MuhurtaNow

ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാ പാരായണ - ഏകാദശോഽധ്യായഃ

Sri Krishna · പരമ്പരാഗത ഭക്തിഗ്രന്ഥം

ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ അഥ ഏകാദശോഽധ്യായഃ വിശ്വരൂപസംദര്ശനയോഗഃ

അര്ജുന ഉവാച

മദനുഗ്രഹായ പരമം ഗുഹ്യമധ്യാത്മസംജ്ഞിതമ് । യത്ത്വയോക്തം വചസ്തേന മോഹോഽയം വിഗതോ മമ ॥1

ഭവാപ്യയൌ ഹി ഭൂതാനാം ശ്രുതൌ വിസ്തരശോ മയാ । ത്വത്തഃ കമലപത്രാക്ഷ മാഹാത്മ്യമപി ചാവ്യയമ് ॥2॥

ഏവമേതദ്യഥാഽഽത്ഥ ത്വമ് ആത്മാനം പരമേശ്വര । ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി തേ രൂപമ് ഐശ്വരം പുരുഷോത്തമ ॥3॥

മന്യസേ യദി തച്ഛക്യം മയാ ദ്രഷ്ടുമിതി പ്രഭോ । യോഗേശ്വര തതോ മേ ത്വം ദര്ശയാത്മാനമവ്യയമ് ॥4॥

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

പശ്യ മേ പാര്ഥ രൂപാണി ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ । നാനാവിധാനി ദിവ്യാനി നാനാവര്ണാകൃതീനി ച ॥5

പശ്യാദിത്യാന്വസൂന്രുദ്രാന് അശ്വിനൌ മരുതസ്തഥാ । ബഹൂന്യദൃഷ്ടപൂർവാണി പശ്യാശ്ചര്യാണി ഭാരത ॥6॥

ഇഹൈകസ്ഥം ജഗത്കൃത്സ്നം പശ്യാദ്യ സചരാചരമ് । മമ ദേഹേ ഗുഡാകേശ യച്ചാന്യത് ദ്രഷ്ടുമിച്ഛസി ॥7॥

ന തു മാം ശക്യസേ ദ്രഷ്ടുമ് അനേനൈവ സ്വചക്ഷുഷാ । ദിവ്യം ദദാമി തേ ചക്ഷുഃ പശ്യ മേ യോഗമൈശ്വരമ് ॥8॥

സംജയ ഉവാച

ഏവമുക്ത്വാ തതോ രാജന് മഹായോഗേശ്വരോ ഹരിഃ । ദര്ശയാമാസ പാര്ഥായ പരമം രൂപമൈശ്വരമ് ॥9

അനേകവക്ത്രനയനമ് അനേകാദ്ഭുതദര്ശനമ് । അനേകദിവ്യാഭരണം ദിവ്യാനേകോദ്യതായുധമ് ॥10॥

ദിവ്യമാല്യാംബരധരം ദിവ്യഗംധാനുലേപനമ് । സർവാശ്ചര്യമയം ദേവമ് അനംതം വിശ്വതോമുഖമ് ॥11॥

ദിവി സൂര്യസഹസ്രസ്യ ഭവേദ്യുഗപദുത്ഥിതാ । യദി ഭാഃ സദൃശീ സാ സ്യാത് ഭാസസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ ॥12॥

തത്രൈകസ്ഥം ജഗത്കൃത്സ്നം പ്രവിഭക്തമനേകധാ । അപശ്യദ്ദേവദേവസ്യ ശരീരേ പാംഡവസ്തദാ ॥13॥

തതഃ സ വിസ്മയാവിഷ്ടഃ ഹൃഷ്ടരോമാ ധനംജയഃ । പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവം കൃതാംജലിരഭാഷത ॥14॥

അര്ജുന ഉവാച

പശ്യാമി ദേവാംസ്തവ ദേവ ദേഹേ സർവാംസ്തഥാ ഭൂതവിശേഷസംഘാന് । ബ്രഹ്മാണമീശം കമലാസനസ്ഥമ് ഋഷീംശ്ച സർവാനുരഗാംശ്ച ദിവ്യാന് ॥15

അനേകബാഹൂദരവക്ത്രനേത്രം പശ്യാമി ത്വാ സർവതോഽനംതരൂപമ് । നാംതം ന മധ്യം ന പുനസ്തവാദിം പശ്യാമി വിശ്വേശ്വര വിശ്വരൂപ ॥16॥

കിരീടിനം ഗദിനം ചക്രിണം ച തേജോരാശിം സർവതോ ദീപ്തിമംതമ് । പശ്യാമി ത്വാം ദുര്നിരീക്ഷ്യം സമംതാത് ദീപ്താനലാര്കദ്യുതിമപ്രമേയമ് ॥17॥

