শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা মূলম্ - চতুর্থোঽধ্য়ায়ঃ
Sri Krishna · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
ഓം ശ്രീ പരമാത്മനേ നമഃ അഥ ചതുര്ഥോഽധ്യായഃ । ജ്ഞാനയോഗഃ
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ഇമം വിവസ്വതേ യോഗം പ്രോക്തവാനഹമവ്യയമ് । വിവസ്വാന്മനവേ പ്രാഹ മനുരിക്ഷ്വാകവേഽബ്രവീത് ॥ 1
ഏവം പരംപരാപ്രാപ്തമിമം രാജര്ഷയോ വിദുഃ । സ കാലേനേഹ മഹതാ യോഗോ നഷ്ടഃ പരംതപ ॥ 2 ॥
സ ഏവായം മയാ തേഽദ്യ യോഗഃ പ്രോക്തഃ പുരാതനഃ । ഭക്തോഽസി മേ സഖാ ചേതി രഹസ്യം ഹ്യേതദുത്തമമ് ॥ 3 ॥
അര്ജുന ഉവാച
അപരം ഭവതോ ജന്മ പരം ജന്മ വിവസ്വതഃ । കഥമേതദ്വിജാനീയാം ത്വമാദൌ പ്രോക്തവാനിതി ॥ 4
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ബഹൂനി മേ വ്യതീതാനി ജന്മാനി തവ ചാര്ജുന । താന്യഹം വേദ സർവാണി ന ത്വം വേത്ഥ പരംതപ ॥ 5
അജോഽപി സന്നവ്യയാത്മാ ഭൂതാനാമീശ്വരോഽപി സന് । പ്രകൃതിം സ്വാമധിഷ്ഠായ സംഭവാമ്യാത്മമായയാ ॥ 6 ॥
യദാ യദാ ഹി ധര്മസ്യ ഗ്ലാനിര്ഭവതി ഭാരത । അഭ്യുത്ഥാനമധര്മസ്യ തദാത്മാനം സൃജാമ്യഹമ് ॥ 7 ॥
പരിത്രാണായ സാധൂനാം വിനാശായ ച ദുഷ്കൃതാമ് । ധര്മസംസ്ഥാപനാര്ഥായ സംഭവാമി യുഗേ യുഗേ ॥ 8 ॥
ജന്മ കര്മ ച മേ ദിവ്യമേവം യോ വേത്തി തത്ത്വതഃ । ത്യക്ത്വാ ദേഹം പുനര്ജന്മ നൈതി മാമേതി സോഽര്ജുന ॥ 9 ॥
വീതരാഗഭയക്രോധാ മന്മയാ മാമുപാശ്രിതാഃ । ബഹവോ ജ്ഞാനതപസാ പൂതാ മദ്ഭാവമാഗതാഃ ॥ 10 ॥
യേ യഥാ മാം പ്രപദ്യംതേ താംസ്തഥൈവ ഭജാമ്യഹമ് । മമ വര്ത്മാനുവര്തംതേ മനുഷ്യാഃ പാര്ഥ സർവശഃ ॥ 11 ॥
കാംക്ഷംതഃ കര്മണാം സിദ്ധിം യജംത ഇഹ ദേവതാഃ । ക്ഷിപ്രം ഹി മാനുഷേ ലോകേ സിദ്ധിര്ഭവതി കര്മജാ ॥ 12 ॥
ചാതുർവര്ണ്യം മയാ സൃഷ്ടം ഗുണകര്മവിഭാഗശഃ । തസ്യ കര്താരമപി മാം വിദ്ധ്യകര്താരമവ്യയമ് ॥ 13 ॥
ന മാം കര്മാണി ലിംപംതി ന മേ കര്മഫലേ സ്പൃഹാ । ഇതി മാം യോഽഭിജാനാതി കര്മഭിര്ന സ ബധ്യതേ ॥ 14 ॥
ഏവം ജ്ഞാത്വാ കൃതം കര്മ പൂർവൈരപി മുമുക്ഷുഭിഃ । കുരു കര്മൈവ തസ്മാത്ത്വം പൂർവൈഃ പൂർവതരം കൃതമ് ॥ 15 ॥
കിം കര്മ കിമകര്മേതി കവയോഽപ്യത്ര മോഹിതാഃ । തത്തേ കര്മ പ്രവക്ഷ്യാമി യജ്ജ്ഞാത്വാ മോക്ഷ്യസേഽശുഭാത് ॥ 16 ॥
കര്മണോ ഹ്യപി ബോദ്ധവ്യം ബോദ്ധവ്യം ച വികര്മണഃ । അകര്മണശ്ച ബോദ്ധവ്യം ഗഹനാ കര്മണോ ഗതിഃ ॥ 17 ॥
