উদ্ধবগীতা - সপ্তমোঽধ্য়ায়ঃ
Sri Krishna · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
atha saptamo'dhyaayah ।
shree bhagavaan uvaacha
yat aattha maam mahaabhaaga tat chikeershitam eva me । brahmaa bhavah lokapaalaah svarvaasam me abhikaankshinah ॥ 1
mayaa nishpaaditam hi atra devakaaryam asheshatah । yadartham avateernah aham amshena brahmanaarthitah ॥ 2॥
kulam vai shaapanirdagdham nankshyati anyonyavigrahaat । samudrah saptame ahnhyetaam pureem cha plaavayishyati ॥ 3॥
yah hi eva ayam mayaa tyaktah lokah ayam nashtamangalah । bhavishyati achiraat saadho kalinaa'pi niraakritah ॥ 4॥
na vastavyam tvayaa eva iha mayaa tyakte maheetale । janah adharmaruchih bhadrah bhavishyati kalau yuge ॥ 5॥
tvam tu sarvam parityajya sneham svajanabandhushu । mayi aaveshya manah samyak samadrik vicharasva gaam ॥ 6॥
yat idam manasaa vaachaa chakshurbhyaam shravanaadibhih । nashvaram grihyamaanam cha viddhi maayaamanomayam ॥ 7॥
pumsah ayuktasya naanaarthah bhramah sah gunadoshabhaak । karmaakarmavikarma iti gunadoshadhiyah bhidaa ॥ 8॥
tasmaat yuktaindriyagraamah yuktachittah idam jagat । aatmani eekshasva vitatam aatmaanam mayi adheeshvare ॥ 9॥
jnaanavijnaanasamyuktah aatmabhootah shareerinaam । aatmaanubhavatushtaatmaa na antaraayaih vihanyase ॥ 10॥
doshabuddhyaa ubhayaateetah nishedhaat na nivartate । gunabuddhyaa cha vihitam na karoti yathaa arbhakah ॥ 11॥
sarvabhootasuhrit shaantah jnaanavijnaananishchayah । pashyan madaatmakam vishvam na vipadyeta vai punah ॥ 12॥
shree shukah uvaacha
iti aadishtah bhagavataa mahaabhaagavatah nripa । uddhavah pranipatya aaha tattvajijnaasuh achyutam ॥ 13
uddhavah uvaacha
yogesha yogavinnyaasa yogaatma yogasambhava । nihshreyasaaya me proktah tyaagah sannyaasalakshanah ॥ 14
tyaagah ayam dushkarah bhooman kaamaanaam vishayaatmabhih । sutaraam tvayi sarvaatman na abhaktaih iti me matih ॥ 15॥
sah aham mama aham iti moodhamatih vigaadhah tvat maayayaa virachita aatmani saanubandhe । tat tu anjasaa nigaditam bhavataa yathaa aham samsaadhayaami bhagavan anushaadhi bhrityam ॥ 16॥
satyasya te svadrishah aatmanah aatmanah anyam vaktaaram eesha vibudheshu api na anuchakshe । sarve vimohitadhiyah tava maayayaa ime brahmaadayah tanubhritah bahih arthabhaavah ॥ 17॥
tasmaat bhavantam anavadyam anantapaaram sarvajnam eeshvaram akunthavikunthadhishni ayam । nirvinnadheeh aham u ha vrijanaabhitaptah naaraayanam narasakham sharanam prapadye ॥ 18॥
shree bhagavaan uvaacha
praayena manujaa loke lokatattvavichakshanaah । samuddharanti hi aatmaanam aatmanaa eva ashubhaashayaat ॥ 19
aatmanah guruh aatmaa eva purushasya visheshatah । yat pratyaksha anumaanaabhyaam shreyah asau anuvindate ॥ 20॥
purushatve cha maam dheeraah saankhyayogavishaaradaah । aavistaraam prapashyanti sarvashakti upabrimhitam ॥ 21॥
ekadvitrichatushpaadah bahupaadah tathaa apadah । bahvyah santi purah srishtaah taasaam me paurushee priyaa ॥ 22॥
atra maam maargayantyaddhaah yuktaah hetubhih eeshvaram । grihyamaanaih gunaih lingaih agraahyam anumaanatah ॥ 23॥
atra api udaaharanti imam itihaasam puraatanam । avadhootasya samvaadam yadoh amitatejasah ॥ 24॥
(atha avadhootageetam ।) avadhootam dvijam kanchit charantam akutobhayam । kavim nireekshya tarunam yaduh paprachchha dharmavit ॥ 25॥
yaduh uvaacha
kutah buddhih iyam brahman akartuh suvishaaradaa । yaam aasaadya bhavaan lokam vidvaan charati baalavat ॥ 26
praayah dharmaarthakaameshu vivitsaayaam cha maanavaah । hetunaa eva sameehante aayushah yashasah shriyah ॥ 27॥
