মণিদ্বীপ বর্ণন - 2 (দেবী ভাগবতম্)
Devi · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
(ಶ್ರೀದೇವೀಭಾಗವತಂ, ದ್ವಾದಶ ಸ್ಕಂಧಂ, ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ, ಮಣಿದ್ವೀಪ ವರ್ಣನ - 2)
ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ
ಪುಷ್ಪರಾಗಮಯಾದಗ್ರೇ ಕುಂಕುಮಾರುಣವಿಗ್ರಹಃ । ಪದ್ಮರಾಗಮಯಃ ಸಾಲೋ ಮಧ್ಯೇ ಭೂಶ್ಚೈವತಾದೃಶೀ ॥ 1
ದಶಯೋಜನವಾಂದೈರ್ಘ್ಯೇ ಗೋಪುರದ್ವಾರಸಂಯುತಃ । ತನ್ಮಣಿಸ್ತಂಭಸಂಯುಕ್ತಾ ಮಂಡಪಾಃ ಶತಶೋ ನೃಪ ॥ 2 ॥
ಮಧ್ಯೇ ಭುವಿಸಮಾಸೀನಾಶ್ಚತುಃಷಷ್ಟಿಮಿತಾಃ ಕಲಾಃ । ನಾನಾಯುಧಧರಾವೀರಾ ರತ್ನಭೂಷಣಭೂಷಿತಾಃ ॥ 3 ॥
ಪ್ರತ್ಯೇಕಲೋಕಸ್ತಾಸಾಂ ತು ತತ್ತಲ್ಲೋಕಸ್ಯನಾಯಕಾಃ । ಸಮಂತಾತ್ಪದ್ಮರಾಗಸ್ಯ ಪರಿವಾರ್ಯಸ್ಥಿತಾಃ ಸದಾ ॥ 4 ॥
ಸ್ವಸ್ವಲೋಕಜನೈರ್ಜುಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಸ್ವವಾಹನಹೇತಿಭಿಃ । ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ತ್ವಂ ಜನಮೇಜಯ ॥ 5 ॥
ಪಿಂಗಳಾಕ್ಷೀ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷೀ ಸಮೃದ್ಧಿ ವೃದ್ಧಿರೇವ ಚ । ಶ್ರದ್ಧಾ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಧಾಭಿಖ್ಯಾ ಮಾಯಾ ಸಂಜ್ಞಾ ವಸುಂಧರಾ ॥ 6 ॥
ತ್ರಿಲೋಕಧಾತ್ರೀ ಸಾವಿತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರೀ । ಸುರೂಪಾ ಬಹುರೂಪಾ ಚ ಸ್ಕಂದಮಾತಾಽಚ್ಯುತಪ್ರಿಯಾ ॥ 7 ॥
ವಿಮಲಾ ಚಾಮಲಾ ತದ್ವದರುಣೀ ಪುನರಾರುಣೀ । ಪ್ರಕೃತಿರ್ವಿಕೃತಿಃ ಸೃಷ್ಟಿಃ ಸ್ಥಿತಿಃ ಸಂಹೃತಿರೇವ ಚ ॥ 8 ॥
ಸಂಧ್ಯಾಮಾತಾ ಸತೀ ಹಂಸೀ ಮರ್ದಿಕಾ ವಜ್ರಿಕಾ ಪರಾ । ದೇವಮಾತಾ ಭಗವತೀ ದೇವಕೀ ಕಮಲಾಸನಾ ॥ 9 ॥
ತ್ರಿಮುಖೀ ಸಪ್ತಮುಖ್ಯನ್ಯಾ ಸುರಾಸುರವಿಮರ್ದಿನೀ । ಲಂಬೋಷ್ಟೀ ಚೋರ್ಧ್ವಕೇಶೀ ಚ ಬಹುಶೀರ್ಷಾ ವೃಕೋದರೀ ॥ 10 ॥
ರಥರೇಖಾಹ್ವಯಾ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛಶಿರೇಖಾ ತಥಾ ಪರಾ । ಗಗನವೇಗಾ ಪವನವೇಗಾ ಚೈವ ತತಃ ಪರಮ್ ॥ 11 ॥
ಅಗ್ರೇ ಭುವನಪಾಲಾ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ಪಶ್ಚಾನ್ಮದನಾತುರಾ । ಅನಂಗಾನಂಗಮಥನಾ ತಥೈವಾನಂಗಮೇಖಲಾ ॥ 12 ॥
ಅನಂಗಕುಸುಮಾ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಶ್ವರೂಪಾ ಸುರಾದಿಕಾ । ಕ್ಷಯಂಕರೀ ಭವೇಚ್ಛಕ್ತಿ ರಕ್ಷೋಭ್ಯಾ ಚ ತತಃ ಪರಮ್ ॥ 13 ॥
ಸತ್ಯವಾದಿನ್ಯಥ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬಹುರೂಪಾ ಶುಚಿವ್ರತಾ । ಉದಾರಾಖ್ಯಾ ಚ ವಾಗೀಶೀ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿಮಿತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ 14 ॥