കര്മണ്യകര്മ യഃ പശ്യേദകര്മണി ച കര്മ യഃ । സ ബുദ്ധിമാന്മനുഷ്യേഷു സ യുക്തഃ കൃത്സ്നകര്മകൃത് ॥ 18 ॥
യസ്യ സർവേ സമാരംഭാഃ കാമസംകല്പവര്ജിതാഃ । ജ്ഞാനാഗ്നിദഗ്ധകര്മാണം തമാഹുഃ പംഡിതം ബുധാഃ ॥ 19 ॥
ത്യക്ത്വാ കര്മഫലാസംഗം നിത്യതൃപ്തോ നിരാശ്രയഃ । കര്മണ്യഭിപ്രവൃത്തോഽപി നൈവ കിംചിത്കരോതി സഃ ॥ 20 ॥
നിരാശീര്യതചിത്താത്മാ ത്യക്തസർവപരിഗ്രഹഃ । ശാരീരം കേവലം കര്മ കുർവന്നാപ്നോതി കില്ബിഷമ് ॥ 21 ॥
യദൃച്ഛാലാഭസംതുഷ്ടോ ദ്വംദ്വാതീതോ വിമത്സരഃ । സമഃ സിദ്ധാവസിദ്ധൌ ച കൃത്വാപി ന നിബധ്യതേ ॥ 22 ॥
ഗതസംഗസ്യ മുക്തസ്യ ജ്ഞാനാവസ്ഥിതചേതസഃ । യജ്ഞായാചരതഃ കര്മ സമഗ്രം പ്രവിലീയതേ ॥ 23 ॥
ബ്രഹ്മാര്പണം ബ്രഹ്മ ഹവിര്ബ്രഹ്മാഗ്നൌ ബ്രഹ്മണാ ഹുതമ് । ബ്രഹ്മൈവ തേന ഗംതവ്യം ബ്രഹ്മകര്മസമാധിനാ ॥ 24 ॥
ദൈവമേവാപരേ യജ്ഞം യോഗിനഃ പര്യുപാസതേ । ബ്രഹ്മാഗ്നാവപരേ യജ്ഞം യജ്ഞേനൈവോപജുഹ്വതി ॥ 25 ॥
ശ്രോത്രാദീനീംദ്രിയാണ്യന്യേ സംയമാഗ്നിഷു ജുഹ്വതി । ശബ്ദാദീന്വിഷയാനന്യ ഇംദ്രിയാഗ്നിഷു ജുഹ്വതി ॥ 26 ॥
സർവാണീംദ്രിയകര്മാണി പ്രാണകര്മാണി ചാപരേ । ആത്മസംയമയോഗാഗ്നൌ ജുഹ്വതി ജ്ഞാനദീപിതേ ॥ 27 ॥
ദ്രവ്യയജ്ഞാസ്തപോയജ്ഞാ യോഗയജ്ഞാസ്തഥാപരേ । സ്വാധ്യായജ്ഞാനയജ്ഞാശ്ച യതയഃ സംശിതവ്രതാഃ ॥ 28 ॥
അപാനേ ജുഹ്വതി പ്രാണം പ്രാണേഽപാനം തഥാപരേ । പ്രാണാപാനഗതീ രുദ്ധ്വാ പ്രാണായാമപരായണാഃ ॥ 29 ॥
അപരേ നിയതാഹാരാഃ പ്രാണാന്പ്രാണേഷു ജുഹ്വതി । സർവേഽപ്യേതേ യജ്ഞവിദോ യജ്ഞക്ഷപിതകല്മഷാഃ ॥ 30 ॥
യജ്ഞശിഷ്ടാമൃതഭുജോ യാംതി ബ്രഹ്മ സനാതനമ് । നായം ലോകോഽസ്ത്യയജ്ഞസ്യ കുതോഽന്യഃ കുരുസത്തമ ॥ 31 ॥
ഏവം ബഹുവിധാ യജ്ഞാ വിതതാ ബ്രഹ്മണോ മുഖേ । കര്മജാന്വിദ്ധി താന്സർവാനേവം ജ്ഞാത്വാ വിമോക്ഷ്യസേ ॥ 32 ॥
ശ്രേയാംദ്രവ്യമയാദ്യജ്ഞാജ്ജ്ഞാനയജ്ഞഃ പരംതപ । സർവം കര്മാഖിലം പാര്ഥ ജ്ഞാനേ പരിസമാപ്യതേ ॥ 33 ॥
തദ്വിദ്ധി പ്രണിപാതേന പരിപ്രശ്നേന സേവയാ । ഉപദേക്ഷ്യംതി തേ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനിനസ്തത്ത്വദര്ശിനഃ ॥ 34 ॥
യജ്ജ്ഞാത്വാ ന പുനര്മോഹമേവം യാസ്യസി പാംഡവ । യേന ഭൂതാന്യശേഷേണ ദ്രക്ഷ്യസ്യാത്മന്യഥോ മയി ॥ 35 ॥
അപി ചേദസി പാപേഭ്യഃ സർവേഭ്യഃ പാപകൃത്തമഃ । സർവം ജ്ഞാനപ്ലവേനൈവ വൃജിനം സംതരിഷ്യസി ॥ 36 ॥
യഥൈധാംസി സമിദ്ധോഽഗ്നിര്ഭസ്മസാത്കുരുതേഽര്ജുന । ജ്ഞാനാഗ്നിഃ സർവകര്മാണി ഭസ്മസാത്കുരുതേ തഥാ ॥ 37 ॥