tvam tu kalpah kavih dakshah subhagah amritabhaashanah । na kartaa nehase kinchit jadaunmattapishaachavat ॥ 28॥
janeshu dahyamaaneshu kaamalobhadavaagninaa । na tapyase agninaa muktah gangaambhasthah iva dvipah ॥ 29॥
tvam hi nah prichchataam brahman aatmani aanandakaaranam । broohi sparshaviheenasya bhavatah kevala aatmanah ॥ 30॥
shree bhagavaan uvaacha
yadunaa evam mahaabhaagah brahmanyena sumedhasaa । prishtah sabhaajitah praaha prashraya avanatam dvijah ॥ 31
braahmanah uvaacha
santi me guravah raajan bahavah buddhyaa upaashritaah । yatah buddhim upaadaaya muktah ataami iha taan shrunu ॥ 32
prithivee vaayuh aakaasham aapah agnih chandramaa ravih । kapotah ajagarah sindhuh patangah madhukrid gajah ॥ 33॥
madhuhaa harinah meenah pingalaa kurarah arbhakah । kumaaree sharakrit sarpah oornanaabhih supeshakrit ॥ 34॥
ete me guravah raajan chaturvimshatih aashritaah । shikshaa vrittibhih eteshaam anvashiksham iha aatmanah ॥ 35॥
yatah yat anushikshaami yathaa vaa naahushaatmaja । tat tathaa purushavyaaghra nibodha kathayaami te ॥ 36॥
bhootaih aakramaanah api dheerah daivavashaanugaih । tat vidvaan na chalet maargaat anvashiksham kshiteh vratam ॥ 37॥
shashvat paraarthasarvehah paraartha ekaantasambhavah । saadhuh shiksheta bhoobhrittah nagashishyah paraatmataam ॥
38॥
praanavrittyaa eva santushyet munih na eva indriyapriyaih । jnaanam yathaa na nashyeta na avakeeryeta vaanmanah ॥ 39॥
vishayeshu aavishan yogee naanaadharmeshu sarvatah । gunadoshavyapeta aatmaa na vishajjeta vaayuvat ॥ 40॥
paarthiveshu iha deheshu pravishtah tat gunaashrayah । gunaih na yujyate yogee gandhaih vaayuh iva aatmadrik ॥ 41॥
antah hitah cha sthirajangameshu brahma aatmabhaavena samanvayena । vyaaptya avachchedam asangam aatmanah munih nabhah tvam vitatasya bhaavayet ॥ 42॥
tejah abannamayaih bhaavaih megha aadyaih vaayunaa eeritaih । na sprishyate nabhah tadvat kaalasrishtaih gunaih pumaan ॥
43॥
svachchhah prakrititah snigdhah maadhuryah teerthabhooh nrinaam । munih punaati apaam mitram eeksha upasparshakeertanaih ॥ 44॥
tejasvee tapasaa deeptah durdharshaudarabhaajanah । sarvabhakshah api yukta aatmaa na aadatte malam agnivat ॥ 45॥
kvachit shannah kvachit spashtah upaasyah shreyah ichchataam । bhunkte sarvatra daatreenaam dahan praak uttara ashubham ॥
46॥
svamaayayaa srishtam idam sat asat lakshanam vibhuh । pravishtah eeyate tat tat svaroopah agnih iva edhasi ॥ 47॥
visargaadyaah shmashaanaantaah bhaavaah dehasya na aatmanah । kalaanaam iva chandrasya kaalena avyaktavartmanaa ॥ 48॥
kaalena hi oghavegena bhootaanaam prabhava api ayau । nityau api na drishyete aatmanah agneh yathaa archishaam ॥ 49॥
gunaih gunaan upaadatte yathaakaalam vimunchati । na teshu yujyate yogee gobhih gaah iva gopatih ॥ 50॥
budhyate svena bhedena vyaktisthah iva tat gatah । lakshyate sthoolamatibhih aatmaa cha avasthitah arkavat ॥ 51॥
na atisnehah prasangah vaa kartavyah kva api kenachit । kurvan vindeta santaapam kapotah iva deenadheeh ॥ 52॥
kapotah kashchana aranye kritaneedah vanaspatau । kapotyaa bhaaryayaa saardham uvaasa katichit samaah ॥ 53॥
kapotau snehagunitahridayau grihadharminau । drishtim drishtyaangam angena buddhim buddhyaa babandhatuh ॥
54॥
shayyaasanaatanasthaanavaartaakreedaashanaadikam । mithuneebhooya visrabdhau cheratuh vanaraajishu ॥ 55॥
yam yam vaanchhati saa raajan tarpayanti anukampitaa । tam tam samanayat kaamam krichchrena api ajitaindriyah ॥ 56॥
kapotee prathamam garbham grihnati kaalah aagate । andaani sushuve neede svapatyuh sannidhau satee ॥ 57॥
teshoo kaale vyajaayanta rachitaavayavaa hareh । shaktibhih durvibhaavyaabhih komalaangatanooruhaah ॥ 58॥