ಜ್ವಲಜ್ಜಿಹ್ವಾನನಾಃ ಸರ್ವಾವಮಂತ್ಯೋ ವಹ್ನಿಮುಲ್ಬಣಮ್ । ಜಲಂ ಪಿಬಾಮಃ ಸಕಲಂ ಸಂಹರಾಮೋವಿಭಾವಸುಮ್ ॥ 15 ॥
ಪವನಂ ಸ್ತಂಭಯಾಮೋದ್ಯ ಭಕ್ಷಯಾಮೋಽಖಿಲಂ ಜಗತ್ । ಇತಿ ವಾಚಂ ಸಂಗಿರತೇ ಕ್ರೋಧ ಸಂರಕ್ತಲೋಚನಾಃ ॥ 16 ॥
ಚಾಪಬಾಣಧರಾಃ ಸರ್ವಾಯುದ್ಧಾಯೈವೋತ್ಸುಕಾಃ ಸದಾ । ದಂಷ್ಟ್ರಾ ಕಟಕಟಾರಾವೈರ್ಬಧಿರೀಕೃತ ದಿಙ್ಮುಖಾಃ ॥ 17 ॥
ಪಿಂಗೋರ್ಧ್ವಕೇಶ್ಯಃ ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಾಶ್ಚಾಪಬಾಣಕರಾಃ ಸದಾ । ಶತಾಕ್ಷೌಹಿಣಿಕಾ ಸೇನಾಪ್ಯೇಕೈಕಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ ॥ 18 ॥
ಏಕೈಕ ಶಕ್ತೇಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಲಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನಾಶನೇ । ಶತಾಕ್ಷೌಹಿಣಿಕಾಸೇನಾ ತಾದೃಶೀ ನೃಪ ಸತ್ತಮ ॥ 19 ॥
ಕಿಂ ನ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಶಕ್ಯಂ ವಕ್ತುಮೇವ ತತ್ । ಸರ್ವಾಪಿ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರೀ ತಸ್ಮಿನ್ಸಾಲೇ ಸ್ಥಿತಾ ಮುನೇ ॥ 20 ॥
ರಥಾನಾಂ ಗಣನಾ ನಾಸ್ತಿ ಹಯಾನಾಂ ಕರಿಣಾಂ ತಥಾ ॥ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಗಣನಾ ತದ್ವದ್ಗಣಾನಾಂ ಗಣನಾ ತಥಾ ॥ 21 ॥
ಪದ್ಮರಾಗಮಯಾದಗ್ರೇ ಗೋಮೇದಮಣಿನಿರ್ಮಿತಃ । ದಶಯೋಜನದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ಪ್ರಾಕಾರೋ ವರ್ತತೇ ಮಹಾನ್ ॥ 22 ॥
ಭಾಸ್ವಜ್ಜಪಾಪ್ರಸೂನಾಭೋ ಮಧ್ಯಭೂಸ್ತಸ್ಯ ತಾದೃಶೀ । ಗೋಮೇದಕಲ್ಪಿತಾನ್ಯೇವ ತದ್ವಾಸಿ ಸದನಾನಿ ಚ ॥ 23 ॥
ಪಕ್ಷಿಣಃ ಸ್ತಂಭವರ್ಯಾಶ್ಚ ವೃಕ್ಷಾವಾಪ್ಯಃ ಸರಾಂಸಿ ಚ । ಗೋಮೇದಕಲ್ಪಿತಾ ಏವ ಕುಂಕುಮಾರುಣವಿಗ್ರಹಾಃ ॥ 24 ॥
ತನ್ಮಧ್ಯಸ್ಥಾ ಮಹಾದೇವ್ಯೋ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಛಕ್ತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ನಾನಾ ಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹರಣಾ ಗೋಮೇದಮಣಿಭೂಷಿತಾಃ ॥ 25 ॥
ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲೋಕ ವಾಸಿನ್ಯಃ ಪರಿವಾರ್ಯ ಸಮಂತತಃ । ಗೋಮೇದಸಾಲೇ ಸನ್ನದ್ಧಾ ಪಿಶಾಚವದನಾ ನೃಪ ॥ 26 ॥
ಸ್ವರ್ಲೋಕವಾಸಿಭಿರ್ನಿತ್ಯಂ ಪೂಜಿತಾಶ್ಚಕ್ರಬಾಹವಃ । ಕ್ರೋಧರಕ್ತೇಕ್ಷಣಾ ಭಿಂಧಿ ಪಚ ಚ್ಛಿಂಧಿ ದಹೇತಿ ಚ ॥ 27 ॥
ವದಂತಿ ಸತತಂ ವಾಚಂ ಯುದ್ಧೋತ್ಸುಕಹೃದಂತರಾಃ । ಏಕೈಕಸ್ಯಾ ಮಹಾಶಕ್ತೇರ್ದಶಾಕ್ಷೌಹಿಣಿಕಾ ಮತಾ ॥ 28 ॥
