হনুমান্ বাহুকা (বটুকা) স্তোত্রং
Devi · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
chaupaai sindhu tarana, siya-socha harana, rabi baala barana tanu । bhuja bisaala, moorati karaala kaalahu ko kaala janu ॥ gahana-dahana-niradahana lanka nihsanka, banka-bhuva । jaatudhaana-balavaana maana-mada-davana pavanasuva ॥ kaha tulasidaasa sevata sulabha sevaka hita santata nikata । guna ganata, namata, sumirata japata samana sakala-sankata-vikata ॥1॥
svarna-saila-sankaasa koti-ravi taruna teja ghana । ura visaala bhuja danda chanda nakha-vajratana ॥ pinga nayana, bhrikutee karaala rasanaa dasanaanana । kapisa kesa karakasa langoora, khala-dala-bala-bhaanana ॥ kaha tulasidaasa basa jaasu ura maarutasuta moorati vikata । santaapa paapa tehi purusha pahi sapanehum nahim aavata nikata ॥2॥
jhoolanaa panchamukha-chhahmukha bhrigu mukhya bhata asura sura, sarva sari samara samarattha sooro । baankuro beera birudaita birudaavalee, beda bandee badata paijapooro ॥ jaasu gunagaatha raghunaatha kaha jaasubala, bipula jala bharita jaga jaladhi jhooro । duvana dala damana ko kauna tulaseesa hai, pavana ko poota rajapoota ruro ॥3॥
ghanaaksharee bhaanusom padhana hanumaana ge bhaanumana, anumaani sisu keli kiyo phera phaaraso । paachile pagani gama gagana magana mana, krama ko na bhrama kapi baalaka bihaara so ॥ kautuka biloki lokapaala harihara vidhi, lochanani chakaachaundhee chittani khabaara so। bala kaindho beera rasa dheeraja kai, saahasa kai, tulasee sareera dhare sabani saara so ॥4॥
bhaarata mem paaratha ke ratha kethoo kapiraaja, gaajyo suni kururaaja dala hala bala bho । kahyo drona bheeshama sameera suta mahaabeera, beera-rasa-baari-nidhi jaako bala jala bho ॥ baanara subhaaya baala keli bhoomi bhaanu laagi, phalanga phalaanga hootem ghaati nabha tala bho । naai-naai-maatha jori-jori haatha jodhaa jo haim, hanumaana dekhe jagajeevana ko phala bho ॥5॥
go-pada payodhi kari, holikaa jyom laai lanka, nipata nihsanka para pura gala bala bho । drona so pahaara liyo khyaala hee ukhaari kara, kanduka jyom kapi khela bela kaiso phala bho ॥ sankata samaaja asamanjasa bho raama raaja, kaaja juga poogani ko karatala pala bho । saahasee samattha tulasee ko naai jaa kee baamha, loka paala paalana ko phira thira thala bho ॥6॥
kamatha kee peethi jaake godani kee gaadaim maano, naapa ke bhaajana bhari jala nidhi jala bho । jaatudhaana daavana paraavana ko durga bhayo, mahaa meena baasa timi tomani ko thala bho ॥ kumbhakarana raavana payoda naada eedhana ko, tulasee prataapa jaako prabala anala bho । bheeshama kahata mere anumaana hanumaana, saarikho trikaala na triloka mahaabala bho ॥7॥
doota raama raaya ko sapoota poota paunako too, anjanee ko nandana prataapa bhoori bhaanu so । seeya-socha-samana, durita dosha damana, sarana aaye avana lakhana priya praana so ॥ dasamukha dusaha daridra daribe ko bhayo, prakata tiloka oka tulasee nidhaana so । jnaana gunavaana balavaana sevaa saavadhaana, saaheba sujaana ura aanu hanumaana so ॥8॥
davana duvana dala bhuvana bidita bala, beda jasa gaavata bibudha bandee chhora ko । paapa taapa timira tuhina nighatana patu, sevaka saroruha sukhada bhaanu bhora ko ॥ loka paraloka tem bisoka sapane na soka, tulasee ke hiye hai bharoso eka ora ko । raama ko dulaaro daasa baamadeva ko nivaasa। naama kali kaamataru kesaree kisora ko ॥9॥
