উদ্ধবগীতা - সপ্তমোঽধ্য়ায়ঃ
Sri Krishna · প্রথাগত ভক্তিপাঠ
అథ సప్తమోఽధ్యాయః ।
శ్రీ భగవాన్ ఉవాచ
యత్ ఆత్థ మాం మహాభాగ తత్ చికీర్షితం ఏవ మే । బ్రహ్మా భవః లోకపాలాః స్వర్వాసం మే అభికాంక్షిణః ॥ 1
మయా నిష్పాదితం హి అత్ర దేవకార్యం అశేషతః । యదర్థం అవతీర్ణః అహం అంశేన బ్రహ్మణార్థితః ॥ 2॥
కులం వై శాపనిర్దగ్ధం నంక్ష్యతి అన్యోన్యవిగ్రహాత్ । సముద్రః సప్తమే అహ్న్హ్యేతాం పురీం చ ప్లావయిష్యతి ॥ 3॥
యః హి ఏవ అయం మయా త్యక్తః లోకః అయం నష్టమంగలః । భవిష్యతి అచిరాత్ సాధో కలినాఽపి నిరాకృతః ॥ 4॥
న వస్తవ్యం త్వయా ఏవ ఇహ మయా త్యక్తే మహీతలే । జనః అధర్మరుచిః భద్రః భవిష్యతి కలౌ యుగే ॥ 5॥
త్వం తు సర్వం పరిత్యజ్య స్నేహం స్వజనబంధుషు । మయి ఆవేశ్య మనః సమ్యక్ సమదృక్ విచరస్వ గామ్ ॥ 6॥
యత్ ఇదం మనసా వాచా చక్షుర్భ్యాం శ్రవణాదిభిః । నశ్వరం గృహ్యమాణం చ విద్ధి మాయామనోమయమ్ ॥ 7॥
పుంసః అయుక్తస్య నానార్థః భ్రమః సః గుణదోషభాక్ । కర్మాకర్మవికర్మ ఇతి గుణదోషధియః భిదా ॥ 8॥
తస్మాత్ యుక్తైంద్రియగ్రామః యుక్తచిత్తః ఇదం జగత్ । ఆత్మని ఈక్షస్వ వితతం ఆత్మానం మయి అధీశ్వరే ॥ 9॥
జ్ఞానవిజ్ఞానసంయుక్తః ఆత్మభూతః శరీరిణామ్ । ఆత్మానుభవతుష్టాత్మా న అంతరాయైః విహన్యసే ॥ 10॥
దోషబుద్ధ్యా ఉభయాతీతః నిషేధాత్ న నివర్తతే । గుణబుద్ధ్యా చ విహితం న కరోతి యథా అర్భకః ॥ 11॥
సర్వభూతసుహృత్ శాంతః జ్ఞానవిజ్ఞాననిశ్చయః । పశ్యన్ మదాత్మకం విశ్వం న విపద్యేత వై పునః ॥ 12॥
శ్రీ శుకః ఉవాచ
ఇతి ఆదిష్టః భగవతా మహాభాగవతః నృప । ఉద్ధవః ప్రణిపత్య ఆహ తత్త్వజిజ్ఞాసుః అచ్యుతమ్ ॥ 13
ఉద్ధవః ఉవాచ
యోగేశ యోగవిన్న్యాస యోగాత్మ యోగసంభవ । నిఃశ్రేయసాయ మే ప్రోక్తః త్యాగః సంన్యాసలక్షణః ॥ 14
త్యాగః అయం దుష్కరః భూమన్ కామానాం విషయాత్మభిః । సుతరాం త్వయి సర్వాత్మన్ న అభక్తైః ఇతి మే మతిః ॥ 15॥
సః అహం మమ అహం ఇతి మూఢమతిః విగాఢః త్వత్ మాయయా విరచిత ఆత్మని సానుబంధే । తత్ తు అంజసా నిగదితం భవతా యథా అహం సంసాధయామి భగవన్ అనుశాధి భృత్యమ్ ॥ 16॥
సత్యస్య తే స్వదృశః ఆత్మనః ఆత్మనః అన్యం వక్తారం ఈశ విబుధేషు అపి న అనుచక్షే । సర్వే విమోహితధియః తవ మాయయా ఇమే బ్రహ్మాదయః తనుభృతః బహిః అర్థభావః ॥ 17॥
తస్మాత్ భవంతం అనవద్యం అనంతపారం సర్వజ్ఞం ఈశ్వరం అకుంఠవికుంఠధిష్ణి అయమ్ । నిర్విణ్ణధీః అహం ఉ హ వృజనాభితప్తః నారాయణం నరసఖం శరణం ప్రపద్యే ॥ 18॥
శ్రీ భగవాన్ ఉవాచ
ప్రాయేణ మనుజా లోకే లోకతత్త్వవిచక్షణాః । సముద్ధరంతి హి ఆత్మానం ఆత్మనా ఏవ అశుభాశయాత్ ॥ 19
ఆత్మనః గురుః ఆత్మా ఏవ పురుషస్య విశేషతః । యత్ ప్రత్యక్ష అనుమానాభ్యాం శ్రేయః అసౌ అనువిందతే ॥ 20॥
పురుషత్వే చ మాం ధీరాః సాంఖ్యయోగవిశారదాః । ఆవిస్తరాం ప్రపశ్యంతి సర్వశక్తి ఉపబృంహితమ్ ॥ 21॥
ఏకద్విత్రిచతుష్పాదః బహుపాదః తథా అపదః । బహ్వ్యః సంతి పురః సృష్టాః తాసాం మే పౌరుషీ ప్రియా ॥ 22॥
అత్ర మాం మార్గయంత్యద్ధాః యుక్తాః హేతుభిః ఈశ్వరమ్ । గృహ్యమాణైః గుణైః లింగైః అగ్రాహ్యం అనుమానతః ॥ 23॥
అత్ర అపి ఉదాహరంతి ఇమం ఇతిహాసం పురాతనమ్ । అవధూతస్య సంవాదం యదోః అమితతేజసః ॥ 24॥
(అథ అవధూతగీతమ్ ।) అవధూతం ద్విజం కంచిత్ చరంతం అకుతోభయమ్ । కవిం నిరీక్ష్య తరుణం యదుః పప్రచ్ఛ ధర్మవిత్ ॥ 25॥
యదుః ఉవాచ
కుతః బుద్ధిః ఇయం బ్రహ్మన్ అకర్తుః సువిశారదా । యాం ఆసాద్య భవాన్ లోకం విద్వాన్ చరతి బాలవత్ ॥ 26
ప్రాయః ధర్మార్థకామేషు వివిత్సాయాం చ మానవాః । హేతునా ఏవ సమీహంతే ఆయుషః యశసః శ్రియః ॥ 27॥
త్వం తు కల్పః కవిః దక్షః సుభగః అమృతభాషణః । న కర్తా నేహసే కించిత్ జడౌన్మత్తపిశాచవత్ ॥ 28॥
జనేషు దహ్యమానేషు కామలోభదవాగ్నినా । న తప్యసే అగ్నినా ముక్తః గంగాంభస్థః ఇవ ద్విపః ॥ 29॥
త్వం హి నః పృచ్ఛతాం బ్రహ్మన్ ఆత్మని ఆనందకారణమ్ । బ్రూహి స్పర్శవిహీనస్య భవతః కేవల ఆత్మనః ॥ 30॥
శ్రీ భగవాన్ ఉవాచ
యదునా ఏవం మహాభాగః బ్రహ్మణ్యేన సుమేధసా । పృష్టః సభాజితః ప్రాహ ప్రశ్రయ అవనతం ద్విజః ॥ 31
బ్రాహ్మణః ఉవాచ
సంతి మే గురవః రాజన్ బహవః బుద్ధ్యా ఉపాశ్రితాః । యతః బుద్ధిం ఉపాదాయ ముక్తః అటామి ఇహ తాన్ శ్రుణు ॥ 32
పృథివీ వాయుః ఆకాశం ఆపః అగ్నిః చంద్రమా రవిః । కపోతః అజగరః సింధుః పతంగః మధుకృద్ గజః ॥ 33॥
మధుహా హరిణః మీనః పింగలా కురరః అర్భకః । కుమారీ శరకృత్ సర్పః ఊర్ణనాభిః సుపేశకృత్ ॥ 34॥
ఏతే మే గురవః రాజన్ చతుర్వింశతిః ఆశ్రితాః । శిక్షా వృత్తిభిః ఏతేషాం అన్వశిక్షం ఇహ ఆత్మనః ॥ 35॥