ಸೇನಾ ತತ್ರಾಪ್ಯೇಕಶಕ್ತಿರ್ಲಕ್ಷಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನಾಶಿನೀ । ತಾದೃಶೀನಾಂ ಮಹಾಸೇನಾ ವರ್ಣನೀಯಾ ಕಥಂ ನೃಪ ॥ 29 ॥
ರಥಾನಾಂ ನೈವ ಗಣಾನಾ ವಾಹನಾನಾಂ ತಥೈವ ಚ । ಸರ್ವಯುದ್ಧಸಮಾರಂಭಸ್ತತ್ರ ದೇವ್ಯಾ ವಿರಾಜತೇ ॥ 30 ॥
ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಪಾಪನಾಶಕರಾಣಿ ಚ । ವಿದ್ಯಾ ಹ್ರೀ ಪುಷ್ಟ ಯಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಸಿನೀವಾಲೀ ಕುಹೂಸ್ತಥಾ ॥ 31 ॥
ರುದ್ರಾವೀರ್ಯಾ ಪ್ರಭಾನಂದಾ ಪೋಷಿಣೀ ಋದ್ಧಿದಾ ಶುಭಾ । ಕಾಲರಾತ್ರಿರ್ಮಹಾರಾತ್ರಿರ್ಭದ್ರಕಾಲೀ ಕಪರ್ದಿನೀ ॥ 32 ॥
ವಿಕೃತಿರ್ದಂಡಿಮುಂಡಿನ್ಯೌ ಸೇಂದುಖಂಡಾ ಶಿಖಂಡಿನೀ । ನಿಶುಂಭಶುಂಭಮಥಿನೀ ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನೀ ॥ 33 ॥
ಇಂದ್ರಾಣೀ ಚೈವ ರುದ್ರಾಣೀ ಶಂಕರಾರ್ಧಶರೀರಿಣೀ । ನಾರೀ ನಾರಾಯಣೀ ಚೈವ ತ್ರಿಶೂಲಿನ್ಯಪಿ ಪಾಲಿನೀ ॥ 34 ॥
ಅಂಬಿಕಾಹ್ಲಾದಿನೀ ಪಶ್ಚಾದಿತ್ಯೇವಂ ಶಕ್ತಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಯದ್ಯೇತಾಃ ಕುಪಿತಾ ದೇವ್ಯಸ್ತದಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನಾಶನಮ್ ॥ 35 ॥
ಪರಾಜಯೋ ನ ಚೈತಾಸಾಂ ಕದಾಚಿತ್ಕ್ವಚಿದಸ್ತಿ ಹಿ । ಗೋಮೇದಕಮಯಾದಗ್ರೇ ಸದ್ವಜ್ರಮಣಿನಿರ್ಮಿತಃ ॥ 36 ॥
ದಶಯೋಜನ ತುಂಗೋಽಸೌ ಗೋಪುರದ್ವಾರಸಂಯುತಃ । ಕಪಾಟಶೃಂಖಲಾಬದ್ಧೋ ನವವೃಕ್ಷ ಸಮುಜ್ಜ್ವಲಃ ॥ 37 ॥
ಸಾಲಸ್ತನ್ಮಧ್ಯಭೂಮ್ಯಾದಿ ಸರ್ವಂ ಹೀರಮಯಂ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಗೃಹಾಣಿವೀಥಯೋ ರಥ್ಯಾ ಮಹಾಮಾರ್ಗಾಂ ಗಣಾನಿ ಚ ॥ 38 ॥
ವೃಕ್ಷಾಲವಾಲ ತರವಃ ಸಾರಂಗಾ ಅಪಿ ತಾದೃಶಾಃ । ದೀರ್ಘಿಕಾಶ್ರೇಣಯೋವಾಪ್ಯಸ್ತಡಾಗಾಃ ಕೂಪ ಸಂಯುತಾಃ ॥ 39 ॥
ತತ್ರ ಶ್ರೀಭುವನೇಶ್ವರ್ಯಾ ವಸಂತಿ ಪರಿಚಾರಿಕಾಃ । ಏಕೈಕಾ ಲಕ್ಷದಾಸೀಭಿಃ ಸೇವಿತಾ ಮದಗರ್ವಿತಾಃ ॥ 40 ॥
ತಾಲವೃಂತಧರಾಃ ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಚಷಕಾಢ್ಯ ಕರಾಂಬುಜಾಃ । ಕಾಶ್ಚಿತ್ತಾಂಬೂಲಪಾತ್ರಾಣಿ ಧಾರಯಂತ್ಯೋಽತಿಗರ್ವಿತಾಃ ॥ 41 ॥
ಕಾಶ್ಚಿತ್ತಚ್ಛತ್ರಧಾರಿಣ್ಯಶ್ಚಾಮರಾಣಾಂ ವಿಧಾರಿಕಾಃ । ನಾನಾ ವಸ್ತ್ರಧರಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ಕಾಶ್ಚಿತ್ಪುಷ್ಪ ಕರಾಂಬುಜಾಃ ॥ 42 ॥
ನಾನಾದರ್ಶಕರಾಃ ಕಾಶ್ಚಿತ್ಕಾಶ್ಚಿತ್ಕುಂಕುಮಲೇಪನಮ್ । ಧಾರಯಂತ್ಯಃ ಕಜ್ಜಲಂ ಚ ಸಿಂದೂರ ಚಷಕಂ ಪರಾಃ ॥ 43 ॥
ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಚಿತ್ರಕ ನಿರ್ಮಾತ್ರ್ಯಃ ಪಾದ ಸಂವಾಹನೇ ರತಾಃ । ಕಾಶ್ಚಿತ್ತು ಭೂಷಾಕಾರಿಣ್ಯೋ ನಾನಾ ಭೂಷಾಧರಾಃ ಪರಾಃ ॥ 44 ॥
ಪುಷ್ಪಭೂಷಣ ನಿರ್ಮಾತ್ರ್ಯಃ ಪುಷ್ಪಶೃಂಗಾರಕಾರಿಕಾಃ । ನಾನಾ ವಿಲಾಸಚತುರಾ ಬಹ್ವ್ಯ ಏವಂ ವಿಧಾಃ ಪರಾಃ ॥ 45 ॥