mahaabala seema mahaa bheema mahaabaana ita, mahaabeera bidita baraayo raghubeera ko । kulisa kathora tanu jora parai rora rana, karunaa kalita mana dhaaramika dheera ko ॥ durjana ko kaalaso karaala paala sajjana ko, sumire harana haara tulasee kee peera ko । seeya-sukha-daayaka dulaaro raghunaayaka ko, sevaka sahaayaka hai saahasee sameera ko ॥10॥
rachibe ko bidhi jaise, paalibe ko hari hara, meecha maaribe ko, jyaaibe ko sudhaapaana bho । dharibe ko dharani, tarani tama dalibe ko, sokhibe krisaanu poshibe ko hima bhaanu bho ॥ khala duhkha doshibe ko, jana paritoshibe ko, maangibo maleenataa ko modaka dudaana bho । aarata kee aarati nivaaribe ko tihum pura, tulasee ko saaheba hatheelo hanumaana bho ॥11॥
sevaka syokaai jaani jaanakeesa maanai kaani, saanukoola soolapaani navai naatha naanka ko । devee deva daanava dayaavane hvai joraim haatha, baapure baraaka kahaa aura raajaa raanka ko ॥ jaagata sovata baithe baagata binoda moda, taake jo anartha so samartha eka aanka ko । saba dina ruro parai pooro jahaam tahaam taahi, jaake hai bharoso hiye hanumaana haanka ko ॥12॥
saanuga sagauri saanukoola soolapaani taahi, lokapaala sakala lakhana raama jaanakee । loka paraloka ko bisoka so tiloka taahi, tulasee tamaai kahaa kaahoo beera aanakee ॥ kesaree kisora bandeechora ke nevaaje saba, keerati bimala kapi karunaanidhaana kee । baalaka jyom paali haim kripaalu muni siddhataa ko, jaake hiye hulasati haanka hanumaana kee ॥13॥
karunaanidhaana balabuddhi ke nidhaana hau, mahimaa nidhaana gunajnaana ke nidhaana hau । baama deva rupa bhoopa raama ke sanehee, naama, leta deta artha dharma kaama nirabaana hau ॥ aapane prabhaava seetaaraama ke subhaava seela, loka beda bidhi ke bidoosha hanumaana hau । mana kee bachana kee karama kee tihoom prakaara, tulasee tihaaro tuma saaheba sujaana hau ॥14॥
mana ko agama tana sugama kiye kapeesa, kaaja mahaaraaja ke samaaja saaja saaje haim । devabandee chhora ranarora kesaree kisora, juga juga jaga tere birada biraaje haim । beera barajora ghati jora tulasee kee ora, suni sakuchaane saadhu khala gana gaaje haim । bigaree samvaara anjanee kumaara keeje mohim, jaise hota aaye hanumaana ke nivaaje haim ॥15॥ savaiyaa jaana siromani ho hanumaana sadaa jana ke mana baasa tihaaro । dhaaro bigaaro maim kaako kahaa kehi kaarana kheejhata haum to tihaaro ॥ saaheba sevaka naate to haato kiyo so tahaam tulasee ko na chaaro । dosha sunaaye taim aagehum ko hoshiyaara hvaim hom mana to hiya haaro ॥16॥
tere thapai uthapai na mahesa, thapai thira ko kapi je ura ghaale । tere nibaaje gareeba nibaaja biraajata bairina ke ura saale ॥ sankata socha sabai tulasee liye naama phatai makaree ke se jaale । boodha bhaye bali merihim baara, ki haari pare bahutai nata paale ॥17॥
sindhu tare bade beera dale khala, jaare haim lanka se banka mavaase । taim rani kehari kehari ke bidale ari kunjara chhaila chhavaase ॥ toso samattha susaaheba sei sahai tulasee dukha dosha davaa se । baanarabaaja ! badhe khala khechara, leejata kyom na lapeti lavaase ॥18॥
achchha vimardana kaanana bhaani dasaanana aanana bhaa na nihaaro । baaridanaada akampana kumbhakarana se kunjara kehari vaaro ॥ raama prataapa hutaasana, kachchha, vipachchha, sameera sameera dulaaro । paapa te saapa te taapa tihoom tem sadaa tulasee kaha so rakhavaaro ॥19॥
ghanaaksharee jaanata jahaana hanumaana ko nivaajyo jana, mana anumaani bali bola na bisaariye । sevaa joga tulasee kabahum kahaa chooka paree, saaheba subhaava kapi saahibee sambhaariye ॥ aparaadhee jaani keejai saasati sahasa bhaanti, modaka marai jo taahi maahura na maariye । saahasee sameera ke dulaare raghubeera joo ke, baamha peera mahaabeera begi hee nivaariye ॥20॥
