲೀಜನಸ್ಯ ಪರಿಹಾಸವಚಾಂಸಿ ಮನ್ಯೇ ಮಂದಸ್ಮಿತೇನ ತವ ದೇವಿ ಜಡೀ ಭವಂತಿ ॥ 16 ॥

ಅರ್ಥ: “ಮುಗ್ಧೆ, ಹೊಸ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಸುಂದರವಾದ ನಿನ್ನ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರಭುವಿನ ಒರಟಾದ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೊಂಡು ಏನು ಪಡೆದೆ?” ಎಂಬ ಸಖಿಯರ ಪರಿಹಾಸದ ಮಾತುಗಳು, ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಮಂದಹಾಸದ ಮುಂದೆ ಮೂಕವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಬುದ್ಬುದಕದಂಬಕಸಂಕುಲೋಽಯಂ ಮಾಯೋದಧಿರ್ವಿವಿಧದುಃಖತರಂಗಮಾಲಃ । ಆಶ್ಚರ್ಯಮಂಬ ಝಟಿತಿ ಪ್ರಲಯಂ ಪ್ರಯಾತಿ ತ್ವದ್ಧ್ಯಾನಸಂತತಿಮಹಾಬಡಬಾಮುಖಾಗ್ನೌ ॥ 17 ॥

ಅರ್ಥ: ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳೆಂಬ ಗುಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ನಾನಾ ದುಃಖಗಳ ಅಲೆಗಳ ಈ ಮಾಯಾಸಾಗರ, ಆಶ್ಚರ್ಯ, ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ಧ್ಯಾನಪರಂಪರೆಯೆಂಬ ಬಡಬಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ದಾಕ್ಷಾಯಣೀತಿ ಕುಟಿಲೇತಿ ಕುಹಾರಿಣೀತಿ ಕಾತ್ಯಾಯನೀತಿ ಕಮಲೇತಿ ಕಲಾವತೀತಿ । ಏಕಾ ಸತೀ ಭಗವತೀ ಪರಮಾರ್ಥತೋಽಪಿ ಸಂದೃಶ್ಯಸೇ ಬಹುವಿಧಾ ನನು ನರ್ತಕೀವ ॥ 18 ॥

ಅರ್ಥ: ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ, ಕುಟಿಲೆ, ಕುಹಾರಿಣಿ, ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಕಮಲೆ, ಕಲಾವತಿ: ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೀನು ಒಬ್ಬಳೇ ಭಗವತಿಯಾದರೂ, ನರ್ತಕಿಯಂತೆ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೆ.

ಆನಂದಲಕ್ಷಣಮನಾಹತನಾಮ್ನಿ ದೇಶೇ ನಾದಾತ್ಮನಾ ಪರಿಣತಂ ತವ ರೂಪಮೀಶೇ । ಪ್ರತ್ಯಙ್ಮುಖೇನ ಮನಸಾ ಪರಿಚೀಯಮಾನಂ ಶಂಸಂತಿ ನೇತ್ರಸಲಿಲೈಃ ಪುಲಕೈಶ್ಚ ಧನ್ಯಾಃ ॥ 19 ॥

ಅರ್ಥ: ಈಶ್ವರಿ, ಅನಾಹತ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಾದರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿರುವ, ಅಂತರ್ಮುಖ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅರಿಯಲ್ಪಡುವ ನಿನ್ನ ಆನಂದರೂಪವನ್ನು ಧನ್ಯರು ಕಣ್ಣೀರು ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚನಗಳಿಂದಲೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ತ್ವಂ ಚಂದ್ರಿಕಾ ಶಶಿನಿ ತಿಗ್ಮರುಚೌ ರುಚಿಸ್ತ್ವಂ ತ್ವಂ ಚೇತನಾಸಿ ಪುರುಷೇ ಪವನೇ ಬಲಂ ತ್ವಮ್ । ತ್ವಂ ಸ್ವಾದುತಾಸಿ ಸಲಿಲೇ ಶಿಖಿನಿ ತ್ವಮೂಷ್ಮಾ ನಿಃಸಾರಮೇವ ನಿಖಿಲಂ ತ್ವದೃತೇ ಯದಿ ಸ್ಯಾತ್ ॥ 20 ॥

ಅರ್ಥ: ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಬೆಳದಿಂಗಳು ನೀನು, ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕಾಂತಿ ನೀನು; ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ನೀನು, ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಬಲ ನೀನು; ನೀರಿನಲ್ಲಿ ರುಚಿ ನೀನು, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ನೀನು. ನೀನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಿಸ್ಸಾರ.

ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ಯದ್ದಿವಿ ಚರಂತಿ ಯದಂತರಿಕ್ಷಂ ಸೂತೇ ಪಯಾಂಸಿ ಯದಹಿರ್ಧರಣೀಂ ಚ ಧತ್ತೇ । ಯದ್ವಾತಿ ವಾಯುರನಲೋ ಯದುದರ್ಚಿರಾಸ್ತೇ ತತ್ಸರ್ವಮಂಬ ತವ ಕೇವಲಮಾಜ್ಞಯೈವ ॥ 21 ॥

ಅರ್ಥ: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸಂಚರಿಸುವುದು, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮಳೆ ಸುರಿಸುವುದು, ಸರ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊರುವುದು, ವಾಯು ಬೀಸುವುದು, ಅಗ್ನಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಉರಿಯುವುದು: ಅಮ್ಮಾ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ.

ಸಂಕೋಚಮಿಚ್ಛಸಿ ಯದಾ ಗಿರಿಜೇ ತದಾನೀಂ ವಾಕ್ತರ್ಕಯೋಸ್ತ್ವಮಸಿ ಭೂಮಿರನಾಮರೂಪಾ । ಯದ್ವಾ ವಿಕಾಸಮುಪಯಾಸಿ ಯದಾ ತದಾನೀಂ ತ್ವನ್ನಾಮರೂಪಗಣನಾಃ ಸುಕರಾ ಭವಂತಿ ॥ 22 ॥

ಅರ್ಥ: ಗಿರಿಜೆ, ನೀನು ಸಂಕೋಚಿಸಲು ಬಯಸಿದಾಗ ಮಾತು-ತರ್ಕಗಳಿಗೆ ನಿಲುಕದ, ನಾಮರೂಪರಹಿತಳಾಗುತ್ತೀಯೆ. ವಿಕಾಸಗೊಂಡಾಗ ನಿನ್ನ ನಾಮರೂಪಗಳನ್ನು ಎಣಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೋಗಾಯ ದೇವಿ ಭವತೀಂ ಕೃತಿನಃ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಭ್ರೂಕಿಂಕರೀಕೃತಸರೋಜಗೃಹಾಃ ಸಹಸ್ರಮ್ । ಚಿಂತಾಮಣಿಪ್ರಚಯಕಲ್ಪಿತಕೇಲಿಶೈಲೇ ಕಲ್ಪದ್ರುಮೋಪವನ ಏವ ಚಿರಂ ರಮಂತೇ ॥ 23 ॥

ಅರ್ಥ: ದೇವಿ, ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ನಿನಗೆ ನಮಿಸುವ ಪುಣ್ಯವಂತರು ಸಾವಿರಾರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹುಬ್ಬಿನ ಸನ್ನೆಗೆ ಸೇವಕಿಯರನ್ನಾಗಿಸಿ, ಚಿಂತಾಮಣಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಕ್ರೀಡಾಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಉಪವನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹರ್ತುಂ ತ್ವಮೇವ ಭವಸಿ ತ್ವದಧೀನಮೀಶೇ ಸಂಸಾರತಾಪಮಖಿಲಂ ದಯಯಾ ಪಶೂನಾಮ್ । ವೈಕರ್ತನೀ ಕಿರಣಸಂಹತಿರೇವ ಶಕ್ತಾ ಧರ್ಮಂ ನಿಜಂ ಶಮಯಿತುಂ ನಿಜಯೈವ ವೃಷ್ಟ್ಯಾ ॥ 24 ॥

ಅರ್ಥ: ಈಶ್ವರಿ, ನಿನ್ನ ಅಧೀನವಾದ ಜೀವಿಗಳ ಸಮಸ್ತ ಸಂಸಾರತಾಪವನ್ನು ದಯೆಯಿಂದ ಹರಿಸಲು ನೀನೊಬ್ಬಳೇ ಶಕ್ತಳು; ಸೂರ್ಯಕಿರಣಗಳ ರಾಶಿಯೇ ತನ್ನ ಮಳೆಯಿಂದ ತನ್ನದೇ ಉಷ್ಣವನ್ನು ತಣಿಸಬಲ್ಲಂತೆ.