ನಿಬದ್ಧ ಪರಿಧಾನೀಯಾ ಯುವತ್ಯಃ ಸಕಲಾ ಅಪಿ । ದೇವೀ ಕೃಪಾ ಲೇಶವಶಾತ್ತುಚ್ಛೀಕೃತ ಜಗತ್ತ್ರಯಾಃ ॥ 46 ॥
ಏತಾ ದೂತ್ಯಃ ಸ್ಮೃತಾ ದೇವ್ಯಃ ಶೃಂಗಾರಮದಗರ್ವಿತಾಃ । ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ಮೇ ನೃಪಸತ್ತಮ ॥ 47 ॥
ಅನಂಗರೂಪಾ ಪ್ರಥಮಾಪ್ಯನಂಗಮದನಾ ಪರಾ । ತೃತೀಯಾತು ತತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸುಂದರೀ ಮದನಾತುರಾ ॥ 48 ॥
ತತೋ ಭುವನವೇಗಾಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಭುವನಪಾಲಿಕಾ । ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಶಿಶಿರಾನಂಗವೇದನಾನಂಗಮೇಖಲಾ ॥ 49 ॥
ವಿದ್ಯುದ್ದಾಮಸಮಾನಾಂಗ್ಯಃ ಕ್ವಣತ್ಕಾಂಚೀಗುಣಾನ್ವಿತಾಃ । ರಣನ್ಮಂಜೀರಚರಣಾ ಬಹಿರಂತರಿತಸ್ತತಃ ॥ 50 ॥
ಧಾವಮಾನಾಸ್ತು ಶೋಭಂತೇ ಸರ್ವಾ ವಿದ್ಯುಲ್ಲತೋಪಮಾಃ । ಕುಶಲಾಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ವೇತ್ರಹಸ್ತಾಃ ಸಮಂತತಃ ॥ 51 ॥
ಅಷ್ಟದಿಕ್ಷುತಥೈತಾಸಾಂ ಪ್ರಾಕಾರಾದ್ಬಹಿರೇವ ಚ । ಸದನಾನಿ ವಿರಾಜಂತೇ ನಾನಾ ವಾಹನಹೇತಿಭಿಃ ॥ 52 ॥
ವಜ್ರಸಾಲಾದಗ್ರಭಾಗೇ ಸಾಲೋ ವೈದೂರ್ಯನಿರ್ಮಿತಃ । ದಶಯೋಜನತುಂಗೋಽಸೌ ಗೋಪುರದ್ವಾರಭೂಷಿತಃ ॥ 53 ॥
ವೈದೂರ್ಯಭೂಮಿಃ ಸರ್ವಾಪಿಗೃಹಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ । ವೀಥ್ಯೋ ರಥ್ಯಾ ಮಹಾಮಾರ್ಗಾಃ ಸರ್ವೇ ವೇದೂರ್ಯನಿರ್ಮಿತಾಃ ॥ 54 ॥
ವಾಪೀ ಕೂಪ ತಡಾಗಾಶ್ಚ ಸ್ರವಂತೀನಾಂ ತಟಾನಿ ಚ । ವಾಲುಕಾ ಚೈವ ಸರ್ವಾಽಪಿ ವೈದೂರ್ಯಮಣಿನಿರ್ಮಿತಾ ॥ 55 ॥
ತತ್ರಾಷ್ಟದಿಕ್ಷುಪರಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ಮಂಡಲಮ್ । ನಿಜೈರ್ಗಣೈಃ ಪರಿವೃತಂ ಭ್ರಾಜತೇ ನೃಪಸತ್ತಮ ॥ 56 ॥
ಪ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಾತೃಣಾಂ ತಾಃ ಸಮಷ್ಟಯ ಈರಿತಾಃ । ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಮಾಹೇಶ್ವರೀ ಚೈವ ಕೌಮಾರೀ ವೈಷ್ಣವೀ ತಥಾ ॥57 ॥
ವಾರಾಹೀ ಚ ತಥೇಂದ್ರಾಣೀ ಚಾಮುಂಡಾಃ ಸಪ್ತಮಾತರಃ । ಅಷ್ಟಮೀ ತು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ನಾಮ್ನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತು ಮಾತರಃ ॥ 58 ॥
ಬ್ರಹ್ಮರುದ್ರಾದಿದೇವಾನಾಂ ಸಮಾಕಾರಾ ಸ್ತುತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಜಗತ್ಕಳ್ಯಾಣಕಾರಿಣ್ಯಃ ಸ್ವಸ್ವಸೇನಾಸಮಾವೃತಾಃ ॥ 59 ॥
ತತ್ಸಾಲಸ್ಯ ಚತುರ್ದ್ವಾರ್ಷು ವಾಹನಾನಿ ಮಹೇಶಿತುಃ । ಸಜ್ಜಾನಿ ನೃಪತೇ ಸಂತಿ ಸಾಲಂಕಾರಾಣಿ ನಿತ್ಯಶಃ ॥ 60 ॥
