MuhurtaNow

భర్తృహరేః శతక త్రిశతి - వైరాగ్య శతకం

Bhartruhari Shataka Trishati · సాంప్రదాయ భక్తి గ్రంథం

ಚೂಡೋತ್ತಂಸಿತಚಂದ್ರಚಾರುಕಲಿಕಾಚಂಚಚ್ಛಿಖಾಭಾಸ್ವರೋ ಲೀಲಾದಗ್ಧವಿಲೋಲಕಾಮಶಲಭಃ ಶ್ರೇಯೋದಶಾಗ್ರೇ ಸ್ಫುರನ್ । ಅಂತಃಸ್ಫೂರ್ಜದ್ಅಪಾರಮೋಹತಿಮಿರಪ್ರಾಗ್ಭಾರಂ ಉಚ್ಚಾಟಯನ್ ಶ್ವೇತಃಸದ್ಮನಿ ಯೋಗಿನಾಂ ವಿಜಯತೇ ಜ್ಞಾನಪ್ರದೀಪೋ ಹರಃ ॥ 3.1 ॥

ಭ್ರಾಂತಂ ದೇಶಂ ಅನೇಕದುರ್ಗವಿಷಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನ ಕಿಂಚಿತ್ಫಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಜಾತಿಕುಲಾಭಿಮಾನಂ ಉಚಿತಂ ಸೇವಾ ಕೃತಾ ನಿಷ್ಫಲಾ । ಭುಕ್ತಂ ಮಾನವಿವರ್ಜಿತಂ ಪರಗೃಹೇಷ್ವಾಶಂಕಯಾ ಕಾಕವತ್ ತೃಷ್ಣೇ ಜೃಂಭಸಿ ಪಾಪಕರ್ಮಪಿಶುನೇ ನಾದ್ಯಾಪಿ ಸಂತುಷ್ಯಸಿ ॥ 3.2 ॥

ಉತ್ಖಾತಂ ನಿಧಿಶಂಕಯಾ ಕ್ಷಿತಿತಲಂ ಧ್ಮಾತಾ ಗಿರೇರ್ಧಾತವೋ ನಿಸ್ತೀರ್ಣಃ ಸರಿತಾಂ ಪತಿರ್ನೃಪತಯೋ ಯತ್ನೇನ ಸಂತೋಷಿತಾಃ । ಮಂತ್ರಾರಾಧನತತ್ಪರೇಣ ಮನಸಾ ನೀತಾಃ ಶ್ಮಶಾನೇ ನಿಶಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಕಾಣವರಾಟಕೋಽಪಿ ನ ಮಯಾ ತೃಷ್ಣೇ ಸಕಾಮಾ ಭವ ॥ 3.3 ॥

ಖಲಾಲಾಪಾಃ ಸೌಢಾಃ ಕಥಂ ಅಪಿ ತದ್ಆರಾಧನಪರೈರ್ನಿಗೃಹ್ಯಾಂತರ್ ಬಾಷ್ಪಂ ಹಸಿತಂ ಅಪಿ ಶೂನ್ಯೇನ ಮನಸಾ । ಕೃತೋ ವಿತ್ತಸ್ತಂಭಪ್ರತಿಹತಧಿಯಾಂ ಅಂಜಲಿರಪಿ ತ್ವಂ ಆಶೇ ಮೋಘಾಶೇ ಕಿಮ ಅಪರಂ ಅತೋ ನರ್ತಯಸಿ ಮಾಮ್ ॥ 3.4 ॥

ಅಮೀಷಾಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ತುಲಿತವಿಸಿನೀಪತ್ರಪಯಸಾಂ ಕೃತೇ ಕಿಂ ನಾಸ್ಮಾಭಿರ್ವಿಗಲಿತವಿವೇಕೈರ್ವ್ಯವಸಿತಮ್ । ಯದ್ಆಢ್ಯಾನಾಂ ಅಗ್ರೇ ದ್ರವಿಣಮದನಿಃಸಂಜ್ಞಮನಸಾಂ ಕೃತಂ ಮಾವವ್ರೀಡೈರ್ನಿಜಗುಣಕಥಾಪಾತಕಂ ಅಪಿ ॥ 3.5 ॥

ಕ್ಷಾಂತಂ ನ ಕ್ಷಮಯಾ ಗೃಹೋಚಿತಸುಖಂ ತ್ಯಕ್ತಂ ನ ಸಂತೋಷತಃ ಸೋಢೋ ದುಃಸಹಶೀತತಾಪಪವನಕ್ಲೇಶೋ ನ ತಪ್ತಂ ತಪಃ । ಧ್ಯಾತಂ ವಿತ್ತಂ ಅಹರ್ನಿಶಂ ನಿತ್ಯಮಿತಪ್ರಾಣೈರ್ನ ಶಂಭೋಃ ಪದಂ ತತ್ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಯದೇವ ಮುನಿಭಿಸ್ತೈಸ್ತೈಃ ಫಲೈರ್ವಂಚಿತಾಃ ॥ 3.6 ॥

ಭೋಗಾ ನ ಭುಕ್ತಾ ವಯಂ ಏವ ಭುಕ್ತಾಸ್ ತಪೋ ನ ತಪ್ತಂ ವಯಂ ಏವ ತಪ್ತಾಃ । ಕಾಲೋ ನ ಯಾತೋ ವಯಂ ಏವ ಯಾತಾಸ್ತೃಷ್ಣಾ ನ ಜೀರ್ಣಾ ವಯಂ ಏವ ಜೀರ್ಣಾಃ ॥ 3.7 ॥

ಬಲಿಭಿರ್ಮುಖಂ ಆಕ್ರಾಂತಂ ಪಲಿತೇನಾಂಕಿತಂ ಶಿರಃ । ಗಾತ್ರಾಣಿ ಶಿಥಿಲಾಯಂತೇ ತೃಷ್ಣೈಕಾ ತರುಣಾಯತೇ ॥ 3.8 ॥

ವಿವೇಕವ್ಯಾಕೋಶೇ ವಿದಧತಿ ಸಮೇ ಶಾಮ್ಯತಿ ತೃಷಾ ಪರಿಷ್ವಂಗೇ ತುಂಗೇ ಪ್ರಸರತಿತರಾಂ ಸಾ ಪರಿಣತಾ । ಜರಾಜೀರ್ಣೈಶ್ವರ್ಯಗ್ರಸನಗಹನಾಕ್ಷೇಪಕೃಪಣಸ್ತೃಷಾಪಾತ್ರಂ ಯಸ್ಯಾಂ ಭವತಿ ಮರುತಾಂ ಅಪ್ಯಧಿಪತಿಃ ॥ 3.8.1 ॥

ನಿವೃತ್ತಾ ಭೋಗೇಚ್ಛಾ ಪುರುಷಬಹುಮಾನೋಽಪಿ ಗಲಿತಃ ಸಮಾನಾಃ ಸ್ವರ್ಯಾತಾಃ ಸಪದಿ ಸುಹೃದೋ ಜೀವಿತಸಮಾಃ । ಶನೈರ್ಯಷ್ಟ್ಯುತ್ಥಾನಂ ಘನತಿಮಿರರುದ್ಧೇ ಚ ನಯನೇ ಅಹೋ ಮೂಢಃ ಕಾಯಸ್ತದಪಿ ಮರಣಾಪಾಯಚಕಿತಃ ॥ 3.9 ॥

ಆಶಾ ನಾಮ ನದೀ ಮನೋರಥಜಲಾ ತೃಷ್ಣಾತರಂಗಾಕುಲಾ ರಾಗಗ್ರಾಹವತೀ ವಿತರ್ಕವಿಹಗಾ ಧೈರ್ಯದ್ರುಮಧ್ವಂಸಿನೀ । ಮೋಹಾವರ್ತಸುದುಸ್ತರಾತಿಗಹನಾ ಪ್ರೋತ್ತುಂಗಚಿಂತಾತಟೀ ತಸ್ಯಾಃ ಪರಗತಾ ವಿಶುದ್ಧಂ ಅಲಸೋ ನಂದಂತಿ ಯೋಗೀಶ್ವರಾಃ ॥ 3.10 ॥

ನ ಸಂಸಾರೋತ್ಪನ್ನಂ ಚರಿತಂ ಅನುಪಶ್ಯಾಮಿ ಕುಶಲಂ ವಿಪಾಕಃ ಪುಣ್ಯಾನಾಂ ಜನಯತಿ ಭಯಂ ಮೇ ವಿಮೃಶತಃ । ಮಹದ್ಭಿಃ ಪುಣ್ಯೌಘೈಶ್ಚಿರಪರಿಗೃಹೀತಾಶ್ಚ ವಿಷಯಾ ಮಹಾಂತೋ ಜಾಯಂತೇ ವ್ಯಸನಂ ಇವ ದಾತುಂ ವಿಷಯಿಣಾಮ್ ॥ 3.11 ॥

ಅವಶ್ಯಂ ಯಾತಾರಶ್ಚಿರತರಂ ಉಷಿತ್ವಾಪಿ ವಿಷಯಾ ವಿಯೋಗೇ ಕೋ ಭೇದಸ್ತ್ಯಜತಿ ನ ಜನೋ ಯತ್ಸ್ವಯಂ ಅಮೂನ್ । ವ್ರಜಂತಃ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾದತುಲಪರಿತಾಪಾಯ ಮನಸಃ ಸ್ವಯಂ ತ್ಯಕ್ತಾ ಹ್ಯೇತೇ ಶಮಸುಖಂ ಅನಂತಂ ವಿದಧತಿ ॥ 3.12 ॥

ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಿವೇಕನಿರ್ಮಲಧಿಯಃ ಕುರ್ವಂತ್ಯಹೋ ದುಷ್ಕರಂ ಯನ್ಮುಂಚಂತ್ಯುಪಭೋಗಭಾಂಜ್ಯಪಿ ಧನಾನ್ಯೇಕಾಂತತೋ ನಿಃಸ್ಪೃಹಾಃ । ಸಂಪ್ರಾತಾನ್ನ ಪುರಾ ನ ಸಂಪ್ರತಿ ನ ಚ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ದೃಢಪ್ರತ್ಯಯಾನ್ ವಾಂಛಾಮಾತ್ರಪರಿಗ್ರಹಾನಪಿ ಪರಂ ತ್ಯಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ತಾ ವಯಮ್ ॥ 3.13 ॥