ಶಕ್ತಿಃ ಶರೀರಮಧಿದೈವತಮಂತರಾತ್ಮಾ ಜ್ಞಾನಂ ಕ್ರಿಯಾ ಕರಣಮಾಸನಜಾಲಮಿಚ್ಛಾ । ಐಶ್ವರ್ಯಮಾಯತನಮಾವರಣಾನಿ ಚ ತ್ವಂ ಕಿಂ ತನ್ನ ಯದ್ಭವಸಿ ದೇವಿ ಶಶಾಂಕಮೌಲೇಃ ॥ 25 ॥

ಅರ್ಥ: ಶಕ್ತಿ, ಶರೀರ, ಅಧಿದೇವತೆ, ಅಂತರಾತ್ಮ, ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಆಸನಗಳು, ಇಚ್ಛೆ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಆಲಯ ಮತ್ತು ಆವರಣಗಳು: ಇವೆಲ್ಲವೂ ನೀನೇ. ದೇವಿ, ಚಂದ್ರಮೌಳಿಯ ಯಾವುದು ನೀನಲ್ಲ?

ಭೂಮೌ ನಿವೃತ್ತಿರುದಿತಾ ಪಯಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಿದ್ಯಾಽನಲೇ ಮರುತಿ ಶಾಂತಿರತೀವಕಾಂತಿಃ । ವ್ಯೋಮ್ನೀತಿ ಯಾಃ ಕಿಲ ಕಲಾಃ ಕಲಯಂತಿ ವಿಶ್ವಂ ತಾಸಾಂ ಹಿ ದೂರತರಮಂಬ ಪದಂ ತ್ವದೀಯಮ್ ॥ 26 ॥

ಅರ್ಥ: ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ, ಜಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ, ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಾಂತಿಯುತ ಶಾಂತ್ಯತೀತ: ವಿಶ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಈ ಕಲೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ, ಅಮ್ಮಾ, ನಿನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಬಹುದೂರ.

ಯಾವತ್ಪದಂ ಪದಸರೋಜಯುಗಂ ತ್ವದೀಯಂ ನಾಂಗೀಕರೋತಿ ಹೃದಯೇಷು ಜಗಚ್ಛರಣ್ಯೇ । ತಾವದ್ವಿಕಲ್ಪಜಟಿಲಾಃ ಕುಟಿಲಪ್ರಕಾರಾ- -ಸ್ತರ್ಕಗ್ರಹಾಃ ಸಮಯಿನಾಂ ಪ್ರಲಯಂ ನ ಯಾಂತಿ ॥ 27 ॥

ಅರ್ಥ: ಜಗಚ್ಛರಣ್ಯೇ, ನಿನ್ನ ಪಾದಕಮಲಯುಗಳ ಜನರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವವರೆಗೆ, ವಿವಿಧ ಮತಗಳ ವಿಕಲ್ಪಗಳಿಂದ ಜಟಿಲವಾದ, ವಕ್ರವಾದ ತರ್ಕವಾದಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ನಿರ್ದೇವಯಾನಪಿತೃಯಾನವಿಹಾರಮೇಕೇ ಕೃತ್ವಾ ಮನಃ ಕರಣಮಂಡಲಸಾರ್ವಭೌಮಮ್ । ಧ್ಯಾನೇ ನಿವೇಶ್ಯ ತವ ಕಾರಣಪಂಚಕಸ್ಯ ಪರ್ವಾಣಿ ಪಾರ್ವತಿ ನಯಂತಿ ನಿಜಾಸನತ್ವಮ್ ॥ 28 ॥