ത്വമക്ഷരം പരമം വേദിതവ്യം ത്വമസ്യ വിശ്വസ്യ പരം നിധാനമ് । ത്വമവ്യയഃ ശാശ്വതധര്മഗോപ്താ സനാതനസ്ത്വം പുരുഷോ മതോ മേ ॥18॥

അനാദിമധ്യാംതമനംതവീര്യമ് അനംതബാഹും ശശിസൂര്യനേത്രമ് । പശ്യാമി ത്വാം ദീപ്തഹുതാശവക്ത്രം സ്വതേജസാ വിശ്വമിദം തപംതമ് ॥19॥

ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരിദമംതരം ഹി വ്യാപ്തം ത്വയൈകേന ദിശശ്ച സർവാഃ । ദൃഷ്ട്വാദ്ഭുതം രൂപമുഗ്രം തവേദം ലോകത്രയം പ്രവ്യഥിതം മഹാത്മന് ॥20॥ [രൂപമിദം തവോഗ്രം]

അമീ ഹി ത്വാ സുരസംഘാ വിശംതി കേചിദ്ഭീതാഃ പ്രാംജലയോ ഗൃണംതി । സ്വസ്തീത്യുക്ത്വാ മഹര്ഷിസിദ്ധസംഘാഃ സ്തുവംതി ത്വാം സ്തുതിഭിഃ പുഷ്കലാഭിഃ ॥21॥

രുദ്രാദിത്യാ വസവോ യേ ച സാധ്യാഃ വിശ്വേഽശ്വിനൌ മരുതശ്ചോഷ്മപാശ്ച । ഗംധർവയക്ഷാസുരസിദ്ധസംഘാഃ വീക്ഷംതേ ത്വാം വിസ്മിതാശ്ചൈവ സർവേ ॥22॥

രൂപം മഹത്തേ ബഹുവക്ത്ര നേത്രം മഹാബാഹോ ബഹുബാഹൂരുപാദമ് । ബഹൂദരം ബഹുദംഷ്ട്രാകരാലം ദൃഷ്ട്വാ ലോകാഃ പ്രവ്യഥിതാസ്തഥാഽഹമ് ॥23॥

നഭഃ സ്പൃശം ദീപ്തമനേകവര്ണം വ്യാത്താനനം ദീപ്തവിശാലനേത്രമ് । ദൃഷ്ട്വാ ഹി ത്വാം പ്രവ്യഥിതാംതരാത്മാ ധൃതിം ന വിംദാമി ശമം ച വിഷ്ണോ ॥24॥

ദംഷ്ട്രാകരാലാനി ച തേ മുഖാനി ദൃഷ്ട്വൈവ കാലാനലസന്നിഭാനി । ദിശോ ന ജാനേ ന ലഭേ ച ശര്മ പ്രസീദ ദേവേശ ജഗന്നിവാസ ॥25॥

അമീ ച ത്വാം ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രാഃ സർവേ സഹൈവാവനിപാലസംഘൈഃ । ഭീഷ്മോ ദ്രോണഃ സൂതപുത്രസ്തഥാഽസൌ സഹാസ്മദീയൈരപി യോധമുഖ്യൈഃ ॥26॥

വക്ത്രാണി തേ ത്വരമാണാ വിശംതി ദംഷ്ട്രാകരാലാനി ഭയാനകാനി । കേചിദ്വിലഗ്നാ ദശനാംതരേഷു സംദൃശ്യംതേ ചൂര്ണിതൈരുത്തമാംഗൈഃ ॥27॥

യഥാ നദീനാം ബഹവോഽംബുവേഗാഃ സമുദ്രമേവാഭിമുഖാ ദ്രവംതി । തഥാ തവാമീ നരലോകവീരാഃ വിശംതി വക്ത്രാണ്യഭിവിജ്വലംതി ॥28॥

യഥാ പ്രദീപ്തം ജ്വലനം പതംഗാഃ വിശംതി നാശായ സമൃദ്ധവേഗാഃ । തഥൈവ നാശായ വിശംതി ലോകാഃ തവാപി വക്ത്രാണി സമൃദ്ധവേഗാഃ ॥29॥

ലേലിഹ്യസേ ഗ്രസമാനഃ സമംതാത് ലോകാന്സമഗ്രാന്വദനൈര്ജ്വലദ്ഭിഃ । തേജോഭിരാപൂര്യ ജഗത്സമഗ്രം ഭാസസ്തവോഗ്രാഃ പ്രതപംതി വിഷ്ണോ ॥30॥

ആഖ്യാഹി മേ കോ ഭവാനുഗ്രരൂപഃ നമോഽസ്തു തേ ദേവവര പ്രസീദ । വിജ്ഞാതുമിച്ഛാമി ഭവംതമാദ്യം ന ഹി പ്രജാനാമി തവ പ്രവൃത്തിമ് ॥31॥