ಧನ್ಯಾನಾಂ ಗಿರಿಕಂದರೇಷು ವಸತಾಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪರಂ ಧ್ಯಾಯತಾಮಾನಂದಾಶ್ರು ಜಲಂ ಪಿಬಂತಿ ಶಕುನಾ ನಿಃಶಂಕಂ ಅಂಕೇಶಯಾಃ । ಅಸ್ಮಾಕಂ ತು ಮನೋರಥೋಪರಚಿತಪ್ರಾಸಾದವಾಪೀತಟಕ್ರೀಡಾ ಕಾನನಕೇಲಿಕೌತುಕಜುಷಾಂ ಆಯುಃ ಪರಂ ಕ್ಷೀಯತೇ ॥ 3.14 ॥

ಭಿಕ್ಷಾಶತಂ ತದಪಿ ನೀರಸಂ ಏಕಬಾರಂ ಶಯ್ಯಾ ಚ ಭೂಃ ಪರಿಜನೋ ನಿಜದೇಹಮಾತ್ರಮ್ । ವಸ್ತ್ರಂ ವಿಶೀರ್ಣಶತಖಂಡಮಯೀ ಚ ಕಂಥಾ ಹಾ ಹಾ ತಥಾಪಿ ವಿಷಯಾ ನ ಪರಿತ್ಯಜಂತಿ ॥ 3.15 ॥

ಸ್ತನೌ ಮಾಂಸಗ್ರಂಥೀ ಕನಕಕಲಶಾವಿತ್ಯುಪಮಿತೀ ಮುಖಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಗಾರಂ ತದಪಿ ಚ ಶಶಾಂಕೇನ ತುಲಿತಮ್ । ಸ್ರವನ್ಮೂತ್ರಕ್ಲಿನ್ನಂ ಕರಿವರಶಿರಸ್ಪರ್ಧಿ ಜಘನಂ ಮುಹುರ್ನಿಂದ್ಯಂ ರೂಪಂ ಕವಿಜನವಿಶೇಷೈರ್ಗುರುಕೃತಮ್ ॥ 3.16 ॥

ಏಕೋ ರಾಗಿಷು ರಾಜತೇ ಪ್ರಿಯತಮಾದೇಹಾರ್ಧಹಾರೀ ಹರೋ ನೀರಾಗೇಷು ಜನೋ ವಿಮುಕ್ತಲಲನಾಸಂಗೋ ನ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಃ । ದುರ್ವಾರಸ್ಮರಬಾಣಪನ್ನಗವಿಷವ್ಯಾಬಿದ್ಧಮುಗ್ಧೋ ಜನಃ ಶೇಷಃ ಕಾಮವಿಡಂಬಿತಾನ್ನ ವಿಷಯಾನ್ಭೋಕ್ತುಂ ನ ಮೋಕ್ತುಂ ಕ್ಷಮಃ ॥ 3.17 ॥

ಅಜಾನಂದಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಪತತು ಶಲಭಸ್ತೀವ್ರದಹನೇ ಸ ಮೀನೋಽಪ್ಯಜ್ಞಾನಾದ್ಬಡಿಶಯುತಂ ಅಶ್ನಾತು ಪಿಶಿತಮ್ । ವಿಜಾನಂತೋಽಪ್ಯೇತೇ ವಯಂ ಇಹ ವಿಯಜ್ಜಾಲಜಟಿಲಾನ್ ನ ಮುಂಚಾಮಃ ಕಾನಾಂ ಅಹಹ ಗಹನೋ ಮೋಹಮಹಿಮಾ ॥ 3.18 ॥

ತೃಷಾ ಶುಷ್ಯತ್ಯಾಸ್ಯೇ ಪಿಬತಿ ಸಲಿಲಂ ಶೀತಮಧುರಂ ಕ್ಷುಧಾರ್ತಃ ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಕವಲಯತಿ ಮಾಂಸಾದಿಕಲಿತಮ್ । ಪ್ರದೀಪ್ತೇ ಕಾಮಾಗ್ನೌ ಸುದೃಢತರಂ ಆಲಿಂಗತಿ ವಧೂಂ ಪ್ರತೀಕಾರಂ ವ್ಯಾಧಃ ಸುಖಂ ಇತಿ ವಿಪರ್ಯಸ್ಯತಿ ಜನಃ ॥ 3.19 ॥

ತುಂಗಂ ವೇಶ್ಮ ಸುತಾಃ ಸತಾಂ ಅಭಿಮತಾಃ ಸಂಖ್ಯಾತಿಗಾಃ ಸಂಪದಃ ಕಲ್ಯಾಣೀ ದಯಿತಾ ವಯಶ್ಚ ನವಂ ಇತ್ಯಜ್ಞಾನಮೂಢೋ ಜನಃ । ಮತ್ವಾ ವಿಶ್ವಂ ಅನಶ್ವರಂ ನಿವಿಶತೇ ಸಂಸಾರಕಾರಾಗೃಹೇ ಸಂದೃಶ್ಯ ಕ್ಷಣಭಂಗುರಂ ತದಖಿಲಂ ಧನ್ಯಸ್ತು ಸನ್ನ್ಯಸ್ಯತಿ ॥ 3.20 ॥

ದೀನಾ ದೀನಮುಖೈಃ ಸದೈವ ಶಿಶುಕೈರಾಕೃಷ್ಟಜೀರ್ಣಾಂಬರಾ ಕ್ರೋಶದ್ಭಿಃ ಕ್ಷುಧಿತೈರ್ನಿರನ್ನವಿಧುರಾ ದೃಶ್ಯಾ ನ ಚೇದ್ಗೇಹಿನೀ । ಯಾಚ್ಞಾಭಂಗಭಯೇನ ಗದ್ಗದಗಲತ್ರುಟ್ಯದ್ವಿಲೀನಾಕ್ಷರಂ ಕೋ ದೇಹೀತಿ ವದೇತ್ಸ್ವದಗ್ಧಜಠರಸ್ಯಾರ್ಥೇ ಮನಸ್ವೀ ಪುಮಾನ್ ॥ 3.21 ॥

ಅಭಿಮತಮಹಾಮಾನಗ್ರಂಥಿಪ್ರಭೇದಪಟೀಯಸೀ ಗುರುತರಗುಣಗ್ರಾಮಾಭೋಜಸ್ಫುಟೋಜ್ಜ್ವಲಚಂದ್ರಿಕಾ । ವಿಪುಲವಿಲಲ್ಲಜ್ಜಾವಲ್ಲೀವಿತಾನಕುಠಾರಿಕಾ ಜಠರಪಿಠರೀ ದುಸ್ಪುರೇಯಂ ಕರೋತಿ ವಿಡಂಬನಮ್ ॥ 3.22 ॥

ಪುಣ್ಯೇ ಗ್ರಾಮೇ ವನೇ ವಾ ಮಹತಿ ಸಿತಪಟಚ್ಛನ್ನಪಾಲೀ ಕಪಾಲಿಂ ಹ್ಯಾದಾಯ ನ್ಯಾಯಗರ್ಭದ್ವಿಜಹುತಹುತಭುಗ್ಧೂಮಧೂಮ್ರೋಪಕಂಠೇ । ದ್ವಾರಂ ದ್ವಾರಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ವರಂ ಉದರದರೀಪೂರಣಾಯ ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋ ಮಾನೀ ಪ್ರಾಣೈಃ ಸನಾಥೋ ನ ಪುನರನುದಿನಂ ತುಲ್ಯಕುಲ್ಯೇಸು ದೀನಃ ॥ 3.23 ॥

ಗಂಗಾತರಂಗಕಣಶೀಕರಶೀತಲಾನಿ ವಿದ್ಯಾಧರಾಧ್ಯುಷಿತಚಾರುಶಿಲಾತಲಾನಿ । ಸ್ಥಾನಾನಿ ಕಿಂ ಹಿಮವತಃ ಪ್ರಲಯಂ ಗತಾನಿ ಯತ್ಸಾವಮಾನಪರಪಿಂಡರತಾ ಮನುಷ್ಯಾಃ ॥ 3.24 ॥

ಕಿಂ ಕಂದಾಃ ಕಂದರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಲಯಂ ಉಪಗತಾ ನಿರ್ಝರಾ ವಾ ಗಿರಿಭ್ಯಃ ಪ್ರಧ್ವಸ್ತಾ ವಾ ತರುಭ್ಯಃ ಸರಸಗಲಭೃತೋ ವಲ್ಕಲಿನ್ಯಶ್ಚ ಶಾಖಾಃ । ವೀಕ್ಷ್ಯಂತೇ ಯನ್ಮುಖಾನಿ ಪ್ರಸಭಂ ಅಪಗತಪ್ರಶ್ರಯಾಣಾಂ ಖಲಾನಾಂ ದುಃಖಾಪ್ತಸ್ವಲ್ಪವಿತ್ತಸ್ಮಯಪವನವಶಾನರ್ತಿತಭ್ರೂಲತಾನಿ ॥ 3.25 ॥

ಪುಣ್ಯೈರ್ಮೂಲಫಲೈಸ್ತಥಾ ಪ್ರಣಯಿನೀಂ ವೃತ್ತಿಂ ಕುರುಷ್ವಾಧುನಾ ಭೂಶಯ್ಯಾಂ ನವಪಲ್ಲವೈರಕೃಪಣೈರುತ್ತಿಷ್ಠ ಯಾವೋ ವನಮ್ । ಕ್ಷುದ್ರಾಣಾಂ ಅವಿವೇಕಮೂಢಮನಸಾಂ ಯತ್ರೇಶ್ವರಾಣಾಂ ಸದಾ ವಿತ್ತವ್ಯಾಧಿವಿಕಾರವಿಹ್ವಲಗಿರಾಂ ನಾಮಾಪಿ ನ ಶ್ರೂಯತೇ ॥ 3.26 ॥

ಫಲಂ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಲಭ್ಯಂ ಪ್ರತಿವನಂ ಅಖೇದಂ ಕ್ಷಿತಿರುಹಾಂ ಪಯಃ ಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಾನೇ ಶಿಶಿರಮಧುರಂ ಪುಣ್ಯಸರಿತಾಮ್ । ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಾ ಶಯ್ಯಾ ಸುಲಲಿತಲತಾಪಲ್ಲವಮಯೀ ಸಹಂತೇ ಸಂತಾಪಂ ತದಪಿ ಧನಿನಾಂ ದ್ವಾರಿ ಕೃಪಣಾಃ ॥ 3.27 ॥

ಯೇ ವರ್ತಂತೇ ಧನಪತಿಪುರಃ ಪ್ರಾರ್ಥನಾದುಃಖಭಾಜೋ ಯೇ ಚಾಲ್ಪತ್ವಂ ದಧತಿ ವಿಷಯಾಕ್ಷೇಪಪರ್ಯಾಪ್ತಬುದ್ಧೇಃ । ತೇಷಾಂ ಅಂತಃಸ್ಫುರಿತಹಸಿತಂ ವಾಸರಾಣಿ ಸ್ಮರೇಯಂ ಧ್ಯಾನಚ್ಛೇದೇ ಶಿಖರಿಕುಹರಗ್ರಾವಶಯ್ಯಾನಿಷಣ್ಣಃ ॥ 3.28 ॥