ಅರ್ಥ: ಕೆಲವರು ದೇವಯಾನ-ಪಿತೃಯಾನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಾರ್ವಭೌಮನನ್ನಾಗಿಸಿ ನಿನ್ನ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆಗ, ಪಾರ್ವತಿ, ಐದು ಕಾರಣದೇವತೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಸನವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ಥೂಲಾಸು ಮೂರ್ತಿಷು ಮಹೀಪ್ರಮುಖಾಸು ಮೂರ್ತೇಃ ಕಸ್ಯಾಶ್ಚನಾಪಿ ತವ ವೈಭವಮಂಬ ಯಸ್ಯಾಃ । ಪತ್ಯಾ ಗಿರಾಮಪಿ ನ ಶಕ್ಯತ ಏವ ವಕ್ತುಂ ಸಾಪಿ ಸ್ತುತಾ ಕಿಲ ಮಯೇತಿ ತಿತಿಕ್ಷಿತವ್ಯಮ್ ॥ 29 ॥

ಅರ್ಥ: ಭೂಮಿ ಮೊದಲಾದ ನಿನ್ನ ಸ್ಥೂಲರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನೂ ವಾಕ್ಪತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯೂ ಹೇಳಲಾರ. ಅಂತಹ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಸ್ತುತಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು.

ಕಾಲಾಗ್ನಿಕೋಟಿರುಚಿಮಂಬ ಷಡಧ್ವಶುದ್ಧೌ ಆಪ್ಲಾವನೇಷು ಭವತೀಮಮೃತೌಘವೃಷ್ಟಿಮ್ । ಶ್ಯಾಮಾಂ ಘನಸ್ತನತಟಾಂ ಶಕಲೀಕೃತಾಘಾಂ ಧ್ಯಾಯಂತ ಏವ ಜಗತಾಂ ಗುರವೋ ಭವಂತಿ ॥ 30 ॥

ಅರ್ಥ: ಷಡಧ್ವ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ ಕಾಲಾಗ್ನಿಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಅಭಿಷೇಕದಲ್ಲಿ ಅಮೃತಧಾರೆಯ ಮಳೆಯಾಗುವ, ಶ್ಯಾಮಲವರ್ಣದ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಚೂರುಮಾಡುವ ನಿನ್ನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವರೇ ಜಗತ್ತಿನ ಗುರುಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.

ವಿದ್ಯಾಂ ಪರಾಂ ಕತಿಚಿದಂಬರಮಂಬ ಕೇಚಿ- -ದಾನಂದಮೇವ ಕತಿಚಿತ್ಕತಿಚಿಚ್ಚ ಮಾಯಾಮ್ । ತ್ವಾಂ ವಿಶ್ವಮಾಹುರಪರೇ ವಯಮಾಮನಾಮಃ ಸಾಕ್ಷಾದಪಾರಕರುಣಾಂ ಗುರುಮೂರ್ತಿಮೇವ ॥ 31 ॥

ಅರ್ಥ: ಅಮ್ಮಾ, ಕೆಲವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಪರಾವಿದ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಆಕಾಶ, ಕೆಲವರು ಆನಂದ, ಕೆಲವರು ಮಾಯೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ವಿಶ್ವ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನಾವಾದರೋ ನಿನ್ನನ್ನು ಅಪಾರ ಕರುಣೆಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಗುರುಮೂರ್ತಿ ಎಂದೇ ಅರಿಯುತ್ತೇವೆ.

ಕುವಲಯದಲನೀಲಂ ಬರ್ಬರಸ್ನಿಗ್ಧಕೇಶಂ ಪೃಥುತರಕುಚಭಾರಾಕ್ರಾಂತಕಾಂತಾವಲಗ್ನಮ್ । ಕಿಮಿಹ ಬಹುಭಿರುಕ್ತೈಸ್ತ್ವತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಪರಂ ನಃ ಸಕಲಜನನಿ ಮಾತಃ ಸಂತತಂ ಸನ್ನಿಧತ್ತಾಮ್ ॥ 32 ॥

ಅರ್ಥ: ನೀಲಕಮಲದ ದಳದಂತೆ ಶ್ಯಾಮಲವಾದ, ಮೃದುವಾದ ಗುಂಗುರು ಕೇಶದ, ಸ್ತನಭಾರದಿಂದ ಬಾಗಿದ ಸುಂದರ ನಡುವಿನ ನಿನ್ನ ಪರಮರೂಪ, ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದೇನು, ಓ ಸಕಲಜನನಿ, ಸದಾ ನಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿರಲಿ.