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

കാലോഽസ്മി ലോകക്ഷയകൃത്പ്രവൃദ്ധഃ ലോകാന്സമാഹര്തുമിഹ പ്രവൃത്തഃ । ഋതേഽപി ത്വാ ന ഭവിഷ്യംതി സർവേ യേഽവസ്ഥിതാഃ പ്രത്യനീകേഷു യോധാഃ ॥32

തസ്മാത്ത്വമുത്തിഷ്ഠ യശോ ലഭസ്വ ജിത്വാ ശത്രൂന്ഭുംക്ഷ്വ രാജ്യം സമൃദ്ധമ് । മയൈവൈതേ നിഹതാഃ പൂർവമേവ നിമിത്തമാത്രം ഭവ സവ്യസാചിന് ॥33॥

ദ്രോണം ച ഭീഷ്മം ച ജയദ്രഥം ച കര്ണം തഥാന്യാനപി യോധവീരാന് । മയാ ഹതാംസ്ത്വം ജഹി മാ വ്യഥിഷ്ഠാഃ യുധ്യസ്വ ജേതാസി രണേ സപത്നാന് ॥34॥

സംജയ ഉവാച

ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചനം കേശവസ്യ കൃതാംജലിർവേപമാനഃ കിരീടീ । നമസ്കൃത്വാ ഭൂയ ഏവാഹ കൃഷ്ണം സഗദ്ഗദം ഭീതഭീതഃ പ്രണമ്യ ॥35

അര്ജുന ഉവാച

സ്ഥാനേ ഹൃഷീകേശ തവ പ്രകീര്ത്യാ ജഗത്പ്രഹൃഷ്യത്യനുരജ്യതേ ച । രക്ഷാംസി ഭീതാനി ദിശോ ദ്രവംതി സർവേ നമസ്യംതി ച സിദ്ധസംഘാഃ ॥36

കസ്മാച്ച തേ ന നമേരന്മഹാത്മന് ഗരീയസേ ബ്രഹ്മണോഽപ്യാദികര്ത്രേ । അനംത ദേവേശ ജഗന്നിവാസ ത്വമക്ഷരം സദസത്തത്പരം യത് ॥37॥

ത്വമാദിദേവഃ പുരുഷഃ പുരാണഃ ത്വമസ്യ വിശ്വസ്യ പരം നിധാനമ് । വേത്താഽസി വേദ്യം ച പരം ച ധാമ ത്വയാ തതം വിശ്വമനംതരൂപ ॥38॥

വായുര്യമോഽഗ്നിർവരുണഃ ശശാംകഃ പ്രജാപതിസ്ത്വം പ്രപിതാമഹശ്ച । നമോ നമസ്തേഽസ്തു സഹസ്രകൃത്വഃ പുനശ്ച ഭൂയോഽപി നമോ നമസ്തേ ॥39॥

നമഃ പുരസ്താദഥ പൃഷ്ഠതസ്തേ നമോഽസ്തു തേ സർവത ഏവ സർവ । അനംതവീര്യാമിതവിക്രമസ്ത്വം സർവം സമാപ്നോഷി തതോഽസി സർവഃ ॥40॥

സഖേതി മത്വാ പ്രസഭം യദുക്തം ഹേ കൃഷ്ണ ഹേ യാദവ ഹേ സഖേതി । അജാനതാ മഹിമാനം തവേദം മയാ പ്രമാദാത്പ്രണയേന വാഽപി ॥41॥

യച്ചാപഹാസാര്ഥമസത്കൃതോഽസി വിഹാരശയ്യാസനഭോജനേഷു । ഏകോഽഥവാപ്യച്യുത തത്സമക്ഷം തത്ക്ഷാമയേ ത്വാമഹമപ്രമേയമ് ॥42॥

പിതാസി ലോകസ്യ ചരാചരസ്യ ത്വമസ്യ പൂജ്യശ്ച ഗുരുര്ഗരീയാന് । ന ത്വത്സമോഽസ്ത്യഭ്യധികഃ കുതോഽന്യഃ ലോകത്രയേഽപ്യപ്രതിമപ്രഭാവ ॥43॥

തസ്മാത്പ്രണമ്യ പ്രണിധായ കായം പ്രസാദയേ ത്വാമഹമീശമീഡ്യമ് । പിതേവ പുത്രസ്യ സഖേവ സഖ്യുഃ പ്രിയഃ പ്രിയായാര്ഹസി ദേവ സോഢുമ് ॥44॥

അദൃഷ്ടപൂർവം ഹൃഷിതോഽസ്മി ദൃഷ്ട്വാ ഭയേന ച പ്രവ്യഥിതം മനോ മേ । തദേവ മേ ദര്ശയ ദേവരൂപം പ്രസീദ ദേവേശ ജഗന്നിവാസ ॥45॥