ದಂತಿನಃ ಕೋಟಿಶೋ ವಾಹಾಃ ಕೋಟಿಶಃ ಶಿಬಿಕಾಸ್ತಥಾ । ಹಂಸಾಃ ಸಿಂಹಾಶ್ಚ ಗರುಡಾ ಮಯೂರಾ ವೃಷಭಾಸ್ತಥಾ ॥ 61 ॥
ತೈರ್ಯುಕ್ತಾಃ ಸ್ಯಂದನಾಸ್ತದ್ವತ್ಕೋಟಿಶೋ ನೃಪನಂದನ । ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಸಮಾಯುಕ್ತಾ ಧ್ವಜೈರಾಕಾಶಚುಂಬಿನಃ ॥ 62 ॥
ಕೋಟಿಶಸ್ತು ವಿಮಾನಾನಿ ನಾನಾ ಚಿಹ್ನಾನ್ವಿತಾನಿ ಚ । ನಾನಾ ವಾದಿತ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ಮಹಾಧ್ವಜಯುತಾನಿ ಚ ॥ 63 ॥
ವೈದೂರ್ಯಮಣಿ ಸಾಲಸ್ಯಾಪ್ಯಗ್ರೇ ಸಾಲಃ ಪರಃ ಸ್ಮೃತಃ । ದಶಯೋಜನ ತುಂಗೋಽಸಾವಿಂದ್ರನೀಲಾಶ್ಮನಿರ್ಮಿತಃ ॥ 64 ॥
ತನ್ಮಧ್ಯ ಭೂಸ್ತಥಾ ವೀಥ್ಯೋ ಮಹಾಮಾರ್ಗಾ ಗೃಹಾಣಿ ಚ । ವಾಪೀ ಕೂಪ ತಡಾಗಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ತನ್ಮಣಿನಿರ್ಮಿತಾಃ ॥ 65 ॥
ತತ್ರ ಪದ್ಮ ತು ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬಹುಯೋಜನ ವಿಸ್ತೃತಮ್ । ಷೋಡಶಾರಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಂ ಸುದರ್ಶನಮಿವಾಪರಮ್ ॥ 66 ॥
ತತ್ರ ಷೋಡಶಶಕ್ತೀನಾಂ ಸ್ಥಾನಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ । ಸರ್ವೋಪಸ್ಕರಯುಕ್ತಾನಿ ಸಮೃದ್ಧಾನಿ ವಸಂತಿ ಹಿ ॥ 67 ॥
ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಶೃಣು ಮೇ ನೃಪಸತ್ತಮ । ಕರಾಳೀ ವಿಕರಾಳೀ ಚ ತಥೋಮಾ ಚ ಸರಸ್ವತೀ ॥ 68 ॥
ಶ್ರೀ ದುರ್ಗೋಷಾ ತಥಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಶ್ರುತಿಶ್ಚೈವ ಸ್ಮೃತಿರ್ಧೃತಿಃ । ಶ್ರದ್ಧಾ ಮೇಧಾ ಮತಿಃ ಕಾಂತಿರಾರ್ಯಾ ಷೋಡಶಶಕ್ತಯಃ ॥ 69 ॥
ನೀಲಜೀಮೂತಸಂಕಾಶಾಃ ಕರವಾಲ ಕರಾಂಬುಜಾಃ । ಸಮಾಃ ಖೇಟಕಧಾರಿಣ್ಯೋ ಯುದ್ಧೋಪಕ್ರಾಂತ ಮಾನಸಾಃ ॥ 70 ॥
ಸೇನಾನ್ಯಃ ಸಕಲಾ ಏತಾಃ ಶ್ರೀದೇವ್ಯಾ ಜಗದೀಶಿತುಃ । ಪ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸಂಸ್ಥಾನಾಂ ಶಕ್ತೀನಾಂ ನಾಯಿಕಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ 71 ॥
ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಕ್ಷೋಭಕಾರಿಣ್ಯೋ ದೇವೀ ಶಕ್ತ್ಯುಪಬೃಂಹಿತಾಃ । ನಾನಾ ರಥಸಮಾರೂಢಾ ನಾನಾ ಶಕ್ತಿಭಿರನ್ವಿತಾಃ ॥ 72 ॥
ಏತತ್ಪರಾಕ್ರಮಂ ವಕ್ತುಂ ಸಹಸ್ರಾಸ್ಯೋಽಪಿ ನ ಕ್ಷಮಃ । ಇಂದ್ರನೀಲಮಹಾಸಾಲಾದಗ್ರೇ ತು ಬಹುವಿಸ್ತೃತಃ ॥ 73 ॥
ಮುಕ್ತಾಪ್ರಾಕಾರ ಉದಿತೋ ದಶಯೋಜನ ದೈರ್ಘ್ಯವಾನ್ । ಮಧ್ಯಭೂಃ ಪೂರ್ವವತ್ಪ್ರೋಕ್ತಾ ತನ್ಮಧ್ಯೇಽಷ್ಟದಳಾಂಬುಜಮ್ ॥ 74 ॥
ಮುಕ್ತಾಮಣಿಗಣಾಕೀರ್ಣಂ ವಿಸ್ತೃತಂ ತು ಸಕೇಸರಮ್ । ತತ್ರ ದೇವೀಸಮಾಕಾರಾ ದೇವ್ಯಾಯುಧಧರಾಃ ಸದಾ ॥ 75 ॥
ಸಂಪ್ರೋಕ್ತಾ ಅಷ್ಟಮಂತ್ರಿಣ್ಯೋ ಜಗದ್ವಾರ್ತಾಪ್ರಬೋಧಿಕಾಃ । ದೇವೀಸಮಾನಭೋಗಾಸ್ತಾ ಇಂಗಿತಜ್ಞಾಸ್ತುಪಂಡಿತಾಃ ॥ 76 ॥