ಯೇ ಸಂತೋಷನಿರಂತರಪ್ರಮುದಿತಸ್ತೇಷಾಂ ನ ಭಿನ್ನಾ ಮುದೋ ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ಧನಲುಬ್ಧಸಂಕಲಧಿಯಸ್ತೇಸಾಂ ನ ತೃಷ್ಣಾಹತಾ । ಇತ್ಥಂ ಕಸ್ಯ ಕೃತೇ ಕುತಃ ಸ ವಿಧಿನಾ ಕೀದೃಕ್ಪದಂ ಸಂಪದಾಂ ಸ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವ ಸಮಾಪ್ತಹೇಮಮಹಿಮಾ ಮೇರುರ್ನ ಮೇ ರೋಚತೇ ॥ 3.29 ॥

ಭಿಕ್ಷಾಹಾರಂ ಅದೈನ್ಯಂ ಅಪ್ರತಿಸುಖಂ ಭೀತಿಚ್ಛಿದಂ ಸರ್ವತೋ ದುರ್ಮಾತ್ಸರ್ಯಮದಾಭಿಮಾನಮಥನಂ ದುಃಖೌಘವಿಧ್ವಂಸನಮ್ । ಸರ್ವತ್ರಾನ್ವಹಂ ಅಪ್ರಯತ್ನಸುಲಭಂ ಸಾಧುಪ್ರಿಯಂ ಪಾವನಂ ಶಂಭೋಃ ಸತ್ರಂ ಅವಾಯಂ ಅಕ್ಷಯನಿಧಿಂ ಶಂಸಂತಿ ಯೋಗೀಶ್ವರಾಃ ॥ 3.30 ॥

ಭೋಗೇ ರೋಗಭಯಂ ಕುಲೇ ಚ್ಯುತಿಭಯಂ ವಿತ್ತೇ ನೃಪಾಲಾದ್ಭಯಂ ಮಾನೇ ದೈನ್ಯಭಯಂ ಬಲೇ ರಿಪುಭಯಂ ರೂಪೇ ಜರಾಯಾ ಭಯಮ್ । ಶಾಸ್ತ್ರೇ ವಾದಿಭಯಂ ಗುಣೇ ಖಲಭಯಂ ಕಾಯೇ ಕೃತಾಂತಾದ್ಭಯಂ ಸರ್ವಂ ವಸ್ತು ಭಯಾನ್ವಿತಂ ಭುವಿ ನೃಣಾಂ ವೈರಾಗ್ಯಮೇವಾಭಯಮ್ ॥ 3.31 ॥

ಆಕ್ರಾಂತಂ ಮರಣೇನ ಜನ್ಮ ಜರಸಾ ಚಾತ್ಯುಜ್ಜ್ವಲಂ ಯೌವನಂ ಸಂತೋಷೋ ಧನಲಿಪ್ಸಯಾ ಶಮಸುಖಂ ಪ್ರೌಢಾಂಗನಾವಿಭ್ರಮೈಃ । ಲೋಕೈರ್ಮತ್ಸರಿಭಿರ್ಗುಣಾ ವನಭುವೋ ವ್ಯಾಲೈರ್ನೃಪಾ ದುರ್ಜನೈರ್ ಅಸ್ಥೈರ್ಯೇಣ ವಿಭೂತಯೋಽಪ್ಯಪಹತಾ ಗ್ರಸ್ತಂ ನ ಕಿಂ ಕೇನ ವಾ ॥ 3.32 ॥

ಆಧಿವ್ಯಾಧಿಶತೈರ್ಜನಸ್ಯ ವಿವಿಧೈರಾರೋಗ್ಯಂ ಉನ್ಮೂಲ್ಯತೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಯತ್ರ ಪತಂತಿ ತತ್ರ ವಿವೃತದ್ವಾರಾ ಇವ ವ್ಯಾಪದಃ । ಜಾತಂ ಜಾತಂ ಅವಶ್ಯಂ ಆಶು ವಿವಶಂ ಮೃತ್ಯುಃ ಕರೋತ್ಯಾತ್ಮಸಾತ್ ತತ್ಕಿಂ ತೇನ ನಿರಂಕುಶೇನ ವಿಧಿನಾ ಯನ್ನಿರ್ಮಿತಂ ಸುಸ್ಥಿರಮ್ ॥ 3.33 ॥

ಭೋಗಾಸ್ತುಂಗತರಂಗಭಂಗತರಲಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ಷಣಧ್ವಂಸಿನಃ ಸ್ತೋಕಾನ್ಯೇವ ದಿನಾನಿ ಯೌವನಸುಖಂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಃ ಪ್ರಿಯಾಸು ಸ್ಥಿತಾ । ತತ್ಸಂಸಾರಂ ಅಸಾರಂ ಏವ ನಿಖಿಲಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಬುಧಾ ಬೋಧಕಾ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಪೇಶಲೇನ ಮನಸಾ ಯತ್ನಃ ಸಮಾಧೀಯತಾಮ್ ॥ 3.34 ॥

ಭೋಗಾ ಮೇಘವಿತಾನಮಧ್ಯವಿಲಸತ್ಸೌದಾಮಿನೀಚಂಚಲಾ ಆಯುರ್ವಾಯುವಿಘಟ್ಟಿತಾಬ್ಜಪಟಲೀಲೀನಾಂಬುವದ್ಭಂಗುರಮ್ । ಲೀಲಾ ಯೌವನಲಾಲಸಾಸ್ತನುಭೃತಾಂ ಇತ್ಯಾಕಲಯ್ಯ ದ್ರುತಂ ಯೋಗೇ ಧೈರ್ಯಸಮಾಧಿಸಿದ್ಧಿಸುಲಭೇ ಬುದ್ಧಿಂ ವಿದಧ್ವಂ ಬುಧಾಃ ॥ 3.35 ॥

ಆಯುಃ ಕಲ್ಲೋಲಲೋಲಂ ಕತಿಪಯದಿವಸಸ್ಥಾಯಿನೀ ಯೌವನಶ್ರೀಃ ಅರ್ಥಾಃ ಸಂಕಲ್ಪಕಲ್ಪಾ ಘನಸಮಯತಡಿದ್ವಿಭ್ರಮಾ ಭೋಗಪೂಗಾಃ । ಕಂಠಾಶ್ಲೇಷೋಪಗೂಢಂ ತದಪಿ ಚ ನ ಚಿರಂ ಯತ್ಪ್ರಿಯಾಭಿಃ ಪ್ರಣೀತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಸಕ್ತಚಿತ್ತಾ ಭವತ ಭವಭಯಾಂಭೋಧಿಪಾರಂ ತರೀತುಮ್ ॥ 3.36 ॥

ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣಾಮೇಧ್ಯಮಧ್ಯೇ ನಿಯಮಿತತನುಭಿಃ ಸ್ಥೀಯತೇ ಗರ್ಭವಾಸೇ ಕಾಂತಾವಿಶ್ಲೇಷದುಃಖವ್ಯತಿಕರವಿಷಮೋ ಯೌವನೇ ಚೋಪಭೋಗಃ । ವಾಮಾಕ್ಷೀಣಾಂ ಅವಜ್ಞಾವಿಹಸಿತವಸತಿರ್ವೃದ್ಧಭಾವೋಽನ್ಯಸಾಧುಃ ಸಂಸಾರೇ ರೇ ಮನುಷ್ಯಾ ವದತ ಯದಿ ಸುಖಂ ಸ್ವಲ್ಪಂ ಅಪ್ಯಸ್ತಿ ಕಿಂಚಿತ್ ॥ 3.37 ॥

ವ್ಯಾಘ್ರೀವ ತಿಷ್ಠತಿ ಜರಾ ಪರಿತರ್ಜಯಂತೀ ರೋಗಾಶ್ಚ ಶತ್ರವ ಇವ ಪ್ರಹರಂತಿ ದೇಹಮ್ । ಆಯುಃ ಪರಿಸ್ರವಂತಿ ಭಿನ್ನಘಟಾದಿವಾಂಭೋ ಲೋಕಸ್ತಥಾಪ್ಯಹಿತಂ ಆಚರತೀತಿ ಚಿತ್ರಮ್ ॥ 3.38 ॥

ಭೋಗಾ ಭಂಗುರವೃತ್ತಯೋ ಬಹುವಿಧಾಸ್ತೈರೇವ ಚಾಯಂ ಭವಸ್ತತ್ ಕಸ್ಯೇಹ ಕೃತೇ ಪರಿಭ್ರಮತ ರೇ ಲೋಕಾಃ ಕೃತಂ ಚೇಷ್ಟತೈಃ । ಆಶಾಪಾಶಶತಾಪಶಾಂತಿವಿಶದಂ ಚೇತಃಸಮಾಧೀಯತಾಂ ಕಾಮೋತ್ಪತ್ತಿವಶಾತ್ಸ್ವಧಾಮನಿ ಯದಿ ಶ್ರದ್ದೇಯಂ ಅಸ್ಮದ್ವಚಃ ॥ 3.39 ॥

ಸಖೇ ಧನ್ಯಾಃ ಕೇಚಿತ್ತ್ರುಟಿತಭವಬಂಧವ್ಯತಿಕರಾ ವನಾಂತೇ ಚಿತ್ತಾಂತರ್ವಿಷಂ ಅವಿಷಯಾಶೀತ್ವಿಷಗತಾಃ । ಶರಚ್ಚಂದ್ರಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಧವಲಗಗನಾಭೋಗಸುಭಗಾಂ ನಯಂತೇ ಯೇ ರಾತ್ರಿಂ ಸುಕೃತಚಯಚಿಂತೈಕಶರಣಾಃ ॥ 3.39.1 ॥

ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರಾದಿಮರುದ್ಗಣಾಂಸ್ತೃಣಕಣಾನ್ಯತ್ರ ಸ್ಥಿತೋ ಮನ್ಯತೇ ಯತ್ಸ್ವಾದಾದ್ವಿರಸಾ ಭವಂತಿ ವಿಭವಾಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಾದಯಃ । ಭೋಗಃ ಕೋಽಪಿ ಸ ಏವ ಏಕ ಪರಮೋ ನಿತ್ಯೋದಿತೋ ಜೃಂಭತೇ ಭೋಃ ಸಾಧೋ ಕ್ಷಣಭಂಗುರೇ ತದಿತರೇ ಭೋಗೇ ರತಿಂ ಮಾ ಕೃಥಾಃ ॥ 3.40 ॥