ന ഹി ജ്ഞാനേന സദൃശം പവിത്രമിഹ വിദ്യതേ । തത്സ്വയം യോഗസംസിദ്ധഃ കാലേനാത്മനി വിംദതി ॥ 38 ॥
ശ്രദ്ധാവാഁല്ലഭതേ ജ്ഞാനം തത്പരഃ സംയതേംദ്രിയഃ । ജ്ഞാനം ലബ്ധ്വാ പരാം ശാംതിമചിരേണാധിഗച്ഛതി ॥ 39 ॥
അജ്ഞശ്ചാശ്രദ്ദധാനശ്ച സംശയാത്മാ വിനശ്യതി । നായം ലോകോഽസ്തി ന പരോ ന സുഖം സംശയാത്മനഃ ॥ 40 ॥
യോഗസംന്യസ്തകര്മാണം ജ്ഞാനസംഛിന്നസംശയമ് । ആത്മവംതം ന കര്മാണി നിബധ്നംതി ധനംജയ ॥ 41 ॥
തസ്മാദജ്ഞാനസംഭൂതം ഹൃത്സ്ഥം ജ്ഞാനാസിനാത്മനഃ । ഛിത്ത്വൈനം സംശയം യോഗമാതിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ ഭാരത ॥ 42 ॥
ഓം തത്സദിതി ശ്രീമദ്ഭഗവദ്ഗീതാസൂപനിഷത്സു ബ്രഹ്മവിദ്യായാം യോഗശാസ്ത്രേ ശ്രീകൃഷ്ണാര്ജുനസംവാദേ ജ്ഞാനകര്മസംന്യാസയോഗോ നാമ ചതുര്ഥോഽധ്യായഃ ॥4 ॥
শ্রীমদ্ভগবদ্গীতা মূলম্ - চতুর্থোঽধ্য়ায়ঃ সম্পর্কে
The fourth chapter of the Bhagavad Gita, Jnana Karma Sannyasa Yoga, opens with the lineage of yoga: Krishna taught it to Vivasvan (the Sun), who taught Manu, who taught Ikshvaku. When Arjuna asks how this can be, Krishna reveals that he has had many births and comes again and again: "whenever dharma declines, I manifest myself". He teaches action without attachment, seeing inaction in action, the many forms of sacrifice, and that knowledge is the greatest purifier, to be learned by humbly approaching the wise.
উৎস: Mahabharata, Bhishma Parva (Bhagavad Gita, chapter 4)
কখন পাঠ করবেন: In daily Gita reading, on Gita Jayanti and Ekadashi.
আপনি কি জানেন?
- Verses 7 and 8, "Yada yada hi dharmasya" and "Paritranaya sadhunam", are among the most famous verses of the Gita.
- Verse 24, "Brahmarpanam brahma havih", is often recited as a prayer before meals.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
To whom did Krishna first teach this yoga?
To Vivasvan, the Sun, who passed it to Manu and Ikshvaku.
When does the Lord come, according to verse 7?
Whenever dharma declines.
What is the greatest purifier?
Knowledge (jnana).
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