ಕುಶಲಾಃ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಸ್ವಾಮಿಕಾರ್ಯಪರಾಯಣಾಃ । ದೇವ್ಯಭಿಪ್ರಾಯ ಬೋಧ್ಯಸ್ತಾಶ್ಚತುರಾ ಅತಿಸುಂದರಾಃ ॥ 77 ॥
ನಾನಾ ಶಕ್ತಿಸಮಾಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವರ್ತಿನಾಮ್ । ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ತಾಃ ಸಮಾಚಾರಂ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತ್ಯಾವಿದಂತಿ ಚ ॥ 78 ॥
ತಾಸಾಂ ನಾಮಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮತ್ತಃ ಶೃಣು ನೃಪೋತ್ತಮ । ಅನಂಗಕುಸುಮಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾಪ್ಯನಂಗಕುಸುಮಾತುರಾ ॥ 79 ॥
ಅನಂಗಮದನಾ ತದ್ವದನಂಗಮದನಾತುರಾ । ಭುವನಪಾಲಾ ಗಗನವೇಗಾ ಚೈವ ತತಃ ಪರಮ್ ॥ 80 ॥
ಶಶಿರೇಖಾ ಚ ಗಗನರೇಖಾ ಚೈವ ತತಃ ಪರಮ್ । ಪಾಶಾಂಕುಶವರಾಭೀತಿಧರಾ ಅರುಣವಿಗ್ರಹಾಃ ॥ 81 ॥
ವಿಶ್ವಸಂಬಂಧಿನೀಂ ವಾರ್ತಾಂ ಬೋಧಯಂತಿ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣಮ್ । ಮುಕ್ತಾಸಾಲಾದಗ್ರಭಾಗೇ ಮಹಾಮಾರಕತೋ ಪರಃ ॥ 82 ॥
ಸಾಲೋತ್ತಮಃ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟೋ ದಶಯೋಜನ ದೈರ್ಘ್ಯವಾನ್ । ನಾನಾ ಸೌಭಾಗ್ಯಸಂಯುಕ್ತೋ ನಾನಾ ಭೋಗಸಮನ್ವಿತಃ ॥ 83 ॥
ಮಧ್ಯಭೂಸ್ತಾದೃಶೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸದನಾನಿ ತಥೈವ ಚ । ಷಟ್ಕೋಣಮತ್ರವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಕೋಣಸ್ಥಾ ದೇವತಾಃ ಶೃಣುಃ ॥ 84 ॥
ಪೂರ್ವಕೋಣೇ ಚತುರ್ವಕ್ತ್ರೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಸಹಿತೋ ವಿಧಿಃ । ಕುಂಡಿಕಾಕ್ಷಗುಣಾಭೀತಿ ದಂಡಾಯುಧಧರಃ ಪರಃ ॥ 85 ॥
ತದಾಯುಧಧರಾ ದೇವೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಪರದೇವತಾ । ವೇದಾಃ ಸರ್ವೇ ಮೂರ್ತಿಮಂತಃ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ॥ 86 ॥
ಸ್ಮೃತಯಶ್ಚ ಪುರಾಣಾನಿ ಮೂರ್ತಿಮಂತಿ ವಸಂತಿ ಹಿ । ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿಗ್ರಹಾಃ ಸಂತಿ ಗಾಯತ್ರೀವಿಗ್ರಹಾಶ್ಚ ಯೇ ॥ 87 ॥
ವ್ಯಾಹೃತೀನಾಂ ವಿಗ್ರಹಾಶ್ಚ ತೇ ನಿತ್ಯಂ ತತ್ರ ಸಂತಿ ಹಿ । ರಕ್ಷಃ ಕೋಣೇ ಶಂಖಚಕ್ರಗದಾಂಬುಜ ಕರಾಂಬುಜಾ ॥ 88 ॥
ಸಾವಿತ್ರೀ ವರ್ತತೇ ತತ್ರ ಮಹಾವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ತಾದೃಶಃ । ಯೇ ವಿಷ್ಣುವಿಗ್ರಹಾಃ ಸಂತಿ ಮತ್ಸ್ಯಕೂರ್ಮಾದಯೋಖಿಲಾಃ ॥ 89 ॥
ಸಾವಿತ್ರೀ ವಿಗ್ರಹಾ ಯೇ ಚ ತೇ ಸರ್ವೇ ತತ್ರ ಸಂತಿ ಹಿ । ವಾಯುಕೋಣೇ ಪರಶ್ವಕ್ಷಮಾಲಾಭಯವರಾನ್ವಿತಃ ॥ 90 ॥