ಸಾ ರಮ್ಯಾ ನಗರೀ ಮಹಾನ್ಸ ನೃಪತಿಃ ಸಾಮಂತಚಕ್ರಂ ಚ ತತ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತಸ್ಯ ಚ ಸಾ ವಿದಗ್ಧಪರಿಷತ್ತಾಶ್ಚಂದ್ರಬಿಂಬಾನನಾಃ । ಉದ್ವೃತ್ತಃ ಸ ರಾಜಪುತ್ರನಿವಹಸ್ತೇ ವಂದಿನಸ್ತಾಃ ಕಥಾಃ ಸರ್ವಂ ಯಸ್ಯ ವಶಾದಗಾತ್ಸ್ಮೃತಿಪಥಂ ಕಾಲಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ ॥ 3.41 ॥

ಯತ್ರಾನೇಕಃ ಕ್ವಚಿದಪಿ ಗೃಹೇ ತತ್ರ ತಿಷ್ಠತ್ಯಥೈಕೋ ಯತ್ರಾಪ್ಯೇಕಸ್ತದನು ಬಹವಸ್ತತ್ರ ನೈಕೋಽಪಿ ಚಾಂತೇ । ಇತ್ಥಂ ನೇಯೌ ರಜನಿದಿವಸೌ ಲೋಲಯಂದ್ವಾವಿವಾಕ್ಷೌ ಕಾಲಃ ಕಲ್ಯೋ ಭುವನಫಲಕೇ ಕ್ರೀಡತಿ ಪ್ರಾಣಿಶಾರೈಃ ॥ 3.42 ॥

ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ಗತಾಗತೈರಹರಹಃ ಸಂಕ್ಷೀಯತೇ ಜೀವಿತಂ ವ್ಯಾಪಾರೈರ್ಬಹುಕಾರ್ಯಭಾರಗುರುಭಿಃ ಕಾಲೋಽಪಿ ನ ಜ್ಞಾಯತೇ । ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜನ್ಮಜರಾವಿಪತ್ತಿಮರಣಂ ತ್ರಾಸಶ್ಚ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ ಪೀತ್ವಾ ಮೋಹಮಯೀಂ ಪ್ರಮಾದಮದಿರಾಂ ಉನ್ಮತ್ತಭೂತಂ ಜಗತ್ ॥ 3.43 ॥

ರಾತ್ರಿಃ ಸೈವ ಪುನಃ ಸ ಏವ ದಿವಸೋ ಮತ್ವಾ ಮುಧಾ ಜಂತವೋ ಧಾವಂತ್ಯುದ್ಯಮಿನಸ್ತಥೈವ ನಿಭೃತಪ್ರಾರಬ್ಧತತ್ತತ್ಕ್ರಿಯಾಃ । ವ್ಯಾಪಾರೈಃ ಪುನರ್ಉಕ್ತಭೂತವಿಷಯೈರಿತ್ಥಂ ವಿಧೇನಾಮುನಾ ಸಂಸಾರೇಣ ಕದರ್ಥಿತಾ ವಯಂ ಅಹೋ ಮೋಹಾನ್ನ ಲಜ್ಜಾಮಹೇ ॥ 3.44 ॥

ನ ಧ್ಯಾನಂ ಪದಂ ಈಶ್ವರಸ್ಯ ವಿಧಿವತ್ಸಂಸಾರವಿಚ್ಛಿತ್ತಯೇ ಸ್ವರ್ಗದ್ವಾರಕಪಾಟಪಾಟನಪಟುರ್ಧರ್ಮೋಽಪಿ ನೋಪಾರ್ಜಿತಃ । ನಾರೀಪೀನಪಯೋಧರೋರುಯುಗಲಂ ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ನಾಲಿಂಗಿತಂ ಮಾತುಃ ಕೇವಲಂ ಏವ ಯೌವನವನಚ್ಛೇದೇ ಕುಠಾರಾ ವಯಮ್ ॥ 3.45 ॥

ನಾಭ್ಯಸ್ತಾ ಪ್ರತಿವಾದಿವೃಂದದಮನೀ ವಿದ್ಯಾ ವಿನೀತೋಚಿತಾ ಖಡ್ಗಾಗ್ರೈಃ ಕರಿಕುಂಭಪೀಠದಲನೈರ್ನಾಕಂ ನ ನೀತಂ ಯಶಃ । ಕಾಂತಾಕೌಂಅಲಪಲ್ಲವಾಧರರಸಃ ಪೀತೋ ನ ಚಂದ್ರೋದಯೇ ತಾರುಣ್ಯಂ ಗತಂ ಏವ ನಿಷ್ಫಲಂ ಅಹೋ ಶೂನ್ಯಾಲಯೇ ದೀಪವತ್ ॥ 3.46 ॥

ವಿದ್ಯಾ ನಾಧಿಗತಾ ಕಲಂಕರಹಿತಾ ವಿತ್ತಂ ಚ ನೋಪಾರ್ಜಿತಂ ಶುಶ್ರೂಷಾಪಿ ಸಮಾಹಿತೇನ ಮನಸಾ ಪಿತ್ರೋರ್ನ ಸಂಪಾದಿತಾ । ಆಲೋಲಾಯತಲೋಚನಾಃ ಪ್ರಿಯತಮಾಃ ಸ್ವಪ್ನೇಽಪಿ ನಾಲಿಂಗಿತಾಃ ಕಾಲೋಽಯಂ ಪರಪಿಂಡಲೋಲುಪತಯಾ ಕಾಕೈರಿವ ಪ್ರೇರ್ಯತೇ ॥ 3.47 ॥

ವಯಂ ಯೇಭ್ಯೋ ಜಾತಾಶ್ಚಿರಪರಿಗತಾ ಏವ ಖಲು ತೇ ಸಮಂ ಯೈಃ ಸಂವೃದ್ಧಾಃ ಸ್ಮೃತಿವಿಷಯತಾಂ ತೇಽಪಿ ಗಮಿತಾಃ । ಇದಾನೀಂ ಏತೇ ಸ್ಮಃ ಪ್ರತಿದಿವಸಂ ಆಸನ್ನಪತನಾ ಗತಾಸ್ತುಲ್ಯಾವಸ್ಥಾಂ ಸಿಕತಿಲನದೀತೀರತರುಭಿಃ ॥ 3.48 ॥

ಆಯುರ್ವರ್ಷಶತಂ ನೃಣಾಂ ಪರಿಮಿತಂ ರಾತ್ರೌ ತದ್ಅರ್ಧಂ ಗತಂ ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಪರಸ್ಯ ಚಾರ್ಧಂ ಅಪರಂ ಬಾಲತ್ವವೃದ್ಧತ್ವಯೋಃ । ಶೇಷಂ ವ್ಯಾಧಿವಿಯೋಗದುಃಖಸಹಿತಂ ಸೇವಾದಿಭಿರ್ನೀಯತೇ ಜೀವೇ ವಾರಿತರಂಗಚಂಚಲತರೇ ಸೌಖ್ಯಂ ಕುತಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಮ್ ॥ 3.49 ॥

ಕ್ಷಣಂ ಬಾಲೋ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ಯುವಾ ಕಾಮರಸಿಕಃ ಕ್ಷಣಂ ವಿತ್ತೈರ್ಹೀನಃ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ಚ ಸಂಪೂರ್ಣವಿಭವಃ । ಜರಾಜೀರ್ಣೈರಂಗೈರ್ನಟ ಇವ ಬಲೀಮಂಡಿತತನೂರ್ ನರಃ ಸಂಸಾರಾಂತೇ ವಿಶತಿ ಯಮಧಾನೀಯವನಿಕಾಮ್ ॥ 3.50 ॥

ತ್ವಂ ರಾಜಾ ವಯಂ ಅಪ್ಯುಪಾಸಿತಗುರುಪ್ರಜ್ಞಾಭಿಮಾನೋನ್ನತಾಃ ಖ್ಯಾತಸ್ತ್ವಂ ವಿಭವೈರ್ಯಶಾಂಸಿ ಕವಯೋ ದಿಕ್ಷು ಪ್ರತನ್ವಂತಿ ನಃ । ಇತ್ಥಂ ಮಾನಧನಾತಿದೂರಂ ಉಭಯೋರಪ್ಯಾವಯೋರಂತರಂ ಯದ್ಯಸ್ಮಾಸು ಪರಾಙ್ಮುಖೋಽಸಿ ವಯಂ ಅಪ್ಯೇಕಾಂತತೋ ನಿಃಸ್ಪೃಹಾ ॥ 3.51 ॥

ಅರ್ಥಾನಾಂ ಈಶಿಷೇ ತ್ವಂ ವಯಂ ಅಪಿ ಚ ಗಿರಾಂ ಈಶ್ಮಹೇ ಯಾವದರ್ಥಂ ಶೂರಸ್ತ್ವಂ ವಾದಿದರ್ಪವ್ಯುಪಶಮನವಿಧಾವಕ್ಷಯಂ ಪಾಟವಂ ನಃ । ಸೇವಂತೇ ತ್ವಾಂ ಧನಾಢ್ಯಾ ಮತಿಮಲಹತಯೇ ಮಾಂ ಅಪಿ ಶ್ರೋತುಕಾಮಾಃ । ಮಯ್ಯಪ್ಯಾಸ್ಥಾ ನ ತೇ ಚೇತ್ತ್ವಯಿ ಮಮ ನಿತರಾಂ ಏವ ರಾಜನ್ನನಾಸ್ಥಾ ॥ 3.52 ॥

ವಯಂ ಇಹ ಪರಿತುಷ್ಟಾ ವಲ್ಕಲೈಸ್ತ್ವಂ ದುಕೂಲೈಃ ಸಮ ಇಹ ಪರಿತೋಷೋ ನಿರ್ವಿಶೇಷೋ ವಿಶೇಷಃ । ಸ ತು ಭವತು ದರಿದ್ರೋ ಯಸ್ಯ ತೃಷ್ಣಾ ವಿಶಾಲಾ ಮನಸಿ ಚ ಪರಿತುಷ್ಟೇ ಕೋಽರ್ಥವಾನ್ಕೋ ದರಿದ್ರಃ ॥ 3.53 ॥

ಫಲಂ ಅಲಂ ಅಶನಾಯ ಸ್ವಾದು ಪಾನಾಯ ತೋಯಂ ಕ್ಷಿತಿರಪಿ ಶಯನಾರ್ಥಂ ವಾಸಸೇ ವಲ್ಕಲಂ ಚ । ನವಧನಮಧುಪಾನಭ್ರಾಂತಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಅವಿನಯಂ ಅನುಮಂತುಂ ನೋತ್ಸಹೇ ದುರ್ಜನಾನಾಮ್ ॥ 3.54 ॥