കിരീടിനം ഗദിനം ചക്രഹസ്തമ് ഇച്ഛാമി ത്വാം ദ്രഷ്ടുമഹം തഥൈവ । തേനൈവ രൂപേണ ചതുര്ഭുജേന സഹസ്രബാഹോ ഭവ വിശ്വമൂര്തേ ॥46॥

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

മയാ പ്രസന്നേന തവാര്ജുനേദം രൂപം പരം ദര്ശിതമാത്മയോഗാത് । തേജോമയം വിശ്വമനംതമാദ്യം യന്മേ ത്വദന്യേന ന ദൃഷ്ടപൂർവമ് ॥47

ന വേദയജ്ഞാധ്യയനൈര്ന ദാനൈഃ ന ച ക്രിയാഭിര്ന തപോഭിരുഗ്രൈഃ । ഏവംരൂപഃ ശക്യ അഹം നൃലോകേ ദ്രഷ്ടും ത്വദന്യേന കുരുപ്രവീര ॥48॥

മാ തേ വ്യഥാ മാ ച വിമൂഢഭാവഃ ദൃഷ്ട്വാ രൂപം ഘോരമീദൃങ്മമേദമ് । വ്യപേതഭീഃ പ്രീതമനാഃ പുനസ്ത്വം തദേവ മേ രൂപമിദം പ്രപശ്യ ॥49॥

സംജയ ഉവാച

ഇത്യര്ജുനം വാസുദേവസ്തഥോക്ത്വാ സ്വകം രൂപം ദര്ശയാമാസ ഭൂയഃ । ആശ്വാസയാമാസ ച ഭീതമേനം ഭൂത്വാ പുനഃ സൌമ്യവപുര്മഹാത്മാ ॥50

അര്ജുന ഉവാച

ദൃഷ്ട്വേദം മാനുഷം രൂപം തവ സൌമ്യം ജനാര്ദന । ഇദാനീമസ്മി സംവൃത്തഃ സചേതാഃ പ്രകൃതിം ഗതഃ ॥51

ശ്രീ ഭഗവാനുവാച

സുദുര്ദര്ശമിദം രൂപം ദൃഷ്ടവാനസി യന്മമ । ദേവാ അപ്യസ്യ രൂപസ്യ നിത്യം ദര്ശനകാംക്ഷിണഃ ॥52

നാഹം വേദൈര്ന തപസാ ന ദാനേന ന ചേജ്യയാ । ശക്യ ഏവംവിധോ ദ്രഷ്ടും ദൃഷ്ടവാനസി മാം യഥാ ॥53॥

ഭക്ത്യാ ത്വനന്യയാ ശക്യഃ അഹമേവംവിധോഽര്ജുന । ജ്ഞാതും ദ്രഷ്ടും ച തത്ത്വേന പ്രവേഷ്ടും ച പരംതപ ॥54॥

മത്കര്മകൃന്മത്പരമഃ മദ്ഭക്തഃ സംഗവര്ജിതഃ । നിർവൈരഃ സർവഭൂതേഷു യഃ സ മാമേതി പാംഡവ ॥55॥

॥ ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസു ഉപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ വിശ്വരൂപസംദര്ശനയോഗോ നാമ ഏകാദശോഽധ്യായഃ ॥

ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാ പാരായണ - ഏകാദശോഽധ്യായഃ - ഒരു പരിചയം

This is the eleventh chapter of the Bhagavad Gita, Vishvarupa Sandarshana Yoga, set out for parayana (devotional recitation). Arjuna, grateful that his delusion has gone, asks to see Krishna's divine form; given divine sight, he beholds the whole cosmos in Krishna, the gods and sages, blazing light and the warriors rushing to their end, and in awe and fear praises him, asks forgiveness for having treated him as a mere friend, and begs to see his gentle form again.

ഉറവിടം: Mahabharata, Bhishma Parva (Bhagavad Gita, chapter 11)

എപ്പോൾ ജപിക്കാം: In daily Gita parayana, on Gita Jayanti and Ekadashi.

നിങ്ങൾക്കറിയാമോ?

  • Arjuna's hymn of praise in this chapter, beginning "Sthane Hrishikesha", is often recited on its own.
  • Krishna says that this form cannot be seen by Vedas, austerity, gifts or sacrifice, but only by single-minded devotion.

പതിവ് ചോദ്യങ്ങൾ

What is this chapter called?

Vishvarupa Sandarshana Yoga, the vision of the cosmic form.

Why does Arjuna ask forgiveness?

For having treated Krishna as only a friend.

How can this form be seen, according to Krishna?

Only by single-minded devotion.

ആരാധനയ്ക്കും പഠനത്തിനുമായി നൽകുന്നു, പ്രവചനമായല്ല. വാണിജ്യേതരം.