baalaka biloki, bali baarem tem aapano kiyo, deenabandhu dayaa keenheem nirupaadhi nyaariye । raavaro bharoso tulasee ke, raavaroi bala, aasa raavareeyai daasa raavaro vichaariye ॥ bado bikaraala kali kaako na bihaala kiyo, maathe pagu bali ko nihaari so nibaariye । kesaree kisora ranarora barajora beera, baamha peera raahu maatu jyaum pachhaari maariye ॥21॥
uthape thapanathira thape uthapanahaara, kesaree kumaara bala aapano sambaariye । raama ke gulaamani ko kaama taru raamadoota, mose deena doobare ko takiyaa tihaariye ॥ saaheba samartha to som tulasee ke maathe para, sou aparaadha binu beera, baandhi maariye । pokharee bisaala baamhu, bali, baarichara peera, makaree jyom pakari ke badana bidaariye ॥22॥
raama ko saneha, raama saahasa lakhana siya, raama kee bhagati, socha sankata nivaariye । muda marakata roga baarinidhi heri haare, jeeva jaamavanta ko bharoso tero bhaariye ॥ koodiye kripaala tulasee suprema pabbayatem, suthala subela bhaaloo baithi kai vichaariye । mahaabeera baankure baraakee baamha peera kyom na, lankinee jyom laata ghaata hee marori maariye ॥23॥
loka paralokahum tiloka na vilokiyata, tose samaratha chasha chaarihoom nihaariye । karma, kaala, lokapaala, aga jaga jeevajaala, naatha haatha saba nija mahimaa bichaariye ॥ khaasa daasa raavaro, nivaasa tero taasu ura, tulasee so, deva dukhee dekhiata bhaariye । baata tarumoola baamhoosoola kapikachchhu beli, upajee sakeli kapi keli hee ukhaariye ॥24॥
karama karaala kamsa bhoomipaala ke bharose, bakee baka bhaginee kaahoo tem kahaa daraigee । badee bikaraala baala ghaatinee na jaata kahi, baamhoo bala baalaka chhabeele chhote chharaigee ॥ aai hai banaai besha aapa hee bichaari dekha, paapa jaaya saba ko gunee ke paale paraigee । pootanaa pisaachinee jyaum kapi kaanha tulasee kee, baamha peera mahaabeera tere maare maraigee ॥25॥
bhaala kee ki kaala kee ki rosha kee tridosha kee hai, bedana bishama paapa taapa chhala chhaamha kee । karamana koota kee ki jantra mantra boota kee, paraahi jaahi paapinee maleena mana maamha kee ॥ paihahi sajaaya, nata kahata bajaaya tohi, baabaree na hohi baani jaani kapi naamha kee । aana hanumaana kee duhaai balavaana kee, sapatha mahaabeera kee jo rahai peera baamha kee ॥26॥
simhikaa samhaari bala surasaa sudhaari chhala, lankinee pachhaari maari baatikaa ujaaree hai । lanka parajaari makaree bidaari baara baara, jaatudhaana dhaari dhoori dhaanee kari daaree hai ॥ tori jamakaatari mandodaree kathori aanee, raavana kee raanee meghanaada mahataaree hai । bheera baamha peera kee nipata raakhee mahaabeera, kauna ke sakocha tulasee ke socha bhaaree hai ॥27॥
tero baali keli beera suni sahamata dheera, bhoolata sareera sudhi sakra ravi raahu kee । teree baamha basata bisoka loka paala saba, tero naama leta rahaim aarati na kaahu kee ॥ saama daama bheda vidhi bedahoo labeda sidhi, haatha kapinaatha hee ke chotee chora saahu kee । aalasa anakha parihaasa kai sikhaavana hai, ete dina rahee peera tulasee ke baahu kee ॥28॥
tookani ko ghara ghara dolata kangaala boli, baala jyom kripaala nata paala paali poso hai । keenhee hai sambhaara saara anjanee kumaara beera, aapano bisaari haim na merehoo bharoso hai ॥ itano parekho saba bhaanti samaratha aaju, kapiraaja saanchee kahaum ko tiloka toso hai । saasati sahata daasa keeje pekhi parihaasa, cheeree ko marana khela baalakani koso hai ॥29॥