ಅಶ್ನೀಮಹಿ ವಯಂ ಭಿಕ್ಷಾಂ ಆಶಾವಾಸೋ ವಸೀಮಹಿ । ಶಯೀಮಹಿ ಮಹೀಪೃಷ್ಠೇ ಕುರ್ವೀಮಹಿ ಕಿಂ ಈಶ್ವರೈಃ ॥ 3.55 ॥

ನ ನಟಾ ನಾ ವಿಟಾ ನ ಗಾಯಕಾ ನ ಚ ಸಭ್ಯೇತರವಾದಚುಂಚವಃ । ನೃಪಂ ಈಕ್ಷಿತುಂ ಅತ್ರ ಕೇ ವಯಂ ಸ್ತನಭಾರಾನಮಿತಾ ನ ಯೋಷಿತಃ ॥ 3.56 ॥

ವಿಪುಲಹೃದಯೈರೀಶೈರೇತಜ್ಜಗಜ್ಜನಿತಂ ಪುರಾ ವಿಧೃತಂ ಅಪರೈರ್ದತ್ತಂ ಚಾನ್ಯೈರ್ವಿಜಿತ್ಯ ತೃಣಂ ಯಥಾ । ಇಹ ಹಿ ಭುವನಾನ್ಯನ್ಯೈರ್ಧೀರಾಶ್ಚತುರ್ದಶ ಭುಂಜತೇ ಕತಿಪಯಪುರಸ್ವಾಮ್ಯೇ ಪುಂಸಾಂ ಕ ಏಷ ಮದಜ್ವರಃ ॥ 3.57 ॥

ಅಭುಕ್ತಾಯಾಂ ಯಸ್ಯಾಂ ಕ್ಷಣಂ ಅಪಿ ನ ಯಾತಂ ನೃಪಶತೈರ್ ಭುವಸ್ತಸ್ಯಾ ಲಾಭೇ ಕ ಇವ ಬಹುಮಾನಃ ಕ್ಷಿತಿಭೃತಾಮ್ । ತದ್ಅಂಶಸ್ಯಾಪ್ಯಂಶೇ ತದ್ಅವಯಲೇಶೇಽಪಿ ಪತಯೋ ವಿಷಾದೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ವಿದಧತಿ ಜಡಾಃ ಪ್ರತ್ಯುತ ಮುದಮ್ ॥ 3.58 ॥

ಮೃತ್ಪಿಂಡೋ ಜಲರೇಖಯಾ ವಲಯಿತಃ ಸರ್ವೋಽಪ್ಯಯಂ ನನ್ವಣುಃ ಸ್ವಾಂಶೀಕೃತ್ಯ ಸ ಏವ ಸಂಗರಶತೈ ರಾಜ್ಞಾಂ ಗಣಾ ಭುಂಜತೇ । ಯೇ ದದ್ಯುರ್ದದತೋಽಥವಾ ಕಿಂ ಅಪರಂ ಕ್ಷುದ್ರಾ ದರಿದ್ರಂ ಭೃಶಂ ಧಿಗ್ಧಿಕ್ತಾನ್ಪುರುಷಾಧಮಾಂಧನಕಣಾನ್ವಾಂಛಂತಿ ತೇಭ್ಯೋಽಪಿ ಯೇ ॥ 3.59 ॥

ಸ ಜಾತಃ ಕೋಽಪ್ಯಾಸೀನ್ಮದನರಿಪುಣಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ಧವಲಂ ಕಪಾಲಂ ಯಸ್ಯೋಚ್ಚೈರ್ವಿನಿಹಿತಂ ಅಲಂಕಾರವಿಧಯೇ । ನೃಭಿಃ ಪ್ರಾಣತ್ರಾಣಪ್ರವಣಮತಿಭಿಃ ಕೈಶ್ಚಿದಧುನಾ ನಮದ್ಭಿಃ ಕಃ ಪುಂಸಾಂ ಅಯಂ ಅತುಲದರ್ಪಜ್ವರಭರಃ ॥ 3.60 ॥

ಪರೇಷಾಂ ಚೇತಾಂಸಿ ಪ್ರತಿದಿವಸಂ ಆರಾಧ್ಯ ಬಹುಧಾ ಪ್ರಸಾದಂ ಕಿಂ ನೇತುಂ ವಿಶಸಿ ಹೃದಯ ಕ್ಲೇಶಕಲಿತಮ್ । ಪ್ರಸನ್ನೇ ತ್ವಯ್ಯಂತಃಸವಯಮುದಿತಚಿಂತಾಮಣಿಗಣೋ ವಿವಿಕ್ತಃ ಸಂಕಲ್ಪಃ ಕಿಂ ಅಭಿಲಷಿತಂ ಪುಷ್ಯತಿ ನ ತೇ ॥ 3.61 ॥

ಸತ್ಯಾಂ ಏವ ತ್ರಿಲೋಕೀಸರಿತಿ ಹರಶಿರಶ್ಚುಂಬಿನೀವಚ್ಛಟಾಯಾಂ ಸದ್ವೃತ್ತಿಂ ಕಲ್ಪಯಂತ್ಯಾಂ ಬಟವಿಟಪಭವೈರ್ವಲ್ಕಲೈಃ ಸತ್ಫಲೈಶ್ಚ । ಕೋಽಯಂ ವಿದ್ವಾನ್ವಿಪತ್ತಿಜ್ವರಜನಿತರುಜಾತೀವದುಃಖಾಸಿಕಾನಾಂ ವಕ್ತ್ರಂ ವೀಕ್ಷೇತ ದುಃಸ್ಥೇ ಯದಿ ಹಿ ನ ವಿಭೃಯಾತ್ಸ್ವೇ ಕುಟುಂಬೇಽನುಕಂಪಾಮ್ ॥ 3.61.1 ॥

ಪರಿಭ್ರಮಸಿ ಕಿಂ ಮುಧಾ ಕ್ವಚನ ಚಿತ್ತ ವಿಶ್ರಾಮ್ಯತಾಂ ಸ್ವಯಂ ಭವತಿ ಯದ್ಯಥಾ ಭವತಿ ತತ್ತಥಾ ನಾನ್ಯಥಾ । ಅತೀತಂ ಅನನುಸ್ಮರನ್ನಪಿ ಚ ಭಾವ್ಯಸಂಕಲ್ಪಯನ್ನತರ್ಕಿತ ಸಮಾಗಮಾನುಭವಾಮಿ ಭೋಗನಾಹಮ್ ॥ 3.62 ॥

ಏತಸ್ಮಾದ್ವಿರಮೇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥಗಹನಾದಾಯಾಸಕಾದಾಶ್ರಯಶ್ರೇಯೋ ಮಾರ್ಗಂ ಅಶೇಷದುಃಖಶಮನವ್ಯಾಪಾರದಕ್ಷಂ ಕ್ಷಣಾತ್ । ಸ್ವಾತ್ಮೀಭಾವಂ ಉಪೈಹಿ ಸಂತ್ಯಜ ನಿಜಾಂ ಕಲ್ಲೋಲಲೋಲಂ ಗತಿಂ ಮಾ ಭೂಯೋ ಭಜ ಭಂಗುರಾಂ ಭವರತಿಂ ಚೇತಃ ಪ್ರಸೀದಾಧುನಾ ॥ 3.63 ॥

ಮೋಹಂ ಮಾರ್ಜಯ ತಾಂ ಉಪಾರ್ಜಯ ರತಿಂ ಚಂದ್ರಾರ್ಧಚೂಡಾಮಣೌ ಚೇತಃ ಸ್ವರ್ಗತರಂಗಿಣೀತಟಭುವಾಂ ಆಸಂಗಂ ಅಂಗೀಕುರು । ಕೋ ವಾ ವೀಚಿಷು ಬುದ್ಬುದೇಷು ಚ ತಡಿಲ್ಲೇಖಾಸು ಚ ಶ್ರೀಷು ಚ ಜ್ವಾಲಾಗ್ರೇಷು ಚ ಪನ್ನಗೇಷು ಸರಿದ್ವೇಗೇಷು ಚ ಚಪ್ರತ್ಯಯಃ ॥ 3.64 ॥

ಚೇತಶ್ಚಿಂತಯ ಮಾ ರಮಾಂ ಸಕೃದಿಮಾಂ ಅಸ್ಥಾಯಿನೀಂ ಆಸ್ಥಯಾ ಭೂಪಾಲಭ್ರುಕುಟೀಕುಟೀವಿಹರಣವ್ಯಾಪಾರಪಣ್ಯಾಂಗನಾಮ್ । ಕಂಥಾಕಂಚುಕಿನಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಭವನದ್ವಾರಾಣಿ ವಾರಾಣಸೀರಥ್ಯಾ ಪಂಕ್ತಿಷು ಪಾಣಿಪಾತ್ರಪತಿತಾಂ ಭಿಕ್ಷಾಂ ಅಪೇಕ್ಷಾಮಹೇ ॥ 3.65 ॥

ಅಗ್ರೇ ಗೀತಂ ಸರಸಕವಯಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಾಃ ಪಶ್ಚಾಲ್ಲೀಲಾವಲಯರಣಿತಂ ಚಾಮರಗ್ರಾಹಿಣೀನಾಮ್ । ಯದ್ಯಸ್ತ್ಯೇವಂ ಕುರು ಭವರಸಾಸ್ವಾದನೇ ಲಂಪಟತ್ವಂ ನೋ ಚೇಚ್ಚೇತಃ ಪ್ರವಿಶ ಸಹಸಾ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪೇ ಸಮಾಧೌ ॥ 3.66 ॥

ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಶ್ರಿಯಃ ಸಕಲಕಾಮದುಧಾಸ್ತತಃ ಕಿಂ ನ್ಯಸ್ತಂ ಪದಂ ಶಿರಸಿ ವಿದ್ವಿಷತಾಂ ತತಃ ಕಿಮ್ । ಸಂಪಾದಿತಾಃ ಪ್ರಣಯಿನೋ ವಿಭವೈಸ್ತತಃ ಕಿಂ ಕಲ್ಪಂ ಸ್ಥಿತಾಸ್ತನುಭೃತಾಂ ತನವಸ್ತತಃ ಕಿಮ್ ॥ 3.67 ॥

ಭಕ್ತಿರ್ಭವೇ ಮರಣಜನ್ಮಭಯಂ ಹೃದಿಸ್ಥಂ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಬಂಧುಷು ನ ಮನ್ಮಥಜಾ ವಿಕಾರಾಃ । ಸಂಸರ್ಜ ದೋಷರಹಿತಾ ವಿಜಯಾ ವನಾಂತಾ ವೈರಾಗ್ಯಂ ಅಸ್ತಿ ಕಿಂ ಇತಃ ಪರಮರ್ಥನೀಯಮ್ ॥ 3.68 ॥