ಮಹಾರುದ್ರೋ ವರ್ತತೇಽತ್ರ ಸರಸ್ವತ್ಯಪಿ ತಾದೃಶೀ । ಯೇ ಯೇ ತು ರುದ್ರಭೇದಾಃ ಸ್ಯುರ್ದಕ್ಷಿಣಾಸ್ಯಾದಯೋ ನೃಪ ॥ 91 ॥
ಗೌರೀ ಭೇದಾಶ್ಚ ಯೇ ಸರ್ವೇ ತೇ ತತ್ರ ನಿವಸಂತಿ ಹಿ । ಚತುಃಷಷ್ಟ್ಯಾಗಮಾ ಯೇ ಚ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇಪ್ಯಾಗಮಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ॥ 92 ॥
ತೇ ಸರ್ವೇ ಮೂರ್ತಿಮಂತಶ್ಚ ತತ್ರ ವೈ ನಿವಸಂತಿ ಹಿ । ಅಗ್ನಿಕೋಣೇ ರತ್ನಕುಂಭಂ ತಥಾ ಮಣಿಕರಂಡಕಮ್ ॥ 93 ॥
ದಧಾನೋ ನಿಜಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕುಬೇರೋ ಧನದಾಯಕಃ । ನಾನಾ ವೀಥೀ ಸಮಾಯುಕ್ತೋ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀಸಮನ್ವಿತಃ ॥ 94 ॥
ದೇವ್ಯಾ ನಿಧಿಪತಿಸ್ತ್ವಾಸ್ತೇ ಸ್ವಗುಣೈಃ ಪರಿವೇಷ್ಟಿತಃ । ವಾರುಣೇ ತು ಮಹಾಕೋಣೇ ಮದನೋ ರತಿಸಂಯುತಃ ॥ 95 ॥
ಪಾಶಾಂಕುಶಧನುರ್ಬಾಣಧರೋ ನಿತ್ಯಂ ವಿರಾಜತೇ । ಶೃಂಗಾರಮೂರ್ತಿಮಂತಸ್ತು ತತ್ರ ಸನ್ನಿಹಿತಾಃ ಸದಾ ॥ 96 ॥
ಈಶಾನಕೋಣೇ ವಿಘ್ನೇಶೋ ನಿತ್ಯಂ ಪುಷ್ಟಿಸಮನ್ವಿತಃ । ಪಾಶಾಂಕುಶಧರೋ ವೀರೋ ವಿಘ್ನಹರ್ತಾ ವಿರಾಜತೇ ॥ 97 ॥
ವಿಭೂತಯೋ ಗಣೇಶಸ್ಯ ಯಾಯಾಃ ಸಂತಿ ನೃಪೋತ್ತಮ । ತಾಃ ಸರ್ವಾ ನಿವಸಂತ್ಯತ್ರ ಮಹೈಶ್ವರ್ಯಸಮನ್ವಿತಾಃ ॥ 98 ॥
ಪ್ರತಿಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸಂಸ್ಥಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾದೀನಾಂ ಸಮಷ್ಟಯಃ । ಏತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾದಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಃ ಸೇವಂತೇ ಜಗದೀಶ್ವರೀಮ್ ॥ 99 ॥
ಮಹಾಮಾರಕತಸ್ಯಾಗ್ರೇ ಶತಯೋಜನ ದೈರ್ಘ್ಯವಾನ್ । ಪ್ರವಾಲಶಾಲೋಸ್ತ್ಯಪರಃ ಕುಂಕುಮಾರುಣವಿಗ್ರಹಃ ॥ 100 ॥
ಮಧ್ಯಭೂಸ್ತಾದೃಶೀ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಸದನಾನಿ ಚ ಪೂರ್ವವತ್ । ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಪಂಚಭೂತಾನಾಂ ಸ್ವಾಮಿನ್ಯಃ ಪಂಚ ಸಂತಿ ಚ ॥ 101 ॥
ಹೃಲ್ಲೇಖಾ ಗಗನಾ ರಕ್ತಾ ಚತುರ್ಥೀ ತು ಕರಾಳಿಕಾ । ಮಹೋಚ್ಛುಷ್ಮಾ ಪಂಚಮೀ ಚ ಪಂಚಭೂತಸಮಪ್ರಭಾಃ ॥ 102 ॥
ಪಾಶಾಂಕುಶವರಾಭೀತಿಧಾರಿಣ್ಯೋಮಿತಭೂಷಣಾಃ । ದೇವೀ ಸಮಾನವೇಷಾಢ್ಯಾ ನವಯೌವನಗರ್ವಿತಾಃ ॥ 103 ॥
ಪ್ರವಾಲಶಾಲಾದಗ್ರೇ ತು ನವರತ್ನ ವಿನಿರ್ಮಿತಃ । ಬಹುಯೋಜನವಿಸ್ತೀರ್ಣೋ ಮಹಾಶಾಲೋಽಸ್ತಿ ಭೂಮಿಪ ॥ 104 ॥
ತತ್ರ ಚಾಮ್ನಾಯದೇವೀನಾಂ ಸದನಾನಿ ಬಹೂನ್ಯಪಿ । ನವರತ್ನಮಯಾನ್ಯೇವ ತಡಾಗಾಶ್ಚ ಸರಾಂಸಿ ಚ ॥ 105 ॥