aapane hee paapa tem tripaata tem ki saapa tem, badhee hai baamha bedana kahee na sahi jaati hai । aushadha aneka jantra mantra totakaadi kiye, baadi bhaye devataa manaaye adheekaati hai ॥ karataara, bharataara, harataara, karma kaala, ko hai jagajaala jo na maanata itaati hai । chero tero tulasee too mero kahyo raama doota, dheela teree beera mohi peera tem piraati hai ॥30॥
doota raama raaya ko, sapoota poota vaaya ko, samatva haatha paaya ko sahaaya asahaaya ko । baankee biradaavalee bidita beda gaaiyata, raavana so bhata bhayo muthikaa ke dhaaya ko ॥ ete bade saaheba samartha ko nivaajo aaja, seedata susevaka bachana mana kaaya ko । thoree baamha peera kee badee galaani tulasee ko, kauna paapa kopa, lopa prakata prabhaaya ko ॥31॥
devee deva danuja manuja muni siddha naaga, chhote bade jeeva jete chetana acheta haim । pootanaa pisaachee jaatudhaanee jaatudhaana baaga, raama doota kee rajaai maathe maani leta haim ॥ ghora jantra mantra koota kapata kuroga joga, hanumaana aana suni chhaadata niketa haim । krodha keeje karma ko prabodha keeje tulasee ko, sodha keeje tinako jo dosha dukha deta haim ॥32॥
tere bala baanara jitaaye rana raavana som, tere ghaale jaatudhaana bhaye ghara ghara ke । tere bala raama raaja kiye saba sura kaaja, sakala samaaja saaja saaje raghubara ke ॥ tero gunagaana suni geerabaana pulakata, sajala bilochana biranchi harihara ke । tulasee ke maathe para haatha phero keesa naatha, dekhiye na daasa dukhee toso kanigara ke ॥33॥
paalo tere tooka ko parehoo chooka mookiye na, koora kaudee dooko haum aapanee ora heriye । bhoraanaatha bhore hee sarosha hota thore dosha, poshi toshi thaapi aapano na ava deriye ॥ ambu too haum ambu choora, ambu too haum dimbha so na, boojhiye bilamba avalamba mere teriye । baalaka bikala jaani paahi prema pahichaani, tulasee kee baamha para laamee looma pheriye ॥34॥
gheri liyo rogani, kujogani, kulogani jyaum, baasara jalada ghana ghataa dhuki dhaai hai । barasata baari peera jaariye javaase jasa, rosha binu dosha dhooma moola malinaai hai ॥ karunaanidhaana hanumaana mahaa balavaana, heri hamsi haanki phoonki phaunjai te udaai hai । khaaye huto tulasee kuroga raadha raakasani, kesaree kisora raakhe beera bariai hai ॥35॥
savaiyaa raama gulaama tu hee hanumaana gosaanee susaanee sadaa anukoolo । paalyo haum baala jyom aakhara doo pitu maatu som mangala moda samoolo ॥ baamha kee bedana baamha pagaara pukaarata aarata aananda bhoolo । shree raghubeera nivaariye peera rahaum darabaara paro lati loolo ॥36॥
ghanaaksharee kaala kee karaalataa karama kathinaai keedhau, paapa ke prabhaava kee subhaaya baaya baavare । bedana kubhaanti so sahee na jaati raati dina, soi baamha gahee jo gahee sameera daabare ॥ laayo taru tulasee tihaaro so nihaari baari, seenchiye maleena bho tayo hai tihum taavare । bhootani kee aapanee paraaye kee kripaa nidhaana, jaaniyata sabahee kee reeti raama raavare ॥37॥
paamya peera peta peera baamha peera mumha peera, jara jara sakala peera mee hai । deva bhoota pitara karama khala kaala graha, mohi para davari damaanaka see dee hai ॥ haum to binu mola ke bikaano bali baare heetem, ota raama naama kee lalaata likhi lee hai । kumbhaja ke kinkara bikala boodhe gokhurani, haaya raama raaya aisee haala kahoom bhee hai ॥38॥