ತಸ್ಮಾದನಂತಂ ಅಜರಂ ಪರಮಂ ವಿಕಾಸಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚಿಂತಯ ಕಿಂ ಏಭಿರಸದ್ವಿಕಲ್ಪೈಃ । ಯಸ್ಯಾನುಷಂಗಿಣ ಇಮೇ ಭುವನಾಧಿಪತ್ಯಭೋಗಾದಯಃ ಕೃಪಣಲೋಕಮತಾ ಭವಂತಿ ॥ 3.69 ॥

ಪಾತಾಲಂ ಆವಿಶಸಿ ಯಾಸಿ ನಭೋ ವಿಲಂಘ್ಯ ದಿಙ್ಮಂಡಲಂ ಭ್ರಮಸಿ ಮಾನಸ ಚಾಪಲೇನ । ಭ್ರಾಂತ್ಯಾಪಿ ಜಾತು ವಿಮಲಂ ಕಥಂ ಆತ್ಮನೀನಂ ನ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಸರಸಿ ನಿರ್ವೃತಿಂ ಏಷಿ ಯೇನ ॥ 3.70 ॥

ಕಿಂ ವೇದೈಃ ಸ್ಮೃತಿಭಿಃ ಪುರಾಣಪಠನೈಃ ಶಾಸ್ತ್ರೈರ್ಮಹಾವಿಸ್ತರೈಃ ಸ್ವರ್ಗಗ್ರಾಮಕುಟೀನಿವಾಸಫಲದೈಃ ಕರ್ಮಕ್ರಿಯಾವಿಭ್ರಮೈಃ । ಮುಕ್ತ್ವೈಕಂ ಭವದುಃಖಭಾರರಚನಾವಿಧ್ವಂಸಕಾಲಾನಲಂ ಸ್ವಾತ್ಮಾನಂದಪದಪ್ರವೇಶಕಲನಂ ಶೇಸೈರ್ವಾಣಿಗ್ವೃತ್ತಿಭಿಃ ॥ 3.71 ॥

ನಾಯಂ ತೇ ಸಮಯೋ ರಹಸ್ಯಂ ಅಧುನಾ ನಿದ್ರಾತಿ ನಾಥೋ ಯದಿ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ದ್ರಕ್ಷ್ಯತಿ ಕುಪ್ಯತಿ ಪ್ರಭುರಿತಿ ದ್ವಾರೇಷು ಯೇಷಾಂ ವಚಃ । ಚೇತಸ್ತಾನಪಹಾಯ ಯಾಹಿ ಭವನಂ ದೇವಸ್ಯ ವಿಶ್ವೇಶಿತುರ್ ನಿರ್ದೌವಾರಿಕನಿರ್ದಯೋಕ್ತ್ಯ್ಅಪರುಷಂ ನಿಃಸೌಂಅಶರ್ಮಪ್ರದಮ್ ॥ 3.71.1 ॥

ಯತೋ ಮೇರುಃ ಶ್ರೀಮಾನ್ನಿಪತತಿ ಯುಗಾಂತಾಗ್ನಿವಲಿತಃ ಸಮುದ್ರಾಃ ಶುಷ್ಯಂತಿ ಪ್ರಚುರಮಕರಗ್ರಾಹನಿಲಯಾಃ । ಧರಾ ಗಚ್ಛತ್ಯಂತಂ ಧರಣಿಧರಪಾದೈರಪಿ ಧೃತಾ ಶರೀರೇ ಕಾ ವಾರ್ತಾ ಕರಿಕಲಭಕರ್ಣಾಗ್ರಚಪಲೇ ॥ 3.72 ॥

ಗಾತ್ರಂ ಸಂಕುಚಿತಂ ಗತಿರ್ವಿಗಲಿತಾ ಭ್ರಷ್ಟಾ ಚ ದಂತಾವಲಿರ್ ದೃಷ್ಟಿರ್ನಕ್ಷ್ಯತಿ ವರ್ಧತೇ ಬಧಿರತಾ ವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಲಾಲಾಯತೇ । ವಾಕ್ಯಂ ನಾದ್ರಿಯತೇ ಚ ಬಾಂಧವಜನೋ ಭಾರ್ಯಾ ನ ಶುಶ್ರೂಷತೇ ಹಾ ಕಷ್ಟಂ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜೀರ್ಣವಯಸಃ ಪುತ್ರೋಽಪ್ಯಮಿತ್ರಾಯತೇ ॥ 3.73 ॥

ವರ್ಣಂ ಸಿತಂ ಶಿರಸಿ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಶಿರೋರುಹಾಣಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ಜರಾಪರಿಭವಸ್ಯ ತದಾ ಪುಮಾಂಸಮ್ । ಆರೋಪಿತಾಂಸ್ಥಿಶತಕಂ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಯಾಂತಿ ಚಂಡಾಲಕೂಪಂ ಇವ ದೂರತರಂ ತರುಣ್ಯಃ ॥ 3.74 ॥

ಯಾವತ್ಸ್ವಸ್ಥಂ ಇದಂ ಶರೀರಂ ಅರುಜಂ ಯಾವಚ್ಚ ದೂರೇ ಜರಾ ಯಾವಚ್ಚೇಂದ್ರಿಯಶಕ್ತಿರಪ್ರತಿಹತಾ ಯಾವತ್ಕ್ಷಯೋ ನಾಯುಷಃ । ಆತ್ಮಶ್ರೇಯಸಿ ತಾವದೇವ ವಿದುಷಾ ಕಾರ್ಯಃ ಪ್ರಯತ್ನೋ ಮಹಾನ್ ಸಂದೀಪ್ತೇ ಭವನೇ ತು ಕೂಪಖನನಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಮಃ ಕೀದೃಶಃ ॥ 3.75 ॥

ತಪಸ್ಯಂತಃ ಸಂತಃ ಕಿಂ ಅಧಿನಿವಸಾಮಃ ಸುರನದೀಂ ಗುಣೋದಾರಾಂದಾರಾನುತ ಪರಿಚರಾಮಃ ಸವಿನಯಮ್ । ಪಿಬಾಮಃ ಶಾಸ್ತ್ರೌಘಾನುತವಿವಿಧಕಾವ್ಯಾಮೃತರಸಾನ್ ನ ವಿದ್ಮಃ ಕಿಂ ಕುರ್ಮಃ ಕತಿಪಯನಿಮೇಷಾಯುಷಿ ಜನೇ ॥ 3.76 ॥

ದುರಾರಾಧ್ಯಾಶ್ಚಾಮೀ ತುರಗಚಲಚಿತ್ತಾಃ ಕ್ಷಿತಿಭುಜೋ ವಯಂ ತು ಸ್ಥೂಲೇಚ್ಛಾಃ ಸುಮಹತಿ ಫಲೇ ಬದ್ಧಮನಸಃ । ಜರಾ ದೇಹಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಹರತಿ ದಯಿತಂ ಜೀವಿತಂ ಇದಂ ಸಖೇ ನಾನ್ಯಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಜಗತಿ ವಿದುಷೇಽನ್ಯತ್ರ ತಪಸಃ ॥ 3.77 ॥

ಮಾನೇ ಮ್ಲಾಯಿನಿ ಖಂಡಿತೇ ಚ ವಸುನಿ ವ್ಯರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾತೇಽರ್ಥಿನಿ ಕ್ಷೀಣೇ ಬಂಧುಜನೇ ಗತೇ ಪರಿಜನೇ ನಷ್ಟೇ ಶನೈರ್ಯೌವನೇ । ಯುಕ್ತಂ ಕೇವಲಂ ಏತದೇವ ಸುಧಿಯಾಂ ಯಜ್ಜಹ್ನುಕನ್ಯಾಪಯಃಪೂತಾಗ್ರಾವ ಗಿರೀಂದ್ರಕಂದರತಟೀಕುಂಜೇ ನಿವಾಸಃ ಕ್ವಚಿತ್ ॥ 3.78 ॥

ರಮ್ಯಾಶ್ಚಂದ್ರಮರೀಚಯಸ್ತೃಣವತೀ ರಮ್ಯಾ ವನಾಂತಸ್ಥಲೀ ರಮ್ಯಂ ಸಾಧುಸಮಾಗಮಾಗತಸುಖಂ ಕಾವ್ಯೇಷು ರಮ್ಯಾಃ ಕಥಾಃ । ಕೋಪೋಪಾಹಿತಬಾಷ್ಪಬಿಂದುತರಲಂ ರಮ್ಯಂ ಪ್ರಿಯಾಯಾ ಮುಖಂ ಸರ್ವಂ ರಮ್ಯಂ ಅನಿತ್ಯತಾಂ ಉಪಗತೇ ಚಿತ್ತೇ ನ ಕಿಂಚಿತ್ಪುನಃ ॥ 3.79 ॥

ರಮ್ಯಂ ಹರ್ಮ್ಯತಲಂ ನ ಕಿಂ ವಸತಯೇ ಶ್ರವ್ಯಂ ನ ಗೇಯಾದಿಕಂ ಕಿಂ ವಾ ಪ್ರಾಣಸಮಾಸಮಾಗಮಸುಖಂ ನೈವಾಧಿಕಪ್ರೀತಯೇ । ಕಿಂತು ಭ್ರಾಂತಪತಂಗಕ್ಷಪವನವ್ಯಾಲೋಲದೀಪಾಂಕುರಚ್ಛಾಯಾ ಚಂಚಲಂ ಆಕಲಯ್ಯ ಸಕಲಂ ಸಂತೋ ವನಾಂತಂ ಗತಾಃ ॥ 3.80 ॥

ಆ ಸಂಸಾರಾತ್ತ್ರಿಭುವನಂ ಇದಂ ಚಿನ್ವತಾಂ ತಾತ್ತಾದೃಙ್ನೈವಾಸ್ಮಾಕಂ ನಯನಪದವೀಂ ಶ್ರೋತ್ರಮಾರ್ಗಂ ಗತೋ ವಾ । ಯೋಽಯಂ ಧತ್ತೇ ವಿಷಯಕರಿಣೋ ಗಾಢಗೂಢಾಭಿಮಾನಕ್ಷೀವಸ್ಯಾಂತಃ ಕರಣಕರಿಣಃ ಸಂಯಮಾಲಾನಲೀಲಾಮ್ ॥ 3.81 ॥

ಯದೇತತ್ಸ್ವಚ್ಛಂದಂ ವಿಹರಣಂ ಅಕಾರ್ಪಣ್ಯಂ ಅಶನಂ ಸಹಾರ್ಯೈಃ ಸಂವಾಸಃ ಶ್ರುತಂ ಉಪಶಮೈಕವ್ರತಫಲಮ್ । ಮನೋ ಮಂದಸ್ಪಂದಂ ಬಹಿರಪಿ ಚಿರಸ್ಯಾಪಿ ವಿಮೃಶನ್ನ ಜಾನೇ ಕಸ್ಯೈಷಾ ಪರಿಣತಿರುದಾರಸ್ಯ ತಪಸಃ ॥ 3.82 ॥

ಜೀರ್ಣಾ ಏವ ಮನೋರಥಾಶ್ಚ ಹೃದಯೇ ಯಾತಂ ಚ ತದ್ಯೌವನಂ ಹಂತಾಂಗೇಷು ಗುಣಾಶ್ಬಂಧ್ಯಫಲತಾಂ ಯಾತಾ ಗುಣಜ್ಞೈರ್ವಿನಾ । ಕಿಂ ಯುಕ್ತಂ ಸಹಸಾಭ್ಯುಪೈತಿ ಬಲವಾನ್ಕಾಲಃ ಕೃತಾಂತೋಽಕ್ಷಮೀ ಹಾ ಜ್ಞಾತಂ ಮದನಾಂತಕಾಂಘ್ರಿಯುಗಲಂ ಮುಕ್ತ್ವಾಸ್ತಿ ನಾನ್ಯೋ ಗತಿಃ ॥ 3.83 ॥

ಮಹೇಶ್ವರೇ ವಾ ಜಗತಾಂ ಅಧೀಶ್ವರೇ ಜನಾರ್ದನೇ ವಾ ಜಗದ್ಅಂತರಾತ್ಮನಿ । ನ ವಸ್ತುಭೇದಪ್ರತಿಪತ್ತಿರಸ್ತಿ ಮೇ ತಥಾಪಿ ಭಕ್ತಿಸ್ತರುಣೇಂದುಶೇಖರೇ ॥ 3.84 ॥

ಸ್ಫುರತ್ಸ್ಫಾರಜ್ಯೋತ್ಸ್ನಾಧವಲಿತತಲೇ ಕ್ವಾಪಿ ಪುಲಿನೇ ಸುಖಾಸೀನಾಃ ಶಾಂತಧ್ವಂತಿಸು ರಜನೀಷು ದ್ಯುಸರಿತಃ । ಭವಾಭೋಗೋದ್ವಿಗ್ನಾಃ ಶಿವ ಶಿವ ಶಿವೇತ್ಯುಚ್ಚವಚಸಃ ಕದಾ ಯಾಸ್ಯಾಮೋಽತರ್ಗತಬಹುಲಬಾಷ್ಪಾಕುಲದಶಾಮ್ ॥ 3.85 ॥

ಮಹಾದೇವೋ ದೇವಃ ಸರಿದಪಿ ಚ ಸೈಷಾ ಸುರಸರಿದ್ಗುಹಾ ಏವಾಗಾರಂ ವಸನಂ ಅಪಿ ತಾ ಏವ ಹರಿತಃ । ಸುಹೃದಾ ಕಾಲೋಽಯಂ ವ್ರತಂ ಇದಂ ಅದೈನ್ಯವ್ರತಂ ಇದಂ ಕಿಯದ್ವಾ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೋ ವಟವಿಟಪ ಏವಾಸ್ತು ದಯಿತಾ ॥ 3.85.1 ॥

ವಿತೀರ್ಣೇ ಸರ್ವಸ್ವೇ ತರುಣಕರುಣಾಪೂರ್ಣಹೃದಯಾಃ ಸ್ಮರಂತಃ ಸಂಸಾರೇ ವಿಗುಣಪರಿಣಾಮಾಂ ವಿಧಿಗತಿಮ್ । ವಯಂ ಪುಣ್ಯಾರಣ್ಯೇ ಪರಿಣತಶರಚ್ಚಂದ್ರಕಿರಣಾಸ್ ತ್ರಿಯಾಮಾ ನೇಸ್ಯಾಮೋ ಹರಚರಣಚಿಂತೈಕಶರಣಾಃ ॥ 3.86 ॥

ಕದಾ ವಾರಾಣಸ್ಯಾಂ ಅಮರತಟಿನೀರೋಧಸಿ ವಸನ್ ವಸಾನಃ ಕೌಪೀನಂ ಶಿರಸಿ ನಿದಧಾನೋಽಂಜಲಿಪುಟಮ್ । ಅಯೇ ಗೌರೀನಾಥ ತ್ರಿಪುರಹರ ಶಂಭೋ ತ್ರಿನಯನ ಪ್ರಸೀದೇತ್ಯಾಕ್ರೋಶನ್ನಿಮಿಷಂ ಇವ ನೇಷ್ಯಾಮಿ ದಿವಸಾನ್ ॥ 3.87 ॥

ಉದ್ಯಾನೇಷು ವಿಚಿತ್ರಭೋಜನವಿಧಿಸ್ತೀವ್ರಾತಿತೀವ್ರಂ ತಪಃ ಕೌಪೀನಾವರಣಂ ಸುವಸ್ತ್ರಂ ಅಮಿತಂ ಭಿಕ್ಷಾಟನಂ ಮಂಡನಮ್ । ಆಸನ್ನಂ ಮರಣಂ ಚ ಮಂಗಲಸಮಂ ಯಸ್ಯಾಂ ಸಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ತಾಂ ಕಾಶೀಂ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಹಂತ ವಿಬುಧೈರನ್ಯತ್ರ ಕಿಂ ಸ್ಥೀಯತೇ ॥ 3.87.1 ॥

ಸ್ನಾತ್ವಾ ಗಾಂಗೈಃ ಪಯೋಭಿಃ ಶುಚಿಕುಸುಮಫಲೈರರ್ಚಯಿತ್ವಾ ವಿಭೋ ತ್ವಾ ಧ್ಯೇಯೇ ಧ್ಯಾನಂ ನಿವೇಶ್ಯ ಕ್ಷಿತಿಧರಕುಹರಗ್ರಾವಪರ್ಯಂಕಮೂಲೇ । ಆತ್ಮಾರಾಮಃ ಫಲಾಶೀ ಗುರುವಚನರತಸ್ತ್ವತ್ಪ್ರಸಾದಾತ್ಸ್ಮರಾರೇ ದುಃಖಂ ಮೋಕ್ಷ್ಯೇ ಕದಾಹಂ ಸಮಕರಚರಣೇ ಪುಂಸಿ ಸೇವಾಸಮುತ್ಥಮ್ ॥ 3.88 ॥

ಏಕಾಕೀ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಶಾಂತಃ ಪಾಣಿಪಾತ್ರೋ ದಿಗಂಬರಃ । ಕದಾ ಶಂಭೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಕರ್ಮನಿರ್ಮೂಲನಕ್ಷಮಃ ॥ 3.89 ॥

ಪಾಣಿಂ ಪಾತ್ರಯತಾಂ ನಿಸರ್ಗಶುಚಿನಾ ಭೈಕ್ಷೇಣ ಸಂತುಷ್ಯತಾಂ ಯತ್ರ ಕ್ವಾಪಿ ನಿಷೀದತಾಂ ಬಹುತೃಣಂ ವಿಶ್ವಂ ಮುಹುಃ ಪಶ್ಯತಾಮ್ । ಅತ್ಯಾಗೇಽಪಿ ತನೋರಖಂಡಪರಮಾನಂದಾವಬೋಧಸ್ಪೃಶಾ ಮಧ್ವಾ ಕೋಽಪಿ ಶಿವಪ್ರಸಾದಸುಲಭಃ ಸಂಪತ್ಸ್ಯತೇ ಯೋಗಿನಾಮ್ ॥ 3.90 ॥

ಕೌಪೀನಂ ಶತಖಂಡಜರ್ಜರತರಂ ಕಂಥಾ ಪುನಸ್ತಾದೃಶೀ ನೈಶ್ಚಿಂತ್ಯಂ ನಿರಪೇಕ್ಷಭೈಕ್ಷ್ಯಂ ಅಶನಂ ನಿದ್ರಾ ಶ್ಮಶಾನೇ ವನೇ । ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೇಣ ನಿರಂಕುಶಂ ವಿಹರಣಂ ಸ್ವಾಂತಂ ಪ್ರಶಾಂತಂ ಸದಾ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಯೋಗಮಹೋತ್ಸವೇಽಪಿ ಚ ಯದಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯೇನ ಕಿಮ್ ॥ 3.91 ॥

ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಂ ಮಂಡಲೀಮಾತ್ರಂ ಕಿಂ ಲೋಭಾಯ ಮನಸ್ವಿನಃ । ಶಫರೀಸ್ಫುರ್ತೇನಾಬ್ಧಿಃ ಕ್ಷುಬ್ಧೋ ನ ಖಲು ಜಾಯತೇ ॥ 3.92 ॥

ಮಾತರ್ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಭಜಸ್ವ ಕಂಚಿದಪರಂ ಮತ್ಕಾಂಕ್ಷಿಣೀ ಮಾ ಸ್ಮ ಭೂರ್ ಭೋಗೇಷು ಸ್ಪೃಹಯಾಲವಸ್ತವ ವಶೇ ಕಾ ನಿಃಸ್ಪೃಹಾಣಾಂ ಅಸಿ । ಸದ್ಯಃ ಸ್ಯೂತಪಲಾಶಪತ್ರಪುಟಿಕಾಪಾತ್ರೈಃ ಪವಿತ್ರೀಕೃತೈರ್ ಭಿಕ್ಷಾವಸ್ತುಭಿರೇವ ಸಂಪ್ರತಿ ವಯಂ ವೃತ್ತಿಂ ಸಮೀಹಾಮಹೇ ॥ 3.93 ॥

ಮಹಾಶಯ್ಯಾ ಪೃಥ್ವೀ ವಿಪುಲಂ ಉಪಧಾನಂ ಭುಜಲತಾಂ ವಿತಾನಂ ಚಾಕಾಶಂ ವ್ಯಜನಂ ಅನುಕೂಲೋಽಯಂ ಅನಿಲಃ । ಶರಚ್ಚಂದ್ರೋ ದೀಪೋ ವಿರತಿವನಿತಾಸಂಗಮುದಿತಃ ಸುಖೀ ಶಾಂತಃ ಶೇತೇ ಮುನಿರತನುಭೂತಿರ್ನೃಪ ಇವ ॥ 3.94 ॥

ಭಿಕ್ಷಾಸೀ ಜನಮಧ್ಯಸಂಗರಹಿತಃ ಸ್ವಾಯತ್ತಚೇಷ್ಟಃ ಸದಾ ಹಾನಾದಾನವಿರಕ್ತಮಾರ್ಗನಿರತಃ ಕಶ್ಚಿತ್ತಪಸ್ವೀ ಸ್ಥಿತಃ । ರಥ್ಯಾಕೀರ್ಣವಿಶೀರ್ಣಜೀರ್ಣವಸನಃ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಕಂಥಾಸನೋ ನಿರ್ಮಾನೋ ನಿರಹಂಕೃತಿಃ ಶಮಸುಖಾಭೋಗೈಕಬದ್ಧಸ್ಪೃಹಃ ॥ 3.95 ॥

ಚಂಡಾಲಃ ಕಿಂ ಅಯಂ ದ್ವಿಜಾತಿರಥವಾ ಶೂದ್ರೋಽಥ ಕಿಂ ತಾಪಸಃ ಕಿಂ ವಾ ತತ್ತ್ವವಿವೇಕಪೇಶಲಮತಿರ್ಯೋಗೀಶ್ವರಃ ಕೋಽಪಿ ಕಿಮ್ । ಇತ್ಯುತ್ಪನ್ನವಿಕಲ್ಪಜಲ್ಪಮುಖರೈರಾಭಾಷ್ಯಮಾಣಾ ಜನೈರ್ ನ ಕ್ರುದ್ಧಾಃ ಪಥಿ ನೈವ ತುಷ್ಟಮನಸೋ ಯಾಂತಿ ಸ್ವಯಂ ಯೋಗಿನಃ ॥ 3.96 ॥

ಹಿಂಸಾಶೂನ್ಯಂ ಅಯತ್ನಲಭ್ಯಂ ಅಶನಂ ಧಾತ್ರಾ ಮರುತ್ಕಲ್ಪಿತಂ ವ್ಯಾಲಾನಂ ಪಶವಸ್ತೃಣಾಂಕುರಭುಜಸ್ತುಷ್ಟಾಃ ಸ್ಥಲೀಶಾಯಿನಃ । ಸಂಸಾರಾರ್ಣವಲಂಘನಕ್ಷಮಧಿಯಾಂ ವೃತ್ತಿಃ ಕೃತಾ ಸಾ ನೃಣಾಂ ತಾಂ ಅನ್ವೇಷಯತಾಂ ಪ್ರಯಾಂತಿ ಸತತಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಾಪ್ತಿಂ ಗುಣಾಃ ॥ 3.97 ॥

ಗಂಗಾತೀರೇ ಹಿಮಗಿರಿಶಿಲಾಬದ್ಧಪದ್ಮಾಸನಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಧ್ಯಾನಾಭ್ಯಸನವಿಧಿನಾ ಯೋಗನಿದ್ರಾಂ ಗತಸ್ಯ । ಕಿಂ ತೈರ್ಭಾವ್ಯಂ ಮಮ ಸುದಿವಸೈರ್ಯತ್ರ ತೇ ನಿರ್ವಿಶಂಕಾಃ ಕಂಡೂಯಂತೇ ಜರಠಹರಿಣಾಃ ಸ್ವಾಂಗಂ ಅಂಗೇ ಮದೀಯೇ ॥ 3.98 ॥

ಜೀರ್ಣಾಃ ಕಂಥಾ ತತಃ ಕಿಂ ಸಿತಂ ಅಮಲಪಟಂ ಪಟ್ಟಸೂತ್ರಂ ತತಃ ಕಿಂ ಏಕಾ ಭಾರ್ಯಾ ತತಃ ಕಿಂ ಹಯಕರಿಸುಗಣೈರಾವೃತೋ ವಾ ತತಃ ಕಿಮ್ । ಭಕ್ತಂ ಭುಕ್ತಂ ತತಃ ಕಿಂ ಕದಶನಂ ಅಥವಾ ವಾಸರಾಂತೇ ತತಃ ಕಿಂ ವ್ಯಕ್ತಜ್ಯೋತಿರ್ನ ವಾಂತರ್ಮಥಿತಭವಭಯಂ ವೈಭವಂ ವಾ ತತಃ ಕಿಮ್ ॥ 3.98.1 ॥

ಪಾಣಿಃ ಪಾತ್ರಂ ಪವಿತ್ರಂ ಭ್ರಮಣಪರಿಗತಂ ಭೈಕ್ಷ್ಯಂ ಅಕ್ಷಯ್ಯಂ ಅನ್ನಂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ವಸ್ತ್ರಂ ಆಶಾದಶಕಂ ಅಚಪಲಂ ತಲ್ಪಂ ಅಸ್ವಲ್ಪಂ ಉರ್ವೀಮ್ । ಯೇಷಾಂ ನಿಃಸಂಗತಾಂಗೀಕರಣಪರಿಣತಸ್ವಾಂತಸಂತೋಷಿಣಸ್ತೇ ಧನ್ಯಾಃ ಸಂನ್ಯಸ್ತದೈನ್ಯವ್ಯತಿಕರನಿಕರಾಃ ಕರ್ಮ ನಿರ್ಮೂಲಯಂತಿ ॥ 3.99 ॥

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಾಧಿಪತಿತ್ವಂ ಏವ ವಿರಸಂ ಯಸ್ಮಿನ್ಮಹಾಶಾಸನೇ ತಲ್ಲಬ್ಧ್ವಾಸನವಸ್ತ್ರಮಾನಘಟನೇ ಭೋಗೇ ರತಿಂ ಮಾ ಕೃಥಾಃ । ಭೋಗಃ ಕೋಽಪಿ ಸ ಏಕ ಏವ ಪರಮೋ ನಿತ್ಯೋದಿತಾ ಜೃಂಭನೇ ಯತ್ಸ್ವಾದಾದ್ವಿರಸಾ ಭವಂತಿ ವಿಸಯಾಸ್ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರಾಜ್ಯಾದಯಃ ॥ 3.99.1 ॥

ಮಾತರ್ಮೇದಿನಿ ತಾತ ಮಾರುತಿ ಸಖೇ ತೇಜಃ ಸುಬಂಧೋ ಜಲ ಭ್ರಾತರ್ವ್ಯೌಂಅ ನಿಬದ್ಧ ಏಷ ಭವತಾಂ ಅಂತ್ಯಃ ಪ್ರಣಾಮಾಂಜಲಿಃ । ಯುಷ್ಮತ್ಸಂಗವಶೋಪಜಾತಸುಕೃತಸ್ಫಾರಸ್ಫುರನ್ನಿರ್ಮಲಜ್ಞಾನಾಪಾಸ್ತ ಸಮಸ್ತಮೋಹಮಹಿಮಾ ಲೀನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮಣಿ ॥ 3.100 ॥

ಶಯ್ಯಾ ಶೈಲಶಿಲಾಗೃಹಂ ಗಿರಿಗುಹಾ ವಸ್ತ್ರಂ ತರುಣಾಂ ತ್ವಚಃ ಸಾರಂಗಾಃ ಸುಹೃದೋ ನನು ಕ್ಷಿತಿರುಹಾಂ ವೃತ್ತಿಃ ಫಲೈಃ ಕೌಂಅಲೈಃ । ಯೇಸಾಂ ನಿರ್ಝರಂ ಅಂಬುಪಾನಂ ಉಚಿತಂ ರತ್ಯೈ ತು ವಿದ್ಯಾಂಗನಾ ಮನ್ಯೇ ತೇ ಪರಮೇಶ್ವರಾಃ ಶಿರಸಿ ಯರಿ ಬದ್ಧೋ ನ ಸೇವಾಂಜಲಿಃ ॥ 3.101 ॥

ಧೈರ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ಪಿತಾ ಕ್ಷಮಾ ಚ ಜನನೀ ಶಾಂತಿಶ್ಚಿರಂ ಗೇಹಿನೀ ಸತ್ಯಂ ಮಿತ್ರಂ ಇದಂ ದಯಾ ಚ ಭಗಿನೀ ಭ್ರಾತಾ ಮನಃಸಂಯಮಃ । ಶಯ್ಯಾ ಭೂಮಿತಲಂ ದಿಶೋಽಪಿ ವಸನಂ ಜ್ಞಾನಾಮೃತಂ ಭೋಜನಂ ಹ್ಯೇತೇ ಯಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಿನೋ ವದ ಸಖೇ ಕಸ್ಮಾದ್ಭಯಂ ಯೋಗಿನಃ ॥ 3.102 ॥

ಅಹೋ ವಾ ಹಾರೇ ವಾ ಬಲವತಿ ರಿಪೌ ವಾ ಸುಹೃದಿ ವಾ ಮಣೌ ವಾ ಲೋಷ್ಠೇ ವಾ ಕುಸುಮಶಯನೇ ವಾ ದೃಷದಿ ವಾ । ತೃಣೇ ವಾ ಸ್ತ್ರೈಣೇ ವಾ ಮಮ ಸಮದೃಶೋ ಯಾಂತಿ ದಿವಸಾಃ ಕ್ವಚಿತ್ಪುಣ್ಯಾರಣ್ಯೇ ಶಿವ ಶಿವ ಶಿವೇತಿ ಪ್ರಲಪತಃ ॥ 3.103 ॥

భర్తృహరేః శతక త్రిశతి - వైరాగ్య శతకం గురించి

The Vairagya Shatakam, "a hundred verses on dispassion", is the third of Bhartrihari's three Shatakas, after the Niti (conduct) and Shringara (love) Shatakas. In vivid, often biting verses it shows the restlessness of desire, the humiliation of serving the rich, the passing of youth and the certainty of time, and turns at last to Shiva and the peace of the forest.

రచయిత: Bhartrihari

ఎప్పుడు పఠించాలి: For reading and reflection, at any time, and especially in later life.

మీకు తెలుసా?

  • Its opening verse salutes Shiva, crowned with the crescent moon, who burnt Kama like a moth, the lamp that dispels the darkness of delusion.
  • A famous verse ends with the wish to spend one's days in a sacred forest with equal vision toward snake or garland, friend or foe, jewel or clod, a bed of flowers or a stone.
  • Tradition holds Bhartrihari to be a king of Ujjain who renounced his throne.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

What does "Vairagya Shatakam" mean?

"A hundred verses on dispassion".

Who wrote it?

Bhartrihari, traditionally a king of Ujjain who became an ascetic.

What are the three Shatakas?

Niti (conduct), Shringara (love) and Vairagya (dispassion).

ఆరాధన, అధ్యయనం కోసం అందించబడింది, జోస్యంగా కాదు. వాణిజ్యేతరం.

మరిన్ని భక్తి గ్రంథాలు