prajaah pupushatuh preetau dampatee putravatsalau । sharinvantau koojitam taasaam nirvritau kalabhaashitaih ॥ 59॥
taasaam patatraih susparshaih koojitaih mugdhacheshtitaih । pratyudgamaih adeenaanaam pitarau mudam aapatuh ॥ 60॥
snehaanubaddhahridayau anyonyam vishnumaayayaa । vimohitau deenadhiyau shishoon pupushatuh prajaah ॥ 61॥
ekadaa jagmatuh taasaam annaartham tau kutumbinau । paritah kaanane tasmin arthinau cheratuh chiram ॥ 62॥
drishtvaa taan lubdhakah kashchit yadrichchha atah vanecharah । jagrihe jaalam aatatya charatah svaalayaantike ॥ 63॥
kapotah cha kapotee cha prajaaposhe sadaa utsukau । gatau poshanam aadaaya svaneedam upajagmatuh ॥ 64॥
kapotee svaatmajaan veekshya baalakaan jaalasamvritaan । taan abhyadhaavat kroshantee kroshatah bhrishaduhkhitaa ॥ 65॥
saa asakrit snehagunitaa deenachittaa ajamaayayaa । svayam cha abadhyata shichaa baddhaan pashyanti apasmritih ॥ 66॥
kapotah cha aatmajaan baddhaan aatmanah api adhikaan priyaan । bhaaryaam cha aatmasamaam deenah vilalaapa atiduhkhitah ॥ 67॥
aho me pashyata apaayam alpapunyasya durmateh । atriptasya akritaarthasya grihah traivargikah hatah ॥ 68॥
anuroopaa anukoolaa cha yasya me patidevataa । shoonye grihe maam santyajya putraih svaryaati saadhubhih ॥ 69॥
sah aham shoonye grihe deenah mritadaarah mritaprajah । jijeevishe kimartham vaa vidhurah duhkhajeevitah ॥ 70॥
taan tathaa eva aavritaan shigbhih mrityugrastaan vicheshtatah । svayam cha kripanah shikshu pashyan api abudhah apatat ॥ 71॥
tam labdhvaa lubdhakah kroorah kapotam grihamedhinam । kapotakaan kapoteem cha siddhaarthah prayayau griham ॥ 72॥
evam kutumbee ashaanta aatmaa dvandva aaraamah patat trivat । pushnan kutumbam kripanah saanubandhah avaseedati ॥ 73॥
yah praapya maanusham lokam muktidvaaram apaavritam । griheshu khagavat saktah tam aaroodhachyutam viduh ॥ 74॥
iti shreemadbhaagavate mahaapuraane paaramahamsyaam samhitaayaamekaadashaskandhe shreekrishnoddhavasamvaade yadvadhootetihaase saptamo'dhyaayah ॥
উদ্ধবগীতা - সপ্তমোঽধ্য়ায়ঃ সম্পর্কে
This chapter of the Uddhava Gita, the seventh chapter of the eleventh canto of the Bhagavata Purana, begins Krishna's great teaching to his friend Uddhava. Krishna says that he is about to leave the world, as Brahma, Shiva and the gods have asked, and tells Uddhava to give up attachment and wander the earth with a mind fixed on him. When Uddhava asks how, Krishna tells the story of the Avadhuta, a free wandering sage who told King Yadu that he had learned from twenty-four teachers in nature, and describes the first of them: the earth, the air, the sky, water, fire, the moon, the sun and the pigeon.
উৎস: Bhagavata Purana, Skandha 11, chapter 7, as its colophon states
কখন পাঠ করবেন: For study and reflection, in Bhagavatam saptaha, and in Vedanta and devotion classes.
আপনি কি জানেন?
- The Avadhuta's twenty-four gurus include the earth (patience), air (non-attachment), the sky (all-pervasiveness) and the python (contentment).
- The story of the pigeon family warns against excessive attachment to family.
- The Uddhava Gita (cantos 11.7 to 11.29) is sometimes called Krishna's last teaching.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
What is the Uddhava Gita?
Krishna's last teaching to Uddhava, in the eleventh canto of the Bhagavatam.
Who is the Avadhuta?
A free wandering sage who learned from twenty-four teachers in nature.
What does the earth teach him?
Patience and forbearance.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