ಇತಿ ಶ್ರೀಕಾಳಿದಾಸ ವಿರಚಿತ ಪಂಚಸ್ತವ್ಯಾಂ ಚತುರ್ಥಃ ಅಂಬಾಸ್ತವಃ ।

ಅರ್ಥ: ಹೀಗೆ ಶ್ರೀ ಕಾಳಿದಾಸ ವಿರಚಿತ ಪಂಚಸ್ತವಿಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ತೋತ್ರವಾದ ಅಂಬಾಸ್ತವ ಸಂಪೂರ್ಣ.

ಅಂಬಾ ಸ್ತವಃ ಬಗ್ಗೆ

ಅಂಬಾಸ್ತವ (“ಅಮ್ಮನ ಸ್ತೋತ್ರ”) ಕಾಳಿದಾಸನದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗುವ ಪಂಚಸ್ತವಿಯ ಐದು ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು. 32 ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ದೇವಿಯನ್ನು ಶಿವನ ಅರ್ಧಾಂಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿಯೂ, ವಿಶ್ವದ ಹಿಂದಿನ ಪರಮಶಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ: ದೇಹದ ಚಕ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಏರುವ ಕುಂಡಲಿನಿ, ಎಲ್ಲ ಮಾತಿನ ನಾದ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಕಾಂತಿ, ಜೀವವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಕರುಣಾಮಯಿ ಗುರು.

ಯಾವಾಗ ಪಠಿಸಬೇಕು: ದೇವೀಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ, ಶುಕ್ರವಾರ, ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯೆ ನೀಡುವ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ದೇವಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ 14ನೇ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

ಪಂಚಸ್ತವಿ ಎಂದರೇನು?

ಪಂಚಸ್ತವಿ ದೇವಿಯ ಐದು ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹ (ಲಘುಸ್ತವ, ಚರ್ಚಾಸ್ತವ, ಘಟಸ್ತವ, ಅಂಬಾಸ್ತವ, ಸಕಲಜನನೀಸ್ತವ). ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯ; ಕಾಳಿದಾಸನ ರಚನೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಬಾಸ್ತವ ನಾಲ್ಕನೆಯದು.

ಅಂಬಾಸ್ತವವನ್ನು ಯಾರು ರಚಿಸಿದರು?

ಕೊನೆಯ ಸಾಲು ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಕಾಳಿದಾಸನ ರಚನೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಇವನು ಶಾಕುಂತಲ ಬರೆದ ಕಾಳಿದಾಸನೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಿದೆ; ಸಂಪ್ರದಾಯ ಅವನನ್ನೇ ಕರ್ತೃವೆನ್ನುತ್ತದೆ.

ಸ್ತೋತ್ರ ಕುಂಡಲಿನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

6ನೇ ಶ್ಲೋಕ ದೇವಿಯು ಮೂಲಾಧಾರದಿಂದ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಏರಿ ಆರು ಕಮಲಗಳನ್ನು (ಚಕ್ರಗಳನ್ನು) ಭೇದಿಸಿ, ಶಿರದ ಚಂದ್ರನಿಂದ ಅಮೃತವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಕುಂಡಲಿನಿ ಯೋಗದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರಣ.

ಸ್ತೋತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಬೋಧನೆ ಏನು?

ಒಬ್ಬಳೇ ದೇವಿ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಎಲ್ಲವೂ ಅವಳ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದಾರ್ಶನಿಕ ಹೆಸರುಗಳಾಚೆ ಅವಳು ಕರುಣಾಮಯಿ ಗುರುವೇ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ (31ನೇ ಶ್ಲೋಕ).

ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ.