Chanakya Neethi - Chapter 10
Chanakya Neethi · Traditional devotional text
ধনহীনো ন হীনশ্চ ধনিকঃ স সুনিশ্চয়ঃ । বিদ্য়ারত্নেন হীনো যঃ স হীনঃ সর্ববস্তুষু ॥ 01 ॥
দৃষ্টিপূতং ন্যসেত্পাদং বস্ত্রপূতং পিবেজ্জলম্ । শাস্ত্রপূতং বদেদ্বাক্য়ঃ মনঃপূতং সমাচরেত্ ॥ 02 ॥
সুখার্থী চেত্ত্যজেদ্বিদ্য়াং বিদ্য়ার্থী চেত্ত্যজেত্সুখম্ । সুখার্থিনঃ কুতো বিদ্য়া সুখং বিদ্য়ার্থিনঃ কুতঃ ॥ 03 ॥
কবয়ঃ কিং ন পশ্য়ংতি কিং ন ভক্ষংতি বাযসাঃ । মদ্যপাঃ কিং ন জল্পংতি কিং ন কুর্বংতি যোষিতঃ ॥ 04 ॥
রংকং করোতি রাজানং রাজানং রংকমেব চ । ধনিনং নির্ধনং চৈব নির্ধনং ধনিনং বিধিঃ ॥ 05 ॥
লুব্ধানাং যাচকঃ শত্রুর্মূর্খানাং বোধকো রিপুঃ । জারস্ত্রীণাং পতিঃ শত্রুশ্চৌরাণাং চংদ্রমা রিপুঃ ॥ 06 ॥
যেষাং ন বিদ্য়া ন তপো ন দানং জ্ঞানং ন শীলাং ন গুণো ন ধর্মঃ । তে মর্ত্যলোকে ভুবি ভারভূতা মনুষ্যরূপেণ মৃগাশ্চরংতি ॥ 07 ॥
অংতঃসারবিহীনানামুপদেশো ন জাযতে । মলয়াচলসংসর্গান্ন বেণুশ্চংদনাযতে ॥ 08 ॥
যস্য় নাস্তি স্বয়ং প্রজ্ঞা শাস্ত্রং তস্য় করোতি কিম্ । লোচনাভ্য়াং বিহীনস্য় দর্পণঃ কিং করিষ্যতি ॥ 09 ॥
দুর্জনং সজ্জনং কর্তুমুপায়ো নহি ভূতলে । অপানং শাতধা ধৌতং ন শ্রেষ্ঠমিংদ্রিয়ং ভবেত্ ॥ 10 ॥
আপ্তদ্বেষাদ্ভবেন্মৃত্য়ুঃ পরদ্বেষাদ্ধনক্ষয়ঃ । রাজদ্বেষাদ্ভবেন্নাশো ব্রহ্মদ্বেষাত্কুলক্ষয়ঃ ॥ 11 ॥
বরং বনং ব্য়াঘ্রগজেংদ্রসেবিতং দ্রুমালয়ং পত্রফলাংবুসেবনম্ । তৃণেষু শয়্য়া শতজীর্ণবল্কলং ন বংধুমধ্য়ে ধনহীনজীবনম্ ॥ 12 ॥
বিপ্রো বৃক্ষস্তস্য় মূলং চ সংধ্য়া বেদঃ শাখা ধর্মকর্মাণি পত্রম্ । তস্মান্মূলং যত্নতো রক্ষণীয়ং ছিন্নে মূলে নৈব শাখা ন পত্রম্ ॥ 13 ॥
মাতা চ কমলা দেবী পিতা দেবো জনার্দনঃ । বাংধবা বিষ্ণুভক্তাশ্চ স্বদেশো ভুবনত্রযম্ ॥ 14 ॥
একবৃক্ষসমারূঢা নানাবর্ণা বিহংগমাঃ । প্রভাতে দিক্ষু দশসু যাংতি কা তত্র বেদনা ॥ 15 ॥
বুদ্ধির্যস্য় বলং তস্য় নির্বুদ্ধেশ্চ কুতো বলম্ । বনে সিংহো যদোন্মত্তঃ মশকেন নিপাতিতঃ ॥ 16 ॥
কা চিংতা মম জীবনে যদি হরির্বিশ্বংভরো গীযতে নো চেদর্ভকজীবনায় জননীস্তন্য়ং কথং নির্মমে । ইত্য়ালোচ্য় মুহুর্মুহুর্যদুপতে লক্ষ্মীপতে কেবলং ত্বত্পাদাংবুজসেবনেন সততং কালো ময়া নীযতে ॥ 17 ॥
গীর্বাণবাণীষু বিশিষ্টবুদ্ধি- স্তথাপি ভাষাংতরলোলুপোঽহম্ । যথা সুধায়ামমরেষু সত্য়াং স্বর্গাংগনানামধরাসবে রুচিঃ ॥ 18 ॥
অন্নাদ্দশগুণং পিষ্টং পিষ্টাদ্দশগুণং পয়ঃ । পযসোঽষ্টগুণং মাংসাং মাংসাদ্দশগুণং ঘৃতম্ ॥ 19 ॥
শোকেন রোগা বর্ধংতে পযসা বর্ধতে তনুঃ । ঘৃতেন বর্ধতে বীর্য়ং মাংসান্মাংসং প্রবর্ধতে ॥ 20 ॥
About Chanakya Neethi - Chapter 10
This is the tenth chapter of the Chanakya Niti, maxims traditionally attributed to Chanakya (Kautilya). It opens: one who lacks wealth is not truly poor, but one who lacks the jewel of learning is poor in everything. Its second verse is a well-known rule of careful living: set down your foot where your eyes have checked the way, drink water filtered through cloth, speak words purified by the scriptures, and do what your mind has judged pure. It goes on to say that one who seeks comfort should give up learning, and one who seeks learning should give up comfort.
Written by: Traditionally attributed to Chanakya (Kautilya)
When to chant: In reading and study of practical wisdom (niti), and in talks on conduct.
Did you know?
- Verse 2, "Drishtiputam nyaset padam", is often quoted as a guide to mindful living.
- Some verses of the Chanakya Niti reflect the attitudes of their age and are read today with that in mind.
Frequently asked questions
Who is truly poor, according to verse 1?
One who lacks the jewel of learning.
How should one speak, according to verse 2?
With words purified by the scriptures.
What must a seeker of learning give up?
Comfort.
Offered for worship and study, not as prediction. Non-commercial.
More devotional texts