ಶ್ರೀದೇವ್ಯಾ ಯೇಽವತಾರಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತೇ ತತ್ರ ನಿವಸಂತಿ ಹಿ । ಮಹಾವಿದ್ಯಾ ಮಹಾಭೇದಾಃ ಸಂತಿ ತತ್ರೈವ ಭೂಮಿಪ ॥ 106 ॥
ನಿಜಾವರಣದೇವೀಭಿರ್ನಿಜಭೂಷಣವಾಹನೈಃ । ಸರ್ವದೇವ್ಯೋ ವಿರಾಜಂತೇ ಕೋಟಿಸೂರ್ಯಸಮಪ್ರಭಾಃ ॥ 107 ॥
ಸಪ್ತಕೋಟಿ ಮಹಾಮಂತ್ರದೇವತಾಃ ಸಂತಿ ತತ್ರ ಹಿ । ನವರತ್ನಮಯಾದಗ್ರೇ ಚಿಂತಾಮಣಿಗೃಹಂ ಮಹತ್ ॥ 108 ॥
ತತ್ರ ತ್ಯಂ ವಸ್ತು ಮಾತ್ರಂ ತು ಚಿಂತಾಮಣಿ ವಿನಿರ್ಮಿತಮ್ । ಸೂರ್ಯೋದ್ಗಾರೋಪಲೈಸ್ತದ್ವಚ್ಚಂದ್ರೋದ್ಗಾರೋಪಲೈಸ್ತಥಾ ॥ 109 ॥
ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಭೋಪಲೈಃ ಸ್ತಂಭಾಃ ಕಲ್ಪಿತಾಸ್ತು ಸಹಸ್ರಶಃ । ಯೇಷಾಂ ಪ್ರಭಾಭಿರಂತಸ್ಥಂ ವಸ್ತು ಕಿಂಚಿನ್ನ ದೃಶ್ಯತೇ ॥ 110 ॥
ಇತಿ ಶ್ರೀದೇವೀಭಾಗವತೇ ಮಹಾಪುರಾಣೇ ದ್ವಾದಶಸ್ಕಂಧೇ ಏಕಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ।
মণিদ্বীপ বর্ণন - 2 (দেবী ভাগবতম্) সম্পর্কে
This is the second part of the Manidweepa Varnana from the eleventh chapter of the twelfth book of the Devi Bhagavatam. Going inward through the jewel island, it describes enclosure after enclosure built of precious stones, topaz, ruby, emerald and more, each with its own guardians and radiance, until it reaches the chintamani palace of the Devi.
উৎস: Devi Bhagavatam, Book 12, Chapter 11
কখন পাঠ করবেন: On Fridays, during Navaratri, and with the other Manidweepa chapters at a housewarming.
আপনি কি জানেন?
- The palace at the centre is said to be built of chintamani, the wish-fulfilling gem, so bright that nothing inside casts a shadow.
- Each wall is made of a different gem, and the text names the colour of the ground and light within each one.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
What does this part describe?
The walls of precious stones that ring Manidweepa, from the outer ones inward to the Devi's palace.
Where does it come from?
The Devi Bhagavatam Purana, Book 12, Chapter 11.
Should all three parts be read together?
They are often recited in order, as one description of the Devi's abode, but each can be read on its own.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