baahuka subaahu neecha leechara mareecha mili, mumha peera ketujaa kuroga jaatudhaana hai । raama naama japa jaaga kiyo chahom saanuraaga, kaala kaise doota bhoota kahaa mere maana hai ॥ sumire sahaaya raama lakhana aakhara dauu, jinake samooha saake jaagata jahaana hai । tulasee sambhaari taadakaa samhaari bhaari bhata, bedhe baragada se banaai baanavaana hai ॥39॥
baalapane soodhe mana raama sanamukha bhayo, raama naama leta maangi khaata tooka taaka haum । parayo loka reeti mem puneeta preeti raama raaya, moha basa baitho tori taraki taraaka haum ॥ khote khote aacharana aacharata apanaayo, anjanee kumaara sodhyo raamapaani paaka haum । tulasee gusaanee bhayo bhonde dina bhoola gayo, taako phala paavata nidaana paripaaka haum ॥40॥
asana basana heena bishama bishaada leena, dekhi deena doobaro karai na haaya haaya ko । tulasee anaatha so sanaatha raghunaatha kiyo, diyo phala seela sindhu aapane subhaaya ko ॥ neecha yahi beecha pati paai bharu haaigo, bihaai prabhu bhajana bachana mana kaaya ko । taa tem tanu peshiyata ghora baratora misa, phooti phooti nikasata lona raama raaya ko ॥41॥
jeeo jaga jaanakee jeevana ko kahaai jana, maribe ko baaraanasee baari sura sari ko । tulasee ke dohoom haatha modaka haim aise thaanoo, jaake jiye muye socha karihaim na lari ko ॥ mo ko jhoonto saancho loga raama kau kahata saba, mere mana maana hai na hara ko na hari ko । bhaaree peera dusaha sareera tem bihaala hota, sou raghubeera binu sakai doora kari ko ॥42॥
seetaapati saaheba sahaaya hanumaana nita, hita upadesha ko mahesa maano guru kai । maanasa bachana kaaya sarana tihaare paamya, tumhare bharose sura maim na jaane sura kai ॥ byaadhi bhoota janita upaadhi kaahu khala kee, samaadhi kee jai tulasee ko jaani jana phura kai । kapinaatha raghunaatha bholaanaatha bhootanaatha, roga sindhu kyom na daariyata gaaya khura kai ॥43॥
kahom hanumaana som sujaana raama raaya som, kripaanidhaana sankara som saavadhaana suniye । harasha vishaada raaga rosha guna dosha mee, birachee biranchee saba dekhiyata duniye ॥ maayaa jeeva kaala ke karama ke subhaaya ke, karaiyaa raama beda kahem saanchee mana guniye । tumha tem kahaa na hoya haa haa so bujhaiye mohim, haum hoom rahom maunahee vayo so jaani luniye ॥44॥
হনুমান্ বাহুকা (বটুকা) স্তোত্রং সম্পর্কে
The Hanuman Bahuk is a heartfelt Awadhi poem by Goswami Tulsidas, addressed to Hanuman. It opens by praising him as the one who crossed the ocean, took away Sita's grief, and swallowed the rising sun as a child, with mighty arms and a form fearsome even to Death; he shines like a golden mountain and a crore of young suns. In later verses the poet pours out his own suffering and asks Hanuman, Rama and Shankara to listen with compassion.
রচয়িতা: Goswami Tulsidas (16th century)
কখন পাঠ করবেন: On Tuesdays and Saturdays, on Hanuman Jayanti, and in times of pain or hardship.
আপনি কি জানেন?
- "Bahu" means arm: tradition says Tulsidas wrote it in old age, when his arms were in great pain, praying to Hanuman for relief.
- It is in the Awadhi language, like Tulsidas's Ramcharitmanas and Hanuman Chalisa.
- It is a prayer of faith and comfort, often recited alongside proper care during illness.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
Who wrote the Hanuman Bahuk?
Goswami Tulsidas, in Awadhi.
Why is it called "Bahuk"?
From "bahu" (arm): tradition says he wrote it while his arms were in pain.
When is it recited?
On Tuesdays, Saturdays and in times of hardship.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