యతః యత్ అనుశిక్షామి యథా వా నాహుషాత్మజ । తత్ తథా పురుషవ్యాఘ్ర నిబోధ కథయామి తే ॥ 36॥
భూతైః ఆక్రమాణః అపి ధీరః దైవవశానుగైః । తత్ విద్వాన్ న చలేత్ మార్గాత్ అన్వశిక్షం క్షితేః వ్రతమ్ ॥ 37॥
శశ్వత్ పరార్థసర్వేహః పరార్థ ఏకాంతసంభవః । సాధుః శిక్షేత భూభృత్తః నగశిష్యః పరాత్మతామ్ ॥
38॥
ప్రాణవృత్త్యా ఏవ సంతుష్యేత్ మునిః న ఏవ ఇంద్రియప్రియైః । జ్ఞానం యథా న నశ్యేత న అవకీర్యేత వాఙ్మనః ॥ 39॥
విషయేషు ఆవిశన్ యోగీ నానాధర్మేషు సర్వతః । గుణదోషవ్యపేత ఆత్మా న విషజ్జేత వాయువత్ ॥ 40॥
పార్థివేషు ఇహ దేహేషు ప్రవిష్టః తత్ గుణాశ్రయః । గుణైః న యుజ్యతే యోగీ గంధైః వాయుః ఇవ ఆత్మదృక్ ॥ 41॥
అంతః హితః చ స్థిరజంగమేషు బ్రహ్మ ఆత్మభావేన సమన్వయేన । వ్యాప్త్య అవచ్ఛేదం అసంగం ఆత్మనః మునిః నభః త్వం వితతస్య భావయేత్ ॥ 42॥
తేజః అబన్నమయైః భావైః మేఘ ఆద్యైః వాయునా ఈరితైః । న స్పృశ్యతే నభః తద్వత్ కాలసృష్టైః గుణైః పుమాన్ ॥
43॥
స్వచ్ఛః ప్రకృతితః స్నిగ్ధః మాధుర్యః తీర్థభూః నృణామ్ । మునిః పునాతి అపాం మిత్రం ఈక్ష ఉపస్పర్శకీర్తనైః ॥ 44॥
తేజస్వీ తపసా దీప్తః దుర్ధర్షౌదరభాజనః । సర్వభక్షః అపి యుక్త ఆత్మా న ఆదత్తే మలం అగ్నివత్ ॥ 45॥
క్వచిత్ శన్నః క్వచిత్ స్పష్టః ఉపాస్యః శ్రేయః ఇచ్ఛతామ్ । భుంక్తే సర్వత్ర దాతౄణాం దహన్ ప్రాక్ ఉత్తర అశుభమ్ ॥
46॥
స్వమాయయా సృష్టం ఇదం సత్ అసత్ లక్షణం విభుః । ప్రవిష్టః ఈయతే తత్ తత్ స్వరూపః అగ్నిః ఇవ ఏధసి ॥ 47॥
విసర్గాద్యాః శ్మశానాంతాః భావాః దేహస్య న ఆత్మనః । కలానాం ఇవ చంద్రస్య కాలేన అవ్యక్తవర్త్మనా ॥ 48॥
కాలేన హి ఓఘవేగేన భూతానాం ప్రభవ అపి అయౌ । నిత్యౌ అపి న దృశ్యేతే ఆత్మనః అగ్నేః యథా అర్చిషామ్ ॥ 49॥
గుణైః గుణాన్ ఉపాదత్తే యథాకాలం విముంచతి । న తేషు యుజ్యతే యోగీ గోభిః గాః ఇవ గోపతిః ॥ 50॥
బుధ్యతే స్వేన భేదేన వ్యక్తిస్థః ఇవ తత్ గతః । లక్ష్యతే స్థూలమతిభిః ఆత్మా చ అవస్థితః అర్కవత్ ॥ 51॥
న అతిస్నేహః ప్రసంగః వా కర్తవ్యః క్వ అపి కేనచిత్ । కుర్వన్ విందేత సంతాపం కపోతః ఇవ దీనధీః ॥ 52॥
కపోతః కశ్చన అరణ్యే కృతనీడః వనస్పతౌ । కపోత్యా భార్యయా సార్ధం ఉవాస కతిచిత్ సమాః ॥ 53॥
కపోతౌ స్నేహగుణితహృదయౌ గృహధర్మిణౌ । దృష్టిం దృష్ట్యాంగం అంగేన బుద్ధిం బుద్ధ్యా బబంధతుః ॥
54॥
శయ్యాసనాటనస్థానవార్తాక్రీడాశనాదికమ్ । మిథునీభూయ విస్రబ్ధౌ చేరతుః వనరాజిషు ॥ 55॥
యం యం వాంఛతి సా రాజన్ తర్పయంతి అనుకంపితా । తం తం సమనయత్ కామం కృచ్ఛ్రేణ అపి అజితైంద్రియః ॥ 56॥
కపోతీ ప్రథమం గర్భం గృహ్ణతి కాలః ఆగతే । అండాని సుషువే నీడే స్వపత్యుః సంనిధౌ సతీ ॥ 57॥
తేషూ కాలే వ్యజాయంత రచితావయవా హరేః । శక్తిభిః దుర్విభావ్యాభిః కోమలాంగతనూరుహాః ॥ 58॥
ప్రజాః పుపుషతుః ప్రీతౌ దంపతీ పుత్రవత్సలౌ । శఋణ్వంతౌ కూజితం తాసాం నిర్వృతౌ కలభాషితైః ॥ 59॥
తాసాం పతత్రైః సుస్పర్శైః కూజితైః ముగ్ధచేష్టితైః । ప్రత్యుద్గమైః అదీనానాం పితరౌ ముదం ఆపతుః ॥ 60॥
స్నేహానుబద్ధహృదయౌ అన్యోన్యం విష్ణుమాయయా । విమోహితౌ దీనధియౌ శిశూన్ పుపుషతుః ప్రజాః ॥ 61॥
ఏకదా జగ్మతుః తాసాం అన్నార్థం తౌ కుటుంబినౌ । పరితః కాననే తస్మిన్ అర్థినౌ చేరతుః చిరమ్ ॥ 62॥
దృష్ట్వా తాన్ లుబ్ధకః కశ్చిత్ యదృచ్ఛ అతః వనేచరః । జగృహే జాలం ఆతత్య చరతః స్వాలయాంతికే ॥ 63॥
కపోతః చ కపోతీ చ ప్రజాపోషే సదా ఉత్సుకౌ । గతౌ పోషణం ఆదాయ స్వనీడం ఉపజగ్మతుః ॥ 64॥
కపోతీ స్వాత్మజాన్ వీక్ష్య బాలకాన్ జాలసంవృతాన్ । తాన్ అభ్యధావత్ క్రోశంతీ క్రోశతః భృశదుఃఖితా ॥ 65॥
సా అసకృత్ స్నేహగుణితా దీనచిత్తా అజమాయయా । స్వయం చ అబధ్యత శిచా బద్ధాన్ పశ్యంతి అపస్మృతిః ॥ 66॥
కపోతః చ ఆత్మజాన్ బద్ధాన్ ఆత్మనః అపి అధికాన్ ప్రియాన్ । భార్యాం చ ఆత్మసమాం దీనః విలలాప అతిదుఃఖితః ॥ 67॥
అహో మే పశ్యత అపాయం అల్పపుణ్యస్య దుర్మతేః । అతృప్తస్య అకృతార్థస్య గృహః త్రైవర్గికః హతః ॥ 68॥
అనురూపా అనుకూలా చ యస్య మే పతిదేవతా । శూన్యే గృహే మాం సంత్యజ్య పుత్రైః స్వర్యాతి సాధుభిః ॥ 69॥
సః అహం శూన్యే గృహే దీనః మృతదారః మృతప్రజః । జిజీవిషే కిమర్థం వా విధురః దుఃఖజీవితః ॥ 70॥
తాన్ తథా ఏవ ఆవృతాన్ శిగ్భిః మృత్యుగ్రస్తాన్ విచేష్టతః । స్వయం చ కృపణః శిక్షు పశ్యన్ అపి అబుధః అపతత్ ॥ 71॥
తం లబ్ధ్వా లుబ్ధకః క్రూరః కపోతం గృహమేధినమ్ । కపోతకాన్ కపోతీం చ సిద్ధార్థః ప్రయయౌ గృహమ్ ॥ 72॥
ఏవం కుటుంబీ అశాంత ఆత్మా ద్వంద్వ ఆరామః పతత్ త్రివత్ । పుష్ణన్ కుటుంబం కృపణః సానుబంధః అవసీదతి ॥ 73॥
యః ప్రాప్య మానుషం లోకం ముక్తిద్వారం అపావృతమ్ । గృహేషు ఖగవత్ సక్తః తం ఆరూఢచ్యుతం విదుః ॥ 74॥
ఇతి శ్రీమద్భాగవతే మహాపురాణే పారమహంస్యాం సంహితాయామేకాదశస్కంధే శ్రీకృష్ణోద్ధవసంవాదే యద్వధూతేతిహాసే సప్తమోఽధ్యాయః ॥
উদ্ধবগীতা - সপ্তমোঽধ্য়ায়ঃ সম্পর্কে
This chapter of the Uddhava Gita, the seventh chapter of the eleventh canto of the Bhagavata Purana, begins Krishna's great teaching to his friend Uddhava. Krishna says that he is about to leave the world, as Brahma, Shiva and the gods have asked, and tells Uddhava to give up attachment and wander the earth with a mind fixed on him. When Uddhava asks how, Krishna tells the story of the Avadhuta, a free wandering sage who told King Yadu that he had learned from twenty-four teachers in nature, and describes the first of them: the earth, the air, the sky, water, fire, the moon, the sun and the pigeon.
উৎস: Bhagavata Purana, Skandha 11, chapter 7, as its colophon states
কখন পাঠ করবেন: For study and reflection, in Bhagavatam saptaha, and in Vedanta and devotion classes.
আপনি কি জানেন?
- The Avadhuta's twenty-four gurus include the earth (patience), air (non-attachment), the sky (all-pervasiveness) and the python (contentment).
- The story of the pigeon family warns against excessive attachment to family.
- The Uddhava Gita (cantos 11.7 to 11.29) is sometimes called Krishna's last teaching.
প্রায়শই জিজ্ঞাসিত প্রশ্ন
What is the Uddhava Gita?
Krishna's last teaching to Uddhava, in the eleventh canto of the Bhagavatam.
Who is the Avadhuta?
A free wandering sage who learned from twenty-four teachers in nature.
What does the earth teach him?
Patience and forbearance.
উপাসনা ও অধ্যয়নের জন্য প্রদত্ত, ভবিষ্যদ্বাণী হিসেবে নয়। অবাণিজ্যিক।
আরও ভক্তিপাঠ